slide1 l.
Download
Skip this Video
Download Presentation
Κριτικός γραμματισμός : λειτουργική αξιοποίηση της δομής της γλώ

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 47

Κριτικός γραμματισμός : λειτουργική αξιοποίηση της δομής της γλώ - PowerPoint PPT Presentation


  • 97 Views
  • Uploaded on

Κριτικός γραμματισμός : λειτουργική αξιοποίηση της δομής της γλώσσας. Σταυρούλα Τσιπλάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γλωσσολογίας Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stav roula.tsiplakou @ ouc.ac.cy. Εισαγωγικά.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Κριτικός γραμματισμός : λειτουργική αξιοποίηση της δομής της γλώ' - kemp


Download Now An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

Κριτικός γραμματισμός: λειτουργική αξιοποίηση της δομής της γλώσσας

Σταυρούλα Τσιπλάκου

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Γλωσσολογίας

Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου

stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy

slide2
Εισαγωγικά
  • Παραδοσιακά η γλωσσική διδασκαλία είτε της πρώτης είτε της δεύτερης γλώσσας εξαντλείτο σε αποπλαισιωμένες ασκήσεις «γραμματικής»
  • Η «γραμματική» ταυτιζόταν κατ’ ουσίαν με την κλιτική μορφολογία και δευτερευόντως με τη σύνταξη
slide3
Εισαγωγικά
  • Τυπικά δε γινόταν συστηματική διδασκαλία

-του φωνητικού/φωνολογικού συστήματος

-της παραγωγικής μορφολογίας

-της αλληλεπίδρασης μορφολογίας και σύνταξης

- των πραγματολογικών/υφολογικών προεκτάσεων των δομικών επιλογών

slide4
Εισαγωγικά
  • H γλωσσική ποικιλότητα δεν εξεταζόταν αφού η «γραμματική» ταυτιζόταν κανονιστικά με αυτήν της πρότυπης (standard) γλώσσας.
slide5
Εισαγωγικά
  • Στο πλαίσιο της «επικοινωνιακής προσέγγισης»….

… η δομική πλευρά της γλώσσας είτε αγνοείται παντελώς …

…είτε περιορίζεται σε αποσπασματικές δραστηριότητες μηχανιστικού τύπου.

slide6
Στόχοι
  • Εξετάζονται τρόποι λειτουργικής αξιοποίησης της γνώσης της δομικής πλευράς της γλώσσας στο πλαίσιο ενός προγράμματος με στόχο την καλλιέργεια του κριτικού εγγραμματισμού.
  • Ακολουθούνται αρχές της συστημικής-λειτουργικής γραμματικής του Halliday.
slide7
Στόχοι
  • Οι δομικές επιλογές, σε όλα τα επίπεδα, (φωνητικό/φωνολογικό, μορφολογικό, συντακτικό) αντιμετωπίζονται ως μέρος της «γραμματικής» του κειμενικού είδους….
  • ...άρα ως ενδείκτεςτόνου και πεδίου…
  • ….δηλαδή όχι ως απλές εκφραστικές επιλογές…
  • …αλλά ως μηχανισμοί κωδικοποίησης κοινωνικών σχέσεων.

Η κριτική κατανόηση των παραπάνω είναι αναπόσπαστο μέρος της παιδαγωγικής του κριτικού εγγραμματισμού.

slide8
Στόχοι
  • Η κριτική κατανόηση των παραπάνω είναι αναπόσπαστο μέρος της παιδαγωγικής του κριτικού εγγραμματισμού.
slide9
Τι είναι «γραμματική»;

Α. Η συστηματική περιγραφή της δομής της γλώσσας, όπου δομή:

φωνητικό και φωνολογικό σύστημα

μορφολογικό σύστημα

(κλίση, παραγωγή, σύνθεση)

σύνταξη

slide10
Τι είναι «γραμματική»;

Β. Σύμφωνα με τη γενετική προσέγγιση:

Γραμματική είναι ο εγγενής μηχανισμός που επιτρέπει την κατανόηση και παραγωγή άπειρου αριθμού ορθά σχηματισμένων προτάσεων.

Η ικανότητα αυτή αναπτύσσεται φυσικά (δε διδάσκεται, δε μαθαίνεται, δεν απαιτεί τέλεια και ορθά ερεθίσματα) και ολοκληρώνεται με το τέλος της κρίσιμης περιόδου (γύρω στο 6ο έτος της ηλικίας, αν όχι νωρίτερα).

slide11
Τι είναι «γραμματική»;

Β. Σύμφωνα με τη γενετική προσέγγιση:

Γραμματική είναι επίσης το μοντέλο αυτού του εγγενούς μηχανισμού, που προκύπτει από τη θεωρητική γλωσσολογική μελέτη.

slide12
Τι είναι «γραμματική»;

Β. Σύμφωνα με τη γενετική προσέγγιση, η εγγενής γραμματική είναι κάπως έτσι (και είναι καθολική):

ότι

η έχει Νίκη φάει τα τετράδιά της

slide13
Τι είναι «γραμματική»;

Γ. Μια γραμματική μπορεί να είναι

περιγραφική : περιγράφει ό,τι λέγεται συστηματικά

ή

ρυθμιστική/κανονιστική : στηρίζεται σε απόψεις περί σωστού και λάθους, πάντα σε σχέση με την «πρότυπη» γλώσσα

π.χ. θα παράξω, αντέγραψε

slide14
Οι σχολικές γραμματικές
  • Είναι κατά βάση ρυθμιστικές, περιγράφουν

(αυτό που οι συγγραφείς θεωρούν ότι είναι)

πρότυπη γλώσσα.

π.χ. μιλώ, μιλούσα, κοιμούνταν

  • Δεν ενσωματώνουν τη γλωσσική ποικιλότητα
slide15
Οι σχολικές γραμματικές
  • Στηρίζονται στο μοντέλο λέξη και παράδειγμα (word and paradigm)
slide16
Οι σχολικές γραμματικές
  • Παρουσιάζουν τη μορφολογία αποκομμένη από τη σύνταξη
  • Χρησιμοποιούν παραδοσιακή, αδιαφανή και παροδηγητική ορολογία (π.χ. αόριστος, υποκείμενο)
  • Χρησιμοποιούν κατηγορίες ανάλυσης παραδοσιακές και συχνά εσφαλμένες (π.χ. οκτώ χρόνοι, υποτακτική, προστακτική αορίστου)
slide17
Οι λειτουργικές γραμματικές
  • Functional Grammar (Dik, 1997) Functional Discourse Grammar (Hengeveld & Lachlan Mackenzie, 2008)
  • Word Grammar (Ηudson 2007)
  • Systemic-Functional Grammar (Halliday, 1994)

http://www.isfla.org/Systemics/

slide18
Οι λειτουργικές γραμματικές

Βασικές αρχές:

  • Η δομή της γλώσσας έχει κοινωνική-σημειωτική λειτουργία
  • Βασική μονάδα ανάλυσης δεν είναι η λέξη αλλά το εκφώνημα/η λεκτική πράξη/η συνομιλιακή κίνηση/το συγκείμενο…
  • Δεν αποσπάται η δομή της γλώσσας από τα συγκείμενα παραγωγής της
halliday halliday 1994 http www isfla org systemics
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)
  • Αφετηρία: η γλωσσική λειτουργία (τι επιτελεί η γλώσσα και πώς)
  • Τέσσερα επίπεδα ανάλυσης:

ΣΥΓΚΕΙΜΕΝΟ

ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ-ΠΡΑΓΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ-ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΑ και ΓΡΑΦΟΛΟΓΙΑ

halliday halliday 1994 http www isfla org systemics20
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)

1. ΣΥΓΚΕΙΜΕΝΟ

ΠΕΔΙΟ (field): η κοινωνικά θεσμοθετημένη και αναγνωρίσιμη επικοινωνιακή πράξη εντός της οποίας παράγεται γλώσσα

ΤΟΝΟΣ(tenor): οι κοινωνικοί ρόλοι, η κοινωνική εγγύτητα ή απόσταση μεταξύ των συμμετεχόντων

ΤΡΟΠΟΣ (mode) : προφορικό, γραπτό, ψηφιακό, μονολογικό ή διαλογικό κείμενο κτλ.

halliday halliday 1994 http www isfla org systemics21
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)

2. ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ

Α. Η αναπαραστατική (ideational) μεταλειτουργία: οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους η γλώσσα αναπαριστά/οργανώνει/κατασκευάζει την εμπειρία.

> Σχετίζεται άμεσα με το ΠΕΔΙΟ

(π.χ. πεδίο: επιστημονική διάλεξη => υποθέσεις, αιτιότητα, συνεπαγωγές….)

halliday halliday 1994 http www isfla org systemics22
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)

2. ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ

Β. Η διαπροσωπική (interpersonal) μεταλειτουργία: λεκτικές πράξεις, έκφραση στάσεων…

> Σχετίζεται άμεσα με τον ΤΟΝΟ

(π.χ. καθηγήτρια κάνει μάθημα σε φοιτήτριες=> περιγραφή, επιχειρηματολογία, έκφραση αυθεντίας, έλεγχος του διαλόγου…)

halliday halliday 1994 http www isfla org systemics23
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)

2. ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΑ

Γ. Η κειμενική (textual) μεταλειτουργία:

κειμενικό είδος, κειμενική δομή και οργάνωση, μηχανισμοί συνοχής και συνεκτικότητας….

> Σχετίζεται άμεσα με τον ΤΡΟΠΟ

(π.χ. ανέκδοτο=> συντομία, χρονική αλληλουχία, ανατροπή προσδοκιών με δημιουργία απροσδόκητων δεσμών νοηματικής αλληλουχίας…)

halliday halliday 1994 http www isfla org systemics24
Η συστημική-λειτουργική γραμματική του Halliday(Halliday, 1994, http://www.isfla.org/Systemics/)

3. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

Η οργάνωση των λέξεων σε προτάσεις/εκφωνήματα

Αντικατάσταση παραδοσιακών όρων, π.χ. Υποκείμενο, Έγκλιση κτλ. με λειτουργικούς όρους όπως Δράστης, Τροπικότητα…

Λειτουργική αντιμετώπιση της σύνταξης από τη σκοπιά της οργάνωσης και ροής της πληροφορίας: Γνωστό>Νέο ή Θέμα>Ρήμα κτλ.

1998 1999 2001
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Η οργάνωση του μηνύματος

Επικοινωνιακές λειτουργίες

  • Απόφανση
  • Ερώτηση
  • Προσταγή/Παράκληση

Σύνδεση με εγκλίσεις και τύπους πρότασης: άμεση ή έμμεση

1998 1999 200126
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Χρόνος

Διάκριση γραμματικού και πραγματικού χρόνου

Ποιόν ενεργείας

Συντελεσμένο Συντελεσμένο

Διαρκές ΔιαρκέςΔιαρκές

Στιγμιαίο Στιγμιαίο

Παρελθόν Παρόν Μέλλον

1998 1999 200127
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Έγκλιση ή τροπικότητα;

Επιστημικήτροπικότητα

Ήρθε ο Γιάννης;

Θα ήρθε ο Γιάννης;

Να ήρθε ο Γιάννης;

Δεοντικήτροπικότητα

Θα έπινα τώρα ένα καφέ.

Να /θα μου φέρεις έναν καφέ;

Έφυες που δαμαί!

1998 1999 200128
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Η λειτουργική προοπτική της πρότασης

ΘΕΜΑ και ΡΗΜΑ

Ξεκίνησε το συνέδριο της Παιδαγωγικής Εταιρείας.

Το συνέδριο ↑ξεκίνησε στις εννιά.

Το συνέδριο↑το παρακολούθησαν πολλές εκπαιδευτικοί.

1998 1999 200129
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Η λειτουργική προοπτική της πρότασης

ΕΣΤΙΑ

Τον ΠΑΠΑ θέλω να δω

*Τον ΠΑΠΑ θέλω να τον δω

Εν τον ΠΑΠΑΝ που θέλω να δω

*Εν τον ΠΑΠΑΝ που θέλω να τον δω

1998 1999 200130
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Ανοιχτά ζητήματα:

Πώς πάμε από τη λειτουργική γραμματική περιγραφή της πρότασης στη σύνδεση με

-την κειμενική λειτουργία (τον τρόπο)

-την διαπροσωπική λειτουργία (τον τόνο)

-την αναπαραστατική λειτουργία (το πεδίο)

1998 1999 200131
Λειτουργική γραμματική της ελληνικής;(Μπαμπινιώτης κ. ά. 1998, 1999, 2001)

Ανοιχτά ζητήματα:

Πώς ενσωματώνεται η γλωσσική ποικιλότητα;

2007 www pi schools gr
Μια άλλη απόπειρα (Φιλιππάκη κ. ά. 2007)(www.pi-schools.gr)

Η καθημερινή επικοινωνία με τους συνανθρώπους μας βασίζεται σε κάποιους κανόνες συνεργασίας:

  • Δίνουμε ακριβώς όσες πληροφορίες είναι αναγκαίες
  • Δίνουμε αληθείς πληροφορίες
  • Δε λέμε άσχετα πράγματα
  • Είμαστε σαφείς, σύντομοι, και λέμε αυτά που θέλουμε με λογική σειρά.
2007 www pi schools gr36
Μια άλλη απόπειρα (Φιλιππάκη κ. ά. 2007) (www.pi-schools.gr)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ;;;;

ANASTAZIA show girl, 21 ετών, δίμετρη καλλονή, ατελείωτα πόδια, μπλε μάτια και αισθησιακά σμιλεμένες αναλογίες, επιθυμεί γνωριμία απαιτήσεων.

Τελευταία έκδοση: 13/5/2009Τελευταία online ενημέρωση: 6/5/2009

<http://www.xe.gr/pages/GenericResults.aspx?catId=65>

2007 www pi schools gr37
Μια άλλη απόπειρα (Φιλιππάκη κ. ά. 2007) (www.pi-schools.gr)

ΑΦΗΓΗΣΗ;;;;

http://drakouna.blogspot.com/2007/12/blog-post.html

Mαρία η Κύπρια

Αν η Μαρία η Άσχημη γυριζόταν στην Κύπρο, θα είχε την ακόλουθη υπόθεση:Έχουμε μια πρωταγωνίστρια, τη Μαρία, που πήρε το όνομα από τη γιαγιά της (πλευρά της μάνας της) που ονομάζεται Μαρούλλα. Η Μαρία είναι σπουδασμένη 4 χρόνια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και 1 χρόνο master στο Manchester. Με τα αγγλικά της, με το πιάνο της (4 χρόνια όταν ήταν δημοτικό), με τις φιλενάδες της από το σχολείο. Το όνειρο της Μαρίας (που την κρατά ξύπνια τα βράδια διαβάζοντας ποίηση και ακούοντας Πυξ Λαξ) είναι να γίνει Κυβερνητική. Μόνιμη.Γιααυτόντονευγενήσκοπό η ΜαρίαγεμίζειαβέρτααιτήσειςσεδιάφορεςυπηρεσίεςκαιδιαβάζειόλημέραγιαΚυβερνητικέςεξετάσεις. Ο μπαμπάς της προσπαθεί να βρει ένα κάποιο μέσο να την προωθήσει, αλλά έλα που ο γνωστός που ήξερε στο Υπουργείο Οικονομικών πέθανε από καρδία πρόσφατα και δεν ξέρει άλλον και το κόμμα που υποστηρίζει δεν βρίσκεται αυτή τη στιγμή στην εξουσία.

2007 www pi schools gr38
Μια άλλη απόπειρα (Φιλιππάκη κ. ά. 2007) (www.pi-schools.gr)

Τι θα θυμάμαι για τα … επίθετα

1. Τα επίθετα μας δίνουν πληροφορίες για την ποιότητα ή την ιδιότητα των ουσιαστικών.

2. Τα επίθετα είναι πολύ χρήσιμα γιατί μας βοηθούν να περιγράψουμε με λεπτομέρεια το ουσιαστικό και να καταλάβουμε καλύτερα για ποιο ακριβώς πράγμα μιλάμε.

slide39
Προς μια πραγματικά λειτουργική γραμματική

Παροδικές νεφώσεις με πιθανότητα τοπικών βροχών κυρίως στα ορεινά το μεσημέρι και το απόγευμα περιμένουμε την Παρασκευή στη Θεσσαλονίκη. Η θερμοκρασία θα κυμανθεί από 16 έως 27 βαθμούς. Οι άνεμοι στον Θερμαϊκό θα πνέουν ασθενείς.

(www.meteo.gr)

slide40
Προς μια πραγματικά λειτουργική γραμματική

Δελτίο καιρού

ΠΕΔΙΟ: Κοινωνικά θεσμοθετημένη και αναγνωρίσιμη δραστηριότητα του δημόσιου πεδίου. Μετάδοση ακριβών πληροφοριών για ενημέρωση.

ΤΟΝΟΣ: Ασυμμετρική σχέση πομπού/δέκτη. Αυθεντία του πομπού.

ΤΡΟΠΟΣ: Συντομία, ακρίβεια, πολυτροπικά κείμενα, σχετικά τεχνική ορολογία.

slide41
Προς μια πραγματικά λειτουργική γραμματική

Δελτίο καιρού

  • ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

Επίθετα περιγραφικά, τεχνικού περιεχομένου

Δήλωση της αυθεντίας του πομπού με γραμματικά μέσα (σύνθεση, κλίση)

παροδικές, ασθενείς

slide42
Προς μια πραγματικά λειτουργική γραμματική

Πρωί, και λιοπερίχυτη και λιόκαλ' είναι η μέρα,κ' η Aθήναζαφειρόπετρα στης γης το δαχτυλίδι.Tο φως παντού, κι όλο το φως, κι όλα το φως τα δείχνει[…] κοίτα, δεν αφήνειτίποτε θαμποχάραγο

[…] κι ο λαμπρομέτωπος ναός και μια χλωμή ανεμώνη,[…] TηςAίγινας ο κόρφοςασπρογαλλιάζειολόχυτος, λαμποκοπά· […]

Κ. Παλαμάς, Η Φλογέρα του Βασιλιά.

slide43
Προς μια πραγματικά λειτουργική γραμματική

Ποίηση

  • ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ

Επίθετα περιγραφικά, που δηλώνουν υποκειμενικό σχολιασμό, οπτική γωνία

Δήλωση της υποκειμενικής οπτικής γωνίας του πομπού με γραμματικά μέσα (σύνθεση, φωνολογία, κλίση)

λιοπερίχυτη, λίοκαλη, θαμποχάραγο, λαμπρομέτωπος, ολόχυτος…

slide44
Η λειτουργική αξιοποίηση της ποικιλότητας

Τα σαΐνια της Αστυνομίας […] έτσι εκάμαν. Ειδοποιήσαν τα Μ.Μ.Ε. που την Πέμπτη τζαι την Παρασκευή μπήκαν μέσα στην παλιά Λευκωσία τζαι εσυνάαν όποιον ξένο εβρίσκαν μπροστά τους. Να μεν σας πω ότι μπορεί να εσυνάξαν τζαι κανένα μουζουρή Κυπραίο αλλά αντρέπεται να πει τίποτε για να μεν γινεί ρεζίλι.

Για να το εμπεδώσω δηλαδή, επληρώσαμε 247 αστυνομικούς που η ώρα 5 ως τες 8 το πρωί (έτσι λαλεί η ανακοίνωση) για να ταλαιπωρήσουν άδικα πάνω που 100 πλήρως νόμιμους τζαι αθώους αθρώπους που το μόνο τους λάθος ήταν ότι εν ξένοι μέσα στην παλιά Λευκωσία. Για κάθε πλήρως αθώο που οδηγήθηκε αδίκως στο τμήμα, εκφοβίστηκε, εταλαιπωρήθηκε τζαι αφέθηκε τελικά ελεύθερος αναλογούσαν δύο αστυνομικοί. Συνολικά τούτοι οι 247 αστυνομικοί εφάαν741 πληρωμένες υπερωριακά εργατοώρες για να συλλάβουν τον εκπληκτικό αριθμό των 48 ατόμων.

Τεράστια επιτυχία!

(http://blog.readcy.net/)

slide45
Η λειτουργική αξιοποίηση της ποικιλότητας

Διαδικτυακό ημερολόγιο (weblog)

ΠΕΔΙΟ: Κοινωνικά θεσμοθετημένη και αναγνωρίσιμη δραστηριότητα του δημόσιου πεδίου (;;;). Μετάδοση πληροφοριών και υποκειμενικός σχολιασμός.

ΤΟΝΟΣ: Συμμετρική σχέση πομπού/δέκτη. Διαπραγματεύσιμη αυθεντία του πομπού.

ΤΡΟΠΟΣ: Πολυτροπικό κείμενο, υβριδικότητα…

slide46
Η λειτουργική αξιοποίηση της ποικιλότητας
  • ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ: Μείξη κωδίκων (επιπέδων ύφους) με συστηματικότητα, ανάλογα με τη διαπροσωπική λειτουργία:
  • τζαι εσυνάαν όποιον ξένο εβρίσκαν μπροστά τους
  • μπορεί να εσυνάξαν τζαι κανένα μουζουρή Κυπραίο αλλά αντρέπεται να πει τίποτε
  • Για να το εμπεδώσω δηλαδή, επληρώσαμε 247 αστυνομικούς
  • εφάαν741 πληρωμένες υπερωριακά εργατοώρες για να συλλάβουν τον εκπληκτικό αριθμό των 48 ατόμων.
  • Τεράστια επιτυχία!
slide47
Η λειτουργική αξιοποίηση της ποικιλότητας

Θέκκιου!