t rk dilinin do ru g zel ve kurallar na uygun kullan lmas n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması PowerPoint Presentation
Download Presentation
Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 67

Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması - PowerPoint PPT Presentation


  • 218 Views
  • Uploaded on

Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması. Belgin AKSU Türk Dil Kurumu Uzmanı. Düzeltme işareti adem (yokluk), âdem (insan); adet (sayı), âdet (gelenek, alışkanlık); alem (bayrak), âlem (dünya, evren); alim (her şeyi bilici), âlim (bilgin);

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması' - dong


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
t rk dilinin do ru g zel ve kurallar na uygun kullan lmas
Türk Dilinin Doğru, Güzel ve Kurallarına Uygun Kullanılması

Belgin AKSUTürk Dil Kurumu Uzmanı

slide2

Düzeltme işareti

adem (yokluk), âdem (insan);

adet (sayı), âdet (gelenek, alışkanlık);

alem (bayrak), âlem (dünya, evren);

alim (her şeyi bilici), âlim (bilgin);

aşık (ayak bileğindeki kemik), âşık (vurgun, tutkun);

hakim (hikmet sahibi), hâkim (yargıç);

hali (pazar yerini), hâli (durumu, vaziyeti);

hala (babanın kız kardeşi), hâlâ (henüz);

şura (şu yer), şûra (danışma kurulu).

slide3

dergâh, tezgâh, yadigâr;

dükkân, hikâye, kâğıt, kâr, mahkûm, mekân, sükûn, sükût;

slide4

(Türk) askeri ve askerî (okul),

(İslam) dini ve dinî (bilgiler),

(fizik) ilmi ve ilmî (tartışmalar),

(Atatürk'ün) resmi ve resmî (kuruluşlar)

Askeri satın alma bürosu

Askerî satın alma bürosu

slide5
Birleşik sözler

kaynana (< kayın ana),

kaynata (< kayın ata),

nasıl (< ne asıl),

niçin (< ne için),

pazartesi (< pazar ertesi),

sütlaç (< sütlü aş),

birbiri (< biri biri).

slide6
azletmek, azledilmek, emretmek, hükmetmek, hükmolunmak, kaybolmak, kaydedilmek, keşfetmek, keşfedilmek, küfretmek, nakletmek, neşretmek, neşrolunmak, sabretmek, seyretmek, şükreylemek, zikretmek;

affetmek, affolunmak, hissetmek, reddeylemek, reddolunmak, zannetmek.

slide7
Organ Bildiren Sözlerle Kurulan

Bitki, Hayvan, Hastalık, Eşya, Tarz, Yiyecek Adları

aslanağzı (bitki), aslanpençesi (bitki), civanperçemi (bitki), danaburnu (böcek), itdirseği (arpacık), kedigözü (lamba), balıksırtı (desen), dilberdudağı (tatlı), .

slide8
düşünebilmek,

yapabilmek,

uyuyakalmak,

gidedurmak,

çıkagelmek,

düşeyazmak,

öleyazmak,

uçuvermek

slide9
ağaçkakan, cankurtaran, çöpçatan, gökdelen, oyunbozan, saçkıran,

akımtoplar, basınçölçer, bilgisayar, çoksatar,

değerbilmez, etyemez, kuşkonmaz, külyutmaz, tanrıtanımaz, varyemez, vurdumduymaz.

albastı, ciğerdeldi, çıtkırıldım, gecekondu, hünkârbeğendi, imambayıldı, külbastı, mirasyedi, serdengeçti, şıpsevdi, zıpçıktı, eltieltiyeküstü (desen).

slide10
dedikodu, kaptıkaçtı, oldubitti, uçtuuçtu (oyun);

biçerdöver, konargöçer, okuryazar, uyurgezer, yanardöner, yüzergezer;

çakaralmaz

slide11
akağaç, akçaağaç, akkavak, alacamenekşe, alaçam, karaçalı, karadut, kızılağaç, sarıçiçek;

akkefal, alabalık, sarıbalık;

akdoğan, alacakarga, beyazsinek, bozayı, karasinek;

aksu, karahumma, kızılyara, mavihastalık, maviküf.

slide12
akşamüstü, akşamüzeri, ayaküstü, ayaküzeri, bayramüstü, gerçeküstü, ikindiüstü, olağanüstü, öğleüstü, öğleüzeri, suçüstü, yüzüstü

ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı, şuuraltı

slide13
Parayla ilgili belgelerde, faturalarda, senetlerde

İkiyüzellialtımilyarbeşyüzyirmibeşmil-yonyediyüzellibin lira

slide14
biraz

birazı

birkaç

birkaçı

birtakım

birçok

birçoğu

hiçbir

hiçbiri

herhangi

slide15
çayhane

dershane

kahvehane

süthane

yatakhane

yazıhane

yemekhane

slide16
Sayıların yazılışı

saat 17.30'da,

saat 11.00’de

1.500.000 lira,

25 kilogram,

150 kilometre,

slide17
XX. yüzyıl, III. Selim, XIV. Louis, V. Karl,

VIII. Edward, 1.XI.1928, I. Cilt, XII. Cilt.

slide18
15,2 (15 tam, onda 2),

5,26 (5 tam, yüzde 26)

slide19
ikişer,

dokuzar,

yüzer;

üçer üçer,

onar onar

slide20
Kesme İşareti

Fatih Sultan Mehmet'e, Atatürk'üm, Türkiye'm, İnönü'den, Yurdakul'dan, Kâzım Karabekir'i, Yunus Emre'yi, Ziya Gökalp'tan;

Türk'e, Alman'ı;

Zeynep’tir

Jüpiter'den, Venüs'ü;

Türkiye'de, Van Gölü'ne, Ağrı Dağı'nın;

Ziya Gökalp Bulvarı'nda, Çankaya Köşkü'ne, Sait Halimpaşa Yalısı'ndan;

Kiralık Konak'ta, Sinekli Bakkal'ı;

Millî Eğitim Temel Kanunu’na

slide21
Türkiye Büyük Millet Meclisine,

Türk Dil Kurumundan,

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına,

Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi

Dekanlığına.

slide22
Mustafa Kemal Paşa’ya,

Nasrettin Hoca’da,

Enver Paşa’nın,

Zeynep Hanım’a,

Ayhan Bey’den,

Ahmet Mithat Efendi’nin.

slide23
29 Ekim’e...,

30 Ağustos Çarşamba’dan sonra

slide24
Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı;

Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Ereğlililer.

Türklüğün, Türkleşmekte, Türkçenin, Müslümanlıkta, Hristiyanlıktan, Aydınlıdan.

slide25
TBMM'nin,

TDK'nin,

BM'de,

ABD'de,

TV'ye.

slide26
“1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım.”

1985'te,

8'inci madde,

2'nci kat;

7,65’lik,

9,65’lik.

slide28
Kısaltmalar

TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi),

TDK (Türk Dil Kurumu);

KB (Kutadgu Bilig),

TD (Türk Dili),

B (batı),

GB (güneybatı),

slide29
ASELSAN (Askerî Elektronik Sanayii),

BOTAŞ (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi),

İLESAM (İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği),

TÖMER (Türkçe Öğretim Merkezi).

slide30
ABD (Amerika Birleşik Devletleri)

T.C. (Türkiye Cumhuriyeti).

slide31
C (karbon),

Ca (kalsiyum),

Fe (demir);

m (metre),

km (kilometre),

g (gram),

l (litre),

hl (hektolitre),

m² (metre kare),

cm² (santimetre kare)

slide32
İng. (İngilizce),

Kocatepe Mah. (Kocatepe Mahallesi),

Prof. (Profesör),

Dr. (Doktor),

Av. (Avukat),

Gen. (General);

is. (isim),

hzl. (hazırlayan),

çev. (çeviren),

kim. (kimya).

slide33
kg'dan, cm'yi, mm'den;

BDT'ye, THY'de, TRT'den.

ASELSAN'da, BOTAŞ'ın, NATO'dan, UNESCO'ya.

vb.leri, Alm.dan, İng.yi

slide34
AGİK'in (AGİĞ'in değil),

CMUK'un (CMUĞ'un değil),

RTÜK'e (RTÜĞ'e değil),

TÜBİTAK'ın (TÜBİTAĞ'ın değil).

ÇUKOBİRLİK'e (söylenişi ÇUKOBİRLİĞE),

FİSKOBİRLİK'in (söylenişi FİSKOBİRLİĞİN).

slide35

Kısaltmalarda geçen ünsüz harflerin hepsinin “e” ünlüsü ile birlikte okunması gerekmektedir. Ancak halkımızın arasında bazı kısaltmaların okunuşu bu kuralın dışında gelişmiş ve yaygınlaşmıştır.

  • Bunun üzerine Güncel Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu Çalışma Grubunun 2 Nisan 2007 tarihli toplantısında kısaltmaların okunuşları üzerinde bir değerlendirme yapılmış ve

SSK (se se ka)

KDV (ka de ve)

PKK (pe ka ka)

FKB (fe ka be)

KPDS (ka pe de se)

biçiminde okunmasına karar verilmiştir.

slide36
Almanlar oyro,

Macarlar euro

Yunanlılar efro

Ruslar yevro

Fransızlar öro

İngilizler yuro

slide37

SIK YAPILAN YAZIM YANLIŞLARI

YANLIŞ DOĞRU

kurdela kordela kurdale kordale kurdele

eşkiya eşkıya

rasgele rastgele

gurup(öbek anlamında) grup

ateşe ataşe

ataç ataş

makina makine

slide38

müdail müdahil

klüpclub kulüp

red ret

meyva meyve

insiyatif inisiyatif

geçitinde geçidinde

herkez herkes

işbirliği iş birliği

slide39

muzur muzır

dinazor dinozor

ötenazi ötanazi

taktirde takdirde

silahşör silahşor

kontür kontur kontör

döküman doküman

rapörtor raportör

ropörtaj röpörtaj röportaj

slide40

yayınlamak yayımlamak

şofor şöför şöfor şoför

eksoz egsoz egsozst egzoz

arabeks arabesk

konsansüs konsensüs

[Türkçesi uzlaşma, (oydaşma, oydaşlık]

slide41

Ayrı ve bitişik yazılan sözler

varya var ya

terkediyor terk ediyor

yasadışı yasa dışı

arzetmek arz etmek

yurtiçi yurt içi

yurtdışı yurt dışı

biraraya bir araya

farkettim fark ettim

herşey her şey

slide42

biran bir an

satınalma satın alma

yolaçan yol açan

işbirliği iş birliği

elbirliği el birliği

sözkonusu söz konusu

slide43

hergün her gün

başkanvekili başkan vekili

köşeyazarı köşe yazarı

üstgeçit üst geçit

malolmak mal olmak

içgiyim iç giyim

haftasonu hafta sonu

sezar in me hur sorusu
SEZAR’IN MEŞHUR SORUSU:
  • SENDEMİ BRUTUS ?
  • SENDE Mİ BRUTUS?
  • SEN DE Mİ BRUTUS?
slide45
Bazı özel adlar dikkatsizlik veya bilgisizlik yüzünden yanlış yazılmakta ve söylenmektedir.
  • Azerbeycan Azarbaycan Azerbaycan
  • Makadonya Makedonya
  • Amarika Amerika
s yley bozukluklari
SÖYLEYİŞ BOZUKLUKLARI

Sözlerin genel dildeki yaygın söyleniş biçimleri dışındaki kullanımları birer söyleyiş bozukluğudur.

slide47

Söyleyiş yanlışları:

(Dil biliminde : işareti, önündeki ünlünün uzun okunduğunu gösterir.)

1. Kısa ünlülerin uzun söylenmesi:

ta:rikat tari:kat

ma:kam makam

va:him vahim

la:ik laik

alfa:be alfabe

mi:ting miting

li:se lise

slide48

gaza:bı gazabı

yasada:ki yasadaki

ka:til zanlısı katil zanlısı

ha:kem hakem

acemi: acemi

resmi: geçit resmigeçit

Ona ra:kip çıktı. Ona rakip çıktı.

slide49

Zenci, Ermeni, mermi, ivedi, benzeri gibi sözlerde son ses i’nin uzatılmasına da rastlanmaktadır.

Arapçadan alınmış olan nispet i’si askerî, millî, resmî örneklerinde uzun okunur. Ancak zenci ve Ermeni kelimelerindeki i sesi kısalmıştır.

Mermi, ivedi, benzeri kelimelerindeki "i" nispet i’si değildir. Kelimenin asli sesidir.

slide50
“...süt ürünlerinde kimyasal maddeler yüzünden...”. TV 9, Aktüel Haber, 10.06.1999.

doğrusu: kimya:sal

“...Bakanlığına itiraz edeceklerini söyledi.”. CNN TÜRK, Haber, 18.10.1999.

doğrusu: i:tiraz

“...gelir Aşçı Halit’in karşısına...”.

“...dolmuşçusu olur Aşçı Halit.”. CNN TÜRK, Ekonomi, 17.10.1999.

doğrusu: Hālit

slide51
DAHİ
  • “...krediye dāhi ihtiyacı olan memur...”Doğrusu: dahi
  • “...bunu yapan meslektaşlarımız dāhi olsa...”Doğrusu: dahi
slide52
“Hālim Sarıoğlu”
  • Doğrusu: Halim
  • “Fākir”
  • Doğrusu: fakir
  • “...bize nāsip olacak...”
  • Doğrusu: nasip
  • “...aynı mekānizmadan...”
  • Doğrusu: mekanizmadan
slide53
“Dövmenin zarārı var mı, yok mu?”

Doğrusu: zararı

“Zarar” sözünün bütün ünlüleri kısadır; ek alsa da almasa da son hece ünlüsü kısa söylenir.

  • “Asgari otuz bin, aza:mi: üç milyon lira idi.”.

Doğrusu: a:zami:

Söylenişinde en çok yanlış yapılan sözlerden biri de “azami”dir. Birinci ve üçüncü ünlüsü uzun, ikinci ünlüsü ise kısadır.

slide54

zalim za:lim

itibaren i:tiba:ren

baki ba:ki:

hükümet hükû:met

tespiti tespi:ti

asla asla:

dünya dünya:

adalet ada:let

mana ma:na:

ceza ceza:

slide55
“Veliler bir baskı olarak nitelendirdikleri bu uygulamaya artık bir son verilmesini istediler.”.

Doğrusu: veli:ler

“Veli” kelimesinin son ünlüsü uzun söylenmelidir. Özel isim olarak kullanılışında kısa söyleyiş yerleşmiştir.

slide56
“...Amasya’daki akra:ba:larını görmek için...”. HBB, Haber, 06.06.1999.

doğrusu: akrabālarını

“Merha:le”. Kanal 7, Haber Saati, 12.05.1999.

doğrusu: merhale

“...meyda:na gelen...”. Kanal 7, Kanal 7’de Sabah, 11.05.1999.

doğrusu: meydana

“...kendi dışında:ki partilere”. TRT 1, Gece Haberleri, 04.05.1999.

doğrusu: dışındaki

slide57
“Seri: numarası silinmiş silahlar bulundurmak”. NTV, Haber, 15.10.1999.

doğrusu: seri

“Pazar günkü nüsha:sında”. Kanal 7, Haber Saati, 06.10.1999.

doğrusu: nüshasında

“Suriye ma:ka:mları Hafız Esat’ın hiçbir sağlık problemi olmadığını belirterek...”. NTV, Güne Bakış, 02.06.1999.

doğrusu: makamları

slide58
“Kabi:nenin kendi içinden ‘Bu bütçe İMF bütçesidir’ şeklinde eleştiriler var.”. NTV, 24 Saat, 15.10.1999.

doğrusu: Kabinenin

“Demet Akbağ ve eki:bi bugün Ulus’ta bir evdeler.” Kanal D, 18.04.2004.

doğrusu: ekibi

slide59

istihkam istihkâm

iskan iskân

Hakkari Hakkâri

eşkal eşkâl

vekaletname vekâletname

en karlı iş en kârlı iş

santrallarıyla santralleriyle

klasör klasör

kontrollu kontrollü

slide60

Kalın söylenmesi gerekirken ince söylenen sesler

ikâmetgâh ika:metgâh

islâh ıslah

rekâbet rekabet

ekônomi ekonomi

mekânik mekanik

dekân dekan

e nin a k s ylenmesi
/e/’nin açık söylenmesi

Bazı kelimelerin ilk hecelerindeki e sesinin gereğinden fazla açık söylendiği görülmektedir.

  • elli ender
  • mensup gençlik
  • temsil kendi
  • derviş sendika
  • temkinli mendil
ruh hastas kad n iple intihar etti
Ruh hastası kadın iple intihar etti.

Maktulün kardeşi İsmail G., ablasının ölümünden kimseyi sorumlu tutmadıklarını belirterek...

(Yerel tv haberi, 26 Ağustos 2004)

slide63

“Kapalı* spor salonu ful dolu.”

Doğrusu: hıncahınç dolu, dopdolu

“Neden böyle bir gereksinime ihtiyaç duydunuz?”.

Doğrusu: böyle bir şeye

“... ÖSS sınavının iptali...”

Doğrusu: ÖSS’nin

“Dışarıdan ithal ediliyor.”

İthal etmek “dışarıdan almak” demektir.

slide64

Cesetler çok denizde kaldıkları için şişmiş.

Doğrusu: Cesetler denizde çok kaldıkları için şişmiş.

İzinsiz inşaata girilmez.

Doğrusu:İnşaata izinsiz girilmez.

slide65

Türkçede tamlayan, tamlanandan önce gelir. Sıfat tamlamayı niteliyorsa yeri tamlamanın önüdür.

telefon kulübesi

düdüklü tencere

banka müdürü

müzik öğretmeni

ESKİ

YENİ

slide66

YENİ

ESKİ

Ulaştırma Bakanı

Kültür ve Turizm Bakanı

Devlet Bakanı

Tekirdağ Valisi

slide67

Saygılarımla…

Belgin AKSU

Türk Dil Kurumu Uzmanı

belginaksu@hotmail.com

428 61 00