a k eri imin gelece i ve ara t rma verilerine a k eri im n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim PowerPoint Presentation
Download Presentation
Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 69

Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim - PowerPoint PPT Presentation


  • 215 Views
  • Uploaded on

Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim. Yaşar Tonta H acettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü yasar tonta @ gmail .com @ yasar tonta yunus.hacettepe.edu.tr/~ tonta /. Plan. Erişim Açık erişim Kütüphaneciler Araştırmacılar Yayıncılar Fon sağlayıcılar

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim' - chenoa


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
a k eri imin gelece i ve ara t rma verilerine a k eri im

Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim

YaşarTonta

Hacettepe Üniversitesi

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

yasartonta@gmail.com

@yasartonta

yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/

slide2
Plan
  • Erişim
  • Açık erişim
    • Kütüphaneciler
    • Araştırmacılar
    • Yayıncılar
    • Fon sağlayıcılar
  • Araştırma verilerine açık erişim
  • Araştırma verileri ve Türkiye
  • Sonuç

Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

a k eri im tan m
Açık Erişim Tanımı

“1. ücretsiz. . .[çevrimiçi, tam metin] erişim

“2. [Açık erişim] eserin tam bir sürümü... açık erişime, sınırsız dağıtıma, birlikte çalışabilirliğe ve uzun dönemli arşivlemeye olanak sağlamak için... en azından bir çevrimiçi arşivde depolanır.”

Kaynak:Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities

http://www.zim.mpg.de/openaccess-berlin/berlindeclaration.html

a k eri im nas l sa lan r
Açık erişim nasıl sağlanır?

Kaynak: http://www.acikerisim.org/dokumanlar/medoanet_guideline_2013.pdf

ara t rmac lar ve a k eri im
Araştırmacılar ve açık erişim

Kaynak: K.L. Ertürk, Türkiye’de bilimsel iletişim: Bir açık erişim modeli önerisi. (Doktora tezi) 2008., s. 179

http://www.bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/dosyalar/130.pdf

ara t rmac lar payla yor mu
Araştırmacılar paylaşıyor mu?

Kaynak: K.L. Ertürk, Türkiye’de bilimsel iletişim: Bir açık erişim modeli önerisi. (Doktora tezi) 2008, s. 182

http://www.bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/dosyalar/130.pdf

a k eri im ve yay nc lar
Açık erişim ve yayıncılar

Kaynak: K.L.Ertürk, M.E.Küçük (2010), Kurumsal Açık Arşivlerin Etkin Kullanımı:Türkiyedeki Bilimsel Elektronik Yayıncıların Görüşleri.

Bilgi Dünyası, 11(1): 123-140, s. 134. http://www.bby.hacettepe.edu.tr/e-bulten/dosyalar/file/Erturk-Kucuk-BD.pdf

a k eri im ve niversiteler
Açık erişim ve üniversiteler

Kaynak: MedOANet anketi, 2012

t rkiye de a k ar ivler ubat 2013
Türkiye’de açık arşivler (Şubat 2013)

Toplam 50.000 kayıt

Toplam = 50.000 kayıt, 6M kullanım, 1.2M tekil ziyaret, 2.6TB indirme

http://www.opendoar.org/find.php?p=1&step=20&cID=217&format=table&sort=r.rName&sort=r.rNumOfItems%20DESC,r.rName;

Bilkent’te Kütüphanecilik Seminerleri, 17 Aralık 2013, Ankara

a k eri im ve fon sa lay c lar
Açık erişim ve fon sağlayıcılar
  • 1 fon sağlayıcı açık erişimi zorunlu tutuyor (ama uygulanmıyor..)
  • 1’inin gönüllü politikası var
  • 1’inin politikası yok
  • TÜBİTAKve YÖK’ün açık erişim politikaları yok
  • Araştırma verilerine açık erişimin adı geçmiyor

Kaynak: MedOANet anketi, 2012

a k eri im
Açık erişim

hakemli dergi makalelerine

  • ücretsiz
  • hemen
  • sürekli
  • çevrimiçi

erişim demektir.

Kaynak: http://openscience.com/green-gold-gratis-and-libre-open-access-brief-overview-for-beginners/?utm_term=%23oa&utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter

ufuk 2020 ve avrupa ara t rma alan
Ufuk 2020 ve Avrupa Araştırma Alanı
  • AB destekli araştırma projelerinin çıktılarına (raporlar, makaleler, vs.)
  • Hem yeşil hem de altın yol destekleniyor
  • Araştırma verilerine açık erişim pilot projesi yürütülecek
  • “Açık Bilim” (bulguların doğrulanması vs.) için araştırma verilerine erişim şart
ara t rma verisi nedir
Araştırma verisi nedir?
  • Bilimsel araştırmalarda temel kaynak olarak kullanılan ve araştırma bulgularını geçerlemek için gereken maddi kayıtlar (sayısal ve metin türü veriler, görüntü ve ses kayıtları, vd.)
  • Lab notları, ilk analizler, makale taslakları, araştırma planları, hakem değerlendirmeleri, kişisel yazışmalar veya fiziksel nesneler (ör., lab numuneleri, test hayvanları) bu tanımın dışında

Kaynak: http://www.oecd.org/sti/sci-tech/38500813.pdf

ni in verilere a k eri im
Niçin verilere açık erişim?
  • Araştırma giderleri (ABD yılda 60 milyar dolar, AB FP7’de 50 milyar avro, H2020’de 71 milyar avro)
  • Yatırımın getirisi
  • Yılda %30 veri artışı (bir insan genomu 30TB, CERN yılda 30PB veri üretiyor
  • Bilimsel buluşların artması
  • Araştırmayı kolaylaştırmak
  • Bulguları doğrulama gereği / Kötü bilimden kaçınmak
  • Araştırma etkisinin artması (atıflarda %9-%30 artış)
  • Bilgi edinme özgürlüğü

Kaynak: Managingresearch data, s. 2;

atıf avantajı için): https://peerj.com/preprints/1.pdf

ni in veri payla m
Niçin veri paylaşımı?
  • “Büyük veri” herkese açılırsa Avrupa’da yılda 150-300 milyar avro tasarruf sağlanacak
  • AB’ye doğrudan ve dolaylı etkisi yılda 140 milyar avro
  • Engeller azalmış ve alt yapı iyileştirilmiş olsaydı bu miktar 2008’de 200 milyar avro olacaktı –Avrupa GSMH’sinin %1,7’si)

Kaynak: Open data accesspoliciesandstrategies in theEuropeanResearchAreaandbeyond. August 2013.

slide48

Veri yayını piramidi

(1) Veriler makalede yer alır ve açıklanır

(2) Verilerin açıklamaları makaleye ek dosyalarda açıklanır

(3) Makalede veri merkezlerindeki / arşivlerindeki verilere atıf yapılır

(4) Mevcut veri dizilerini açıklayan veri yayınları

(5) Kurumun çekmecelerindeki ve disklerindeki veriler

http://www.slideshare.net/libereurope/research-data-sharing-leru

ara t rma verilerinin mr
Araştırma verilerinin ömrü
  • Araştırmayı tasarla
  • Veri yönetimini planla (format, depolama vs.)
  • Paylaşım iznini planla
  • Mevcut verileri bul
  • Veri topla (deney, gözlem, ölçüm, benzetim)
  • Üst veri elde et ve yarat

Veri YARATMA

Araştırma verilerinin ömrü

projeden daha uzun

Veri İŞLEME

Veri

YENİDEN KULLANIMI

Veri ANALİZİ

Veri ERİŞİM

Veri KORUMA

Kaynak: Managingyourresearch data: Planningtoshare. UK Data Archive, 24 Oct 2012

oecd lkeleri
OECD İlkeleri
  • Açıklık kültürü ve araştırma verilerinin paylaşımı
  • Veri erişim ve paylaşımında iyi uygulamalar
  • Kamu destekli araştırma verilerine erişimi ve veri paylaşımını kısıtlamanın potansiyel maliyeti ve yararları
  • Bilim politikalarında verilere erişim ve veri paylaşımıyla ilgili düzenlemeler
  • Araştırma verilerine erişimin düzenlenmesi için ortak işletimsel ilkeler
  • Uluslararası araştırma verilerinin paylaşım ve dağıtımının geliştirilmesi

Kaynak: http://www.oecd.org/sti/sci-tech/38500813.pdf

veri politikas ortak ilkeler rcuk
Veri politikası ortak ilkeler (RCUK)
  • Kamu malı
  • Koruma planlaması
  • Keşif
  • Gizlilik
  • İlk kullanım
  • Tanınma
  • Kamu desteği

Kaynak: http://www.rcuk.ac.uk/research/Pages/DataPolicy.aspx

ara t rma verileri y netimi neleri kapsar
Araştırma verileri yönetimi neleri kapsar?
  • Veri yönetimi planlaması
  • Veri yaratma/tanımlama
  • Veri belgeleme (veri toplama ve yönetim için standartlar ve yöntemler)
  • Veriye erişim, kullanım ve paylaşımı
  • Etik ve entellektüel mülkiyet
  • Depolama ve yedekleme
  • Uzun dönemli veri koruma stratejisi (DCC)
dcc derleme ya am d ng s modeli
DCC Derleme Yaşam Döngüsü Modeli
  • Kaynak: http://www.slideshare.net/sjDCC/research-data-management-20315747?from_search=1
veri y netimi politikalar
Veri yönetimi politikaları
  • Avustralya: Veri yönetimi altyapısı ve hizmetleri için 152M AUSD yatırım
  • ABD: NSF proje başvurularında 2 sayfalık bir veri yönetim planı (2011)
  • İngiltere: Çoğu fon sağlayan kuruluş araştırma çıktılarına erişim, bunların yönetimi ve uzun dönemli saklanması konusunda bildirim istiyor.
  • Ama yaptırım henüz yok.
  • Çoğu disiplinde ulusal veri merkezi hizmetleri yok
  • O zaman araştırmalarımıza kim göz kulak oluyor? Akademik araştırma topluluğu?

Kaynak: ManagingResearch Data, s. 5

birle ik krall k taki baz veri merkezleri
Birleşik Krallık’taki bazı veri merkezleri
  • UK Data Archive
  • Archaeology Data Service
  • BritishAtmospheric Data Centre
  • BritishOceanographic Data Centre
  • EnvironmentalInformation Data Centre
  • EuropeanBioinformaticsInstitute
  • NaturalGeoscience Data Centre
  • NERC EarthObservation Data Centre
  • Polar Data Centre
  • UK Solar System Data Centre
  • DigitalCurationCentre

Kaynak: Managingresearch data, s. 152

veri y netimi politikalar ve t rkiye
Veri yönetimi politikaları ve Türkiye

OECD Kamu Destekli Araştırma Verilerine Erişim Bildirgesi - 2004

t rkiye ulusal veri merkezi
Türkiye Ulusal Veri Merkezi

İdari ihtiyaçlar, tasarruf imkânı ve siber güvenlik gereksinimleri doğrultusunda,

halen her kurumda müstakil olarak işletilmekte olan veri merkezlerinin tek bir çatı

altında birleştirilerek Türkiye Kamu Entegre Veri Merkezi’nin kurulması önem

arz etmektedir.”

Kaynak: http://www.tubitak.gov.tr/sites/default/files/62_2013_104.pdf

bak t k projesi
BAK-TÜİK Projesi

Kaynak: http://www.ulakbim.gov.tr/hakkimizda/faaliyet/faaliyet_oz_12.pdf

t b tak n veri y netim politikas var m
TÜBİTAK’ın veri yönetim politikası var mı?
  • TÜBİTAK ScienceEurope’a, EuroCRIS’e, üye değil

Veri konusunda hüküm yok!

ya y k n niversitelerin
Ya YÖK’ün, üniversitelerin?

Veri konusunda hüküm yok!

hacettepe niversitesi
Hacettepe Üniversitesi

Herhangi bir veri yönetim planı yok;

verileri sakla diyor, ama nasıl?

payda lar tart ma konular
Paydaşlar / Tartışma konuları
  • Üniversiteler, araştırma birimleri, BT bölümleri, araştırmacılar, akademik birimler, kütüphaneler
  • Verilerin sahibi kim? Verilere başkalarınca empoze edilmiş gerekirlikler var mı? Hangi veriler tutulacak? Ne kadar süreyle yaşatılacak? Dijital veriler nasıl korunacak? Etik sorunlar var mı? Verilere nasıl erişilecek? Veriler ne kadar açık olacak? Giderleri kim karşılayacak? Yerel veri yönetimine başka seçenekler var mı?

Kaynak: http://www.educause.edu/ero/article/starting-conversation-university-wide-research-data-management-policy?utm_content=bufferacbca&utm_source=buffer&utm_medium=twitter&utm_campaign=Buffer

slide64

Araştırma verileri: Kütüphaneler için 10 Öneri

Kaynak: http://www.libereurope.eu/sites/default/files/The%20research%20data%20group%202012%20v7%20final.pdf

6. Hizmet sağlayarak araştırma verisi yaşam döngüsünü destekle

7. Verilere kalıcı numaralar atayarak araştırma verilerine yapılan atıfları artır

8. Kurumsal Veri Kataloğu/Arşivi yarat

9. Konuya özel veri yönetimi uygulamalarında görev al

10. Kurum ve/ya da dış sağlayıcılar aracılığıyla depolama hizmeti sun ya da buna aracılık et

1. Araştırma verisi yönetimi desteği sun

2. Üst veri ve veri standartları ve hizmetleri geliştirmede görev al

3. Veri kütüphanecisi pozisyonu yarat ve veri kütüphaneciliği için mesleki becerileri geliştir

4. Kurumsal politika geliştirmeye katıl

5. Birlikte çalışabilir veri alt yapıları yaratmak için araştırmacılarla bağlantı kur

veri y netim planlama ara lar
Veri yönetim planlama araçları

Kaynak: http://www.cdlib.org/services/uc3/dmp/fundguide.html; http://www.cdlib.org/services/uc3/datamanagement/

ne yap lmal
Ne yapılmalı?
  • Kamu fonlarıyla desteklenen araştırmalardan üretilen tüm yayınlara ve araştırma verilerine açık erişim yasayla düzenlenmeli
  • Kamu destekli araştırma yayınları ve verileri yönetimi alt yapısı kurulmalı, hizmetler geliştirilmeli
  • Bu yayınlar ve veriler açık arşivler aracılığıyla kullanıma açılmalı
  • Yayınlara ve verilere açık erişim araştırma desteği alabilmede ön koşul olmalı
  • Desteklenen araştırma önerilerinde veri yönetim planı olmalı
eri im olmay nca
Erişim olmayınca . . .
  • Kaliforniya Üniv. Berkeley Kütüphanesinde
    • 2012’de 2,7M ödünç kitap verilmiş, 33M makale indirilmiş, 13M USD lisans ücreti ödenmiş
  • ULAKBİM’de
    • 2012’de 16M makale indirilmiş, 42M TL lisans ücreti ödenmiş
  • ANKOS’ta2012’de yaklaşık 12M makale indirilmiş
  • Berkeley’de 36K öğrenci, 2K ö. üyesi kişi başı 868 makale indirmişler
  • TR’de 4,5M öğrenci, 130K ö. üyesi kişi başı 6 makale indirmişler

Kaynak: http://evcp.berkeley.edu/sites/default/files/FINAL_CFUCBL_report_10.16.13.pdf

http://www.ulakbim.gov.tr/hakkimizda/faaliyet/faaliyet_oz_12.pdf

son s z
Son söz
  • Tim Berners-Lee: Açık verilerin dünyaya yayıldığı sene...
  • http://www.ted.com/talks/tim_berners_lee_the_year_open_data_went_worldwide.html
a k eri imin gelece i ve ara t rma verilerine a k eri im1

Açık Erişimin Geleceği ve Araştırma Verilerine Açık Erişim

YaşarTonta

Hacettepe Üniversitesi

Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

yasartonta@gmail.com

@yasartonta

yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/