Semantiek 1
Download
1 / 45

Semantiek 1 - PowerPoint PPT Presentation


  • 170 Views
  • Uploaded on

Semantiek 1. Inleiding: Semantiek. Semantiek : de studie van betekenis in taal Doel: modelleren hoe de betekenis van een zin of woordgroep is opgebouwd uit de betekenissen van de woorden. Inleiding: Drie niveaus. Semantiek op het niveau van woorden ( lexicale semantiek )

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Semantiek 1' - beryl


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

Inleiding semantiek l.jpg
Inleiding: Semantiek

  • Semantiek: de studie van betekenis in taal

  • Doel: modelleren hoe de betekenis van een zin of woordgroep is opgebouwd uit de betekenissen van de woorden.


Inleiding drie niveaus l.jpg
Inleiding: Drie niveaus

  • Semantiek op het niveau van woorden (lexicale semantiek)

  • Semantiek op het niveau van zinnen en woordgroepen

  • Semantiek op het niveau van teksten en discourse (dynamische semantiek)


Inleiding drie colleges l.jpg
Inleiding: Drie colleges

(Lexicale semantiek: doen we nu niet)

  • Algemene begrippen (di 27 mei)

  • Lambda-abstractie (do 29 mei)

    Gastcollege Prof. Moortgat (di 3 juni)

  • Dynamische semantiek (do 5 juni)


Inleiding dit college l.jpg
Inleiding: Dit college

  • Uitgangspunten

  • Predikatenlogica

  • Vertaling

  • Ordening

  • Gegeneraliseerde kwantoren


Uitgangspunten l.jpg
Uitgangspunten

  • Voor het soort semantiek dat we hier behandelen (logische semantiek, formele semantiek) zijn een aantal uitgangspunten van belang.

  • Er zijn ook andere benaderingen van semantiek die die uitgangspunten niet delen (cognitieve semantiek).


Uitgangspunten7 l.jpg
Uitgangspunten

  • Compositionaliteit (Freges principe): de betekenis van een woordgroep is een functie van de betekenis van de samenstellende delen en de manier waarop ze zijn samengesteld.

  • Voorbeeld: de betekenis van een S moet worden ‘berekend’ uit de betekenissen van NP en VP.


Uitgangspunten8 l.jpg
Uitgangspunten

  • Vertaling: De betekenissen van zinnen en woordgroepen kunnen worden gemodeleerd door ze te vertalen in formules van een logische taal.

  • Vaak is dat de predikatenlogica, vaak zijn rijkere logische talen nodig.


Uitgangspunten9 l.jpg
Uitgangspunten

  • Waarheidscondities: een logische vertaling legt precies de condities vast waaronder een zin waar is.

  • Wanneer weet je wat een zin betekent? Als je weet onder wanneer die zin waar is of niet.


Uitgangspunten10 l.jpg
Uitgangspunten

  • Gevolgtrekkingen (entailments): een logische vertaling verantwoordt gevolgtrekkingen van een zin:

    • Vergelijk:

      Plato is een Griekse filosoof

      (impliceert: Plato is een filosoof)

      Plato is geen Griekse filosoof

      (impliceert dat niet)


Uitgangspunten11 l.jpg
Uitgangspunten

  • Logische constanten: belangstelling van de semantiek gaat vooral uit naar functiewoorden. Bijvoorbeeld

    • niet, en, of, als, elke, een, de

    • hij, zichzelf

    • werkwoordstijden

    • comparatieven, superlatieven


Predikatenlogica vocabulaire l.jpg
Predikatenlogica: Vocabulaire

Logische ingrediënten

  • Individuele constanten: a, b, c, ..

  • Individuele variabelen: x,y,z,..

  • Predikaatconstanten: P(s), R(x,y), ..

  • Connectieven: ,,,,…

  • Kwantoren: , .

    Eerste orde logica!


Predikatenlogica eerste orde l.jpg
Predikatenlogica: Eerste orde

  • Eerste-orde predikatenlogica:

    • Alleen variabelen en kwantificatie over variabelen voor individuen

      (Dus niet X X(j) )

    • Predikaten kunnen alleen worden toegepast op variabelen en individuele constanten, niet op andere predikaten

      (Dus niet C(P) )


Predikatenlogica interpretatie l.jpg
Predikatenlogica: Interpretatie

  • Vertalingen worden zelf weer geïnterpreteerd in een model.

  • Een model kun je zien als een abstracte weergave van (een stukje van) de werkelijkheid.

  • Waarheidscondities van formules: ten opzichte van het model.


Vertaling van eigennamen l.jpg
Vertaling: van eigennamen

  • Eigennamen  individuele constanten

  • Socrates  s

  • Plato  p

  • Individuele constanten verwijzen naar individuen in het model.


Vertaling eenplaatsige predikaten l.jpg
Vertaling: Eenplaatsige predikaten

  • filosoof  F

    • Socrates is een filosoof  F(s)

  • denken  D

    • Plato denkt  D(p)

  • wijs  W

    • Alexander is wijs  W(a)

  • Koppelwerkwoord, lidwoord, tijd?


Vertaling relaties l.jpg
Vertaling: Relaties

  • bewonderen  B

    • Plato bewondert Socrates  B(p,s)

  • jaloers op J

    • Alexander is jaloers op Brutus  J(a,b)

  • groterdan  G

    • Rome is groter dan Carthago  G(r,c)

  • in  I

    • Athene is in Griekenland  I(a,g)


Vertaling conjunctie l.jpg
Vertaling: Conjunctie

  • Socrates is een Griekse filosoof

     G(s)  F(s) NIET GF(s)!

  • Rome en Carthago zijn steden

     S(r)  S(c) NIET S(rc)!

  • Rome is een stad in Italië

     S(r)  I(r,i)

  • Plato is een filosoof die zichzelf bewondert

     F(p)  B(p,p)


Vertaling geen conjunctie l.jpg
Vertaling: Geen conjunctie

  • Wat is hier mis?

  • Socrates en Plato zijn vrienden

     V(s)  V(p)

  • Niet alle voorkomens van en zijn te vertalen als 


Vertaling disjunctie l.jpg
Vertaling: Disjunctie

  • Logische disjunctie () is inclusief: de disjuncten kunnen allebei waar zijn

  • Het woord of is vaak exclusief:

    Wilt u soep of salade?

  • Strategie: toch vertalen met , exclusief volgt uit regels voor gebruik (pragmatiek)


Vertaling negatie l.jpg
Vertaling: Negatie

  • Socrates is geen sofist

    S(s)

  • Athene is niet groter dan Rome

    G(a,r)

  • Het is niet zo dat Socrates geen sofist is

    S(s)

  • Socrates is een ongelovige wijsgeer

    W(p)  G(s)


Vertaling negatie22 l.jpg
Vertaling: Negatie

  • Wat is de vertaling van:

    Socrates is geen gelovige wijsgeer?


Vertaling determiners l.jpg
Vertaling: Determiners

  • Hoe worden determiners vertaald?

  • Determiners zijn uitdrukkingen die van een N een NP maken:

    • de, het, een, elke, iedere, alle, sommige, enkele, precies één, tenminste zeven, de meeste, de helft van de, veel, …

  • Eerste-orde predikatenlogica biedt vertalingen voor een aantal van de determiners


Vertaling met kwantoren l.jpg
Vertaling: Met kwantoren

  • Iedere wijsgeer is een sofist

    x ( W(x)  S(x) )

    •  is de universele kwantor

    •  bindt de variabele x

    • iedere correspondeert met de combinatie van  en 

    • iedere, elke, alle


Vertaling met kwantoren25 l.jpg
Vertaling: Met kwantoren

  • Plato las een boek

    • x ( B(x)  L(p,x) )

    •  is de existentiële kwantor

    • een correspondeert met de combinatie van  en 

    • een, tenminste één, sommige

  • Enkelvoud/meervoud: onvertaald


Vertaling dubbele negatie l.jpg
Vertaling: Dubbele negatie

  • Als niemand luistert naar niemand vallen er doden in plaats van woorden

  • Wat is er aan de hand met de twee niemand?

  • Niet xy Luisteren(x,y)

  • Maar xy Luisteren(x,y)


Vertaling met kwantoren27 l.jpg
Vertaling: Met kwantoren

  • Sommige determiners zijn te definiëren in de predikatenlogica (met =):

    • De premier is gelukkig:

      x (P(x)  G(x)  y (P(y)  y=x))

    • Tenminste twee …:

      x y ( x  y  … )

  • Maar veel determiners juist niet!


Vertaling bereiksambigu teit l.jpg
Vertaling: Bereiksambiguïteit

  • Iedere filosoof spreekt één taal

    • x ( F(x)  !y ( T(y)  S(x,y) ))

    • !y ( T(y)  x ( F(x)  S(x,y) ))

    • (! betekent: precies één)

  • Geen lexicale of structurele ambiguïteit

    Dus drie soorten ambiguïteiten.

  • Grote uitdaging voor de afbeelding tussen syntaxis en semantiek.


Vertaling anaforen l.jpg
Vertaling: Anaforen

  • Anafoor: uitdrukking die voor zijn interpretatie afhankelijk is van een andere uitdrukking (antecedent).

  • Twee soorten: reflexieven (zichzelf) en pronomina (hij, zij)

  • Verwarrend: soms wordt anafoor ook specifiek gebruikt voor reflexief.


Vertaling anaforen30 l.jpg
Vertaling: Anaforen

  • Elke wijsgeer bewondert zichzelfx ( W(x)  B(x,x) )

  • Een wijsgeer leest elk boek dat hij koopt

    x ( W(x)  y ( ( B(y)  K(x,y))  L(x,y)))

    (let op generiekeen!)

  • Antecedent bindt anafoor.


Vertaling online oefenen l.jpg
Vertaling: Online oefenen

  • http://logic.tamu.edu/cgi-bin/quizmaster

    Exercises horend bij 3.2


Ordening voorbeelden l.jpg
Ordening: Voorbeelden

  • Veel semantische domeinen zijn gebaseerd op een ordening:

    • Jan is langer dan Piet

      comparatieven: een ordeningen van graden op een schaal

    • Jan bewonderde Piet

      tijden: een ordening van momenten op een tijdslijn


Ordening graden l.jpg
Ordening: Graden

  • Jan is langer dan Piet

  • lengte(x,d): x heeft lengte d

  • d (lengte(j,d)  d’ (lengte(p,d’)  d > d’ )

  • Strikte ordening van graden

  • Mogelijkheden: definitie van langst, even lang, minder lang, korter, …


Ordening momenten l.jpg
Ordening: Momenten

  • Jan bewonderde Piet

  • bewonderen(j,p): geen tijdsinformatie

  • bewonderen(x,y,t): x bewondert y op een moment t

  • t ( t < n  bewonderen(j,p,t ))

    (n is het moment van spreken)

  • Tijdslijn van momenten

  • zal bewonderen, had bewonderd, …


Grenzen aan pl l.jpg
Grenzen aan PL

  • Wat voor soort natuurlijke taal uitdrukkingen kunnen we niet beschrijven met de middelen van de eerste-orde predikatenlogica (PL)?

  • Vergelijk dit met de syntactische vraag (over finite state, context-vrij)!


Grenzen aan pl36 l.jpg
Grenzen aan PL

  • Andere argumenten dan individuele variabelen.

    • Jan denkt dat hij gelukkig is.

    • D(j, G(j) ) [propositie]

    • Jenny houdt van schaatsen.

    • H(j, S) [predikaat]

  • Niet mogelijk in PL!


Grenzen aan pl37 l.jpg
Grenzen aan PL

  • een Nederlandse taalkundige.

    x (T(x)  N(x)  … ) intersectief

  • een grote muis

    Niet: x (M(x)  G(x)  …)

    Wel: x (G(M)(x)  …) niet PL!

  • een valse munt

    Niet: x (M(x)  V(x)  … )

    Wel: x (V(M)(x)  … ) niet PL!


Grenzen aan pl38 l.jpg
Grenzen aan PL

  • Jan heeft alle eigenschappen van Sinterklaas.

    X (X(s)  X(j))

    een variabele over predikaten

  • Sinterklaas is vrijgevig V(s)

  • Jan is vrijgevig V(j)

  • Hogere-orde logica


Grenzen aan pl39 l.jpg
Grenzen aan PL

  • De meeste studenten zijn tevreden.

  • Meer dan 80% van de Democraten heeft gestemd op Kerry.

  • Niet: variant op x of x.

  • Maar: een relatie tussen verzamelingen

  • Dit brengt ons bij de theorie van Gegeneraliseerde kwantoren


Gegeneraliseerde kwantoren l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • [S [NP Det N ] VP ]

    A B

  • N en VP denoteren verzamelingen individuen, A en B respectievelijk

  • Det legt relatie tussen A en B:Det(A,B).


Gegeneraliseerde kwantoren41 l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • Alle studenten zijn intelligent.

  • Alle(S,I)

    S: de verzameling studenten

    I: de verzameling intelligente mensen

  • Wat is de relatie hier?

  • S  I


Gegeneraliseerde kwantoren42 l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • Geen student is rijk

  • Geen(S,R)

S

R

S  R = 


Gegeneraliseerde kwantoren43 l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • De meeste studenten zijn gelukkig

  • Meeste(S,G)

    SG

    |SG| >

    |SG|


Gegeneraliseerde kwantoren44 l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • Sommige determiners zijn uitdrukbaar in PL, andere niet.

  • De determiners die dat niet zijn, vereisen een logica waarin je relaties tussen verzamelingen kunt uitdrukken.

  • In de theorie van Gegeneraliseerde Kwantoren worden alle determiners vanuit dat perspectief bestudeerd.


Gegeneraliseerde kwantoren45 l.jpg
Gegeneraliseerde kwantoren

  • Van Benthem (1986): determiners die definieerbaar zijn in PL corresponderen met een bepaald soort eindige automaten.

  • Er is dus een diepe connectie tussen de uitdrukkingskracht van PL en de kracht van eindige automaten.