slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
dr Michał Urbańczyk mur@amu.pl Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych PowerPoint Presentation
Download Presentation
dr Michał Urbańczyk mur@amu.pl Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 40

dr Michał Urbańczyk mur@amu.pl Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych - PowerPoint PPT Presentation


  • 117 Views
  • Uploaded on

Doktryny polityczno-prawne Temat nr 8 Socjalizm i komunizm. Marksistowska teoria państwa jako elementu panowania klasowego. dr Michał Urbańczyk mur@amu.edu.pl Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych i Filozofii WPiA UAM Poznań.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'dr Michał Urbańczyk mur@amu.pl Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych' - eve-alford


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1
Doktryny polityczno-prawneTemat nr 8Socjalizm i komunizm. Marksistowska teoria państwa jako elementu panowania klasowego
  • dr Michał Urbańczyk
  • mur@amu.edu.pl
  • Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych
  • i Filozofii WPiA UAM Poznań

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Red_flag_left.jpg

socjalizm i komunizm
Socjalizm i komunizm

socjalizm [łac. socialis ‘społeczny’], ideologie i ruchy społeczne powstałe w XIX w., dążące do ładu społecznego opartego na zasadach wspólnoty, równości i racjonalnego zarządzania gospodarką;

  • w myśli marksistowskiej faza rozwoju społecznego, następująca po kapitalizmie;
  • określenie stosowane niekiedy w charakterystyce ustroju społecznego tych krajów wysoko rozwiniętych (zwłaszcza europejskich), w których gospodarce rynkowej towarzyszy daleko posunięta redystrybucja dochodu narodowego i realizacja koncepcji państwa dobrobytu.

http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3977113/socjalizm.html

socjalizm i komunizm1
Socjalizm i komunizm

komunizm [łac. communis ‘wspólny’, ‘powszechny’], ideologia postulująca równość i wspólnotę w organizacji życia społecznego oraz racjonalność w kierowaniu życiem gospodarczym, głosząca nieuchronność upadku kapitalizmu i potrzebę działań dla osiągnięcia tego celu;

  • w teorii marksistowskiej najwyższa, bezklasowa forma organizacji społecznej, następująca po kapitalizmie;
  • ruch społeczny i polityczny wywodzący się z ideologii marksistowskiej, ukształtowany w wyniku rozłamu socjaldemokracji;
  • w niemarksistowskiej teorii społecznej i w języku potocznym — ustrój społeczny w państwach rządzonych przez partie komunistyczne;
  • w państwach komunistycznych określany również mianem socjalizmu realnego.

http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3924721/komunizm.html

slide4
Socjalizm utopijny,
  • Socjalizm naukowy (marksizm)
  • socjalizm reformistyczny,
  • Rewizjonizm Eduarda Bernsteina,
  • Komunizm (leninowska wersja marksizmu),
  • Trockizm,
  • Socjaldemokracja,
  • Socjalizm realny (demokracja ludowa),
  • Eurokomunizm,
  • Maoizm,
socjalizm i komunizm2
Socjalizm i komunizm

Marksizm chciał być socjalizmem naukowym – w odróżnieniu od dotychczasowego socjalizmu, który Marks i Engels ochrzcili mianem „utopijnego”.

Lata 30. XIX wieku to okres działalności Roberta Owena, Karola Fouriera i Saint-Simona.

1827 r. – czasopismo „Co-operativeMagazine” w Wlk. Brytanii.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Karl_Marx_001.jpg

robert owen 1771 1858

Socjalizm utopijny

Robert Owen (1771-1858)
  • „Nowy pogląd na społeczeństwo czyli rozprawy o kształceniu charakteru”,
  • angielski działacz społeczny i polityczny,
  • Jeden z założycieli ruchu spółdzielczego,
  • jako 18-latek zarządzał fabryką włókienniczą w Manchesterze,
  • w 1823 r. wyjechał do Ameryki, gdzie założył eksperymentalna kolonię „Nowa Harmonia”,
  • W 1832 r. założył w Londynie bazar wymiany towarów (bezgotówkowy),

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cf/Portrait_of_Robert_Owen_%281771_-_1858%29_by_John_Cranch%2C_1845.jpg

karol charles fourier 1772 1837

Socjalizm utopijny

Karol (Charles) Fourier (1772-1837)
  • „Teoria czterech ruchów i ich ogólne przeznaczenie”,
  • „Traktat o prywatnym zrzeszeniu rolniczym”,
  • „Nowy świat industrialny i zrzeszeniowy”,
  • urodził się w zamożnej rodzinie kupieckiej,
  • majątek stracił w 1793 r. w wyniku powstania lyońskiego (przeciw rewolucyjnemu Konwentowi),
  • potem pracował jako komiwojażer,

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/Hw-fourier.jpg

slide8

Socjalizm utopijny

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6d/Phalanst%C3%A8re.jpg

  • krytykował anarchię produkcji,
  • postulował – podobnie jak Owen – tworzenie samowystarczalnych wspólnot utopijnych, tzw. falansterów (dokładnie opracowane reguły współżycia, np. liczba osób – 1620).
saint simon 1760 1825

Socjalizm utopijny

Saint-Simon (1760-1825)
  • „Listy obywatela Genewy i jemu współczesnych”, „Katechizm industrialistów”, „Nowe chrześcijaństwo”,
  • potomek arystokratycznego rodu, starannie wykształcony,
  • uważany za jednego z największych erudytów swoich czasów,
  • Walczył w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych,
  • w 1789 r. zrzekł się tytułów rodowych,
  • dorobił się znacznego majątku na spekulacji dobrami narodowymi, jednak długo żył w nędzy,

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/Claude_Henri_de_Saint-Simon.jpg

slide10

Socjalizm i komunizm

Ekonomiczne i społeczne przyczyny narodzin idei socjalistycznych:

  • protest wobec warunków społecznych i ekonomicznych w początkach rozwoju kapitalizmu przemysłowego,
  • krytyka liberalnego społeczeństwa wolnorynkowego,
  • próba zaproponowania alternatywy.

http://www.punkerslut.com/articles/ready_and_easy_way_to_end_an_economic_depression.html

slide11

Socjalizm i komunizm

Koniec XIX wieku to okres ewolucji socjalizmu ze względu na:

  • polepszanie się warunków życia i pracy klasy robotniczej,
  • pojawienie się związków zawodowych i partii robotniczych reprezentujących interesy robotnicze,
  • rozwój sportu i klubów sportowych.

Efektem było włączenie się partii socjalistycznych do życia politycznego i przyjęcie przez nich zasad walki politycznej zgodnych z parlamentaryzmem oraz porządkiem konstytucyjnym.

slide12

Socjalizm i komunizm

Rewizjonizm Eduarda Bernsteina (1850 – 1932)

  • „Zadania socjalizmu i zadania socjalnej demokracji”
  • ideolog socjaldemokracji niemieckiej, członek SDP,
  • działacz II Międzynarodówki,
  • redaktor nielegalnego pisma „Socialdemokrat”, gdzie współpracował z Marksem i Engelsem,
  • poddał krytyce podstawowe założenia myśli Marksa,

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Bernstein_Eduard_1895.jpg

slide13

Socjalizm i komunizm

Do I wojny światowej socjaliści podzielili się – radykałowie na czele z Leninem zaczęli się określać mianem komunistów (bolszewików).

slide14

Socjalizm i komunizm

Komunizm (leninowska wersja marksizmu)

Włodzimierz Lenin

(1870-1924)

  • niezwykle płodny pisarz (dzieła zebrane to ponad 50 tomów), m.in. „Co robić?”, „Materializm a empiriokrytycyzm”, „O prawie narodów do samookreślenia”, „Państwo a rewolucja”
  • teoretyk bolszewizmu,
  • teoretyk, strateg i przywódca rewolucji październikowej,
  • polityk rosyjski i radziecki,
  • Wielokrotnie zesłany na Syberię,
  • redaktor pism „Iskra”, „Prawda”,
  • przewodniczący rady komisarzy ludowych i przywódca partii WKP (b),
  • założyciel i przywódca Międzynarodówki Komunistycznej,
  • W „Liście do Zjazdu” przestrzegał przed Stalinem i Trockim jako swymi ewentualnymi następcami,

http://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Lenin

slide15

Socjalizm i komunizm

Stalinizm

Józef Stalin (1879-1953)

  • rewolucjonista rosyjski, sekretarz generalny partii komunistycznej, lider Związku Radzieckiego,
  • twórca opresyjnego systemu polityczno-społecznego opartego m.in. na

a) terrorze powszechnym i kulcie jednostki,

b) doktrynie „socjalizmu w jednym kraju”.

c)

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/16/Stalin_lg_zlx1.jpg

zbrodnie komunizmu

Socjalizm i komunizm

Zbrodnie komunizmu

„(…) Zgodnie z naszymi szacunkami pozwala ustalić rząd wielkości i uzmysłowić sobie powagę zagadnienia:

• Związek Sowiecki - 20 milionów ofiar śmiertelnych,

• Chiny - 65 milionów,

• Wietnam - l milion,

• Korea Północna - 2 miliony,

• Kambodża - 2 miliony,

• Europa Wschodnia - l milion,

• Ameryka Łacińska - 150 tysięcy,

• Afryka - 1,7 miliona,

• Afganistan - 1,5 miliona,

• międzynarodowy ruch komunistyczny i partie komunistyczne nie sprawujące władzy

-10 tysięcy.

W sumie blisko 100 milionów ofiar śmiertelnych”.*

* „Czarna księga komunizmu”, S.. Courtois i inni, Warszawa 1999, s. 25-26.

slide17

Socjalizm i komunizm

2 połowa XX wieku to okres rozprzestrzeniania się idei socjalistycznych w krajach Trzeciego Świata – elementem charakterystycznym jest zastąpienie hasła walki klasowej hasłem antykolonializmu oraz połączenie socjalizmu z nacjonalizmem.:

- Korea Płn.,

- Wietnam, Kambodża, Laos,

- socjalizm indyjski,

- socjalizm afrykański,

- socjalizm arabski,

- socjalizm w Ameryce Łacińskiej.

socjalizm i komunizm3
Socjalizm i komunizm

Andrew Heywood proponuje trzy sposoby rozumienia socjalizmu:

  • model ekonomiczny opozycyjny do kapitalizmu,
  • instrument, program ruchu związkowego
  • doktryna polityczna.
      • Wspólnota,
      • współpraca,
      • równość,
      • klasa społeczna,
      • wspólna własność.
wsp lnota

Socjalizm i komunizm

Wspólnota
  • wizja kolektywistyczna – ludzie mogą przezwyciężać problemy społeczne i ekonomiczne wspólnym wysiłkiem, a nie jednostkowym działaniem
  •  jednocześnie jednak socjaliści zupełnie inaczej spoglądają na naturę ludzką – uważają, że jest ona plastyczna, formowana przez doświadczenia i warunki życia społecznego,
  • zachowanie ludzkie jest zdeterminowane wychowaniem, to doświadczenie kształtuje i warunkuje osobowość jednostki.
kolektywizm

Socjalizm i komunizm

Kolektywizm
  • jednostki nie da się oddzielić od społeczeństwa – wielki sprzeciw wobec myślenia liberalnego.
  • To, że jednostki zachowują się samolubnie, zachłannie i agresywnie nie wynika z ich natury, lecz jest warunkowane społecznie,
  • To kapitalizm zmusza czy też sprzyja takim postawom, ponieważ popycha je takich egoistycznych zachowań.
slide21

Socjalizm i komunizm

  • najtrwalszym efektem tego typu eksperymentów jest system izraelskich kibuców – system spółdzielni, rolniczych osiedli, będących wspólną własnością ich członków i przez nich zarządzanych.
wsp praca

Socjalizm i komunizm

WSPÓŁPRACA
  • skoro ludzie maja społeczna naturę to naturalną chęcią jest współpraca a nie rywalizacja,
  • rywalizacja antagonizuje jednostki, promuje egoizm i agresję, zrywa więzi społeczne
  • współpraca wykorzystuje energię wspólnoty,
  • od każdego wedle zdolności, każdemu wedle potrzeb
slide23

Socjalizm i komunizm

Filozoficzną podstawą, światopoglądem był materializm dialektyczny:

  • metoda badania zjawisk społecznych była dialektyczna czyli antymetafizyczna,
  • wyobrażenie o świecie i jego głównych problemach – materialistyczne.
slide24

Socjalizm i komunizm

  • Na materializm dialektyczny składa się metoda dialektyczna i materializm filozoficzny:

świat jest pewną całością, w której jego poszczególne elementy wchodzą w interakcje, świat znajduje się w ciągłym ruchu, ciągle się zmienia – poszczególne zjawiska powstają, rozwijają się i obumierają.

slide25

Socjalizm i komunizm

Skutkuje to powstawanie coraz to nowych zjawisk. Przeobrażenia te podlegają pewnym prawom:

  • rozwój to przechodzenie zmian ilościowych w jakościowe,
  • od starego stanu jakościowego do nowego stanu jakościowego (i znów zmiany ilościowe, itd.).
slide26

Socjalizm i komunizm

  • Rozwój nie jest jednak ruchem po kole, lecz ruchem postępowym, po linii wstępującej (stąd bierze się lewicowa wiara w ideę postępu).
  • Wszystkim zjawiskom społecznym właściwe są wewnętrzne sprzeczności, walka tych sprzeczności jest siłą napędową rozwoju: teza + antyteza = synteza > nowa teza + antyteza = synteza.
slide27

Socjalizm i komunizm

  • Dialektyka połączona została z materializmem filozoficznym:
  • materialność świata, ta materia znajduje się w ciągłym ruchu,
  • pierwotność materii i wtórność świadomości – materia jest obiektywną rzeczywistością, istniejącą poza świadomością i niezależnie od niej. Świadomość zaś to właściwość ludzkiego mózgu, dlatego nie może istnieć bez materii, a tym bardziej być wobec niej pierwotna,
  • świat istnieje wiecznie i rozwija się według obiektywnych praw, które są w pełni poznawalne (patrz Carl Popper i „Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie).
slide28

Socjalizm i komunizm

  • Materializm historyczny – oznaczał przeniesione zasad materializmu i metody dialektycznej w sferę badania życia społecznego i zjawisk społeczno-historycznych:
  • byt określa świadomość,
  • źródeł idei, poglądów, teorii politycznych, instytucji państwowych należy szukać w materialnych warunkach życia społeczeństwa.
slide29

Socjalizm i komunizm

  • w ich ramach najistotniejszym elementem, który decydował o strukturze społecznej był sposób produkcji dóbr materialnych,
  • Od tego zależy struktura społeczna, instytucje polityczne i poglądy,
  • sposób produkcji ulega ciągłym zmianom: najpierw następują zmiany w siłach wytwórczych (najbardziej rewolucyjny element produkcji – niewolnicy, cłhłopi, proletariat), to zaś zaczyna się od zmiany narzędzi produkcji
slide30
Następną zmianą jest zmiana w stosunkach produkcji,
  • Konflikt między nowymi siłami wytwórczymi a starymi stosunkami produkcji to ekonomiczne podłoże rewolucji społecznych.
slide31

Socjalizm i komunizm

  • techniczna strona produkcji wyrażająca stosunek człowieka do otaczającej go przyrody, której elementy przekształca w procesie produkcji, zdobywając przy tym doświadczenie, pozytywne nawyki i coraz większą wiedzę, która umożliwia udoskonalanie przedmiotów i środków pracy (narzędzi); zdaniem Marksa, na podstawie znajomości metod i środków pracy można określić ogólny rozwój danego społeczeństwa; ludzie zmieniając i doskonaląc narzędzia i metody pracy, przy pomocy których zmieniają przyrodę, zmieniają się sami; stąd wniosek Marksa, że materialną podstawą historii ludzkości jest rozwój jego sił wytwórczych), zmiana sił wytwórczych zaczyna się od zmiany narzędzi pracy,
slide32

Socjalizm i komunizm

  • konflikt między nowymi siłami wytwórczymi a starymi stosunkami produkcji stanowi ekonomiczne podłoże rewolucji.
teoria bazy i nadbudowy

Socjalizm i komunizm

Teoria bazy i nadbudowy

Na różnych formach własności, na społecznych warunkach bytu wznosi się cała nadbudowa różnych swoiście i ukształtowanych uczuć, złudzeń, sposobów myślenia i poglądów życiowych.

Marks wyróżniał trzy sfery życia społecznego:

  • bazę ((formy własności, społeczne warunki bytu),
  • nadbudowę prawną i polityczną i odpowiadające jej
  • formy świadomości społecznej.
klasy i teoria walki klas

Socjalizm i komunizm

Klasy i teoria walki klas
  • istnienie klas jest związane tylko z określonymi historycznymi fazami rozwoju produkcji,
  • walka klas prowadzi nieuchronnie do dyktatury proletariatu,
  • dyktatura jest tylko przejściem do zniesienia wszelkich klas i do społeczeństwa bezklasowego,
  • walka klasowa jest prawem historycznym,
  • historyczna rola proletariatu jako klasy rewolucyjnej.
pa stwo w uj ciu marksistowskim

Socjalizm i komunizm

Państwo w ujęciu marksistowskim
  • Marks i Engels traktowali państwo oraz prawo jako zjawiska historyczne – będące rezultatem określonego stadium rozwoju społecznego. Jednocześnie postrzegali je jako instrument panowania jednej klasy nad pozostałymi. Engels pisał: państwo powstało z potrzeby utrzymania w karbach przeciwieństw klasowych, a jednocześnie samo powstało wśród konfliktów tych klas.
slide36

Socjalizm i komunizm

  • A zatem państwo jest państwem najsilniejszej klasy:
  • państwo starożytnych było państwem właścicieli niewolników,
  • państwo średniowieczne było państwem szlachty uciskającej chłopów,
  • państwo nowożytne jest państwem kapitalistów, wyzyskujących robotników.
slide37

Socjalizm i komunizm

  • Ponieważ państwo oparte jest na wyzysku, władza w nim sprawowana jest prze specjalne siły: wojsko, biurokracja, policja, wywiad.
  • Państwo to machina kierownicza, która posiada aparat przymusu oddzielony od społeczeństwa – nigdy jednak nie jest tak, aby ten aparat całkowicie oddzielił się od panującej klasy, zawsze działa w jej interesie, broniąc istniejącego ustroju ekonomicznego.
  • Państwo tworzy prawo, które jest wola klasy panującej. Zarówno państwo jak i prawo są najistotniejszymi elementami nadbudowy, będąc jej częścią polityczną.
slide38

Socjalizm i komunizm

Historycznie następowały po sobie:

  • państwo niewolnicze,
  • państwo feudalne,
  • państwo kapitalistyczne.

W ramach każdego państwa tworzyły się rozmaite formy państwa – typ państwa zależy od historycznie uwarunkowanego, ekonomicznego ustroju społeczeństwa, od tego jaka władza znajduje się u władzy. Natomiast formy państwa zależą od konkretnych warunków historycznych, rozwoju danego kraju, od stopnia pogłębiania się walki klasowej.

slide39

Socjalizm i komunizm

  • Zastanawiając się nad kształtem państwa w przyszłości marksizm próbował go opisać w sposób racjonalny i naukowy. Zalążki państwa nowego typu Marks widział w Komunie Paryskiej.