k k h cre kavram ve klinik uygulamalar n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları PowerPoint Presentation
Download Presentation
Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 63

Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları - PowerPoint PPT Presentation


  • 462 Views
  • Uploaded on

Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları. Prof. Dr. Teoman SOYSAL İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp F İç Hastalıkları AD Hematoloji BD. İçerik. Kök hücre kavramı ve kök hücre tipleri Kök hücre ile ilgili potansiyel tedavi olasılıkları Hematopoetik (kan yapıcı) kök hücre kavramı

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları' - eliana-mckee


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
k k h cre kavram ve klinik uygulamalar

Kök Hücre Kavramı ve Klinik Uygulamaları

Prof. Dr. Teoman SOYSAL

İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp F

İç Hastalıkları AD

Hematoloji BD

slide2

İçerik

  • Kök hücre kavramı ve kök hücre tipleri
  • Kök hücre ile ilgili potansiyel tedavi olasılıkları
  • Hematopoetik (kan yapıcı) kök hücre kavramı
  • Habis hematolojik hastalıklarda tedavi prensipleri ve hematopoetik kök hücre nakli
    • Tanım
    • Yöntem
    • Sonuçlar
slide3

“omniscellula e cellula”

“Her hücre bir hücreden meydana gelir.”

Dr. RudolphVirchow

stem cell veya k k h cre
“StemCell” veya “Kök Hücre”

Tanım:

  • Vücutta çeşitli hücre tiplerine dönüşme potansiyeline sahip hücreler
slide5
Önemi
  • Canlılığın devamı
  • Bazı hastalıkların altında yatan nedenler
  • Bazı hastalıkların tedavisi
    • Metabolik
    • Dejeneratif
    • İmmünolojik
    • Habis
    • Genetik

Ör: Rejeneratif tıp

Hematopoetik kök hücre nakli

canl lardan rnekler
Canlılardan örnekler

Sequoiasempervirens (kızıl ağaç): kök hücre rezervuarı 2000 yıldan fazla aktif kalabiliyor

Arabidopsisthaliana bitkisi : kökünde kök hücre nişleri var

Notophtalmusviridescens (sürüngen): deri, kuyruk,ve ekstremiteler hasar ardından yenileniyor

Zebra balığı: Yüzgeç, pullar, spinalkord ve kalbi yenilenebiliyor

vd

tarih e
Tarihçe

Virchow (1821-1902): “omniscellula e cellula”

Julius FriedrichCohnheim(1839-1884):Yaraları iyileştiren hücreler kandan (Kİ) geliyor

ErnstHaeckel(1834-1919): stamzelle=kök hücre

E Donnal Thomas:Hematopoetik kök hücre nakli : 1959, akut lösemili çocukta tek yumurta ikizinden Kİ nakli

Nobel Tıp Ödülü (1990)

Schofield,1978; Kök hücre nişi (mikroçevre) kavramı

ord prof dr s reyya tahsin ayg n
Ord Prof Dr Süreyya Tahsin Aygün
  • 1924: İstiklal madalyası (antrax aşısı)
  • 1964: Hücre kültürü çalışmaları ile PieterPijlPrijo (Hollanda) ödülü
  • 1979 yılında kalp kültür hücresi nakledilen organizmalarda hücrelerin kalbe yerleşip yaşamlarını sürdürdüğünü belirtti
slide9

Transplantasyon

    • Böbrek: 1954 (Murray ve Holden)
    • Kemik iliği : 1957-58 (Thomas)
  • Kök Hücre
    • Fare embryonal KH: 1981 (Kaufman)
    • İnsan embryonal KH: 1998 (Thomson)
k k h crenin genel zellikleri
Kök Hücrenin Genel Özellikleri
  • Farklılaşma / plastisite
  • Çoğalabilme
  • Kendini kopyalama
    • Hücrenin kendi kopyasını ,kendi yedeğini oluşturması
      • Kök hücre havuzu yaşam boyu yeterlidir
k k h creler
Kök Hücreler

Embryonik Kök Hücre (pluripotent)

Erişkin (somatik) Kök Hücre (unipotent)

Somatik hücre

İndüklenmiş pluripotent kök hücre

slide12

Farklı doku/hücre oluşturma yeteneği

Totipotent

Ovum + sperm h = zigot

Totus= bütün

4-5. gün:Morula

6-7. gün : Blastokist

Pluripotent

Blastokist

EKH

  • Yetişkin /
  • dokuya özel kök hücreler

Multipotent

Unipotent

embriyonik k k h cre ekh
Embriyonik Kök Hücre (EKH)
  • Embriyonik kök hücre embriyodan elde edilir
    • İn-vitrofertilizasyon sonucu fertilize olmuş ve bağışlanmış bir yumurtadan elde edilir
  • 4-5 günlük embriyo blastokistadını alır.
  • Eğer blastokistinbir köşesinde 30 kadar hücreden oluşan iç hücre kitlesi alınıp kültür ortamında bekletilirse EKHoluşur
embryonik k k h cre
Embryonik Kök Hücre
  • TotipotentPluripotent
  • Kültür ortamlarında diferansiye olmaksızın 1-2 yıl üreme
    • Telomerazaktivitesi yüksek
  • Yüksek membranalkalenfosfataz aktivitesi
  • oct-4 transkripsiyonal faktörü ekspresyonu
  • Hayvan deneylerinde teratom oluşturma
ekh nas l elde ediliyor1
EKH Nasıl Elde Ediliyor ?

Blastokist

Zigot

Ovum

Trofektoderm

İç hücre kitlesi

Sperm

İn vitrofertilizasyon

Pluripotent EKH dizileri

tedavi ama l kopyalama somatik h cre ekirdek transferi
Tedavi amaçlı kopyalama (Somatik hücre çekirdek transferi)

Üreme amaçlı kopyalama

ovum

STOP

Ayrılmış çekirdek

Hücre bölünme işleminin uyarılması

blastokist

Çekirdek transferi

Embryonik kök hücre dizisi

Somatik (vücut) hücresi

Somatik hücre çekirdeği aktarılmış ovum

Ayrılmış çekirdek

Rejeneratif tıp uygulamaları

n vitro ko ularda embriyonik k k h creden olu an h creler
İn-vitro koşularda embriyonikkök hücreden oluşan hücreler
  • Nöral hücreler,astrosit,oligodendrosit
  • Hematopoetik kök hücre
  • İnsülin salgılayan hücreler
  • Kardiyomyosit
  • Hepatosit
  • Endotelial hücreler
ekh rejeneratif t p a s ndan gelece i
EKH: Rejeneratif Tıp Açısından Geleceği

PROBLEMLER

Etik

Teratojenik

Tümör oluşumu

Doku reddi

  • Hayvan deneyleri
    • Diyabet
    • Alzheimer
    • Multiple skleroz
    • Medullaspinalis lezyonları
    • Karaciğer hastalıkarı
    • Maküla dejenerasyonu
    • vd
slide21

İnsan pluripotent kök hücreleri

Hücre yerine koyma

Sinir h

EKH

Blastokistin iç hücre kütlesinden

Retina h

Farklılaşma

Kendini yenileme

Kalp kası h

İPKH

İndüklenmiş Pluripotent KH

(Somatik Hücre kaynaklı)

Karaciğerh

Pankreas Beta h

Adrian K, Biochem. J. (2010)

slide22

Somatik hücre

Ör: fibroblast

İndüklenmiş pluripotent kök hücre

Embryonik gen transferi

Çeşitli doku hücreleri

Çeşitli doku hücreleri

Yamanaka kokteyli:

(Oct4,Sox2,c-Myc,Klf4,Lin28 vd)

Etik problem aşılır

Fakat

MikroRNA değişimi

Tm riski+

Epigenetik hafıza

ekh al malar
EKH Çalışmaları

……..2010:

  • > 600 EKH elde edilmiş durumda http://www.hescreg.eu/
  • FDA onaylı 2 EKH çalışması (Faz I)
    • Paraplejide : EKH sinir hücresi (oligodendrosit)
    • Retinitispigmentosa: EKH retinal hücreler
adult eri kin k k h cre
Adult (erişkin) Kök Hücre

TANIM:

  • Bir doku veya organda bulunan,kendini yenileme (kopyalama) ve bulunduğu organ veya doku hücrelerine dönüşme (farklanma) potansiyeli olan hücrelerdir.
adult yeti kin eri kin ergin k k h cre
Adult(Yetişkin/erişkin/ergin) Kök Hücre
  • Erişkin kök hücre bulunduğu organ veya dokunun tamir-hücresel devamlılık işlevini gerçekleştirir.
  • Dokularda çok az sayıda bulunur.
  • Erişkin kök hücrenin,bulunduğu dokunun spesifik bir bölgesinde sessiz (bölünmeksizin) kaldığı ve gerektiğinde aktive olduğu düşünülür.
    • hücre yenilenme gereksinimi , bir hastalık veya doku hasarı
  • Embryonel kök hücreye göre
    • Farklılaşabilme yeteneği sınırlıdır:
      • Multipotent veya unipotent
    • Kültür ortamında çoğalabilme yetenekleri daha azdır:
      • Telomer kısalması
yeti kin eri kin ergin k k h creler
Yetişkin (erişkin/ergin) kök hücreler
    • Hematopoetik kök hücre (Kİ/kan/göbek kordonu)
  • Mezenkimal KH
    • Kemik iliği, yağ dokusu, göbek kordonu, amnios sıvısı vd kaynaklı

Diğerleri

  • Beyin , medullaspinalis
  • Periferik kan
  • Damarlar
  • Dişler
  • Deri
  • İskelet kası
  • Kalp kası
  • Barsak
  • Karaciğer, akciğer
  • Meme dokusu
  • Overler ve testisler vd
k k h cre plastisitesi nedir
Kök Hücre Plastisitesi Nedir ?
  • Yakın bir zamana kadar embriyonik kök hücrenin sınırsız bir yaşam ve her türlü hücreye dönüşme potansiyeli olduğu,buna karşın erişkin kök hücrenin sınırlı yaşam ve sadece bulunduğu dokunun hücrelerine dönüşme potansiyeli olduğu kabul edilirdi.
k k h cre plastisitesi nedir1
Kök Hücre Plastisitesi Nedir ?
  • Son yıllarda yapılan çalışmalar uygun ortamlarda Erişkin Kök Hücrenin kendini yeniden programlayarak kendi kökeniyle ilişkisiz farklı hücrelere dönüşebileceğini göstermiştir.
  • Erişkin kök hücrenin bu farklı hücre tiplerine dönüşme potansiyeliPLASTİSİTEadını alır.
slide29

Kordon kanı

Yağ dokusu

Amnios sıvısı ve plasentadan elde edilebilir

  • Engraftman
  • GVHH
  • Doku onarımı

Osteoblast,

Adiposit,

Kondrosit,

Hepatosit benzeri,

Epitel,

Endotel ve

Nöral hücreler geliştirebilir

slide31

Yapay mesane

Atala ve ark 2006

Trakea

Macchiarini ve ark 2008

Yanık tedavisi, kemik dokusu, kornea

Sınırlı çoğalma yeteneği?

Dokuda devamlılıkları ?

Genetik değişiklik?

REJENERATİF TIP

  • Kardiyoloji
  • Nöroloji
  • Endokrinoloji
  • Ortopedi
  • Plastik Cerrahi
  • KBB
  • Göz …….vd

Doku veya organın yeniden oluşturulması/onarımı

İmmünomodülatör etkiler

slide32
Kardiyoloji
  • Nöroloji
  • Endokrinoloji
  • Ortopedi
  • Plastik Cerrahi
  • KBB
  • Göz …….vd
  • Hematopoetik kök hücreden yeniden hematopoez oluşturma

REJENERATİF TIP

Deneysel !!!!!!

Hematopoetik kök hücre nakli

Kanıtlanmış!!!!!!!!

slide33
Kemik iliğinde hücre yapımı:
  • Erişkinde kemik iliği toplam miktarı : 2600 g
    • Hematopoezde aktif ilik: 1500 g
  • Kemik iliğinde toplam hücre: 126x1010
  • Hücre yapımı: 18.8x107/kg/saat
  • Eritrosit yapımı: 200 x 109/gün
  • Granülosit yapımı: 120 x 109/gün
  • Trombosit yapımı: 150 x 109/gün
  • Lenfosit değişimi: 20 x 109 /gün

Exposure.T.M. Fliedner, D. Graessle, C. PaulsenAnd K. Reimers

CANCER BIOTHERAPY & RADIOPHARMACEUTICALS 17; 2002,405-426

slide34

Hematopoetik kök hücre

Mikstmiyeloidkök hücre Lenfoid kök hücre

BFU-E CFU-GM CFU-Baz CFU-Eo CFU-Meg T B

CFU-E CFU-M CFU-G

Trombosit

NK

Lenfosit

Ve Plazma h

Nötrofil

RBC

Monosit

Bazofil

Eozinofil

Trombosit

hematopoetik k k h cre
Hematopoetik Kök Hücre
  • Tüm kan hücrelerine farklılaşabilir.
  • Kemik iliği , kan, göbek kordonundan elde edilebilir.
  • Uygun koşullarda dondurularak canlılığı korunabilir.
  • Damar içine verilirse kemik iliğine yerleşir ve kan yapımını başlatır.
  • Doku grubu uygun farklı bireyler arasında nakli mümkündür.
slide36

Habis Hematolojik Hastalıklarda Tedavi Hedefi: Yanıt ?

  • Başlangıç hedefi: Tam yanıt (Remisyon)
  • Zamana dayalı hedef: Şifa (kür)

KT

Tam Yanıt

Akut lösemi

Lösemikhücre:109

slide37

Yanıt ?

  • Başlangıç hedefi:Tam yanıt (Remisyon)
  • Zamana dayalı hedef: Şifa (kür)

KT

Nüks

Tam Yanıt

Akut lösemi

Lösemikhücre:109

slide38

Yanıt ?

Tam yanıt sonrası tedaviler

KT

TamYanıt

Akut lösemi

Lösemikhücre:109

slide39

Yanıt ?

Nüks tedavisi

KT

Nüks

TamYanıt

Akut lösemi

Lösemik hücre:109

kemoterapi kavramlar
Kemoterapi: Kavramlar
  • Hızlı çoğalan hücrelerin kemoterapiye duyarlılığı fazladır.
  • Hematolojik kanser hücreleri hızlı çoğalırlar.
kemoterapi kavramlar1
Kemoterapi: Kavramlar
  • Tümör miktarının iki katına çıkış süresi

Lösemi Solid tümörler

Lenfoma

1, 2, 3........................................................................ gün

kemoterapi
Kemoterapi
  • Habis hematolojik hastalıklar kemoterapiye genel olarak duyarlıdır.
  • Daha etkin tümör eradikasyonu için tümör dokusu logaritmik olarak azaltılmalıdır.
slide43
2 x Kemoterapi dozu 10 x hücre ölümü

(Antitümöral etkinlikte x 10 artış)(1 log)

slide44

Logaritmik azaltma

KT:Doz= x

Tümör hücre sayısı:106

Tümör hücre sayısı:109

- 999.000.000

KT:Doz= 2x

Tümör hücre sayısı:105

Tümör hücre sayısı:109

- 999.900.000

slide45
Daha etkin tümör eradikasyonu için tümör dokusu logaritmik olarak azaltılmalıdır.

Yüksek kemoterapi dozu Toksisite

slide46

DOZ

Zarar

Yanıt

Diğer (Ölümcül) Toksisite

Kemik iliği Toksisitesi

Sınırlayıcı Toksisite Yok

Kür İçin Gerekli Doz Artışı

slide47
Yüksek doz tedavinin toksik etkilerinden kurtulma yolları:
    • Kombine tedaviler
    • Koloni uyarıcı faktörler
    • Kök hücre desteği
    • vd
slide48

!!!!!

  • Yüksek doz tedavi ile daha etkin tümör eradikasyonu sağlanabilir.
  • Yüksek doz tedavilerin toksik etkileri vardır
    • Kemik iliği-kök hücre hasarı : Kemik iliği yetersizliği (ağır kansızlık)

Yüksek doz kemoterapinin ardından kök hücre desteği yapılırsa kan yapımı tekrar oluşturulabilir.

slide49

Kemik İliği Nakli

Hematopoetik Kök Hücre Nakli (HKHN)

slide50

İlk HKHN 1957

Donell E. Thomas

hkhn lem zeti
HKHN İşlem Özeti

Başkasından

Veya Kendisinden

nakil tipleri terminoloji
Nakil Tipleri:Terminoloji
  • Otolog
  • Allogeneik
    • HLA uyumlu :
      • Akraba
      • Akraba dışı
    • HLA uyumsuz
      • Akraba
      • Akraba dışı
  • Sinjeneik

(tek yumurta ikizi)

Kök Hücre Kaynakları

Kemik İliği

Kan

Kordon Kanı

slide55

ALLO-HKHN

HLA uygun donör

Lösemi, veya Kİ yetmezliği (AA) vd

Hazırlık rejimi (Kemoterapi +/- Rt) veya immünsupresif tedavi

Kİ , PKH, Kordon

İzolasyon

Allogeneik kök hücre nakli : 0. gün

GVHH profilaksisi: İmmünsupresiftedavi

Engraftman(2-4 hafta) (yeni iliğin oluşumu) ve sağlıklı kan yapımı

+/- Komplikasyonlar

Uzun dönem takip

slide56

Otolog-HKHN

İlk Tedavi

Lenfoma

Nüks için kurtarma tedavisi

Yanıt

Nüks

Kök hücreler toplanır, saklanır

Yüksek doz kemo/radyoterapi

Kök hücreler hastaya geri verilir

Tm eradikasyonu

Miyeloablasyon

Hematopoetiktoparlanma (kan yapımı)

slide57
Otolog HKHN

Donör gerekmez

Yaş: ≤ 60-70

Mortalitesi düşüktür

Yeniden kan yapımı (ort):15 gün

Nüks oranı yüksektir

GVHH ve GVT yoktur

Allo- HKHN

Donör gerekir

Yaş: ≤ 45-60

Mortalitesi yüksektir

Yeniden kan yapımı : (ort) ≥ 21 gün

Nüks oranı düşüktür

GVHH ve GVT vardır

hkhn yap lan baz hastal klar
HKHN Yapılan Bazı Hastalıklar

Allo

Otolog

M.Miyelom

Lenfomalar

Akut lösemiler

Kronik lösemiler

  • Akut lösemiler

ve Miyelodisplastik sendrom

  • Kronik lösemiler
  • Lenfomalar
  • M. Miyelom
  • Aplastik anemi
  • Hemoglobinopatiler
  • Diğer
k k h cre nakl 2010 t rk ye
KÖK HÜCRE NAKLİ-2010:TÜRKİYE
  • 38 nakil merkezi
  • >80 uzman hekim
  • 1400 nakil
    • 708 (ilk 6 ay)
    • 10 yılda 5 kat artış

TC Sağlık Bakanlığı, 2010

komplikasyonlar
Allogeneik

Erken

Kemo-Rt komplikasyonları

Mukozit / diyare /beslenme boz.

Organ komplikasyonları

VOH , hemorajik sistit,intpnömoni

İnfeksiyonlar

Akut GVHH

Rejeksiyon /engraftman yetersizliği

Diğer

Geç

Kronik GVHH

İkincil Tm

Endokrin/büyüme gelişme sorunu

Sterilite

Katarakt

Nüks

Diğer

Otolog

Erken

Kemo-Rt komplikasyonları

Mukozit / diyare /beslenme boz.

Organ komplikasyonları

VOH , hemorajik sistit,intpnömoni

İnfeksiyonlar

Engraftman yetersizliği

Diğer

Geç

Nüks

İkincil Tm

Endokrin/büyüme gelişme sorunu

Sterilite

Diğer

Komplikasyonlar
slide62

Aplastik Anemi, Lenfoma ve M Miyeloma Olgularında

Farklı Nakil Tipleri İle 3 Yıllık Yaşam Olasılığı (%) (CIBMTR verileri)

slide63

Cerrahpaşa Deneyimi: Tüm nakiller, toplam sağkalım

%

100

%93

80

Genel sağkalım ortalaması

%76

60

40

20

1992

2007

2008

2009

2010