choroby uwarunkowane genetycznie wybrane zagadnienia n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Choroby uwarunkowane genetycznie -wybrane zagadnienia PowerPoint Presentation
Download Presentation
Choroby uwarunkowane genetycznie -wybrane zagadnienia

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 31

Choroby uwarunkowane genetycznie -wybrane zagadnienia - PowerPoint PPT Presentation


  • 264 Views
  • Uploaded on

Choroby uwarunkowane genetycznie -wybrane zagadnienia. Dr n med. Anna Zawadzka-Gralec. Genotyp a fenotyp. Genotyp -informacja genetyczna warunkująca możliwość wystąpienia określonych cech, zakodowana w puli genów umiejscowionych w 22 parach autosomów i 1 parze

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Choroby uwarunkowane genetycznie -wybrane zagadnienia' - farren


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
genotyp a fenotyp
Genotyp a fenotyp

Genotyp-informacja genetyczna warunkująca możliwość wystąpienia określonych cech,

zakodowana w puli genów umiejscowionych w 22 parach autosomów i 1 parze

chromosomów płciowych

Fenotyp-zespół ujawnionych i dostępnych badaniu cech danego organizmu

Tylko część informacji genetycznej zawartej w DNA ulega ekspresji fenotypowej.

Geny stanowią swoisty potencjał, którego realizacja w znacznej mierze zależy od wpływu

czynników środowiskowych.

kategorie chor b wg cartera
Kategorie chorób wg Cartera

1.Choroby zależne przede wszystkim od konstytucji genetycznej

(aberracje chromosomowe i choroby jednogenowe)

2.Choroby zależne zarówno od czynników genetycznych, jak i środowiskowych

(choroby poligenowe np..cukrzyca, epilepsja, choroby alergiczne)

3.Choroby zależne przede wszystkim od czynników środowiskowych

(choroby pasożytnicze, urazy)

choroby genetyczne skala problemu
Choroby genetyczne-skala problemu

Każdego roku w Polsce rozpoznaje się chorobę uwarunkowaną genetycznie

u co najmniej 20 000 dzieci

2-3% dzieci polskich jest dotkniętych chorobą genetyczną

prowadzącą do upośledzenia umysłowego, kalectwa fizycznego

lub wczesnego zgonu

0,6% żywo urodzonych noworodków ma aberracje chromosomowe

80% chorób o etiologii genetycznej ujawnia się do 20 rż

2/3 populacji w ciągu życia jest zagrożone wystąpieniem choroby

o podłożu genetycznym (w tym choroby poligenowe)

kryteria kliniczne uzasadniaj ce podejrzenie choroby genetycznej u dziecka
Kryteria kliniczne uzasadniające podejrzenie choroby genetycznej u dziecka

1.obecność u dziecka dwóch lub więcej wad rozwojowych

i/lub dysmorfii

2.upośledzenie umysłowe, szczególnie jeśli współistnieją zaburzenia

metaboliczne lub obciążony jest wywiad rodzinny

3.występowanie w okresie noworodkowym i niemowlęcym trudności

w karmieniu, zaburzeń łaknienia, śpiączki , kwasicy ketonowej lub

zespołu tych objawów

4.opóźnienie rozwoju psychomotorycznego i/lub powiększenie

narządów wewnętrznych następujące po okresie prawidłowego

rozwoju dziecka

5. zaburzenia dojrzewania płciowego, pierwotny brak miesiączki,

aspermia

kryteria kliniczne uzasadniaj ce podejrzenie choroby genetycznej u dziecka c d
Kryteria kliniczne uzasadniające podejrzenie choroby genetycznej u dziecka c.d

6. nieprawidłowy wynik badania przesiewowego w kierunku choroby metabolicznej

7. całkowita lub częściowa utrata słuchu lub widzenia o niewyjaśnionej etiologii

8. objawy niedoboru odporności

9. zmiany w obrębie skóry, włosów, układu kostnego niejasnego pochodzenia

10. zaburzenia krzepnięcia krwi

klasyfikacja chor b uwarunkowanych genetycznie
Klasyfikacja chorób uwarunkowanych genetycznie

W zależności od typu i lokalizacji zmian w DNA wyróżnia się:

  • aberracje chromosomowe
  • choroby monogenowe
  • choroby poligenowe (wieloczynnikowe)
aberracje chromosomowe
Aberracje chromosomowe

Zmiany struktury chromosomów

-delecja

-inwersja

-duplikacja

-translokacja

-pęknięcie centromeru

-chromosom pierścieniowy

-mikrodelecje

Zmiany liczby chromosomów

-poliploidie

-aneuploidie

aberracje chromosomowe1
Aberracje chromosomowe

Implikacje kliniczne

Zarówno niedobór, jak i nadmiar materiału genetycznego zawsze ma poważne

następstwa kliniczne

Aberracje chromosomowe ujawniają się zawsze jako zespół objawów

chorobowych , nigdy jako wada izolowana

Na zespół objawów najczęściej składa się:

-upośledzenie umysłowe

-nieprawidłowy rozwój somatyczny

-dysmorfia

-wpółistnienie wad rozwojowych

Aberracje chromosomów płci nie powodują tak ciężkich objawów klinicznych,

jak aberracje autosomalne

choroby spowodowane aberracj chromosom w
Choroby spowodowane aberracją chromosomów

Aberracje autosomów

-z.Downa

-z.Pataua

-z.Edwardsa

-z.Warkany’ego

-z.kociego oka

-z.Angelmana

-z.cri –du-chat(z.krzyku kota)

Aberracje allosomów

-z.Turnera

-z.Klinefeltera

-z.XXX(superkobieta)

-z.XYY(dawniej z.supersamca)

zesp krzyku kota cri du chat syndrome jako przyk ad aberracji chromosomowej
Zespół krzyku kota(cri-du-chatsyndrome)-jako przykład aberracji chromosomowej

Częstość i etiologia

Częstość 1:50 000 urodzeń

Szacuje się, że zespół ten występuje u około 1% upośledzonych umysłowo

pensjonariuszy zakładów pomocy społecznej

Przykład aberracji strukturalnej- przyczyną występowania zespołu objawów

klinicznych jest częściowa delecja krótkiego ramienia chromosomu 5

Aberracja może powstać de novo lub może być odziedziczona po rodzicu, który

jest nosicielem translokacji zrównoważonej

zesp krzyku kota cri du chat syndrome cechy charakterystyczne
Zespół krzyku kota(cri-du-chat syndrome)-cechy charakterystyczne

Nazwa zespołu pochodzi od charakterystycznego płaczu przypominającego

miauczenie kota, który stwierdza się u chorych w okresie noworodkowym

Cechy fenotypowe chorych

mała masa urodzeniowa

upośledzenie umysłowe

małogłowie, owalna twarz, zmarszczki nakątne, antymongoloidalne szpary

powiekowe

niedorozwój żuchwy

nisko osadzone i zniekształcone małżowiny uszne oraz wyrostki przeduszne

niekiedy wady serca

przepukliny pachwinowe, przegroda odbytu

deformacje kośćca

bruzda poprzeczna dłoni

zesp krzyku kota cri du chat syndrome przebieg kliniczny
Zespół krzyku kota(cri-du-chat syndrome)-przebieg kliniczny

Bez pośrednio po urodzeniu stwierdza się cechy dystrofii wewnątrzmacicznej

oraz charakterystyczny koci płacz

Zaburzenia oddychania, trudności w karmieniu oraz współistniejące wady

rozwojowe najczęściej są przyczyną zgony chorych w okresie noworodkowym

lub niemowlęcym

Chorzy, którzy przeżyją pierwszych 12 miesięcy w kolejnych latach

charakteryzują się głębokim upośledzeniem umysłowym oraz deformacjami

kręgosłupa

zesp krzyku kota cri du chat syndrome ryzyko genetyczne
Zespół krzyku kota(cri-du-chat syndrome)-ryzyko genetyczne

Ryzyko ponownego urodzenia dziecka z zespołem cri-du-chat jest zależne

od rodzaju mutacji (de novo lub aberracja odziedziczona)

W przypadkach powstałych de novo ryzyko jest małe(około 1%)

W przypadkach będących wynikiem translokacji zrównoważonej u jednego

z rodziców ryzyko ponownego urodzenia dziecka z tym zespołem jest duże

(3-15%)

zesp krzyku kota jako przyk ad napi tnowania genomowego
Zespół krzyku kota jako przykład napiętnowania genomowego

Zespól krzyku kota jest przykładem napiętnowania genomowego

(ang. genomic imprinting)

-jest to zjawisko różnej ekspresji genów w zależności od ich pochodzenia rodzicielskiego

Jak wiadomo materiał genetyczny jest przekazywany potomstwu przez oboje rodziców,

jeżeli u rodziców występuje zmutowany gen lub aberracja chromosomowa, to może ona

zostać przekazana potomstwu, a pochodzenie (matczyne lub ojcowskie) takiego

nieprawidłowego fragmentu DNA może powodować różne skutki kliniczne

Brak informacji genetycznej pochodzenia ojcowskiego jest odpowiedzialny

za wystąpienie zespołu cri-du-chat

Innym przykładem napiętnowania genomowego jest delecja

podcentromerowa ramion długich chromosomu 15-jeśli aberracja zostanie

przekazana dziecku przez matkę (klinicznie zdrową) wówczas rozwija się

zespół Angelmana, a jeśli aberracja zostanie przekazana dziecku przez ojca

wówczas u potomka stwierdza się zespół Williego-Pradera

choroby monogenowe
Choroby monogenowe

Choroby spowodowane zmianami materiału genetycznego w obrębie

pojedynczego genu mogą ujawnić się w różnym wieku i wykazują dużą

zmienność objawów klinicznych. Choroby te dziedziczą się zgodnie z prawami

Mendla.

Sposoby dziedziczenia chorób jednogenowych:

-autosomalne dominujące

-autosomalne recesywne

-recesywne sprzężone z płcią

-dominujące sprzężone z płcią

choroby monogenowe1
Choroby monogenowe

Choroby spowodowane zmianami materiału genetycznego w obrębie

pojedynczego genu mogą ujawnić się w różnym wieku i wykazują dużą

zmienność objawów klinicznych. Choroby te dziedziczą się zgodnie z prawami

Mendla.

Sposoby dziedziczenia chorób jednogenowych:

-autosomalne dominujące

-autosomalne recesywne

-recesywne sprzężone z płcią

-dominujące sprzężone z płcią

choroby monogenowe o dziedziczeniu autosomalnym
Choroby monogenowe o dziedziczeniu autosomalnym

Choroby o dziedziczeniu autosomalnym dominującym

choroba Recklinghausena

zespól Marfana

achondroplazja

hipercholesterolemia rodzinna

Choroby o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym

fenyloketonuria

galaktozemia

mukowiscydoza

choroby monogenowe o dziedziczeniu sprz onym z p ci
Choroby monogenoweo dziedziczeniu sprzężonym z płcią

Choroby o dziedziczeniu recesywnym

sprzężonym z chromosomem X

daltonizm

hemofilia A

dystrofia mięśniowa Duchenne’a

Choroby o dziedziczeniu dominującym

sprzężonym z chromosomem X

zespół ustno-twarzowo-palcowy I

incontinenetia pigmenti

krzywica hipofosfatemiczna witamino-D-oporna

slide20
Mukowiscydoza(Torbielowate zwłóknienie trzustki)ang.cysticfibrosis-jako przykład choroby monogenowej

Częstość i etiologia

Najczęstsza choroba o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym u osobników

rasy kaukaskiej

Częstość 1:2300-2500 urodzeń

Przyczyną występowania heterogennego zespołu objawów klinicznych jest

mutacja genu CFTR(ang. cysticfobrosistransmembrane regulator) zlokalizowanego

na chromosomie 7

W wyniku mutacji dochodzi do zaburzenia transportu jonów chlorkowych przez

błony komórkowe co prowadzi do zwiększenia lepkości śluzu (łac.mucus-śluz,

viscid-lepki)

mukowiscydoza torbielowate zw knienie trzustki ang cystic fibrosis przebieg kliniczny
Mukowiscydoza(Torbielowate zwłóknienie trzustki)ang.cystic fibrosis-przebieg kliniczny

Objawy kliniczne o różnym nasileniu występują od okresu noworodkowego

do wieku dorosłego

Wyróżnia się następujące postaci kliniczne choroby:

-płucną

-brzuszną

-mieszaną

Choroba jest nieuleczalna, ma charakter przewlekły i postępujący, co prowadzi

do skrócenia czasu życia chorych na mukowiscydozę

mukowiscydoza torbielowate zw knienie trzustki ang cystic fibrosis obraz kliniczny
Mukowiscydoza(Torbielowate zwłóknienie trzustki)ang.cystic fibrosis-obraz kliniczny

Zaleganie lepkiego śluzu w układzie oddechowym, pokarmowym oraz rozrodczym

prowadzi do rozwoju charakterystycznych objawów klinicznych choroby

Układ oddechowy- męczący, uporczywy kaszel często od okresu

niemowlęcego, nawracające zakażenia dolnych dróg oddechowych

prowadzące do postępującego uszkodzenia układu oddechowego, obciążenia

układu krążenia, rozwoju niewydolności oddechowej i przedwczesnego zgonu

Przewód pokarmowy-u około 10% noworodków chorych na mukowiscydozę

występuje niedrożność smółkowa (zatkanie dalszego odcinka jelita krętego

gęsta , lepką smółką), która wymaga leczenia chirurgicznego

Charakterystyczne dla mukowiscydozy jest upośledzenie drożności przewodów

trzustkowych, które prowadzi do zwłóknienia i postępującej niewydolności

narządu

Układ rozrodczy-zaburzenia płodności

mukowiscydoza torbielowate zw knienie trzustki ang cystic fibrosis ryzyko genetyczne
Mukowiscydoza(Torbielowate zwłóknienie trzustki)ang.cystic fibrosis-ryzyko genetyczne

Ryzyko powtórzenia się choroby u rodzeństwa wynosi 25%

Obecnie obowiązuje w Polsce badanie przesiewowe noworodków w kierunku

mukowiscydozy

choroby poligenowe
Choroby poligenowe

Najliczniejsza grupa spośród wszystkich chorób uwarunkowanych genetycznie

Szacuje się, że choroby poligenowe mogą dotyczyć 5%populacji do 25 roku życia

20% wszystkich wad rozwojowych i 1/3chorób przewlekłych w populacji

dorosłych jest uwarunkowanych poligenowo

Wady wrodzone uwarunkowane poligenowo zawsze są wadami izolowanymi

Czynnik genetyczny w tej grupie schorzeń decyduje nie o chorobie, ale o skłonności (predyspozycji) do choroby

Do ujawnienia się choroby dochodzi w wyniku

- istnienia predyspozycji genetycznej

(nie jeden, ale liczne geny)

-oraz oddziaływania czynników środowiskowych.

Im silniejszy czynnik środowiskowy, tym liczniejsza będzie grupa osób,

u których ujawnią się objawy choroby

choroby poligenowe przyk ady kliniczne
Choroby poligenowe-przykłady kliniczne

Wady wrodzone:

wady serca

rozszczep wargi i/lub podniebienia

stopy końsko-szpotawe

choroba Hirschprunga

choroba Pertesa

wady ośrodkowego układu nerwowego

wrodzone zwężenie odźwiernika

Choroby przewlekłe:

choroby atopowe

łuszczyca

schizofrenia

padaczka

nadciśnienie tętnicze

dziedziczenie mitochondrialne
Dziedziczenie mitochondrialne

Zasadnicza część materiału genetycznego podlegającego dziedziczeniu znajduje

się w jądrze komórkowym, jednak pewna pula genów umiejscowiona jest

w mitochondriach

Obecność mitochondriów w żeńskich komórkach płciowych powoduje, że zmiany

w obrębie mitochondrialnego DNA są przekazywane potomstwu wyłącznie przez

matkę (komórki płciowe męskie nie zawierają tych organelli)-dlatego ten sposób

dziedziczenia bywa nazywany dziedziczeniem matczynym

Defekty w obrębie mitochondrialnego DNA są przekazywane zarówno synom(XY),

jak i córkom (XX), ponieważ jeden chromosom X zawsze jest pochodzenia

matczynego

W 1988 roku po raz pierwszy udowodniono, że defekt chromosomu

mitochondrialnego jest przyczyna choroby (zanik nerwu wzrokowego typu Lebera)

zesp leigha jako przyk ad dziedziczenia matczynego
Zespół Leigha-jako przykład dziedziczenia matczynego

Zespół Leigha , encefalopatia dziecięca zmartwiająca

(ang. subacute necroticans encephalopathy)

Zaburzenie o nieustalonym patomechanizmie, rozpoznane na podstawie typowego

obrazu anatomopatologicznego, który obejmuje się martwicę neuronów w okolicy

pnia mózgu i rdzenia przedłużonego z proliferacją naczyń

Klinicznie zespół ujawnia się około 6m.ż wymiotami, zahamowaniem wzrostu,

napadami hiperwentylacji, hipotonią mięśniową, oczopląsem

Skóra niemowlęcia jest cienka, pokryta delikatnym meszkiem, potliwa

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zwiększenie stężenia mleczanu

i alaniny w surowicy oraz w płynie mózgowo-rdzeniowym

Początkowo występuje zasadowica oddechowa(hiperwentylacja), która stopniowo

przechodzi w kwasice oddechowo-metaboliczną (faza bezdechów)

Rokowanie jest niepomyślne, zgon następuje na skutek niewydolności oddechowej

poradnictwo genetyczne definicja wg fresera
Poradnictwo genetyczne-definicja wg Fresera

Poradnictwo genetyczne to działanie mające na celu udzielenie informacji w związku z wystąpieniem lub ryzykiem wystąpienia choroby genetycznej w rodzinie

Jest to forma specjalistycznej pomocy medycznej,

a optymalnym czasem na udzielenie porady genetycznej jest okres przed planowaną ciążą

poradnictwo genetyczne cele
Poradnictwo genetyczne-cele

1. dostarczenie pełnej informacji o rozpoznanie chorobie genetycznej,

jej przebiegu oraz istniejących możliwościach terapii

2. przekazanie informacji o ryzyku jej ponownego wystąpienia u potomstwa

oraz o możliwościach zmniejszenia tego ryzyka

3. zmniejszenie częstości występowania chorób genetycznych w populacji

poradnictwo genetyczne wskazania
Poradnictwo genetyczne-wskazania

1. narażenie ciężarnej na działanie teratogenu

2. pokrewieństwo pomiędzy małżonkami(partnerami)

3. występowanie określonej choroby genetycznej w wywiadzie rodzinnym

4. urodzenie dziecka z izolowaną wada wrodzoną (np.rozszczep wargi, wada serca, wada cewy nerwowej)

5.urodzenie dziecka, u którego wystąpiła choroba o niejasnej etiologii i niejasnym obrazie klinicznym, zwłaszcza jeśli rodzina zagrożona jest rozpadem z tego powodu

6.wątpliwości dotyczące zasadności i wskazań dotyczących wykonania badań prenatalnych w istniejącej lub planowanej ciąży

literatura
Literatura

1. Krystyna Kubicka, Wanda Kawalec, Pediatria, PZWL, Warszawa 2003, rozdział 6 Choroby genetyczne

2.Bolesław Górnicki, Barbara Dębiec, Jan Baszczyński, Pediatria, PZWL, Warszawa 1995, rozdział 13 Najczęstsze choroby wrodzone

3. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko, Pediatria, Urban&Partner, Wrocław,2005, rozdział 2 Genetyka