osadnictwo wiejskie n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
OSADNICTWO WIEJSKIE PowerPoint Presentation
Download Presentation
OSADNICTWO WIEJSKIE

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 20

OSADNICTWO WIEJSKIE - PowerPoint PPT Presentation


  • 222 Views
  • Uploaded on

OSADNICTWO WIEJSKIE. Co to jest „WIEŚ”? Rodzaje historycznych osiedli wiejskich: wieś chłopska folwark osiedla leśne osiedla młyńskie karczmy pustkowia i przysiółki. Czynniki wpływające na układ przestrzenny osad wiejskich:. funkcja geneza sposób gospodarowania warunki topograficzne

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'OSADNICTWO WIEJSKIE' - marly


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide2
Co to jest „WIEŚ”?
  • Rodzaje historycznych osiedli wiejskich:
    • wieś chłopska
    • folwark
    • osiedla leśne
    • osiedla młyńskie
    • karczmy
    • pustkowia i przysiółki
czynniki wp ywaj ce na uk ad przestrzenny osad wiejskich
Czynniki wpływające na układ przestrzenny osad wiejskich:
  • funkcja
  • geneza
  • sposób gospodarowania
  • warunki topograficzne
  • wtórne przekształcenia
  • charakter rozwoju (samorzutny czy planowy)
dzieje osadnictwa
DZIEJE OSADNICTWA

Wczesne średniowiecze (IX-XII w.):

  • warunki rozwoju
    • gęstość zaludnienia
    • sposób gospodarowania (radło, dwupolówka)
    • sposób zasiedlania nowych obszarów – indywidualne i zbiorowe karczunki
  • pierwotny blokowy układ pól
  • osady jedno- i kilkudworcze
  • osadnictwo jenieckie i służebne
  • OKOLNICE I ULICÓWKI powiązane z blokowym układem pól
dzieje osadnictwa1
DZIEJE OSADNICTWA

Pełne średniowiecze (XII-XV w.). Okres kolonizacji na prawie niemieckim

  • warunki rozwoju:
    • napływ ludności z zachodu (kolonizacja niemiecka)
    • nowe narzędzia: pług, młyn
    • nowy sposób gospodarowania: trójpolówka
  • nowe układy pól: długopasmowy i niwowy
  • przebieg lokacji na prawie niemieckim
  • typy wsi: łańcuchówka (wieś łanów leśnych), owalnica, szeregówka, ulicówka

- działy sołeckie, pańskie i plebańskie; znaczenie folwarku

lokacja wsi linowo 1293
Lokacja wsi Linowo 1293

upoważniliśmy uczciwego męża Gobelina, sołtysa z Radzyna, do lokowania na prawie chełmińskim we wsi Linowo sześćdziesięciu łanów, położonych między jeziorem Mełno, granicą wsi Słup, dobrami Nauschuten i dobrami Boguszewo. Z owych łanów tenże Gobelin i jego dziedzice prawem lokacji dziesiątą część łanów, to jest sześć łanów, oraz karczmę w tejże wsi i urząd sołtysa na rzeczonym prawie swobodnie [i] dziedzicznie na zawsze posiądą. Również z sądownictwa [w] tejże wsi zabiorą trzecią część kar sądowych, dwie dalsze części Zakonowi naszemu pozostawiając. Ponadto z wymienionych sześćdziesięciu łanów kościołowi parafialnemu w tejże wsi Linowo sześć wolnych łanów wyznaczamy, z każdego zaś z pozostałych łanów, mianowicie czterdziestu ośmiu, mieszkańcy tejże wsi po [upływie] lat wolnizny […] dawać będą jako czynsz pół grzywny denarów i dwoje kurcząt do naszego zamku w Radzynie corocznie w Zielone Święta. Jeśliby zaś w określonych wyżej granicach znalazło się więcej łanów niż sześćdziesiąt, które wspomniany sołtys otrzymał dla lokowania, [to] z tychże ów [sołtys] i jego dziedzice dziesiątą część łanów prawem lokacji, tak jak sześć już wymienionych, swobodnie na zawsze posiądą, osadnicy zaś owych łanów coroczny czynsz płacić będą, jak z sześćdziesięciu innych już wymienionych. Zezwalamy także wspomnianemu sołtysowi Gobelinowi i jego dziedzicom, aby mogli, kiedy by chcieli, w wymienionym jeziorze Mełno łowić ryby dla swego stołu drobnymi narzędziami... Dan w Radzynie roku Pańskiego 1293, 24 września.

dzieje osadnictwa2
DZIEJE OSADNICTWA
  • Czasy nowożytne (XVI-XVIII w.)
    • warunki rozwoju:
      • napływ osadników z Zachodu (Holendrzy i Pomerankowie)
      • wzrost znaczenia produkcji folwarcznej
      • ubożenie ludności wiejskiej
      • wpływ wojen XVII i XVIII w.
    • zasięg i charakter osadnictwa olęderskiego (Żuławy, szerokie doliny Wisły i Noteci)
    • nowy typ wsi typowy dla osadnictwa olęderskiego: rzędówka bagienna, wieś samotnicza
    • rozwój osad leśnych – huty, tartaki, osiedla smolarzy etc.
    • kolonizacja wołoska i mazurska
    • przemiany w obrębie starych wsi
      • rozwój folwarku
      • rozwój rezydencji pańskich
      • zabudowa placów
      • rozwój przysiółków
dzieje osadnictwa3
DZIEJE OSADNICTWA
  • wiek XIX:
    • warunki rozwoju:
      • napływ osadników z Zachodu
      • zmiana kondycji prawnej chłopów (uwłaszczenie)
      • nowe formy gospodarowania (płodozmian, nowe uprawy, mechanizacja)
    • Planowa kolonizacja fryderycjańska i józefińska przełomu XVIII i XIX w. organizowana przez państwa zaborcze (Prusy i Austria)
    • regulacje, separacje, komasacje, parcelacje
    • wtórne układy pól: blokowy i pasmowy
    • nowe kolonie (rzędówki, wsie samotnicze) i folwarki
    • germanizacja a kolonizacja w Prusach (działalność Komisji Kolonizacyjnej i jej polityczne motywy)
    • wpływ modernizacji: szkoły, stacje kolejowe, urzędy pocztowe, leśniczówki
slide16

Dawna wieś (widlica) z układem pól niwowym (po lewej) oraz wprowadzonym w wyniku komasacji gruntów wtórnym blokowym układem pól (po prawej)

slide17

Ulicówka z folwarkiem. Na planie ukazującym oryginalny, niwowy układ pól, naniesiono projekt nowego podziału własnościowego – układ pól zmieni się na blokowy wtórny.

dzieje osadnictwa4
DZIEJE OSADNICTWA
  • wiek XX
    • warunki rozwoju
      • wzrost liczby ludności i gęstości zaludnienia
      • głód ziemi na wsi
      • migracje
    • reforma rolna 1918-1939 – parcelacje i nowe kolonie
    • osadnictwo wojskowe 1918-1939
    • II wojna światowa
    • reforma rolna po 1944 – parcelacje, kolektywizacja rolnictwa, rozwój PGR
    • inwestycje na wsi – urzędy gminne, domy kultury, bloki, ośrodki zdrowia, szkoły etc.
    • nowe możliwości po 1989 r.
slide20

Poniatówki – domy osadników wznoszone na terenach rozparcelowanych w ramach reformy rolnej w okresie międzywojennym