Aqronomluq i xtisas n n bitki m hafiz si i xtisasla mas zr mumi fitopatologiya kursu
Download
1 / 64

Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi - PowerPoint PPT Presentation


  • 289 Views
  • Uploaded on

Aqronomluq i xtisas ı nın “Bitki mühafizəsi” i xtisaslaşması üzrə “Ümumi fitopatologiya” kursu. Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi . P L A N: 1 1.1 Ascomycota şöbəsinə daxil olan bəzi qrup göbələklərin biologiyası

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi ' - nasia


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Aqronomluq i xtisas n n bitki m hafiz si i xtisasla mas zr mumi fitopatologiya kursu

Aqronomluq ixtisasının “Bitki mühafizəsi” ixtisaslaşması üzrə “Ümumi fitopatologiya” kursu

Mövzu 11. Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi

P L A N:

11.1 Ascomycota şöbəsinə daxil olan bəzi qrup göbələklərin

biologiyası

11.2 Ashacascomucetes sinfi (Taphrinomycetes) göbələkləri

11.3 Euascomycetes sinfi göbələkləri: Plekmomisetlər qrup sırası.

Pirenomisetlər qrup sırası göbələkləri


ƏDƏBİYYAT

1. Cəfərov İ. Ümumi fitopatologiya. Bakı: Elm, 2007, 392 s.

2.M.Timur Döken, Erkol Demirçi, Hüseyn ZenginFitopatoloji. Erzurum:

2010, 256 s.

3. Общая и сельскохозяйственная фитопатология / Ю.Т.Дьяков,

М.И.Дементьева и др. М.: «Колос», 1984, 495 с.

4. Попкова К. Общая фитопатология. М.: Агропромиздат, 1989, 362 с.

5.Семенкова И.Г., Соколова Э.С. Фитопатология. М.: Изд. Академия,

2003, 496 с.

6. Чикин Ю.А. Общая фитопатология (часть 1). Учебное пособие -

Томск: ТГУ, 2001, 170 с.

www. google.ru

www.dic.academic.ru

www.tankonyvtar.hu/.

www. agroteh-garant.ru

www.ual.es/GruposInv/ myco-ual/asexual.

faculty.clintoncc.suny.edu/.

www.inspectapedia.com/.


Bu göbələklərinənböyükşöbələrindənbiriolub, 30000-ə qədərnövübirləşdirir. Kisəligöbələklərüçünçoxhüceyrəlimitselxarak-terikdir, bunagörədəonlarıaligöbələklərə aid edirlər. Onlarınhü-ceyrədivarınıntərkibinəxitridiomisetlərdəolduğukimipolisaxa-ridlərdənxitinvəβ - qlyükandaxildir. Lakinhemiaskomisetlər- He-miascomycetessinifindənolanbəzinövlərdəhüceyrədivarınıntər-kibi –mannanvəβ- qlyükandanibarətdir.

Bu şöbəningöbələklərininəsasəlaməticinsiprosesnəticəsindəasklarlaaskosporlarınformalaşmasıdır.

Əksər kisəli göbələklərin inkişaf tsiklində qeyri-cinsi çoxalma mühüm əhəmiyyət kəsb edir. O haploid mitsel üzərində ekzogen ola-raq əmələ gələn konidilərin köməyi ilə həyata keçirilir. Konidida-şıyanlar mitsel üzərində, tək-tək, yığım halında (koremiyalarda) və ya yastıcıqlarda (sporodoxiyalarda) və s. formada yerləşirlər.


Arxeaskomisetlər-Archaeascomycetes (syn. Taphri-omycetes);

•Hemiaskomisetlər, Çılpaqkisəlilər–Hemiascomycetesmeyvəbə-dəniyoxdur, kisələrprototunikatdır, mitselüzərindəvəyatək-təkhüceyrələrinqovuşmasızamanıəmələgəlir;

•Həqiqikisəlilər- Euascomyceteskisələreutunikat – unitunikat, bəzihallardaprototunikantdır, meyvəbədəninindaxilindəvəyasəthindəəmələgəlir.

•Lokuloaskomisetlər - Loculoascomycetes (syn. Dothideomy-cetes)- kisələreutunikat – bitunikatdır, xüsusiyarıqlardalokulalardaəmələgəlir. Lokulalaraskostromavəyapsevdotesidəbaşverir.


Bu sinifinnümaynədələrininkisələrieutunikatdır, meyvəbədənləriyoxlur, morfologiyasınagörəqrupmüxtəlifcinslidir: bəzinövlərbirhüceyrəlidir, başqalarıtək-tək, habeləçoxhüceyrəlihiflərəmələgətirirlər. Müxtəlifmənbələrəgörəsinifin 2-5 sırasımöv-cuddur. Fitopatolojibaxımdan 3 sıramaraqkəsbedir: saxaromi-setlər, tafrinalılar, protomisetlər. Saxaromisetlərsırasıəsasənmayagöbələklərindənibarətolmaqlasaprotrofdurlar. Tafrinalılarsırasındabirləşəngöbələklərbitkilərdə, protomisetlərsırasındamövcudolangöbələklərisəyabanıhaldabitənbitkilərdəparazitlikedirlər.


Bu sıradabirləşənformalarvegetativbədəninquruluşunagörəfərq-lənirlər. Onlardamitselyasapvari-arakəsməli, tumurcuqlanmayanvəyaəvvəlcəsapvarisonraparçalananvətumurcuqlanandır. Bu sıranınbirçoxnümayəndələrindəhəqiqimitselyoxdur, yalnıztumurcuqlanan var. Ziqotaikimitselkəsiyininmayalanmasızamanıinkişafedir. Asklartək-təkhü-ceyrələrkimiəmələgəlirlər.

Saxaromisetlərinəksəriyyətisaprotrofdurlar. Onlarbitkininvegetativhissələrinivəmeyvələrinsəthində, çiçəklərinnektarında, torpaqdayaşayır-lar. Ayrı-ayrınövlərbitkilərdəparazitlikedirlər. Beləki, Spermophthoragossypiigöbələyinəpambığınaçılmamışqozalarındaolanliflərdərastgəlinir.


Ask, askosporlarka

Maya göbələyinin sporları


Saccharomycescerevisiae - sporlar


Meyoz və askosporogenezis

Diploid somatik hüceyrələr

Karioqamiya

Plazmoqamiya

Somatik hüceyrələr

Somatik hüceyrələr


Bu sırayabirfəsilə –Taphrinaceae, bircins - Taphrinadaxildir. Cinsyüzəqədərnövübirləşdirir.

Sırayadaxilolangöbələklərdarixtisaslaşmışparazitlərdir, əsasənçəyirdəklimeyvəbitkilərindəmüxtəlifxəstəliklərtörədirlər. Şaftalıdayarpaqqıvrılması, gavalıdacib-cibə, albalıda «şeytansüpürgəsi» buqrupadaxilolanxəstəliklərdəndir.








Taphrina pruni - Avstraliyada mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina pruni - Azərbaycanda mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina pruni - Azərbaycanda mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina betulina mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina betulina mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina cerasi mitseli və askogen hüceyrələri


Taphrina mitseli və askogen hüceyrələripopulina


Taphrina mitseli və askogen hüceyrələricrataegi


Sıranıngöbələklərininəksəriyyətiyabanıhaldabitənbitkilərinxəstəliktörədiciləridir. Endogen formalaşanmitsel sahib bitkinintoxumalarınınhüceyrəarasındayerləşir. Mitseldəirişarşəkillivəyauzunsovhamarörtüklüxlamidosporlarəmələgəlirlər. Xlamido-sporlarqışlayırlar. Yazdaonlardan ask askosporlarlainkişafedirlər. Askosporlaraskdançıxdıqdansonramayalanırlar, sonra diploid mitseləcücərirlər, bitkitoxumasınadaxilolurlar. Bu sırayadaxilolangöbələklərinparazitləri sahib bitkinindamarlarında, yarpaq sap-laqlarında, gövdədə, şişlər, fırlarəmələgəlməsinistimuləedirlər. Sıranıntərkibinəaşağıdakıcinslərdaxildir:

Protomyces, Protomycopsis, Volkartia.


Protomyces mitseli və askogen hüceyrələrimacrosporus


Protomyces mitseli və askogen hüceyrələripachydermus


Protomyces mitseli və askogen hüceyrələrimacrosporus


Vigna mitseli və askogen hüceyrələriunguiculata


Askomikotaşöbəsinədaxilolangöbələklərin 90%-ə yaxınıbusinifdətoplaşmışdır. Müasirdövrdəkifayətqədəraparılan mole-kulyar –genetiktədqiqatlarsinifəmənsubgöbələklərinüstünlükləriniüzəçıxarır. Bu göbələklərüçüninkişaftsikliasklımeyvəbədənivəkonidialsporverməninəmələgəlməsiiləxarakterizəolunur.

Sinfinfitopatogennövlərindəqeyri- cinsikonidialçoxalmacinsiçoxalmaüzərindəüstünlüktəşkiledir.

Euaskomisetlərsinifigöbələklərindəüç tip həqiqimeyvəbədənifərqləndirirlər: kleystotesi, peritesivəapotesi.


Plektomisetlərqrupsırasınameyvəbədənikleystotesi, bəzənperistesiliolangöbələkləraiddirlər. Onlarınmeyvəbədənində proto-tunikatasklarsəliqəsizyerləşir, askosporlarhəmişəpassivazadolur, onlarıniçərisindəpraktikəhəmiyyətiolannövlərçoxdur. HəminnövlərEurotialessırasınaaiddirlər.

Eurotialessırasınadaxilolangöbələklərinmeyvəbədənimitselüzərindəinkişafedənkiçikkleystotesitlərdənibarətdir.

Sıranınnümayəndələrininəksəriyyətibitkimənşəlisubutratlardasaprotrofhəyattərzikeçirirlər. Penicilliumcinsinədaxilolanbirsıranümayəndələrsaxlamazamanı alma vəsitruslardameyvələriyolu-xurlar. Tibbdəgeniştətbiqolunanpensillinəsasantibiotiklərdənbiridir.


Penicillium mitseli və askogen hüceyrələri fungi


Penicillium mitseli və askogen hüceyrələrisp.


Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


A mitseli və askogen hüceyrələrispergillus niger


A mitseli və askogen hüceyrələrispergillus sp.


Aspergillus mitseli və askogen hüceyrələriustus


Pirenomisetlərqrupsırasınameyvəbədəniperitesi, azhallardakleystotesiolannövlərdaxildirlər. Unitunikatasklarmeyvəbədə-nindəyığımvəyaqathalındayerləşirlər, askosporlarkisədənfəalazadolunurlar. Kleystotesimitseldəəmələgəlir. Peritesisubstratınsəthindəvəyaonayüklənmişvəziyyətdəolabilir. Növlərinəksəriy-yətindəperitesivəyastromalartündrəngli, digərlərindəaçıq, bəzənşəffafrənglidirlər. Pirenomisetlərinnümayəndələrininmüəyyənhissəsibitkiqalıqlarındaolansaprotroflardır. Onlarınarasındafito-patogennövlərdəçoxdur, xəstəliktörədiciləriçərisindəhəmobliqat, həmfakültətivparazitlərvardır.


Pirenomisetlərin mitseli və askogen hüceyrələrikonidimərhələsiparazitdir. Onlarvegetasiyadövrübitkilərdəinkişafedirvəkütləviçoxalmaya, eləcədəgöbələyinyayılmasınaxidmətedir. Kisəmərhələsiənçoxutökülənyarpaqlardainkişafedirvəqışlamayaxidmətedir. Pirenomisetlərintörətdiyixəstəliktipləriçoxmüxtəlifdir: unluşeh, gövdəvəbu-daqlardanekroz –xərçəngxəstəlikləri, ləkəliklərvə s. Aşağıdakısı-ralarpirenomisetləriçərisindəpraktikəhəmiyyətlidir: Microascales, Erysiphales, Hypocreales, Sphaeriales, Diaportales, Clavicipitales.


Pirenomisetlər mitseli və askogen hüceyrələriqrupsırası və ona daxil olan sıralar


Bu sırayamənsubgöbələklərinmeyvəbədənitündrəngliperite-silərdir. Peritesilərəsasənsubstratınsəthindəəmələgəlir. Asko-sporlarpassivazadolur, peritesidənselikdamcılarıiləçıxırlar.Sıra-nınçoxlunümayəndələrikəndtəsərrüfatıbitkilərinəvəmeşətəsərrü-fatınaböyükzərərvururlar.

Ceratocystiscinsisıranınnümayəndələriarasındakəndvəmeşətəsərrüfatınaənçoxzərərvuranlardandır. C.ulmigöbələyiŞimaliAmerikavəAvropanınmeşə, park vəmühafizəzolaqlarındabecə-rilənbitkilərindəhollandxəstəliyinintörədicisidir. Yoluxmuşbitki-lərinyarpaqlarıtezlikləsaralırvəsoluxurlar. Budaqlarınucuquruyur. Güclüyoluxmazamanıbütünağacbirneçəgünmüddətindəquruyabilir.


Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifagacearum


Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifagacearum


Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifimbriata


Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələri ulmi


Özünü yoxlama üçün mövzuya mitseli və askogen hüceyrələri

aid test sualları

  • 1. Kisəli göbələklər üçün neçə mitsel xarakterikdir?

  • arakəsməsiz mitsel

  • mitsel stroması

  • çoxhüceyrəli mitsel

  • çılpaq protoplazma kütləsi

  • koremiya və sporodoxi


  • 2. Taphrinales mitseli və askogen hüceyrələri sırası özündə neçə fəsilə, neçə cinsi və növü birləşdirir ?

  • iki fəsilə, 4 cins və 200-ə qədər növü

  • bir fəsilə, bir cins və 100-ə qədər növü

  • bir fəsilə, beş cins və 150-ə qədər növü

  • üç fəsilə, bir cins və 100-ə qədər növü

  • bir fəsilə, bir cins və 400-ə qədər növü


  • 3. Kisəli mitseli və askogen hüceyrələri göbələklərin konididaşıyanları mitsel üzərində necə yerləşir?

  • mitsel üzərində yerləşir

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində yalnız yığım halında koremiyalarda yerləşirlər

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində yalnız yastıcıqlarda sporodoxiyalarda yerləşirlər

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində tək-tək yerləşir

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində tək-tək, yığım halında koremiyalarda, yastıcıqlarda sporodoxiyalarda və s. formada yerləşirlər


  • spermasiyalar

  • spermaqonilər

  • etsisporlar

  • dikariotik mitsel

  • bazidilər


  • prototunikat, entunikat

  • entunikat, spermaqonilər

  • prototunikat, askotunikat

  • peritunikat, askotunikat

  • entunikat, askotunikat


  • Myxomycetes, Euascomycetes, Zygomycetes

  • Chytridiomycetes, Archaeascomycetes, Zygomycetes

  • Oomycetes, Euascomycetes, Urediniomycetes

  • Archaeascomycetes, Hemiascomycetes,

  • Euascomycetes, Loculoascomycetes

  • e) Euascomycetes, Archaeascomycetes, Oomycetes


  • deformasiya

  • ala-bəzəklik

  • xloroz

  • unlu şeh, mozaika

  • sürmə, dəmgil, xloroz


  • 8 xarakterik xəstəlik tipi hansıdır. Şaftalıda yarpaq qıvrılması xəstəliyini hansı növ törədir?

a) Tahprina deformans

b) Tahprina occulta

c) Tahprina pruni

d) Tahprina cerası

e) Tahprina sepulae


  • 9 xarakterik xəstəlik tipi hansıdır. Euaskomisetlər sinfi göbələkləri meyvə bədəninin tipinə görə hansı qruplara bölünürlər?

a) plektomisetlər, pirenomisetlər, diskomisetlər

b) askomisetlər, diskomisetlər, euaskomisetlər

c) pirenomisetlər, askomisetlər

d) diskomisetlər, hemiascomisetlər

e) plektomisetlər, askomisetlər, euascomisetlər


a) kleystotesi

b) apotesi

c) kleystotesi və apotesi

d) tünd rəngli peritesi

e) çox hüceyrəli mitsel



ad