leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje
Download
Skip this Video
Download Presentation
LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 14

LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje - PowerPoint PPT Presentation


  • 332 Views
  • Uploaded on

LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje. Fjalëformimi.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje' - griffith-trujillo


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
fjal formimi
Fjalëformimi

Nëpërmjetbashkëlidhjessëllojevetëndryshmetëmorfemavedhetëfjalëvemundtëformohenfjalëtëreja. Kështu, nëpermjetbashkimittëmorfemëspun- dhemorfemëstjetër-o formohetfjala e re puno;

nëpërmjetbashkimittëmorfemësri- dhefjalëspunojformohetfjalaripunoj;

nëpërmjetbashkimittëfjalëveme, gjithëdheatëformohetfjalamegjithatë.

Pra, procesiifjalëformimitlidhet me ndryshimin e njëfjaleekzistuese, pasojë e sëcilësështënjëfjalëdytësore, qëështënëpërdorim, oseqë del edhesikrijimiri. Bashkëlidhjet e morfemaveosetëfjalëvepërndërtimin e fjalëvetërejandjekinrregullaosemodeletëcaktuara. Ngamënyra se sibashkohenmorfemat, dallohenedhemënyrat e formimittëfjalëve.

n gjuh n shqipe dallojm k to m nyra fjal formimi
Nëgjuhënshqipedallojmëkëtomënyrafjalëformimi:

1. Prejardhjen me llojet e saj:

  • Me prefikse (parashtesa)
  • Me sufikse (prapashtesa)
  • Pa afikse (ndajshtesa)
  • Me cirkumfikse (rrethshtesa)
  • Me nyja
  • Kontekstoreose me konversion

2. Kompozimin (përbërjen)

  • Kompozimi me fjalëtëmëvetësishme
  • Kompozimi me përngjitje

3. Përzierjen

m nyra e prejardhjes
Mënyra e prejardhjes

Prejardhjaështëmënyra e formimittëfjalëvenëpërmjetbashkimittëafikseve (ndajshtesavefjalëformuese) me temafjalëshose me fjalë.

Psh: këngëtar(ngatemakëngëdheafiksi tar)

Punëtor(tema tor dheafiksi tor)

ihapur(afiksi I dhehemahapur )

prejardhja me prefikse parashtesa
Prejardhja me prefikse (parashtesa)
  • Ështëformimiifjalëve me anëprefiksesh (parashtesa)
  • Për – shkruaj
  • Shpër-ndaj
  • Për-hap
  • Anti-popullor
prejardhja me sufikse prapashtesa
Prejardhja me sufikse (prapashtesa)
  • ështëformimiifjalëve me prapashtesa
  • Vend-os
  • Hap-je
  • Mirë-si
  • Bukur-i
slide7
1. Sufiksetkanëfunksionklasifikues, edhe e formojnëfjalën e re edhepërcaktojnëpjesën e ligjëratëskuajohyn.
  • P.sh.mesufikset-im, -je formohenfjalët: punim, hapje.
  • 2. U pasngjitenvetëmtemave e jofjalëve.
  • 3.Ka sufiksetëcilattërheqintheksin e fjalës
  • (O`rë) ora`r
prejardhja pa afikse ndajshtesa
Prejardhja pa afikse(ndajshtesa)
  • ështëformimi I fjalëve pa ndonjëafiks ( ndajshtesë), por me lidhjekuptimoretëmotivueshme
  • P.sh. Emrirrjedhë (rrjedha e ujit)
  • foljamyk (emrimyk)
  • Foljakrip(ukrip) ngaemrikripetj.
prejardhja me nyja
Prejardhja me nyja
  • ështëformimiifjalëve me anëtëparavendosjessënyjave,
  • p.sh. idalë,
  • iqeshur,
  • ihapur,
  • tëpunuar ,
  • tëmësuar,
  • tëmësuarit,
prejardhja kontekstore ose me konversion
Prejardhjakontekstoreose me konversion
  • ështëpërftimiifjalëvepërmeskalimitnganjëpjesëligjëratenënjëtjetër, nëkushtetëcaktuarakontekstore.
  • Pra, kyllojformimimundtëtrajtohetsinjëllojprejardhjeje e kushtëzuarngarrethanatëcaktuarasintaksore. Kështu, fjalaafërpërdoretsindajfolje(E mbantegjithmoneafërkëshilltarin,) pornënjëkonteksttjetëredhesiparafjalë(Afërkëshilltaritmbanteedhekodinligjor).
  • Fjalaplaknënjëkontekstmundtëpërdoretedhesiemër(ishtetepër e dhimbshmetashihjeatëplak, qëtanimezingrihejnëkëmbë), nënjëkonteksttjetër, edhesimbiemer: (Kyburrëplaktanimeritonmëshumërespekt)
slide11
Prejardhjakontekstoreose me konversion, sillojformimi, ngjason me formimin pa afikse (ndajshtesa). Ndryshimetlidhenvetëm me kufizimet e formimeve pa ndajshtesëdhe me rrethanënqëkëtoformime, nganjëherë, shoqërohenedhe me ndryshimefonetike.
  • Kështu, foljetkrip, sit, shosh, qëvijnëngaemratpërkatëskrip, site, shoshe, sifoljenuk e ruajnëzanorentematikefundore-e:
slide13
Gjeniparashtesatnëfjalët e grupittëparëdheprapashtesatnëatotëgrupittëdytë.

a) përmbledh, nënkryetar, zbardh, skuq, ipaplotë, rindërtoj, mbingarkoj,

b) urdhëroj, tregtar, vendos, traktorist, lumturi, hyrje, nisje, ikapshëm, shtëpizë.

  • Ja tri rrënjë, punë, komb, anë, besë. Gjenidhjetëfjalë duke ibashkuar me këtoparashtesa e prapashtesa : sor, im, ësi, tor, im, tar, ndër, mos
  • Formonifjalëtëreja duke u shtuarfjalëve: argjend, central, dritë, peshk, akull, Prishtinë, iegër, plak, frikëkëtoprapashtesa , atar, ore, as, is, tar, acak, ëri, are, si.
  • Plotësonifjalëtqëvijojnë me parashtesat : pa, mos, para, jo, sipër, për.

barazi, ibanueshëm, ipijshëm, mirënjohje, besim, normal, shkollor, faqe, caktoj, forcoj, buzë.

  • Me ndihmën e parashtesave : ç/sh-/zh-formonifjalëtqëtregojnëtëkundërtën e fjalëvetëmëposhtme :

organizoj, vulos, qep, dredh, thur, orientoj

kujdes
Kujdes!
  • Parashtesazh-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: f, k, p, q, t, th.
  • Parashtesazh-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: b, d, g, gj, v.
  • Parashtesaç-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: l, ll, r, rr, m, n, nj, j.
ad