ya aminda et k n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
İŞ YAŞAMINDA ETİK PowerPoint Presentation
Download Presentation
İŞ YAŞAMINDA ETİK

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 76

İŞ YAŞAMINDA ETİK - PowerPoint PPT Presentation


  • 633 Views
  • Uploaded on

İŞ YAŞAMINDA ETİK. ETİK SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ ve ETİK YAKLAŞIMLAR. DERS II Yrd. Doç. Dr. Meral ELÇİ. Bu dersimizde şu konulara değinilecektir. Etik sorunlar nelerdir? Etik sorunların çözümü için nasıl bir yol izlersiniz? Etik yaklaşımların tanıtılması I. Göreli ahlak yaklaşımı

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'İŞ YAŞAMINDA ETİK' - kylynn-davis


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
ya aminda et k

İŞ YAŞAMINDA ETİK

ETİK SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ ve ETİK YAKLAŞIMLAR

DERS II

Yrd. Doç. Dr. Meral ELÇİ

bu dersimizde u konulara de inilecektir
Bu dersimizde şu konulara değinilecektir
  • Etik sorunlar nelerdir?
  • Etik sorunların çözümü için nasıl bir yol izlersiniz?
  • Etik yaklaşımların tanıtılması
    • I. Göreli ahlak yaklaşımı
    • II. Evrensel ahlak yaklaşımı
        • Kant’ın ödev ahlakı
        • Sonuçsalcılık
        • Erdem ahlakı
        • Adalet
  • İş yaşamında sağlıklı etik kararlar almak için pratik öneriler
etik sorunlar nelerdir
Etik sorunlar nelerdir?
  • Mal satın aldığınız şirketlerden birinin, pahalı hafta sonu hediyesini kabul edip etmeyeceğiniz.
  • Araştırma sonuçlarını müşterinize iletirken, gerçekleri mi yoksa duymak istediklerini mi söyleyeceğiniz.
  • Müşterinizin gerçekten ihtiyacı olan bir ürünü mü yoksa size daha fazla komisyon getirecek olanı mı satacağınız.
slide5
Etik sorunlar iş yaşamının gerçeklerindendir…Aşağıdaki sorunlardan herhangi biri sizin başınıza gelseydi ne yapardınız?
  • Ürünlerinizden birinin hatalı olduğunu biliyorsunuz, sorumlu kişiye durumu bildiriyorsunuz, ama sizi dikkate almıyor.
  • Üstlerinizden birinin, şirket malzemelerini kişisel amaçlarla kullandığını fark ediyorsunuz.
  • Üstlerinizden biri, müşteriyi yanlış yönlendirmeniz için size sürekli baskı yapıyor.
  • Genel müdürünüzün bir akrabası, şirketinize mal satmakta. Sizi şık bir golf kulübüne davet ediyor ve siz onun şirkete defolu malzeme gönderdiğini biliyorsunuz.
ne yapard n z
Ne yapardınız?
  • Çözümü zamana bırakıpsorunu görmezden mi gelirdiniz?
  • Değiştirmeye çalışır mıydınız?
  • Değiştiremediğinizi görünce şirketten ayrılır mıydınız?
vaka ten ikarma

VAKA: İŞTEN ÇIKARMA

ABC Şirketi’nin beş fabrikasından birinin fabrika müdürlüğünü yapıyorsunuz. Sizi üniversiteye gönderen şirkette zaman içinde yükseldiniz.

Patronunuz size güvenerek, konuşmanın aranızda kalacağını bilerek şirketin 200 işçiyi işten çıkarmak zorunda olduğunu söyledi.

Siz bu durumda işten çıkartılmayacaksınız. Ancak dedikoduları duyan bir çalışanınız, ki kendisi aynı zamanda eski bir arkadaşınız, gelip size bu dedikoduların aslı astarı olup olmadığını, işini kaybedip kaybetmeyeceğini soruyor ve üniversitedeki çocuğunun eğitim masrafları olduğunu, bu durumda bunu bilmeye hakkı olduğunu söylüyor.

slide8

Dürüstlük

Sadakat

Arkadaşınıza doğruyu söylemek size bunca zamandır bu kadar çok şey veren şirkete verdiğiniz sözü tutmamak anlamına gelir.

etik sorunlar n z m
Etik sorunların çözümü
  • Etik sorunların çözümüzordur. İnsanı endişelendirirler ve sık rastlanırlar.
  • Birine zarar vermeksöz konusu olabilir ve farklı gruplara farklı etkileri olabilir.
  • Etik sorunlar siyah-beyaz değildir, gri tonlariçerir.
  • Bunların çözümünde; kanunlar, yönetmelikler, tüzükler veya mutlak gerçekler illaki yol gösteremez.
slide10

Etik

Yasal

slide12

ETİK

YAKLAŞIMLAR

i g rel ahlak yakla imi relativist approach
I. GÖRELİ AHLAK YAKLAŞIMI (relativist approach)
  • Doğruyu işaret eden prensiplerin farklı kültürlere, toplumlara, zamanlara ve hatta kişileregöre değişebileceğini ileri sürer.
  • Bir davranışın etik standartlara uygun olup olmadığı, o davranışın niçin yapıldığı ile ilgili olarak o toplumun yorumuna bağlıdır.

Örn:

  • Töre cinayetleri
  • Hitlerin yahudi katliamı
  • Amerikan tarihindeki kölelik ve ırk ayrımı
i g rel ahlak yakla imi
I. GÖRELİ AHLAK YAKLAŞIMI
  • Bu teoriye göre, bir toplumun çoğunluğu ahlaki yönden “neyin” doğru olduğuna inanıyorsa, o doğrudur ve ahlakidir.
i g rel ahlak yakla iminin zorluklari
I. GÖRELİ AHLAK YAKLAŞIMININ ZORLUKLARI
  • Belli bir kültür (toplum, grup, birey) için doğru olan bir şey, başka bir kültür (toplum, grup, birey) için yanlış olabilir.
  • Bu durumdaki ahlaki prensibin kaynağını nereye yerleştireceğiz? Bu yer kültür mü, toplum mu, kişi mi, yoksa grup mu olacak?
    • Grubun sınırı nasıl çizilecek?
    • Her toplum içinde çeşitli alt gruplar var ve bunların ahlak standartları birbirinden farklı olabilir.
      • Örn:Bir grup, kadınların sırtından sopayı eksik etmemek, düşüncesini doğru bulabilir.
r elativist slogan s
Relativist slogans
  • What’s right for you may not be what’s right for me.
  • What’s right for my culture won’t necessarily be what’s right for your culture.
  • No moral principles are true for all people at all times and in all places.
slide17

ETİK

YAKLAŞIMLAR

ii evrensel ahlak yakla imi universalist approach
II. EVRENSEL AHLAK YAKLAŞIMI (universalist approach )
  • Doğru davranışın bütün insan toplulukları için aynı olduğunu, yani tek ve mutlak bir “doğru” olduğunu savunur.
  • Ahlakı bir takım prensiplere bağlar ve bu prensiplerin evrensel olduğunu kabul eder.
1 kant n dev ahlak deontoloji sonu salc olmayan moral haklar yakla m
1. Kant’ın ödev ahlakı(Deontoloji/sonuçsalcı olmayan/ Moral haklar yaklaşımı)

Deon-toloji

  • Görevler, yükümlülükler ve ilkelere odaklanmak.
  • Kararların “sonucunun iyi” olmasından ziyade karardaki “niyetin doğru” olmasını savunur.
  • Doğru kararı verme işi belli başlı soyut evrensel ilkelere dayandırılır.

Davranışımız herkesin uyabileceği evrensel bir ilke olabilir mi?

Kant

1724-1804

Alman

kant n dev ahlak
Kant’ın ödev ahlakı
  • Ahlakiliği kişisel çıkarlardan tamamen ayrıtutar.
  • Esas olan mutluluk ya da fayda değil, mutluluğu hak etmek ve doğru olmaktır.
  • Ahlaki davranış her koşulda ortaya konması gereken davranıştır.
  • Kant, ideal durumu gösteren saf bir ahlak teorisi kurmaya çalışmıştır.
kant n dev ahlak1
Kant’ın ödev ahlakı
  • Evrensel doğrular vardır. Ve bunlar zaman ve şartlara göre değişmez, iş ahlakı göreceli olamaz.
  • Bazı şeyler sonuçları ne olursa olsun “kötü” eylemlerdir:
    • Örn: Yalan söylemek, öldürmek, tecavüz etmek, işkence etmek, soykırım yapmak vs.
slide22

İş yaşamında uygulanabilecek bazı evrensel ilkeler:

  • Çevreye zarar vermemek.
  • Tüketicilerin, çalışanların ve paydaşların haklarına saygılı olmak.
  • Yolsuzluk, rüşvet, torpil ve kayırmacılıktan kaçınmak.
  • Müşterileri, çalışanları, ilişkide olunan diğer firma ve kurumları aldatmamak.
  • Kişileri fiziksel veya ruhsal olarak taciz etmemek.
  • Doğruluk, dürüstlük ve adaletilkelerine uymak.
  • İşletme faaliyetlerinde verimlilik ilkesini etik sınırları aşmadan gerçekleştirmek.
kant n dev ahlak2
Kant’ın ödev ahlakı
  • Kant’a göre ahlakın temelini herkese göre “değişmeyen bir şey” oluşturmalıdır:
    • Bu “mutluluk” olamaz. Çünkü mutluluk kişiden kişiye değişen öznel bir kavramdır.
    • Bu “iyiliği isteme” ve ahlak yasasıdır.
kant n dev ahlak3
Kant’ın ödev ahlakı
  • Yapılan herhangi bir eylem/davranışın iyi mi, kötü mü olduğunu Kant ahlakına göre sorgulamak istiyorsak şu soruları sormalıyız:

“eğer herkes böyle yaparsa ne olur?”

“herkesin böyle yapmasını ister miyiz?”

yle bir ekilde davran ki davran n n ilkesi herkes i in ge erli olsun
Öyle bir şekilde davran ki, davranışının ilkesi herkes için geçerli olsun.

“eğer herkes böyle yaparsa ne olur? “herkesin böyle yapmasını ister miyiz?”

Hz. Muhammed’e sordular ki; Dinin esası ne üzerine kurulmuştur?

O’da şöyle cevap verdi:

“kendiniz için istediğinizi başkaları için de

isteyin; kendinizi için istemediğinizi başkaları

için de istemeyin”

slide26

DEONTOLOJİK YAKLAŞIMIN ZORLUKLARI

  • Hangi görev yükümlülük veya ilke diğerinden üstündür? (Örn: Kürtajda annenin seçimi mi yoksa bebeğin yaşama hakkı mı önemlidir?)
  • Bir kural veya ilkenin yıkıcı olumsuz sonuçları olabilir. (fabrika müdürü deontolojik yaklaşıma göre bildiklerini söylerse şirket için olumsuz sonuçlar doğabilir)
2 sonu salc l k teleoloji
2. Sonuçsalcılık (Teleoloji)
  • Deontolojik yaklaşımın karşıtıdır.
  • Bir eylem kendi başına iyi veya kötü değildir. O eylemi iyi veya kötü yapan eylemin sonuçlarıdır.
    • Örn: bir insana acı vermek eğer acı verici eylem tedaviyle sonuçlanıyorsa iyi, yaralanmayla sonuçlanıyorsa kötüdür.
slide28

Önemli olan “doğru”

olanı yapmaktır.

Deontolojik yaklaşım

Niyet

önemli

Önemli olan “toplumun refahını

artıracak şeyi” yapmaktır

Sonuç

önemli

Teleolojik yaklaşım:

sonu salc l n t rleri

“ consequences

to whom?"

Sonuçsalcılığın türleri

A. Faydacılık (Utilitarianism) eğer sonuçlar herkesin veya çoğunluğun faydasınaysa

B. Başkalarını düşünme (Altruism): eğer sonuçlar diğer kişilerin faydasınaysa;

C. Egoizm (Egoism): eğer sonuçlar bireyin kendisine fayda sağlıyorsa

2 sonu salc l k a faydac l k
2. SonuçsalcılıkA.Faydacılık

Faydacılık = Mutlu ol

Faydacılık, acıdan kaçınmayı ve mutluluğu arttırmayı öngörür.

Jeremy Bentham

İngiliz

2 sonu salc l k a faydac l k1
2. SonuçsalcılıkA.Faydacılık
  • Faydacı yaklaşıma göre; daha büyük bir kötülükten kaçınmak için daha az kötüolan şeyler hoş görülebilir.
      • Örn. Kanser hastası yalan söylemek
  • Bir şeyin iyiliğine karar verirken o eylemin sonucunda ortaya

çıkacak iyiliğin kötülüğe oranına bakılır.

a faydac l k
A.Faydacılık

“İşten çıkarmayla ilgili bildiklerimi söylememin sonuçları ne olur?”

“Bildiklerimi paylaşmamamın sonuçları ne olur?”

En iyi karar en büyük yararları getiren, en kötü karar da en büyük zararları getirendir.

a faydac l k1
A.Faydacılık
  • Faydacılara göre doğru karar almak için şu soru sorulmalıdır:

“En iyi sonuca götüren nedir?”

slide34

FAYDACILIĞIN ZORLUKLARI

  • Eylem ve kararlarımızdan dolaylı ve dolaysız olarak etkilenecek bütün bireyler için sonuçları değerlendirmede kullanılacak bilgiyi nasıl bulabiliriz?
  • Sonuçların hesaplanmasında zorluklar yaşanabilir. Sonuçlar, insan sağlığı, yaşamı, mutluluğu ile ilgiliyse, bunlar nasıl sayıya dökülüp hesaplanabilir?
    • Örn: Türker Alkan (2005) “İtalyanların ayakkabısı”

Avrupa’da ayakkabı tüketimi yılda 61.8 milyar Euro  İtalya’da yılda ort: 7 çift ayakkabı tüketiliyor.  BAŞARILI EKONOMİ (!)

slide35

FAYDACILIĞIN ZORLUKLARI

  • “Sermaye sahipleri, girişimciler, modacılar, reklamcılar, bankalar, ulaştırma ve iletişim sektöründe çalışanlar, kamu maliyesi, enerji ve hammadde üreticileri hepsi bu sayede para kazanıyor, zengin oluyorlar”.
  • Ayakkabıların bir kısmı muhtemelen eskimeden çöpe atılmış olsa bile, büyük bir çoğunluk bu tüketimden yararlanıyor. YANİ SONUÇ “İYİ”, DOLAYISIYLA “AHLAKİ”…
  • ALKAN “tükenen, yok olan doğal kaynakları, sabrı taşan doğal çevre maliyetleri hesaba katılmıyor…Çöpe atılan ayakkabılara yatırılan kaynakların pek çok fakir ülkenin ulusal gelirinden daha fazla olduğuna ise hiçdeğinmeyelim.”
slide36

FORD PINTO

Ford Tarihindeki

Kara Leke

Amerikan otomobil endüstrisi için çok önemli bir otomobildir. Zamanında otomobillerin geliştirme süreçleri 4 yıl civarındayken2 yıldanbiraz daha uzun bir zamanda geliştirilip piyasaya sürülmüştür. Bu acele arasında ölümcül bir hata yapan Fordmühendisleri, aracın benzin deposunu bagajın hemen altına egzozun yanına konumlandırmışlardır.1960'larda üretilen bu otomobillerin yakıt tanklarının patlamaya eğimli oldukları anlaşılmıştı. Ürün geliştirmede güvenlik ve güvenirlik ilk sırada yer almadığı için araç piyasaya sürüldü.

KAR-ZARAR HESABI YAPILIR…

Şirket, bu arıza nedeniyle oluşabilecek kazalar sonucunca ödenecek tazminat ile otomobillerin yeniden tasarımının maliyeti arasında bir karşılaştırma yapmış,sonuçta, tazminat ödemenin daha az külfetli olduğuna karar verilmişti.

180 ölü, 180 yaralı ve 2100 yanmış araba ile toplam 49.5 milyon$ lık bir maliyet

Bu tip bir hatanın ortadan kaldırılması için 11$ lık maliyet hesaplanmıştı. Bu tüm arabalara yansıtıldığında 137 milyon$ lık bir meblağ

1978 yılında bu hatadan kaynaklanan bir kaza için açılan bir davada Ford firması 128 milyon$ lık bir tazminat ödemeye mahkum edildi. Aynı yıl verilen bir diğer kararla,1.5 milyon Ford Pinto firma tarafından piyasadan toplandı.Bu miktar yıllık maliyetin 3 katı civarındaydı. (Mitcham-Duval,Engineering Ethichs,2000)

slide37

FAYDACILIĞIN ZORLUKLARI

  • Bu bakış açısında HAK VE ADALET konusuna hiç girilmiyor.
  • Azınlığın haklarıçoğunluğun hakları için feda edilebilir.
  • Hiçbir davranış türünü reddetmemesi
    • Örn: bir grup tacizcinin bir çocuğa işkence etmesi
    • Demek ki, mutlu olmak her zaman iyi değildir. Bu sebeple ahlak her zaman mutluluğun artmasına dayandırılamaz.
velasquez 1998
Velasquez (1998)
  • Yaşlı ve huysuz, yönetim kurulunda etkili-üst düzey yönetici-aldığı kararlarla şirketin ünvanını düşüşe geçiriyor
  • Bu yaşlı kişiyi, istikbali şirketin iyi işlemesine bağlı olan öz-oğlu, kiralık bir katilleöldürtüyor.
  • Herkes bir “OH ÇEKİYOR”
  • TEK ÜZÜLEN KÖPEĞİ
  • Faydacılık teorisioğul çoğunluğu sevindirerek etik davranmıştır. Ama bir insanın yaşama hakkı gözardı edilmiştir.
bir ba ka rnek
Bir başka örnek…
  • Kötü iş şartlarında, düşük ücretle işçi çalıştırarak malını daha ucuza satan ve böylece tüketicilerin daha az parayla satın almalarını sağlayan üretici, tüketicilerin tasarruf etmesini sağlıyor.
  • Öte yandan, tüketicilere göre sayısı daha az olan işçileri ucuza çalıştırarak onları istismar ediyor ve zarar görmelerine sebep oluyor.
  • Yaptığı iş  faydacılık teorisine göre uygun gözükmektedir.
  • Ama sosyal adaletten yoksundur.
3 erdem ahlak virtue ethics
3. Erdem ahlakı(Virtue ethics)
  • Sonuçsalcı değildir.
  • Önemli olan insanların erdemli kabul edilen davranışları(dürüstlük, adalet, doğruluk, yardımseverlik, sadakat, sözünü tutmak, fedakarlık, başkalarına saygı vs.) sergilemeleridir.
    • Bu davranışların sonunda kişinin kendisine ya da topluma fayda ya da zarar gelmesi önemli değildir.
      • Örn: yanan bir evde mahsur kalan bir çocuğu kurtarmanın çok riskli olduğunu bile bile yangına dalıp çocuğu kurtarmadan kendiside yanan bir kişi sonunda faydalı bir eylem yapmamıştır. Üstelik bir yerine iki kişi ölmüştür ancak bu eylem toplum tarafından erdemli bir davranış olarak yüceltilir.

Aristoteles

Platon

3 erdem ahlak
3. Erdem ahlakı
  • NEDİR ERDEMLİ VASIFLAR?
    • Bu vasıflar bize doğuştan verilmez; bunlar sonradan öğrenmeyle kazandığımız üstün vasıflar olup alışkanlık halinde gösterilir.
    • Örn: DÜRÜSTLÜK ahlaki bir vasıftır. Eğer kişi her zaman doğruyu söylüyor ve doğru olduğuna inandığı için bunu yapıyorsa, doğruluktan ayrılmadığı zaman huzurlu oluyor, yalana saptığında rahatsız oluyorsa, yani dürüstlük onda bir alışkanlık halindeyse bu bir erdemdir.
orta yol

“Happiness Is Virtuous Activity”

(Mutluluk erdemli davranıştır)

ORTA YOL
  • Ahlaki erdemler insanın aklıselimle yaşamasını sağlayan alışkanlıklardır.
    • Eğer insan davranışlarında duygu ve arzularında aşırıya kaçmayıp makul olan orta yolun ne olduğunu biliyor ve o yolu seçiyorsa, o kişi aklı selimle yaşıyor demektir.
    • AHLAKİ ERDEM BİR TARAFI AŞIRIYA KAÇAN, DİĞER TARAFI YETERSİZ KALAN İKİ UÇ ARASINDAKİ ORTA YOLDUR.
    • HESAPSIZ ATILGANLI K CESARETKORKAKLIK

Aristoteles

MÜSRİFLİK----CÖMERTLİK------CİMRİLİK

UTANGAÇLIK-----AĞIRBAŞLILIK------UTANMAZLIK

b r soru erdemler g recel m d r
BİR SORU…ERDEMLER GÖRECELİ MİDİR?
  • Farklı kültürler erdemleri farklı özellikler olarak düşünmüşlerdir. Kraliçe Viktorya döneminde yaşayanlar namusun önemli olduğunu düşünüyorlardı, fakat bugünkü Avrupa kültüründe bu erdem artık aynı değere sahip değildir.
erdemler g recel m d r
ERDEMLER GÖRECELİ MİDİR?
  • Erdemlerin bir çoğu evrensel insan doğasının yansımalarıdır.
  • Herkesin cesarete, sadakate, ölçülü olmaya vb. gereksinimi vardır, çünkü yaşam hepimizi aynı mücadelenin içine atar.
  • O halde bazı önemli erdemler göreceli değildir.
3 erdem ahlak1
3. Erdem ahlakı
  • Etik davranıştan ziyade etik davranışta bulunan kişinin dürüstlüğüne odaklanır. Kişinin karakteri, motivasyonu ve niyetiönemlidir.
  • İlkeler, kurallar, sonuçlarkişinin karakterini ve dürüstlüğünü değerlendirmede önemlidir.

The actions of a virtuous person will also be virtuous

3 erdem ahlak2
3. Erdem ahlakı
  • Önemli olan, etik sorun karşısında iyi karakterli ve doğruyu saptamak için yargılama becerisine sahipkişiler olup olmadığımızdır; kurallara uyup uymamamız veya iyi bir sonuç alıp almamamız erdem ahlakı için ikinci plandadır.
  • Erdem etiği yaklaşımını benimseyenler için anlatılar, öyküler ve biyografileren önemli kaynaklardır.
    • Bu kaynaklar ahlaklı bir yaşamı sergiler, erdemin öğrenimi usta-çırak ilişkisiyleolur.
3 erdem ahlak3
3. Erdem ahlakı
  • Erdem ahlakına göre sorgulamak istiyorsak şu soruları sormalıyız:

“Bu nazik/cesur/sadık………..bir davranış mıdır?”

3 erdem ahlak4
3. Erdem ahlakı

Avantajı:

  • Her durumda durumun sonuçlarına veya ilkelere bakmak zorunda kalmadan toplumun standartlarına bakarak karar vermeyi sağlar.

Dezavantajı:

  • Toplum şimdiye kadar benzer bir karar vermekzorunda kalmamış olabilir ya da toplum yanlışolabilir.
  • İş yaşamındabu etik yaklaşımın kullanımı sınırlı olabilir. Zira standartlar belirlenmemiştir ya da evrensel davranış kodları yoktur.
3 erdem ahlak5
3. Erdem ahlakı

Dezavantajı:

Erdem ahlakı, kişinin erdemli bir insan olması durumunda ahlaksal açıdan kabul edilemez davranışlar yapmayacağını savunur. Oysa ahlaksal açıdan doğru davranış yalnız niyete bağlı değildir; durumun yeterli bilgisini, eylem olanaklarının bilgisini, yeterli uslamlama süresini de gerektirir. Bu nedenle erdem ahlakı zaman zaman belirli eylemleri değerlendirmede yetersiz kalacaktır.

slide50

Utilitarianism, rights, and justicefocus on the question, “What should I do?”

  • Virtue ethics focuses on the question, “What sort of person should I be or become?”

Virtue ethics

Emphasizes

“being”.

4 adalet
4. Adalet
  • Adalet (justice) kavramı, genelde hakkaniyet (fairness) ile ifade edilir.
    • Eğer diğer insanlarla ilişkilerinizde hakkaniyet varsa, adaletli bir kişisinizdir.
  • Adalet meselesi daha ziyade bir şeyi bölüşmek durumunda kaldığınızda ortaya çıkar.
    • Örn: bir vericinin olduğu ama üç hastanın böbrek nakli beklediği bir durumda, hangi hastayı seçmek en adaletli karar olur?
4 adalet1
4. Adalet
  • Adalet meselesi yanlışlıkların düzeltilmesi durumunda da ortaya çıkar.
    • Eğer biri suç işlemişse cezalandırılmasıve bu cezanın suçun büyüklüğüne göre orantılanması gerekir. Ne suçtan daha az ne de daha çok olmalı…

Adalet, insanlar neye layıksa

onu vermek demektir.

4 adalet adalet g r n n de i ik t rleri vard r
4. Adalet Adalet görüşünün değişik türleri vardır:

A. Dengeleyici adalet(compensatory justice):geçmiş haksızlıkların telafi edilmesini ya da çekilen sıkıntıların bertaraf edilmesini ifade eder.

B.Cezalandırıcı adalet(retributive justice):yasalara uymayanların veya suçluların cezalandırılmasını kapsar.

YANLIŞLIKLARI DÜZELTMEKLE İLGİLİDİR.

4 adalet adalet g r n n de i ik t rleri vard r1
4. Adalet Adalet görüşünün değişik türleri vardır:

C. Dağıtımsal adalet(distributive justice): sosyal yarar ve yükümlülüklerin uygun biçimde dağıtımını içerir.

TOPLULUKTAKİ REFAHIN VE SIKINTILARIN, İNSANLAR ARASINDA HAKKANİYETLEBÖLÜŞTÜRÜLMESİMESELESİYLE İLGİLENİR.

Örn: çalıştığı saat süresine göre veya katkıda bulunma oranına göre maaş…

4 adalet2
4. Adalet

Bu yaklaşımın genel sorusu şudur:

  • Adalet kavramı hemİnsanların davranışlarınıhem desosyal, ekonomik, siyasi, yasal uygulamaları değerlendirmek için kullanılır.

“Bu adil midir?”

adalet yakla m n n zay f noktalar
Adalet yaklaşımının zayıf noktaları
  • Çıkarlar büyükse, neyin adil neyin adil olmadığına işaret etmek tehlikeli bir durumdur.
  • Faydacı yaklaşımda olduğu gibi, adalet yaklaşımında yaşanan en büyük güçlük, fayda ve maliyetin doğru olarak ölçülememesidir.
slide57
VAKA

Şirketinizin bilgi işlem departmanı için dört tane bilgisayar ve iki tane yazıcısipariş ettiniz. “Keşke evde de böyle bir yazıcım olsaydı” dediğinizi duyan şirket temsilcisi yüksek miktardaki siparişinizden dolayı evinize almak istediğiniz yazıcının fiyatında % 50 indirim yapabileceğini söylüyor.

etik yakla mlar
Etik yaklaşımlar

Sonuç

olarak

  • Bu dört yaklaşımın hicbiri, ya da onerilen başkaları evrensel olarak kabul gormemiştir.
  • Bireyler akılcı-olmayan yaklaşımlarda yaptıkları gibi akılcı yaklaşımlar arasında da farklı secimlerde bulunabilirler.
    • Bu farklılık kısmen her yaklaşımın guclu ve zayıf yonlerinin bulunmasıyla acıklanabilir.
  • Belki bu dört yaklaşımın en iyi ozelliklerini iceren bir bileşimakılcı bir ahlaki karar verme icin en iyi yolu oluşturabilir.
    • Bu yöntem, yaşanan durum ya da olayla en ilişkili olan kural ve ilkeleri özenle değerlendirir ve olası en kapsamlı bicimde uygulamaya calışır.
etik yakla mlar1
Etik yaklaşımlar

Sonuç

olarak

  • Karar verme durumunda olan her çalışan, daha yetkin değerlendirmeler yapabilmek ve eylemlerini etik açıdan daha sağlam biçimde temellendirebilmek için bu yaklaşımlarla tanışıklık kurmak durumundadır.
slide60

İŞ YAŞAMINDA SAĞLIKLI

ETİK KARARLAR

ALMAK İÇİN

15 PRATİK ÖNERİ

1 olgulari toplayin
1. OLGULARI TOPLAYIN
  • Önce etik bir sorun/çelişkinin farkına var.
    • Konunun etik yonu bulunup bulunmadığını belirle.
  • “Bu durum nasıl gerçekleşti?
    • Bilmem gereken eski olgular var mı?”
    • Her zaman ulaşılabilir olmayabilir ama ilerlemeden öncebulabildiğiniz her bilgiyi bir araya getirin.
  • Benzer durumda başkaları tarafından alınmış kararları incelemek
2 et k sorunlari saptayin
2. ETİK SORUNLARI SAPTAYIN
  • Etik ikileme düştüğünüzdesorunları ve çatışma noktalarını tanımlamadan hemen karar vermeyin.
    • Çatışma deontoloji ve sonuçsalcılık arasındakiçatışmayakadar gidebilir.
    • İlkeye uygun davranmanın da olumsuz sonuçların olabilir.
3 el k ler ortaya ikti inda
3. ÇELİŞKİLER ORTAYA ÇIKTIĞINDA
  • İki veya daha fazla ahlaki sorumluluk (ya da görev) arasında çelişki ortaya çıktığında en güçlü ve en önemli sorumluluğutercih etmeliyiz.
  • İki veya daha fazla ideal birbiriyle ya da herhangi bir sorumlulukla çeliştiğindedaha önemli görünenidikkate almalıyız.
  • Birbirine alternatif olan eylemler farklı sonuçlar doğuruyorsa daha fazla fayda sağlayan ya da daha az zarar vereneylemin seçilmesi daha etik olacaktır.
slide64

4. DANIŞIN

  • Mümkün olduğunca konuyla ilgili taraflarla konuyu tartışmak. Aklımıza gelen ilk etik konuda karar veriyoruz.
    • İş arkadaşlarınıza soru sormaktan çekinmeyin. bu konuda sizin göremediğiniz hangi sorunları görebildiklerini sorun. Şirkette en sık rastlanan etik problemleri ve bunların nasıl çözüme ulaştırıldığını öğrenin.
    • Kendi biriminizin dışındaninsanlarla tanışıp ilişkiler kurun. Bir problem çıktığında danışmak için insan kaynakları, hukuk, denetleme birimi gibi birimlerden destek alabilirsiniz.
    • Mesleki derneklere /odalara üye olun. Bir kriz anında başka şirketlerde çalışan profesyonellerden de danışmanlık hizmeti almak isteyebilirsiniz.
slide65

5.ETKİLENEN

TARAFLARI

SAPTAYIN

  • İlgili taraflar kimlerdirve birbirleriyle ilişkileri nelerdir? bu etik karar verme sürecinden kimler etkilenecektir?
    • Durumdanhemen ve zaman içinde etkilenentaraflarıdüşünün.

Teleolojik yaklaşım: Fayda ve zararlardan etkilenen herkesi saptayın

Deontolojik yaklaşım: Kimin hakları söz konusuysa ve kimin bu durumda harekete geçmek göreviyse onunla ilgilenin.

    • Durumu başkalarının gözünden görmekönemli bir etik muhakeme yeteneğidir.
    • Lawrence Kohlberg: Role kendinizi koyun:Kendimizi etik karar verme sonucunda geliştirdiğimiz çözümlerin uygulandığı insanların yerine koymak da yanlış kararlar almamızı engelleyecektir.
    • Önerdiğiniz çözümü, o öneriden etkileneceklerle tartışın.
slide66

6. SONUÇLARI TANIMLAYIN

  • Bu kararın ilgili kişilere ve firmaya fayda ve zararlarıne olacaktır?
  • Gerçekleşme ihtimali yüksekolan sonuçları ve gerçekleşme ihtimali düşük dahi olsa olumsuz sonuçlar doğuracak ihtimalleri değerlendirin.
  • Uzun vadeli vs. kısa vadeli sonuçlar: Her ikisi de düşünülmeli
  • Sembolik sonuçlar:
    • Her karar veya hareketin bir de “verdiği bir mesajı” vardır.
    • Aldığınız kararın çevreye vereceği mesaj ne olacak? Yanlış anlaşılabilir mi?
  • Gizliliğin sonuçları:
    • Bir karar olumsuz sonuçlarından çekinildiği için gizlilik içinde alınmış olabilir,
    • kararın duyulduğu zaman ki olası sonuçlarını düşünün.
slide67

7. AHLAK FELSEFELERİ AYDINLATICI BİR ROL OYNAR.

  • İş yaşamına dair bir çok sorunfarklı felsefelere sahip insanlarca tartışılıp çözülebilmektedir.
  • Herhangi bir etik karar verme durumunda, tarafların ilgili olaylar hakkında mutabakatiçinde olmalarından emin olunmalıdır.
slide68

8. DERSİNİZİ ÇALIŞIN:

  • Şirketinizin bir etik davranış el kitapçığı varsa mutlaka okuyun.
    • Yönetmelikler
    • Prosedür ve politikalar
    • Etik kodlar
    • Mesleğinizle ilgili kurallar
slide69

9. YÜKÜMLÜLÜKLERİ BELİRLEYİN

  • Bunları düşünürkendeğerleri, ilkeleri, karakterleri ve sonuçlarıgözardı etmeyin.
    • İnsanlar ve onların rollerine göre burada değişiklik olabilir.
10 karakter n z ve d r stl n z d n n
10. KARAKTERİNİZİ VE DÜRÜSTLÜĞÜNÜZÜ DÜŞÜNÜN
  • Toplumundürüst bir insandan beklediğikararı verin.
    • İyi ve saygılı mı davrandım?
    • İfşa etme kuralı:
      • Ertesi gün gazetede okuduğunuzda yüzünüz kızarmayacaksa yapın.
    • “Öldüğümde nasıl hatırlanacağım?”
11 yaratici d n n
11. YARATICI DÜŞÜNÜN
  • Sadece “A” ve “B” seçenekleri yok.
    • “C” seçeneğini oluşturmak için yaratıcı düşünmek önemli.
12 alinacak bu karar yasal ve rg tsel kurallara uyuyor mu
12. ALINACAK BU KARAR YASAL VE ÖRGÜTSEL KURALLARA UYUYOR MU?
  • Bulunan etik çözümün kamuoyu önünde savunabilirliğide olmalıdır.
slide73

13. ÇABUK KARARLAR VERMEK

ZORUNDA KALDIĞINIZDA…

  • İçgüdünüzaslında bir uyarı sistemidir.
  • Biraz daha zaman isteyin.
    • İyi bir karar almak için zaman istemek, kötü bir karar alıp sonradan pişman olmaktan iyidir.
  • Şirketin bu konuda izlediği bir politika var mı?
  • Amiriniz ve iş arkadaşlarınızadanışın
  • Gazete testiniuygulayın.Ailem, arkadaşlarım ve komşularım bunu bilselerdi nasıl davranırdım?
14 g d n z d nley n
14. İÇGÜDÜNÜZÜ DİNLEYİN
  • İçgüdülerde iş yaşamında doğru kararlar almak için ÖNEM kazanmaya başladı.
    • Eğer aldığınız karardan yana içiniz rahat değilsemuhtemelen bir şeyler yanlış gidiyordur.
    • Bu karar vicdanımızı tatmin edecek mi?
    • Gece rahat uyuyabilecek miyim?
slide75

15. SİZİN DEĞERLERİNİZLE ŞİRKETİN DEĞERLERİ ÖRTÜŞMÜYORSA …

İŞ ARAYIN 