kay 361 t rk dare tarihi n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
KAY 361 Türk İdare Tarihi PowerPoint Presentation
Download Presentation
KAY 361 Türk İdare Tarihi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 41

KAY 361 Türk İdare Tarihi - PowerPoint PPT Presentation


  • 247 Views
  • Uploaded on

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 1 Ortaylı, 2007, sf. 23-49 Konular: Ortaçağ İran Yönetimi, Bizans/ Doğu Roma Yönetimi. Neden bu dersteyiz?. Osmanlı İmparatorluğu’nu ve Türkiye Cumhuriyeti’ni anlamak Batı ve Doğu ile etkileşimler Akdeniz Dünyası’nda doğan 3 Roma İmparatorluğu

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

KAY 361 Türk İdare Tarihi


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
kay 361 t rk dare tarihi

KAY 361 Türk İdare Tarihi

Ders 1

Ortaylı, 2007, sf. 23-49

Konular:

Ortaçağ İran Yönetimi,

Bizans/ Doğu Roma Yönetimi

neden bu dersteyiz
Neden bu dersteyiz?
  • Osmanlı İmparatorluğu’nu ve Türkiye Cumhuriyeti’ni anlamak
    • Batı ve Doğu ile etkileşimler
    • Akdeniz Dünyası’nda doğan 3 Roma İmparatorluğu
  • İdari kurum ve geleneklerini incelemek
    • Yönetimi iyileştirme çabalarında rehber
  • Kurumlar temelinde karşılaştırma yapmak
    • Zaman ve mekan boyutlarında
dersin temel er evesi
Dersin Temel Çerçevesi
  • İncelenecek alan
    • Balkanlar, Tuna Boyu, Ortadoğu ve Kuzey Afrika
  • Türkiye tarihi ve toplum düzeni bir Akdeniz sentezidir
    • Dil: Arapça, Farsça, İtalyanca, Rumca, Süryanice, Macarca, doğu ve güney Slav dillerinden kelime ve deyimler
    • Mutfak: Türk mutfağı bir Balkan ve Ortadoğu sentezidir
giri ortado u ve akdeniz b lgesi
Giriş: Ortadoğu ve Akdeniz Bölgesi
  • Nehirlerin çevresinde ilk tarım faaliyetleri
    • Kentleşme, örgütlü toplum ve devletin ortaya çıktığı bir dünya
  • Medeniyetlerin beşiği
    • Tarihe yön veren büyük imparatorluklar
      • Kurak ve az nüfuslu topraklarda küçük devletlerin yaşama şansı pek yok
  • Yazının kullanıldığı, bürokrasi ve kentleşmenin doğduğu ülkeler
    • Dinler ve diller mozayiği
    • Kültürel etkileşim ve benzeşme
ortado u ve akdeniz
Ortadoğu ve Akdeniz
  • Basit ulaşım ve haberleşme teknolojileri
    • Organik enerjiye dayanan
  • Kontrol araçları yetersiz
    • Posta, bürokratik örgüt, para sistemi, vb.
  • Merkeziyetçi devlet?
    • Mali, idari kontrol, bayındırlık, ulaştırma görevleri önemli ölçüde küçük birimlerde
    • Köylü ve zenaatçılara yerel kontrol
sasani ran m s 224 640
Sasani İranı (M.S. 224- 640)
  • Doğu- Batı Rekabeti
    • İran- Yunanlılar
    • Partlar- Romalılar
    • Büyük İskender ve Hellenizm
  • M.S. 3. YY’dan sonra Sasaniler- Bizans
    • Klasik bir Ortadoğu ve Akdeniz imparatorluk modeli
    • Bizans-Sasani savaşları gelecekteki İslam fetihlerini kolaylaştırdı
    • Devlet, 635 Kadisiye Savaşı ile yıkıldı.
sasani ran y netim sistemi
Sasani İranı: Yönetim Sistemi
  • Başvezir- vezirler sistemi
  • Toprak ve nüfus envanteri
    • Vergi matrahı ve mükellef tespiti
    • Her arazinin ürünü tahmin ve kayıt edildi
    • Her ürün için ayrı vergi miktarı belirlendi
    • SONUÇ: Yolsuzluğu ve gelirlerde belirsizliği azaltma
vergiler
Vergiler
  • Arazi Vergisi: Haraç
    • Ürünün cinsine ve arazinin verimliliğine göre değişir (Hasılatın 1/3 ile 1/6’sı arasında)
    • Çocuk, ihtiyar ve kadınlardan alınmaz
  • Baş Vergisi: Gezit (sonraki cizye)
    • Köylüler dışındakiler ile Yahudi, Hıristiyan ve şehirlilerden
    • Toplumsal durum ve gelire göre değişir
    • Askerlikten muafiyet sağlar
sasani ran toplum yap s
Sasani İranı: Toplum Yapısı
  • Eski Hint’te olduğu gibi Kast sistemi
    • “Toplumda herkes Tanrı’nın kendine verdiği yer ve işe razı olmalı”
    • Bir kast’dan diğerine geçiş yok
    • Kastlar:
      • Ruhban (yargıçlar, yüksek memurlar)
      • Savaşçılar
      • Katipler (tıp, öğretmenlik, küçük memuriyetler)
      • Halk (zenaatkar ve köylüler)-asıl vergi yükü ve angarya
    • Statüler belirgin: ev büyüklükleri, giysiler, evler, binek hayvanlar, tüketim kuralları (at, ipek)...
slide13
Ordu
  • Komutanlar yedi asil aileden
  • Yaya/ Piyade
    • Savaşta köylüler ücretsiz asker
  • Süvariler ve filler
sasani ran din ve dil
Sasani İranı: Din ve Dil
  • Diller ve dinler mozayiği
  • Tek resmi dil yok
    • Çok dilli bürokratik belgeler
  • Dini renklilik
    • Zerdüşt Dini (resmi din), Yahudilik, Hristiyanlık (Nasturiler)...
    • Dinden dönmenin cezası ölüm
    • Mazdek ayaklanması gibi toplumsal eşitlik talepleri
merkez ve eyalet y netimi
Merkez ve Eyalet Yönetimi
  • Devlet teşkilatı eski Ortadoğu devletlerine model
    • Başvezir ve vezirler sistemi
    • En yüksek yargıç Şehenşah
  • Eyaletler (Satraplıklar, Marzbanlar)
    • Ülkede 4 idari- askeri bölüm:
      • Her bölgede hükümdar ailesinden bir kral naibi ve kumandan
      • Alt kademede azat denen şovalyeler ve dikhan denen köy reisleri
        • Soylular, köy reisleri, cemaat başları: vergi, askere alma
    • Gelişmiş bir posta ve yol sistemi
sasani ran k lt r
Sasani İranı: Kültür
  • Nasihatname edebiyatı
    • Firdevsi: Şehname
      • Eski İran kültürünün yaşatılması
      • Nizamülmülk’ün Siyasetname’sine etkiler
  • Sasani devleti İslam İmparatorluğu’na katılınca
    • İran İslamlaştı
    • İran kültür ve devlet örgütü de gelişen İslam İmparatorluğu’na model oldu
b zans do u roma
BİZANS (DOĞU ROMA)
  • 11 asırlık bir devlet
    • Devamlı kendini yenileyen bir organizma
    • İran, İslam İmparatorluğu ve Akdeniz İtalyan devletleri ile sürekli bir etkileşim
  • Başlangıç Noktası
    • Kavimler Göçü ve Roma’nın ikiye ayrılması
bizans terimi yerle mi bir yanl
“Bizans” Terimi: Yerleşmiş Bir Yanlış
  • Konstantinopolis şehrinin 4. Asır öncesi adı
    • Bizans, 16.YY’dan itibaren Batı Avrupa’lı tarihçilerin kullandığı bir terim
    • Halk kendine “Romalı” derdi
    • Türkler de bu halka “Rum”, ülkeye de “İklim-i Rum” demişledir
      • Mevlana Celaleddin Rumi
roma mparatorlu u
Roma İmparatorluğu
  • Batı ve Doğu (Roma) Eyaletleri
    • Resmi bölünme M.S. 395’da
    • Batı eyaletlerinin çöküşü
    • Kültürel farklılık
  • Kuzeybatı ve kuzey Avrupa’da Romalılık
    • Roma Hukuku
    • Romanize edilmiş Hristiyanlık
    • Latince kullanımı ile yaşayacak
  • Doğu’da ise Roma’nın kurumları yaşayacak
    • Romalıların gelişinden önce Hellenize olmuş bir alan
    • Roma dili ve kültürü burada karşısında yerleşik kültürler ve dinler bulmuş
      • Devlet teşkilatı, din ve felsefede etkileşim
roma miras
Roma Mirası
  • Bölünme ve yıkılma sonrası Roma İmparatorluğu’nun merkezi doğuya kaymıştır
    • Yunanistan, İran, Mezopotamya ve Suriye
  • Mirasa sahip çıkanlar Roma’yı 4. ve 5. Asır’da yıkan aynı kavimlerdir
    • 10. ve 11. Asır sonrasında ortaya çıkan Rönesans ile bu mirasa sahip çıkmışlardır
    • 15.-16. Asırlarda Rusya Çarlığı kendini mirasçı saymıştır
    • 18. Asır’da aydınlanma filozofları Bizans’ı despotizm ve entrika ile özdeşleştirmişlerdir
mparator
İmparator
  • Tanrısal irade ile göreve gelir
  • Dünyevi ve ilahi otoritenin tek kişide birleşmesi
    • Cesaro-papizm
  • Baş kanun koyucu, en yüksek yargıç, idari, mali ve askeri otorite
    • Tayin ve aziller onun elinde
  • Yetkisini sınırlayanlar
    • Kanunlar
    • Kilise
    • Toprak sahipleri
bizans l kimdir
Bizans’lı Kimdir?
  • Bizans’lı sayılmanın şartları:
    • İyi bir Hıristiyan olmak
    • İmparatora itaat
    • Roma hukuk sisteminin kural ve uygulamalarına tabii olan kimse olmak
    • Etnik köken önemsiz
k lt r
Kültür
  • Nasihatname edebiyatı
    • İmparatorun görevleri
      • Adalet, dini sapmaları önlemek, vb.
    • Amaç: Toplum düzeninin korunması
  • Rönesans ile yeni bir düzen öngören yeni bir nasihatnamecilik çeşidi
      • Machiavelli, Prens
merkezi rg t
Merkezi Örgüt
  • İmparatorluk Başkatibi
  • Senato Başkanı
    • Aynı zamanda başkentin yargıcı ve belediye başkanı
  • Zamanla Sasani başveziri gibi bir başbakan ortaya çıkmıştır
  • Anadolu ve Rumeli’nin idari ve askeri yönetimi bir görevliye
    • Osmanlı’daki beylerbeyine benzer
  • Saray hizmetleri, posta, istihbarat gibi konularda kullanılan tsavisios (çavuş) denen kavaslar
    • İran’da da benzer uygulama
slide30
Ordu
  • Özellikle sınır eyaletlerinde bulunan şovalyeler
    • Toprağı işlemede, savunma ve savaşa katılma
  • Hassa ordusu
  • Donanma
    • Akdeniz’i kontrol edemedi
    • Önce Arap-İslam, sonra da İtalyan Cumhuriyetleri ile rekabet edemedi
    • Ege ve Akdeniz’de bazı amirallik eyaletleri vardı
      • Osmanlı’da Kaptanpaşa eyaletleri
diplomasi
Diplomasi
  • Sürekli saldırı altında bir yaşam
    • Çözüm: Step kabilelerini birbirine kırdırmak, ittifaklar kurup ittifaklar bozmak (Bizans usulü diplomasi)
    • Cömert hediyeler, haraç vermek, evlenme ile akrabalık kurmak, barbarlar arasında Hıristiyanlığı yaymak
  • Sınır anlaşmazlıklarını çözmek ve barbar kavimlerle görüşmek yetkisi sınır valilerine verilmişti
    • Osmanlı’da da aynı
  • Çevredeki tüm hükümdar ve devletler protokol bakımından eşit görülmez
    • Osmanlı ve İran gibi
  • Yabancı ülkelerde elçilik heyetleri yok
hukuk ve dare
Hukuk ve İdare
  • Roma hukuk sistemini geliştirip dünyaya aktarma
    • Roma kanunları toplansa ancak küçük bir kitap olur
    • Aslolan prensip, gelenek ve yorumlar
  • Medeni Hukuk Külliyatı (Corpus Iuris Civilis)
    • Önce Latince, sonra Yunanca
    • Önce şahıs, borçlar ve eşya hukuku
    • Sonra medeni hukuk ve ceza hukuku
    • Hristiyanlığı kabul eden Slav ve Ruslar için model
    • Osmanlı’da Ortodoks tebaya uygulanmıştır
  • 12. Asır sonrası Batı Avrupa’da kilise hukukuna karşı laik hukuk doktrinini doğurmuştur
eyalet daresi
Eyalet İdaresi
  • Önceleri Oriens (Küçük Asya, Mezopotamya ve Suriye) ve Illyricum (Balkanlar) denilen ikili bölümlenme
  • Eyaletlerin başında sivil bir vali ve bir kumandan vardı
    • Sürekli savaşlar sonucu tek kişide görevler toplandı
      • Piskoposlar ve casuslar yoluyla merkezin denetimi
  • Maliye ve yargı merkezden tayin edilen memurların görevi
    • Bu yüksek düzey memurlar doğrudan imparator ile yazışabilirdi
      • Eyalette güçler ayrılığı
toprak rejimi
Toprak Rejimi
  • Toprak sınıflandırması
    • Hükümdar toprağı
    • Miri Arazi- Dirlik
    • Kilise ya da özel mülkiyete ait
  • Toprak aristokrasisi
    • Ezilmek istenmesine rağmen gücünü korumuştur
    • Serbest köylüler ve serfler
      • Devlet, göçlere ve toprak terkine müsaade etmezdi
      • Kölelik 5. YY’dan itibaren tasfiye edildi
toprak rejimi 2
Toprak Rejimi-2
  • 5. ve 6. Asırlarda manastırların toprakları da büyüdü
    • Manastır feodalizmi
    • Tepki: İkonoklast, putkırıcılık hareketi
  • Askere dirlik olarak verilen topraklar
    • Tahrir işlemi
    • Zamanla toprak beyleri ve derebeyler; tekfurlar
vergiler1
Vergiler
  • Toprak vergisi
    • Önce ayni, sonra para olarak
  • Hristiyan olmayan şehirli ve köylülerden “kefaletion” (cizyeye benzer)
  • Diğer vergiler
    • Tapu, yem, otlak, ağıl ve gerdek resimleri
ehirler
Şehirler
  • Esnaf Loncaları
    • Ticaretin kontrolü (kalite kontrolü, üretim miktarı, istihdam ve satış fiyatının sınırlandırılması-narh-)
    • Pazar yerlerinin seçilmesi ve kurulması
    • Şehrin yöneticileri ve kolluk kuvvetleri
    • Belirli kamu hizmetlerinin sağlanması
      • Savaşta donanma, barışta iaşe
  • İhracat ve ithalatta seçici devlet kontrolü
    • İpek, tuzlu balık
  • Zabıta görevi: Agoranomos (Osmanlı’da muhtesip)
  • Hipparkos (Hakim ve belediye görevlisi)
ticaret
Ticaret
  • Çin ve Ortadoğu ile ticaret hatları
  • Anadolu ve Trakya dışındaki parçalar imparatorluk ile ticari olarak bütünleşemedi
    • Mısır, Kuzey Afrika ve Suriye
  • Ulaşım teknolojisi geri
    • Dere ve katır kervanları
    • Yelkenli gemiler
    • Yollar güvensiz (toplu ticaret)
  • Tüccar grubu gelişemedi
    • Düşük statü
    • Serbest piyasa koşulları yok
      • Sermaye birikimi olamadı
  • Selçuklu ile savaşlar sonrası İtalyan şehirlerine gümrük muafiyetleri- sömürü
bizans da konu ulan diller
Bizans’da Konuşulan Diller
  • Çok dillilik
    • Roma mirası Latince
    • Mezopotamya’da Süryaniler Aramca
    • Güneyde Arapça
    • Mısır’da Kobtça konuşur
  • Anlaşma dili (Lingua franca) Yunanca
    • Seçkinler, kendi dilleri yanında Yunanca’yı da iyi biliyordu
bizans da din
Bizans’da Din
  • Çok dinli bir ülke
    • Maniheizm, Mazdek dini, İslamiyet, Yahudilik
  • Ana eksen Ortodoks Hristiyanlık
    • Ortodoks Kilisesi’nin etki alanı
      • Hellenler
      • Balkanlarda Bulgarlar, Makedonlar, Romenler, kısmen Arnavutlar, Sırplar ve Karadağlılar
      • Kuzeyde Rusya, Ukrayna ve Belorusya
      • Doğuda Suriye ve Filistin’de Ortodoks Hristiyan Araplar
etkile im
Etkileşim
  • 10. Asra kadar tüm Avrupa’yı etkilemiştir
    • Hukuk ve yönetim sistemi
    • Mimari, protokol, giyim tarzı
  • Osmanlı yönetimi üzerinde Bizans etkileri
    • Kurumlar arasında devamlılık var mı?
    • Yoksa Osmanlı kurumlarının kökleri İran, İlhanlı ve Asyai Türk geleneklerinde mi?