prawo cywilne cz 1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Prawo Cywilne cz. 1 PowerPoint Presentation
Download Presentation
Prawo Cywilne cz. 1

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 125

Prawo Cywilne cz. 1 - PowerPoint PPT Presentation


  • 196 Views
  • Uploaded on

Prawo Cywilne cz. 1. c zęść ogólna. Co to jest prawo cywilne?. Prawo cywilne to gałąź prawa obejmująca zespół przepisów normujących stosunki majątkowe oraz niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi na zasadzie równorzędności podmiotów . Pojęcia.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Prawo Cywilne cz. 1' - bonnie


Download Now An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
prawo cywilne cz 1

Prawo Cywilne cz. 1

część ogólna

co to jest prawo cywilne
Co to jest prawo cywilne?

Prawo cywilne to gałąź prawa obejmująca zespół przepisów normujących stosunki majątkowe oraz niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi na zasadzie równorzędności podmiotów.

poj cia
Pojęcia
  • Stosunki majątkowe – stosunki własnościowe polegające na przynależności rzeczy i innych dóbr do danego podmiotu oraz na wymianie tych dóbr
  • Stosunki niemajątkowe – stosunki, których przedmiotem są dobra nie mające jako takie bezpośredniej wartości ekonomicznej
  • Osoba fizyczna – każdy człowiek
  • Osoba prawna – organizacja mająca zdolność prawną
  • Zdolność prawna – zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków
poj cia cd
Pojęcia cd.
  • Czynność prawna – to czynność (czyli działanie świadome, intencjonalne) tworząca, modyfikująca lub znosząca stosunek prawny
  • Zdolność do czynności prawnych – zdolność do dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych
  • Zdolność sądowa – zdolność do bycia stroną (czyli powodem albo pozwanym w procesie cywilnym)
  • Zdolność procesowa – zdolność do podejmowania czynności procesowych
  • Zdolność postulacyjna – zdolność do samodzielnego, osobistego działania w procesie cywilnym
pytanie
Pytanie
  • Czym różni się zdolność prawna od zdolności do czynności prawnych?
  • Czym się różni zdolność sądowa od zdolności procesowej?
  • Czym różni się zdolność procesowa od zdolności postulacyjnej?
zasady prawa cywilnego
Zasady prawa cywilnego
  • Zasada ochrony osoby ludzkiej – każdy człowiek ma zdolność prawną oraz zapewnioną swobodę korzystania z dóbr osobistych
  • Zasada równości
  • Zasada praw podmiotowych – mówi o tym, że podstawą korzystania przez ludzi z różnorodnych dóbr są przysługujące im prawa o ustawowo zagwarantowanej treści
zasady prawa cywilnego1
Zasady prawa cywilnego
  • Zasada autonomii woli stron – każdy może własną mocą kształtować swoje stosunki prawne (przez czynności prawne, głównie przez zawieranie umów)
  • Zasada ochrony dobrej wiary chroni działających w mylnym usprawiedliwionym przekonaniu, co do uprawnień tego od kogo nabywa rzecz lub inne prawo (art. 169 i 1028 k.c.)
nabycie od nieuprawnionego
Nabycie od nieuprawnionego

Art. 169. §1. Jeżeli osoba nie uprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba że działa w złej wierze.

§ 2. Jednakże gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty, nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu. Ograniczenie to nie dotyczy pieniędzy i dokumentów na okaziciela ani rzeczy nabytych na urzędowej licytacji publicznej lub w toku postępowania egzekucyjnego.

nabycie od nieuprawnionego c d
Nabycie od nieuprawnionego c.d.

Art. 1028 Jeżeli ten, kto uzyskał stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, lecz spadkobiercą nie jest, rozporządza prawem należącym do spadku na rzecz osoby trzeciej, osoba, na której rzecz rozporządzenie następuje, nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działa w złej wierze.

law in action
Law in Action

Zygmunt K. w wyniku dokonania napadu na bank wszedł w posiadanie 100.000 złotych. 2 lata po napadzie został zatrzymany a następnie zgodnie z postanowieniem Sądu aresztowany. Przewidując orzeczenie w postępowaniu karnym przepadku pochodzących z przestępstwa pieniędzy zawarł ze swoją konkubiną Stanisławą W. umowę darowizny 100.000 złotych. Wobec Stanisławy również jest prowadzone postępowanie karne, gdyż ukrywała ona Zygmunta K. w swoim mieszkaniu.

Czy Stanisława W. stała się właścicielką 100.000 złotych?

zasady prawa cywilnego c d
Zasady prawa cywilnego c.d.
  • Zasada łagodzenia rygoryzmu przepisów przez klauzule generalne
  • Zasada jednakowej ochrony każdej własności
  • Zasada cywilnej odpowiedzialności za długi – polega na tym, że dłużnik odpowiada za swoje zobowiązania całym swoim majątkiem, a jej ograniczenia mogą wynikać tylko ze szczególnych unormowań
zasady prawa cywilnego2
Zasady prawa cywilnego
  • Zasada odpowiedzialności za szkodę – polega na tym, że każdy kto wyrządził drugiemu szkodę (z winy, a w przypadkach przewidzianych w ustawie również bez winy), jest obowiązany do jej naprawienia.
  • Zasada dziedziczenia – oznacza, że majątek osoby zmarłej nie staje się majątkiem niczyim lecz przypada spadkobiercom testamentowym bądź ustawowym.
  • Zasada ochrony praw cywilnych przez niezawisłe sądy – zasada ta oznacza też m. in. że stosowanie samopomocy jest dopuszczalne, gdy stanowi tak przepis szczególny – art. 343 k.c.
samopomoc
Samopomoc

Art. 343. § 1. k.c. Posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.

§ 2. Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

§ 3. Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do dzierżyciela.

zasady prawa cywilnego c d1
Zasady prawa cywilnego c.d.
  • Zasada cywilnoprawnej ochrony praw na dobrach niematerialnych – zgodnie z nią ochrona wytworów intelektu człowieka podlegają ochronie przewidzianej przez prawo cywilne w szczególności w Kodeksie Cywilnym, ale też w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz w ustawie prawo własności przemysłowej
regu a dowodzenia
Reguła dowodzenia
  • Art. 6. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Czy zawsze?

Art. 7. Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary.

Art. 9. W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.

Strona, która z faktu objętego domniemaniem prawnym wywodzi skutki prawne, nie jest zobowiązana do jego udowodnienia. Ale strona przeciwna może obalić domniemanie.

przyk ad
Przykład

Wyrok Sądu Najwyższego z 11 czerwca 1999

II CKN 390/98

Powód dochodząc zwrotu pożyczki powinien wykazać fakt zawarcia umowy, pozwanego obciąża dowód wykazania, że pożyczkę zwrócił.

pytania
Pytania
  • Wymień i opisz 5 zasad prawa cywilnego?
  • Co to jest osoba fizyczna?
  • Czy można nabyć prawo np. własności od osoby, która go nie posiada? Z czego to wynika?
zdolno do czynno ci prawnych art 8 24 kodeksu cywilnego
Zdolność do czynności prawnych (art. 8 – 24 Kodeksu Cywilnego
  • Art. 8. § 1.  Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

Czy na pewno?

  • Art. 927. § 2. Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe. – jest to tak zwana warunkowa zdolność prawna nasciturusa(łac. mający się urodzić).

Okazuje się zatem, że w niektórych przypadkach człowiek, zgodnie z k.c. może mieć zdolność prawną od chwili poczęcia.

przyk ad1
Przykład

Uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 30 listopada 1987 r, III PZP 36/87

Dziecko poczęte w chwili śmierci ojca spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, jeżeli urodzi się żywe, nabywa prawo do jednorazowego odszkodowania na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z 12.6.75 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

pe noletno i zdolno do czynno ci prawnych
Pełnoletność i zdolność do czynności prawnych
  • Art. 11. k.c.Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Kto jest pełnoletni?

  • Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.
  • § 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.
ma e stwo
Małżeństwo
  • Art. 10. Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego
  • § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.
  • § 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z małżonków.
  • § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął.
  • § 4. Jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku.
przyk ad2
Przykład

16 letnia Anna J. zaszła w ciążę z 18 letnim Damianem K. Pod presją rodziny para zdecydowała się na małżeństwo. Urzędnik stanu cywilnego nie dopatrzył się wymogu zgody Sądu, o której mowa w art. 10 §1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego udzielił parze ślubu. Po roku Damian K. wystąpił do sądu o unieważnienie małżeństwa. Sąd stosownie do art. 10 § 2 KRO uwzględnił żądanie.

Czy po unieważnieniu małżeństwa 17 letnia Anna J. ma zdolność do czynności prawnych?

brak zdolno ci do czynno ci prawnych
Brak zdolności do czynności prawnych
  • Art. 12. k.c.Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.
  • Art. 13.

§ 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

§ 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.

przyk ad3
Przykład

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r., II UKN 131/99

Choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie uzasadniają przyjęcia braku zdolności strony do czynności procesowych. Choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych.

skutki dokonania czynno ci prawnej przez osob nie posiadaj c zdolno ci do czynno ci prawnych
Skutki dokonania czynności prawnej przez osobę nie posiadającą zdolności do czynności prawnych
  • Nieważność

Czy zawsze? Czy 12 letnie dziecko może zawrzeć umowę na podstawie której nabędzie w sklepie własność gumy do żucia?

  • gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.
ograniczona zdolno do czynno ci prawnych
Ograniczona zdolność do czynności prawnych
  • Art. 15 k.c. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.
  • Art. 16. k.c.

§ 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

§ 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

skutki ograniczenia zdolno ci do czynno ci prawnych
Skutki ograniczenia zdolności do czynności prawnych
  • Czynność dokonana przez osobę mającą ograniczoną zdolność do czynności prawnych co do zasady nie jest bezwzględnie nieważna, ale dla swojej ważności wymaga zgody przedstawiciela ustawowego takiej osoby.
  • Czynność jest nieważna jeżeli osoba z ograniczoną zdolnością do czynności prawnej dokona jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego
  • Zasadą jest, że osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić swoje czynności po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych np. z momentem uzyskania pełnoletności.
  • Strona, która zawarła umowę z taką osobą może wyznaczyć jej przedstawicielowi ustawowemu odpowiedni termin do potwierdzenia umowy i staje się wolna po bezskutecznym upływie tego terminu.
skutki ograniczenia zdolno ci do czynno ci prawnych1
Skutki ograniczenia zdolności do czynności prawnych
  • Art. 20. k.c

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.

skutki ograniczenia zdolno ci do czynno ci prawnych2
Skutki ograniczenia zdolności do czynności prawnych
  • Art. 21. k.c. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi.
  • Art. 22. Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. (…)
pytanie1
Pytanie

Henryk Z. dał swojemu wnukowi 12 letniemu Szymonowi Z. rower.

Czy Szymon Z. może zawrzeć za pośrednictwem portalu Allegro skuteczną umowę sprzedaży tego roweru?

pytanie2
Pytanie
  • Jaka jest różnica pomiędzy sytuacją w której umowę powszechnie zawieraną w drobnych bieżących sprawach życia codziennego zawrze osoba z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych a sytuacją, w której taką umowę zawrze osoba nie posiadająca zdolności do czynności prawnych?
  • W przypadku osób z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych, umowy takie są ważne i wiążą strony. W przypadku osób nie posiadających zdolności do czynności prawnych umowy takie stają się ważne z chwilą ich wykonania, chyba że pociąga to za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.
dobra osobiste
Dobra osobiste
  • Art. 23. k.c.Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.
  • Art. 24. § 1. (8) Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
  • § 2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
  • § 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.
przyk ad4
Przykład

Wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1990 r., I CR 575/90

Bezprawne jest rozpowszechnianie przez dziennikarza w środkach masowego przekazu, bez zgody osoby zainteresowanej, informacji i danych tyczących sfery jej życia prywatnego, wyłącznie z powołaniem się na prawo przedstawiania i krytyki wszelkich zjawisk

przyk ad5
Przykład

Wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2002 r., II CKN 1293/00

Naruszenie przez dziennikarza obowiązku ochrony dóbr osobistych upoważnia osobę pokrzywdzoną do skutecznego poszukiwania ochrony dóbr na drodze sądowej nawet wówczas, gdy autor publikacji zachował staranność i rzetelność przy zbieraniu oraz wykorzystywaniu materiałów prasowych

przyk ad6
Przykład

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04

wydana na kanwie sprawy artykułu „Wakacje z agentem” opisującego wspólne wakacje prezydenta Kwaśniewskiego z agentem rosyjskim Władimirem Ałganowem, co okazało się być nieprawdą.

Wykazanie przez dziennikarza, że przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesuoraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność działania dziennikarza. Jeżeli zarzut okaże się nieprawdziwy, dziennikarz zobowiązany jest do jego odwołania. 

miejsce zamieszkania
Miejsce zamieszkania
  • Art. 25. k.c. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.
  • Art. 26. § 1. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.
  • § 2. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.
  • Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania
uznanie za zmar ego
Uznanie za zmarłego
  • Art. 29. § 1. Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeżeli upłynęło lat dziesięć od końca roku kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył; jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ lat pięciu.
  • § 2. Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony ukończyłby lat dwadzieścia trzy.
uznanie za zmar ego1
Uznanie za zmarłego
  • Art. 30. § 1. Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku lub okrętu albo w związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być uznany za zmarłego po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie.
  • § 2. Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu sześciomiesięcznego rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z upływem lat dwóch od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość.
  • § 3. Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym w paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.
uznanie za zmar ego2
Uznanie za zmarłego
  • Art. 31. § 1. Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.
  • § 2. Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.
  • § 3. Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.
  • Art. 32. Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie.
przyk ad7
Przykład
  • Przyjmując hipotetycznie, że w katastrofie pod Smoleńskiem nie udało się znaleźć ciała jednej z ofiar. W jakim terminie możliwe byłoby uznanie jej za zmarłą?
osoby prawne
Osoby prawne
  • Art. 33.Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.
  • Art. 331.  § 1. Do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.
  • § 2. Jeżeli przepis odrębny nie stanowi inaczej, za zobowiązania jednostki, o której mowa w § 1, odpowiedzialność subsydiarną ponoszą jej członkowie; odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, gdy jednostka organizacyjna stała się niewypłacalna.
osoby prawne1
Osoby prawne
  • Ustawodawca przyjmuje zatem podział dychotomiczny podmiotów cywilnoprawnych na osoby fizyczne i osoby prawne.
  • Szczególną osobą prawną mającą z mocy prawa zdolność prawną jest Skarb Państwa. Inne jednostki są osobami prawnymi, jeśli tę osobowość przyznają im przepisy szczególne.
  • O Skarbie Państwa jako osobie prawnej możemy mówić, gdy Państwo jako fiskus wykonuje za pomocą jednostek organizacyjnych (stationesfisci) zadania gospodarcze (dominium), gdy występuje w stosunkach cywilno-prawnych o charakterze majątkowym z innymi podmiotami na zasadzie równorzędności.
osoby prawne2
Osoby prawne
  • Art. 37. § 1. Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
  • § 2. Rodzaje rejestrów oraz ich organizację i sposób prowadzenia regulują odrębne przepisy.
  • Art. 38. Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie.
pytanie3
Pytanie

Wymień przykładowe organy osoby prawnej.

  • Zarząd
  • Walne zgromadzenie wspólników/akcjonariuszy
  • Rada nadzorcza
osoby prawne3
Osoby prawne
  • Art. 39. § 1. Kto jako organ osoby prawnej zawarł umowę w jej imieniu nie będąc jej organem albo przekraczając zakres umocowania takiego organu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania.
  • § 2. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy umowa została zawarta w imieniu osoby prawnej, która nie istnieje.

Innymi słowy, przekroczenie umocowania przez członka organu rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą.

osoby prawne4
Osoby prawne
  • Art. 41. Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.
  • Art. 42. § 1. Jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora.
  • § 2. Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację.
osoby prawne5
Osoby prawne
  • Art. 43. Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych.

Z przepisu tego wynika, że osoby prawne również mogą mieć dobra osobiste. np. prawo do prywatności jak orzekł w jednym z orzeczeń niemiecki odpowiednik Sądu Najwyższego. Sprawa dotyczyła opublikowania w jednej z gazet zdjęć z wewnętrznego przyjęcia zorganizowanego przez jedną ze spółek.

przedsi biorcy i ich oznaczenia
Przedsiębiorcy i ich oznaczenia
  • Art. 431. Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.
  • Art. 432. § 1. Przedsiębiorca działa pod firmą.
  • § 2. Firmę ujawnia się we właściwym rejestrze, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.
przedsi biorcy i ich oznaczenia1
Przedsiębiorcy i ich oznaczenia
  • Art. 433. § 1. Firma przedsiębiorcy powinna się odróżniać dostatecznie od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku.
  • § 2. Firma nie może wprowadzać w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności przedsiębiorcy, miejsca działalności, źródeł zaopatrzenia.

Co z tego wynika?

Art. 4310. Przedsiębiorca, którego prawo do firmy zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać usunięcia jego skutków, złożenia oświadczenia lub oświadczeń w odpowiedniej treści i formie, naprawienia na zasadach ogólnych szkody majątkowej lub wydania korzyści uzyskanej przez osobę, która dopuściła się naruszenia.

przedsi biorcy i ich oznaczenia2
Przedsiębiorcy i ich oznaczenia
  • Art. 434. Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych.
  • Art. 435. § 1. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa.
  • § 2. Firma zawiera określenie formy prawnej osoby prawnej, które może być podane w skrócie, a ponadto może wskazywać na przedmiot działalności, siedzibę tej osoby oraz inne określenia dowolnie obrane.
  • § 3. Firma osoby prawnej może zawierać nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy. Umieszczenie w firmie nazwiska albo pseudonimu osoby fizycznej wymaga pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci - zgody jej małżonka i dzieci.
  • § 4. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. Przepis art. 432 § 2 stosuje się odpowiednio (dot. ujawnienia we właściwym rejestrze).
przedsi biorcy i ich oznaczenia3
Przedsiębiorcy i ich oznaczenia
  • Art. 439. § 1. Firma nie może być zbyta.
  • § 2. Przedsiębiorca może upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy, jeżeli nie wprowadza to w błąd.

Firma jest oznaczeniem przedsiębiorcy a nie przedsiębiorstwa. Jest ściśle związana z osobą przedsiębiorcy. Nie może również wchodzić do spadku.

mienie
Mienie
  • Art. 44. (19)Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.

 treści tego przepisu wprost wynika, że pojęciem mienia nie są objęte prawa o charakterze niemajątkowym, np. niemajątkowe prawa na dobrach niematerialnych. Wątpliwości jednak powstają przy prawach łączących w sobie elementy majątkowe i niemajątkowe, np. tzw. prawa korporacyjne w spółkach prawa handlowego. Wydaje się jednak, że majątkowe elementy danego prawa można uznać za mienie w rozumieniu komentowanego przepisu.

mienie1
Mienie
  • Art. 45. Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne.
  • Art. 46. § 1. Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.
mienie cz ci sk adowe i przynale no ci
Mienie – części składowe i przynależności
  • Art. 47. § 1. Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.
  • § 2. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.
  • § 3. Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych.
  • Art. 48. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. (Superficies solo cedit)
  • Art. 50. Za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością. (np. prawo połowu ryb dla właścicieli określonych działek – zob. Wigierskie Serwituty)
mienie cz ci sk adowe i przynale no ci1
Mienie – części składowe i przynależności
  • Art. 49. § 1. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.
  • § 2. Osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.

O co tu może chodzić? O jaką sytuację?

mienie cz ci sk adowe i przynale no ci2
Mienie – części składowe i przynależności
  • Art. 51. § 1. Przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi.
  • § 2. Nie może być przynależnością rzecz nie należąca do właściciela rzeczy głównej.
  • § 3. Przynależność nie traci tego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego związku z rzeczą główną.

np. pilot do telewizora

mienie cz ci sk adowe i przynale no ci3
Mienie – części składowe i przynależności
  • Art. 52. Czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych.

Czyli, jeśli kupimy telewizor to kupujemy też pilota do tego telewizora. Chyba, że z umowy wynika coś innego.

po ytki
Pożytki
  • Art. 53. § 1. Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.
  • § 2. Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego.
  • Art. 54. Pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.
  • Art. 55. § 1. Uprawnionemu do pobierania pożytków przypadają pożytki naturalne, które zostały odłączone od rzeczy w czasie trwania jego uprawnienia, a pożytki cywilne - w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia.
  • § 2. Jeżeli uprawniony do pobierania pożytków poczynił nakłady w celu uzyskania pożytków, które przypadły innej osobie, należy mu się od niej wynagrodzenie za te nakłady. Wynagrodzenie nie może przenosić wartości pożytków.
po ytki1
Pożytki
  • W jakich sytuacjach te przepisy mają znaczenie?

Np. w przypadku umowy dzierżawy

Art. 693. § 1. Przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz.

Umowa dzierżawy różni się tym od umowy najmu, że w przypadku umowy najmu najemca nie ma prawa pobierania pożytków z najętej rzeczy

przedsi biorstwo
Przedsiębiorstwo
  • Art. 551. Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.
  • Obejmuje ono w szczególności:
  •   1)   oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
  •   2)   własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
  •   3)   prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;
  •   4)   wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
  •   5)   koncesje, licencje i zezwolenia;
  •   6)   patenty i inne prawa własności przemysłowej;
  •   7)   majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
  •   8)   tajemnice przedsiębiorstwa;
  •   9)   księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
przedsi biorstwo1
Przedsiębiorstwo
  • Art. 552. Czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.
  • Art. 554.Nabywca przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa lub gospodarstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
czynno ci prawne
Czynności prawne

Czynność prawna to zdarzenie z którym przepis wiąże powstanie zmianę lub ustanie stosunku prawnego. Dokonanie czynności prawnej wymaga złożenia przez stronę oświadczenia woli stanowiącego konieczny element tej czynności.

  • Art. 56. Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.
czynno ci prawne1
Czynności prawne
  • Art. 57. § 1. Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.
  • § 2. Przepis powyższy nie wyłącza dopuszczalności zobowiązania, że uprawniony nie dokona oznaczonych rozporządzeń prawem.
przyk ad8
Przykład
  • Henryk S. zawarł ze Stefanem S. umowę wyłączającej prawo Stefana S. do sprzedaży jego nieruchomości. Czy umowa taka będzie skuteczna?
czynno ci prawne2
Czynności prawne
  • Art. 58. § 1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
  • § 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
  • § 3. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
czynno ci prawne3
Czynności prawne
  • Funkcja tego przepisu zasadniczo polega na tym, aby zapobiegać powstawaniu stosunków społecznych sprzecznych z porządkiem prawnym i uznanymi normami moralnymi
  • Na gruncie art. 58 k.c. przez pojęcie ustawy należy rozumieć wszystkie akty prawne składające się na system źródeł prawa powszechnie obowiązującego. System ten tworzą: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia wydawane przez organy wskazane w konstytucji na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania oraz akty prawa miejscowego
  • Od czasu przynależności Polski do Unii wśród źródeł prawa powszechnie obowiązującego w Polsce należy uwzględniać także niektóre akty prawa unijnego, w szczególności rozporządzenia, które mają bezpośrednie zastosowanie w porządku wewnętrznym Unii i korzystają z pierwszeństwa w wypadku kolizji z ustawami krajowymi.
czynno ci prawne4
Czynności prawne
  • Bezwzględnie nieważne są czynności prawne mające za przedmiot rzeczy wyłączone z obrotu (res extra commercium), np. zwłoki ludzkie, narkotyki lub prawa niezbywalne z mocy ustawy (np. firma, prokura).
  • Zastąpienie nieważnych postanowień przepisami ustawy ma miejsce np. w przypadku zastrzeżenia odsetek umownych wyższych niż maksymalne odsetki ustawowe – w takim przypadku zastosowanie będą miały maksymalne odsetki ustawowe.
sprzeczno z zasadami wsp ycia spo ecznego
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
  • nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
  • Przez zasady współżycia społecznego rozumie się na ogół obowiązujące w stosunkach między ludźmi reguły postępowania, które za podstawę mają uzasadnienie aksjologiczne (ocenne), a nie tetyczne (prawne). Odwołują się one do powszechnie uznawanych w całym społeczeństwie lub w danej grupie społecznej wartości i ocen właściwego, przyzwoitego, rzetelnego, lojalnego czy uczciwego zachowania. Zasady te obejmują nie tylko reguły moralne, lecz także obyczajowe. w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami zasady współżycia społecznego należy rozumieć jako zasady rzetelności i lojalności w stosunku do partnera umowy.
sprzeczno z zasadami wsp ycia spo ecznego1
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2010 r., IV CSK 555/09

W płaszczyźnie stosunków kontraktowych zasady te [tj. zasady współżycia społecznego] wyrażają się istnieniem powszechnie akceptowanych reguł przyzwoitego zachowania się wobec kontrahenta. Szczególne znaczenie mają reguły uczciwości i rzetelności tzw. "kupieckiej", których należy wymagać od przedsiębiorcy - profesjonalisty na rynku, a mianowicie przestrzegania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu, rzetelnego postępowania czy lojalności i zaufania. Zatem każda ze stron umowy pożyczki, a więc także udzielający pożyczki, powinien powstrzymać się od wszelkich zachowań, które świadczą o braku respektu dla interesów partnera lub wywołują uszczerbek w tych interesach.

sprzeczno z zasadami wsp ycia spo ecznego2
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
  • Czy w mojej sprawie występuje ta sprzeczność?

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2009 r., IV CSK 157/09

Zgodność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego jest zagadnieniem kontekstu faktycznego, tj. okoliczności danego wypadku.

sprzeczno z zasadami wsp ycia spo ecznego3
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
  • Innymi słowy w każdej konkretnej sprawie stwierdzenie sprzeczności zależy od oceny sędziego rozstrzygającego spór. Do takiej oceny czynności prawnej może dojść ze względu na cel, do którego osiągnięcia czynność zmierza, rażąco krzywdzące działanie jednej ze stron, zachowanie nieuczciwe, nielojalne lub naruszające interesy osób trzecich. Konieczne jest dokonanie wartościowania zachowania z konkretnymi zasadami współżycia społecznego w kontekście skutku prawnego. W przypadku, gdy czynność jest sprzeczna z ustawą nie ma potrzeby do badania jej zgodności z zasadami współżycia społecznego – sprzeczność z prawem wyklucza zgodność z zasadami współżycia.
sprzeczno z zasadami wsp ycia spo ecznego4
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
  • Pomimo iż art. 58 § 2 k.c. expressis verbis tego nie stanowi, zgodnie przyjmuje się, że nie tylko sprzeczność treści, lecz także sprzeczność celu czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego powodują nieważność czynności prawnej
  • Sama dysproporcja między wartością określonych w umowie świadczeń stron nie jest wystarczającym powodem dla uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. W takim przypadku zastosowanie znaleźć może przede wszystkim sankcja przewidziana w art. 388 k.c., w razie wystąpienia przesłanek wyzysku. Praktyka orzecznicza dopuszcza jednak sankcję nieważności na podstawie art. 58 § 2 k.c. w przypadku takiego naruszenia ekwiwalentności świadczeń, które prowadzi do rażącego pokrzywdzenia jednej ze stron. Przy ustalaniu, czy do niego doszło, należy mieć na uwadze wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na rzeczywistą wartość wzajemnych świadczeń
wzgl dna bezskuteczno
Względna bezskuteczność
  • Art. 59. W razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.
wzgl dna bezskuteczno1
Względna bezskuteczność
  • Względna bezskuteczność umowy oznacza, że umowa ważnie zawarta, wywołująca skutki prawne między stronami i w stosunkach zewnętrznych, jest nieważna względem podmiotu, którego roszczeniu w wyniku wykonania umowy nie można uczynić zadość. Powinien on wytoczyć powództwo o uznanie umowy za bezskuteczną przeciwko obu stronom takiej umowy. W przypadku uwzględnienia powództwa skutki dla powoda są takie jak gdyby umowa w ogóle nie została zawarta. Może się on wówczas np. domagać przeniesienia na niego własność nieruchomości sprzedanej wcześniej osobie trzeciej (jeśli wiedziała ona o roszczeniu).
przyk ady
Przykłady

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1995 r., III CZP 170/95

Artykuł 59 k.c. ma zastosowanie w sytuacji, kiedy niemożność zaspokojenia roszczenia osoby trzeciej jest bezpośrednim skutkiem wykonania zaskarżonej umowy. Roszczenie to powinno pozostawać w takim stosunku do przedmiotu umowy, że samo jej wykonanie czyni niemożliwym zadośćuczynienie temu roszczeniu, niezależnie od kwestii wypłacalności strony tej umowy.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2008 r., II CSK 221/08

Sprzedaż nieruchomości z naruszeniem zastrzeżonego umownie prawa pierwokupu jest bezskuteczna wobec najemcy, który może na podstawie art. 59 k.c. dochodzić realizacji przysługującego mu prawa.

o wiadczenia woli
Oświadczenia woli

oświadczenie woli można określić jako zachowanie podmiotu prawa cywilnego, z którego wynika - w kontekście towarzyszących mu okoliczności, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów - wola (zamiar) dokonania określonej czynności prawnej

Art. 60.  Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).

o wiadczenia woli1
Oświadczenia woli

Określone zachowanie podmiotu prawa cywilnego (osoby fizycznej, lub organu osoby prawnej) może być uznane za oświadczenie woli, jeżeli:

  • Wyraża wolę wywołania określonego skutku prawnego;
  • Jest wolne od przymusu fizycznego lub innych okoliczności wyłączających świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
  • Jest na tyle zrozumiałe, aby przynajmniej w drodze wykładni można było ustalić jego sens.
o wiadczenia woli2
Oświadczenia woli
  • Dominujący pogląd naukowy opowiada się za potrzebą obiektywizacji pojęcia oświadczenia woli (ujmowania go jako zdarzenia zewnętrznie dostrzegalnego, dającego się obiektywnie stwierdzić oraz stanowiącego obiektywne źródło informacji o akcie woli) i przyjęcia, że przy ocenie, czy i jakiej treści oświadczenie woli zostało złożone, rozstrzygające powinno być to, jak zachowanie składającego oświadczenie woli przedstawia się na zewnątrz (wobec odbiorcy lub całego otoczenia), nie zaś to, jaki rzeczywiście zamiar (wolę wewnętrzną) miał składający takie oświadczenie. Takie podejście uzasadnione jest potrzebą ochrony zaufania odbiorcy oświadczenia woli oraz względami bezpieczeństwa obrotu prawnego 
o wiadczenia woli3
Oświadczenia woli
  • Przepis ten ustanawia zasadę swobody formy (sposobu) oświadczenia woli, stanowi bowiem, że może ono być złożone przez każde zachowanie osoby. Szczególnym przykładem ustawowej swobody w zakresie sposobu wyrażenia woli jest milczenie jako zachowanie pasywne. Oświadczenie woli może być też dorozumiane (per factaconcludentia), kiedy dochodzi do zachowań, w których wola przejawiana jest w sposób pośredni, domniemany z okoliczności towarzyszących np. z przystąpienia do wykonywania umowy domniemuje się zgodę na jej warunki. Szczególna forma złożenia oświadczenia woli wynikać może wyłącznie z przepisu.
slide83

Analizując różne stany faktyczne w orzecznictwie, przyjęto, że:

  • 1) złożenie przedmiotu na przechowanie może być uznane za oświadczenie woli zawarcia umowy przechowania, a nie tylko za spełnienie się przesłanki dojścia umowy realnej do skutku;
  • 2) zwrócenie wadliwych rzeczy przez kupującego i przyjęcie ich bez zastrzeżeń przez sprzedawcę może być interpretowane jako oświadczenie woli o zakończeniu stosunku cywilnoprawnego;
  • 3) faktyczne dalsze wykonywanie zobowiązania po upływie okresu, na jaki było ono zaciągnięte, może być uznane za oświadczenie woli o jego kontynuowaniu;
  • 4) wykonanie umowy może być traktowane zarazem jako oświadczenie woli o jej zawarciu, przy czym wyrażone w ten sposób oświadczenie o zawarciu umowy odnosi się tylko do faktycznie wykonanego, a nie całego oferowanego świadczenia; podobnie dokonanie wzajemnych rozliczeń i kompensaty roszczeń może być uznane za uzgodnienie, że umowa została wykonana;
slide84

5) zgoda na zatrzymanie dostarczonego towaru, jeżeli odbierającemu towarzyszy świadomość ceny żądanej za ten towar, może oznaczać zgodę na zapłatę ceny, wobec czego można przyjąć, że z momentem odbioru towaru dochodzi do zawarcia umowy sprzedaży);

  • 6) zachowanie polegające na niezamieszkaniu w lokalu, niezameldowaniu się w nim oraz nieponoszeniu kosztów jego utrzymania było równoznaczne z wypowiedzeniem stosunku najmu w sposób dorozumiany;
  • 7) faktyczne zaprzestanie działalności przez pracodawcę polegające na zlikwidowaniu "z dnia na dzień" zakładu pracy może być potraktowane jako zachowanie ujawniające w sposób dostateczny wolę rozwiązania stosunku pracy;
  • 8) przyjęcie przez wierzyciela świadczenia pieniężnego w kwocie nominalnej wynikającej z treści zobowiązania, bez zastrzeżenia jego waloryzacji lub potraktowania go jako świadczenie częściowe, może być uznane za złożenie przez wierzyciela oświadczenia o przyjęciu świadczenia oraz powodować ten skutek, że spełnione zobowiązanie wygasa i nie może być już objęte waloryzacją sądową na podstawie art. 3581 § 3 k.c.
chwila z o enia o wiadczenia woli
Chwila złożenia oświadczenia woli
  • Art. 61.§ 1. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.
  • § 2. Oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią.
slide86

Wyrok SN z dnia 7 marca 2006 r., II PK 128/05

Adresatem oświadczenia woli pracodawcy o cofnięciu wypowiedzenia jest pracownik. Złożenie takiego oświadczenia innej osobie, choćby był to przedstawiciel związku zawodowego reprezentujący pracownika jest bezskuteczne dopóty, dopóki oświadczenie to nie dotrze do pracownika w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią.

o wiadczenie woli
Oświadczenie woli
  • Art. 62. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, nie traci mocy wskutek tego, że zanim do tej osoby doszło, składający je zmarł lub utracił zdolność do czynności prawnych, chyba że co innego wynika z treści oświadczenia, z ustawy lub z okoliczności.
o wiadczenia woli4
Oświadczenia woli
  • Art. 63. § 1. Jeżeli do dokonania czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba ta może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby dokonywające czynności albo po jego złożeniu. Zgoda wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od jego daty.
  • § 2. Jeżeli do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie.
  • Art. 64. (29)Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie.
interpretacja o wiadcze woli
Interpretacja oświadczeń woli
  • Art. 65. § 1. Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.
  • § 2. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.

Do wykładni oświadczeń woli zastosowanie znajduje zasada omniasuntinterpretanda, oznaczająca, że każde (nawet pozornie zupełnie jasne) oświadczenie woli, niezależnie od formy, w jakiej zostało złożone, podlega wykładni sądowej

interpretacja o wiadcze woli1
Interpretacja oświadczeń woli

Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95

Interpretacja oświadczenia woli obejmuje zasadniczo dwie fazy. W pierwszej fazie sens oświadczenia woli ustala się, mając na uwadze rzeczywiste ukonstytuowanie się znaczenia między stronami. Na tym etapie wykładni priorytetową regułę interpretacyjną oświadczeń woli składanych indywidualnym adresatom stanowi rzeczywista wola stron. Zastosowanie tej reguły wymaga wyjaśnienia, jak strony rzeczywiście rozumiały złożone oświadczenie woli, a w szczególności, jaki sens łączyły z użytym w oświadczeniu woli zwrotem lub wyrażeniem. W razie ustalenia, że były to te same treści myślowe, pojmowany zgodnie sens oświadczenia woli trzeba uznać za wiążący. Podstawę prawną do stosowania wykładni subiektywnej stanowi art. 65 § 2k.c., który - chociaż mowa w nim o umowach - odnosi się do wszystkich oświadczeń woli składanych innej osobie.

slide91

Jeżeli natomiast okaże się, że strony nie przyjmowały tego samego znaczenia oświadczenia woli, konieczne jest przejście do drugiej fazy wykładni (obiektywnej), w której właściwy dla prawa sens oświadczenia woli ustala się na podstawie przypisania normatywnego, czyli tak, jak adresat sens ten zrozumiał i rozumieć powinien. Za wiążące uznać trzeba w tej fazie wykładni takie rozumienie oświadczenia woli, które jest wynikiem starannych zabiegów interpretacyjnych adresata. Decydujący jest normatywny punkt widzenia odbiorcy, który z należytą starannością dokonuje wykładni zmierzającej do odtworzenia treści myślowych osoby składającej oświadczenie woli. Przeważa tu zatem ochrona zaufania odbiorcy oświadczenia woli nad wolą, a ściślej nad rozumieniem nadawcy. Nadawca bowiem formułuje oświadczenie i powinien uczynić to w taki sposób, aby było ono zgodnie z jego wolą zrozumiane przez odbiorcę. Wykładnia obiektywna sprzyja pewności stosunków prawnych, a tym samym i pewności obrotu prawnego

slide92

Ważnym kryterium oceny oświadczenia woli w procesie jego wykładni są okoliczności, w których zostało ono złożone. Chodzi o te okoliczności towarzyszące złożeniu oświadczenia woli, które stanowią dla niego tzw. kontekst sytuacyjny (tło) i które pozostają w związku ze znaczeniem wyrażeń językowych użytych przez składającego oświadczenie woli. Okoliczności te mają doniosłość dla zrekonstruowania treści myślowych wyrażonych w oświadczeniu woli i pozwalają ustalić właściwy sens tego oświadczenia, niekiedy odmienny od dosłownego jego brzmienia. Przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli znaczenie mają tylko zewnętrzne, poznawalne okoliczności jego złożenia, a nie subiektywne przekonanie osoby składającej to oświadczenie

slide93

Artykuł 65 § 2 k.c. modyfikuje nieco sposób wykładni, a ściślej biorąc zalecaną hierarchię jej dyrektyw, w odniesieniu do oświadczeń woli wchodzących w skład umów. Przepis ten stanowi, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Wyraźnie więc ustawodawca przyznaje tu prymat subiektywnej metodzie wykładni, która ma pozwolić na ustalenie znaczenia, jakie obie strony nadawały składanemu oświadczeniu woli w momencie jego wyrażania, a nie z chwili dokonywania wykładni

  • cel umowy jest wyznaczony przez funkcję, jaką strony wyznaczają danej czynności w ramach łączących je stosunków prawnych. Jest to cel zindywidualizowany, dotyczący konkretnej umowy i znany obu stronom. Wpływa on na kształt praw i obowiązków pośrednio, jako jeden z czynników, które powinny być brane pod uwagę przy dokonywaniu wykładni. Cel nie musi być wyartykułowany w treści umowy, a może być ustalany na podstawie okoliczności towarzyszących dokonaniu czynności prawnej.
slide94

W doktrynie dominuje współcześnie zapatrywanie, że procesu wykładni oświadczeń woli (zwłaszcza umów) nie należy upraszczać przez odwołanie się do pochodzącej jeszcze z kultury rzymskiej maksymy clara non suntinterpretanda (to, co jest jasne, nie wymaga interpretacji) ani nawet do jej zmodyfikowanej postaci interpretatiocessat in claris (interpretacja ulega zakończeniu, gdy w jej trakcie oświadczenie woli wydaje się jasne). To, co prima facie wydaje się jasne, może bowiem okazać się wątpliwe dopiero w następstwie wykładni. W każdym razie sąd nie może uznać, że wykładnia jezykowa treści umowy jest na tyle jednoznaczna, że należy na niej poprzestać, jeśli ten sam tekst inaczej rozumieją strony umowy oraz orzekające w sprawie sądy 

slide95

Przy wykładni oświadczeń woli postuluje się życzliwą ich interpretację (benignainterpretatio) wspomagającą uznanie czynności prawnej za ważną. Stosowanie tej dyrektywy (nazywanej favornegotii, a w odniesieniu do umów favorcontractus) oznacza preferowanie takiego znaczenia oświadczenia woli, które pozwala na utrzymanie czynności prawnej i uznanie jej za zgodną z prawem oraz skuteczną niż kwalifikowanie jej jako nieważnej czy nieskutecznej. Za przyjęciem takiej reguły przemawia przede wszystkim okoliczność, że z istoty swej oświadczenia woli składane są właśnie po to, aby wywołać określone skutki prawne.

umowy spos b zawarcia
Umowy – sposób zawarcia
  • Kodeks cywilny przewiduje 3 sposoby zawierania umów
  • Ofertowy
  • Aukcja
  • Przetarg
zawarcie umowy przez zaakceptowanie oferty
Zawarcie umowy przez zaakceptowanie oferty
  • Art. 66.§ 1. Oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy stanowi ofertę, jeżeli określa istotne postanowienia tej umowy.
  • § 2. Jeżeli oferent nie oznaczył w ofercie terminu, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Przykład – sprawa „49,99 w Empiku”

slide99

Art. 662.§ 1. W stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy, jeżeli oświadczenie o odwołaniu zostało złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty.

  • § 2. Jednakże oferty nie można odwołać, jeżeli wynika to z jej treści lub określono w niej termin przyjęcia.
  • Art. 67. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu oferty nadeszło z opóźnieniem, lecz z jego treści lub z okoliczności wynika, że zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do skutku, chyba że składający ofertę zawiadomi niezwłocznie drugą stronę, iż wskutek opóźnienia odpowiedzi poczytuje umowę za nie zawartą.
slide100

Art. 68. Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę.

  • Art. 681. § 1. W stosunkach między przedsiębiorcami odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. W takim wypadku strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń zawartych w odpowiedzi na nią.
  • § 2. Przepisu paragrafu poprzedzającego nie stosuje się, jeżeli w treści oferty wskazano, że może ona być przyjęta jedynie bez zastrzeżeń, albo gdy oferent niezwłocznie sprzeciwił się włączeniu zastrzeżeń do umowy, albo gdy druga strona w odpowiedzi na ofertę uzależniła jej przyjęcie od zgody oferenta na włączenie zastrzeżeń do umowy, a zgody tej niezwłocznie nie otrzymała.
  • Art. 682. Jeżeli przedsiębiorca otrzymał od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi poczytuje się za przyjęcie oferty.

Proszę o zwrócenie uwagi na art. 68 oraz 68 ze znaczkiem 2 – jakie skutki praktyczne mogą wynikać z tych dwóch przepisów?

slide101

Art. 69.Jeżeli według ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony o jej przyjęciu nie jest wymagane, w szczególności jeżeli składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, umowa dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania; w przeciwnym razie oferta przestaje wiązać.

  • Art. 70. (36)§ 1. W razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane - w chwili przystąpienia przez drugą stronę do wykonania umowy.
  • § 2. W razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane albo oferta jest składana w postaci elektronicznej - w miejscu zamieszkania albo w siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy.
aukcja i przetarg
Aukcja i przetarg
  • Art. 701. § 1. Umowa może być zawarta w drodze aukcji albo przetargu.
  • § 2. W ogłoszeniu aukcji albo przetargu należy określić czas, miejsce, przedmiot oraz warunki aukcji albo przetargu albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków.
  • § 3. Ogłoszenie, a także warunki aukcji albo przetargu mogą być zmienione lub odwołane tylko wtedy, gdy zastrzeżono to w ich treści.
  • § 4. Organizator od chwili udostępnienia warunków, a oferent od chwili złożenia oferty zgodnie z ogłoszeniem aukcji albo przetargu są obowiązani postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia, a także warunków aukcji albo przetargu.
slide103

Postępowanie aukcyjne albo przetargowe przebiega w trzech etapach

  • Ogłoszenie aukcji lub przetargu;
  • Składanie ofert;
  • Wybór oferty.
slide104

Art. 702.(38) § 1. Oferta złożona w toku aukcji przestaje wiązać, gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą, chyba że w warunkach aukcji zastrzeżono inaczej.

  • § 2. Zawarcie umowy w wyniku aukcji następuje z chwilą udzielenia przybicia.
  • § 3. Jeżeli ważność umowy zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, zarówno organizator aukcji, jak i jej uczestnik, którego oferta została przyjęta, mogą dochodzić zawarcia umowy.
slide105

Art. 703. § 1. Oferta złożona w toku przetargu przestaje wiązać, gdy została wybrana inna oferta albo gdy przetarg został zamknięty bez wybrania którejkolwiek z ofert, chyba że w warunkach przetargu zastrzeżono inaczej.

  • § 2. Organizator jest obowiązany niezwłocznie powiadomić na piśmie uczestników przetargu o jego wyniku albo o zamknięciu przetargu bez dokonania wyboru.
  • § 3. Do ustalenia chwili zawarcia umowy w drodze przetargu stosuje się przepisy dotyczące przyjęcia oferty, chyba że w warunkach przetargu zastrzeżono inaczej. Przepis art. 702 § 3 stosuje się odpowiednio.
slide106

Art. 704. § 1. W warunkach aukcji albo przetargu można zastrzec, że przystępujący do aukcji albo przetargu powinien, pod rygorem niedopuszczenia do nich, wpłacić organizatorowi określoną sumę albo ustanowić odpowiednie zabezpieczenie jej zapłaty (wadium).

  • § 2. Jeżeli uczestnik aukcji albo przetargu, mimo wyboru jego oferty, uchyla się od zawarcia umowy, której ważność zależy od spełnienia szczególnych wymagań przewidzianych w ustawie, organizator aukcji albo przetargu może pobraną sumę zachować albo dochodzić zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia. W pozostałych wypadkach zapłacone wadium należy niezwłocznie zwrócić, a ustanowione zabezpieczenie wygasa. Jeżeli organizator aukcji albo przetargu uchyla się od zawarcia umowy, ich uczestnik, którego oferta została wybrana, może żądać zapłaty podwójnego wadium albo naprawienia szkody.
slide107

Art. 705.  § 1. Organizator oraz uczestnik aukcji albo przetargu może żądać unieważnienia zawartej umowy, jeżeli strona tej umowy, inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik aukcji albo przetargu w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Jeżeli umowa została zawarta na cudzy rachunek, jej unieważnienia może żądać także ten, na czyj rachunek umowa została zawarta, lub dający zlecenie.

  • § 2. Uprawnienie powyższe wygasa z upływem miesiąca od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o istnieniu przyczyny unieważnienia, nie później jednak niż z upływem roku od dnia zawarcia umowy.
czy reklama to oferta
Czy reklama to oferta?
  • Art. 71.  Ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do zawarcia umowy.

Wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 1978 r., IV CR 402/78

Ogłoszenie w prasie o sprzedaży samochodów nie ma cech oferty w rozumieniu art. 66 k.c., skoro nie zawiera wszystkich istotnych postanowień mającej powstać w przyszłości umowy. Tego rodzaju ogłoszenie należy uznać w konkretnym przypadku za zaproszenie do rozpoczęcia rokowań (art. 71 k.c.).  Zaproszenie powyższe nie stwarza jednak między dokonującym je a odbiorcami takiego zaproszenia stosunku zobowiązaniowego, nie jest bowiem zdarzeniem, z którym kodeks cywilny wiąże powstanie między stronami takiego stosunku.

slide109

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2009 r., I FSK 1381/08

Nie należy wyprowadzać wniosku, iż występujący w każdej reklamie element informacyjny przesądza, że może zostać ona automatycznie uznana w związku z jego występowaniem za ofertę w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. Oferta wyrażać musi wyraźną wolę zawarcia kontraktu, reklama zaś z kolei odznaczać się musi wartościowaniem w postaci zachwalania czy też zachęty do nabycia określonych produktów (skorzystania z usług) reklamodawcy. Relacje między ofertą a reklamą, biorąc pod uwagę czynnik informacyjny, o którym mowa w art. 71 k.c., można określić w taki sposób, iż pojęcia oferty i reklamy obejmują dwa różniące się znaczeniowo, choć wykazujące punkty styczne zbiory określeń. Jednoznacznie jednak wynika z powyższego, że w przypadku wątpliwości interpretacyjnych, jeżeli stanowią one szczególny rodzaj informacji, powinny być traktowane nie jako oferty, ale jako zaproszenie do zawarcia umowy.

slide110

Art. 72. § 1. Jeżeli strony prowadzą negocjacje w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem negocjacji.

  • § 2. Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, jest obowiązana do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy.
slide111

Po co prowadzić negocjacje jak nie chce się zawrzeć umowy?

  • Art. 721.  § 1. Jeżeli w toku negocjacji strona udostępniła informacje z zastrzeżeniem poufności, druga strona jest obowiązana do nieujawniania i nieprzekazywania ich innym osobom oraz do niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej.
  • § 2. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, o których mowa w § 1, uprawniony może żądać od drugiej strony naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez nią korzyści.
forma czynno ci prawnych
Forma czynności prawnych
  • Art. 73. § 1. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności.
  • § 2. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.
slide113

Czynność prawna może być dokonana w następujących formach:

  • Per factaconcludentia (w formie dorozumianej);
  • Ustnie;
  • Pisemnie;
  • Pisemnie z podpisami notarialnie poświadczonymi;
  • W formie aktu notarialnego
slide114

Art. 74.§ 1. Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

  • § 2. Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma.
  • § 3. Przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.
slide115

Art. 751. § 1. Zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.

  • § 2. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru powinno być wpisane do rejestru.
  • § 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku wydzierżawienia przedsiębiorstwa lub ustanowienia na nim użytkowania.
  • § 4. Przepisy powyższe nie uchybiają przepisom o formie czynności prawnych dotyczących nieruchomości.
slide116

Art. 76. Jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi powinna być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu zastrzeżonej formy. Jednakże gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej, nie określając skutków niezachowania tej formy, poczytuje się w razie wątpliwości, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych.

  • Art. 77.  § 1. Uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia.
  • § 2. Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.
  • § 3. Jeżeli umowa została zawarta w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia; natomiast odstąpienie od umowy albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.
slide117

Art. 771. W wypadku gdy umowę zawartą pomiędzy przedsiębiorcami bez zachowania formy pisemnej jedna strona niezwłocznie potwierdzi w piśmie skierowanym do drugiej strony, a pismo to zawiera zmiany lub uzupełnienia umowy, niezmieniające istotnie jej treści, strony wiąże umowa o treści określonej w piśmie potwierdzającym, chyba że druga strona niezwłocznie się temu sprzeciwiła na piśmie.

co oznacza forma pisemna
Co oznacza „forma pisemna”
  • Art. 78.§ 1. Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów obejmujących treść oświadczeń woli, z których każdy jest podpisany przez jedną ze stron, lub dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.
  • § 2. Oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej.
slide119

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 78/09

  • Zasadniczo podpis powinien wyrażać co najmniej nazwisko. Nie jest konieczne, aby było to nazwisko w pełnym brzmieniu, gdyż dopuszczalne jest jego skrócenie, nie musi ono być także w pełni czytelne. Podpis powinien jednak składać się z liter i umożliwiać identyfikację autora, a także stwarzać możliwość porównania oraz ustalenia, czy został złożony w formie zwykle przezeń używanej; podpis więc powinien wykazywać cechy indywidualne i powtarzalne.
  • Przy najłagodniejszym traktowaniu przesłanek uznania konkretnego znaku pisarskiego za podpis, motywowanym charakterem czynności (oświadczenie ostatniej woli składane przed notariuszem), nie można odstąpić od minimum, jakim jest to, by znak pisarski umożliwiał identyfikację osoby, od której pochodzi, przynajmniej według takich kryteriów, jak cechy indywidualne i powtarzalne. Chociaż podpis nie musi być sporządzony czytelnie, to powinien odzwierciedlać cechy charakterystyczne dla osoby, która go składa i tym samym - wskazywać na tę osobę.
  • Umiejętność nakreślenia znaku graficznego nie jest tożsama z umiejętnością podpisania się.
slide120

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2008, IV CZ 23/08

Nie jest podpisem tuszowy odcisk palca, z którym ustawa - przy zachowaniu pozostałych wymagań określonych w art. 79 k.c. - wiąże jedynie skutki prawne przewidziane dla podpisu. Wobec warunku własnoręczności, o którym mowa w art. 78 k.c., nie jest również podpisem, a jedynie jego kopią, faksymile, który może być odciśnięty na dokumencie przez inną osobę.

slide121

Art. 79.Osoba nie mogąca pisać, lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w formie pisemnej bądź w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku inna osoba wypisze jej imię i nazwisko umieszczając swój podpis, bądź też w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez notariusza lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, lecz mogącego czytać.

slide122

Art. 81. § 1. Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego poświadczenia daty, poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nie uczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna).

  • § 2. Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących:
  •   1)   w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego;
  •   2)   w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza - od daty wzmianki.
  • § 3. W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.
wady o wiadczenia woli
Wady oświadczenia woli

Art. 82. Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.