1 / 13

CZĘŚCI MOWY

CZĘŚCI MOWY. Autor Anita Rejch. Części mowy – odmienne i nieodmienne. NIEODMIENNE. Części mowy to wyrazy, którymi posługujemy się w mowie, oznaczają przedmioty, czynności, cechy przedmiotów lub czynności. ODMIENNE. Rzeczownik.

gen
Download Presentation

CZĘŚCI MOWY

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. CZĘŚCI MOWY Autor Anita Rejch

  2. Części mowy – odmienne i nieodmienne • NIEODMIENNE • Części mowy to wyrazy, którymi posługujemy się w mowie, oznaczają przedmioty, czynności, cechy przedmiotów lub czynności. • ODMIENNE

  3. Rzeczownik • Rzeczowniki to inaczej nazwy istot (kolega), zjawisk (śnieg), stanów (radość) i pojęć (zwycięstwo). • Odpowiadają na pytania kto? co? • Odmieniają się przez przypadki i liczby. • Występują w zdaniu w funkcji podmiotu lub dopełnienia. • Występują w jednym z trzech rodzajów: męskim, żeńskim i nijakim. • Rzeczowniki dzielą się na żywotne (człowiek, pies, dziecko) i nieżywotne (stół, drzewo, rzeka). Rzeczowniki nieżywotne rodzaju męskiego mają w liczbie pojedynczej biernik równy mianownikowi. • Rzeczownik odmienia się przez przypadki. Nazywamy to deklinacją. • Nazwy przypadków:Mianownik kto? co? syn, lasDopełniacz kogo? czego nie ma? syna, lasuCelownik komu? czemu się przyglądam? synowi, lasowiBiernik kogo? co widzę? syna, lasNarzędnik z kim? z czym? synem, lasemMiejscownik o kim? o czym? synu, lesieWołacz o! synu! lesie!

  4. Przymiotnik • Przymiotnik oznacza cechy i właściwości rzeczowników, np. ciemny, wielkie. • Odpowiadają na pytania jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? • W zdaniu pełnią funkcję przydawek lub orzeczników. • Odmieniają się przez przypadki, liczby, a także rodzaje. • Przymiotniki stopniują się. W ten sposób mogą wyrażać różne stopnie natężenia jakiejś cechy. • stopień równy: biały, zły • stopień wyższy: bielszy, gorszy • stopień najwyższy: najbielszy, najgorszy

  5. Liczebnik • Liczebniki to wyrazy, które oznaczają liczbę lub kolejność osób, zwierząt i rzeczy, np. dwa, drugi. • Ze względu na różnice w znaczeniu i zastosowaniu rozróżniamy liczebniki: • główne: pięć, dwadzieścia • ułamkowe: pół, półtora • zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro • porządkowe: trzeci, dwudziesty czwarty • Poza tym liczebniki są proste (jeden, sto), złożone (trzysta, sześćset), mnożne (pojedynczy, jednokrotny), wielorakie (dwojaki, trojaki).

  6. Zaimek • Zaimki zastępują w zdaniu inne części mowy (rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, przysłówki). • Za pomocą zaimków wskazujemy osoby, przedmioty, ich cechy, okoliczności czynności i stanów. • Ze względu na znaczenie zaimki dzielimy na: • osobowe: ja, ty, my, wy • zwrotny: się (siebie, sobie) • dzierżawcze: mój, twój, nasz, wasz • wskazujące: ten, ta, to, tamten, ów • pytające: kto? co? który? jaki? • względne, czyli łączące zdanie podrzędne z nadrzędnym, np. kto, co, który, jaki, gdzie • nieokreślone: ktoś, coś, jakiś • Ze względu na znaczenie zaimki dzielimy na: rzeczowne (ja, ty, kto, co, nikt), przymiotne (ten, tamten, taki, mój, twój), liczebne (ile, tyle), przysłowne (tak, tu, tam, wtedy, jak, gdzie, kiedy).

  7. Czasownik (1) • Czasowniki to wyrazy, które oznaczają czynność lub stan osób, zwierząt i rzeczy. • Odmieniają się przez osoby. • W zdaniu pełnią najczęściej funkcję orzeczenia. • Funkcję orzeczenia pełnią osobowe formy czasownika, np. ja chodzę, ty chodzisz. Formy osobowe czasownika występują: • w trzech osobach: widzę, widzisz, widzi, • w dwu liczbach: pojedynczej i mnogiej, • w trzech czasach: teraźniejszym, przeszłym i przyszłym, np. robię, robiłem, będę robił, • w trzech trybach - orzekającym, rozkazującym i przypuszczającym: kochasz, kochaj, kochałbyś, • w trzech stronach - czynnej, biernej i zwrotnej: myję (kogoś), jestem myty, myję się.

  8. Czasownik (2) • Czasowniki mają też formy nieosobowe: • imiesłów przymiotnikowy • czynny (-ący), np. śpiący • bierny (-ny, -ty), np. znany, zaklęty • imiesłów przysłówkowy • współrzędny (-ąc), np. czytając • uprzedni (-łszy, -wszy), np. przyszedłszy, wziąwszy • bezokolicznik, nieodmienny, np. mówić, jeździć; • formy czasowników zakończone na -no, -to, np. znaleziono, odkryto. • Rozróżniamy czasowniki niedokonane (skakać, łapać, pisać) i dokonane (skoczyć, złapać, napisać).

  9. Przysłówek • Przysłówki to wyrazy nieodmienne, które określają czasowniki albo przymiotniki, ale także inne przysłówki. • Oznaczają różne okoliczności, np. sposób, miejsce i czas czynności, stopień właściwości przedmiotu. • Odpowiadają na pytania: jak? gdzie? kiedy? • Przykłady: • jak? szybko, ładnie, starannie, lekko, smacznie, • gdzie? blisko, daleko, niedaleko, • kiedy? wczoraj, dzisiaj, niebawem, jutro. • Niektóre przysłówki stopniują się jak przymiotniki: prędko – prędzej – najprędzej.

  10. Przyimek • Przyimki to wyrazy nieodmienne i niesamodzielne. • Łączą się z rzeczownikiem albo zaimkiem w odpowiednim przypadku. Tworzy wówczas wyrażenie przyimkowe. • Określa związki między rzeczami, zdarzeniami, np. ich położenie w przestrzeni lub następowanie w czasie. • Przykłady: do domu, w mieście, od ciebie, mimo deszczu, po południu, przed szkołą, na stole, za lasem.

  11. Spójnik • Spójnik to wyraz, który łączy (spaja) dwa zdania składowe albo dwa słowa. • Spójniki to: i, a, albo, więc, że, aby, bo. • Rozróżniamy spójniki: • współrzędne • łączne: i, oraz • przeciwstawne: ale, lecz, zaś • rozłączne: albo, lub, czy • wynikowe: więc, zatem, toteż • podrzędne Dowiedziałem się, że Jarek jest świetnym tenisistą. Zrezygnowaliśmy z wyjazdu, bo zapowiedzieli deszcz.

  12. Partykuła • Partykuły to wyrazy niesamodzielne i nieodmienne. • Ich funkcja polega na wzmacnianiu znaczenia samodzielnego wyrazu w zdaniu lub na modyfikowaniu ich znaczenia. • Partykuły wzmacniające: • Podejdź no tutaj! • Chodźże prędzej! • Partykuły modyfikujące • Czy możemy to dokończyć jutro? • Kupiłabym książkę, gdybym miała pieniądze. • Niech on to zrobi!

  13. Wykrzyknik • Wykrzyknik to nieodmienna część mowy, za pomocą której wyrażamy różne uczucia, zwracamy czyjąś uwagę oraz naśladujemy rozmaite dźwięki i odgłosy. • Ach! Jaka miła dziewczyna! • Och! Jaki pech! • Ojej! To niesprawiedliwe! • Hej! Nie poznajesz mnie? • Halo! Proszę pana! • Brr! Jak zimno!

More Related