10 kafli l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
10. KAFLI PowerPoint Presentation
Download Presentation
10. KAFLI

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 24

10. KAFLI - PowerPoint PPT Presentation


  • 773 Views
  • Uploaded on

10. KAFLI . RANNSÓKNIR Í SÁLFRÆÐI. INNANGUR. Sálfræðin hefur eflst á síðustu 150 árum frá því fyrstu eiginlegu sálfræðitilraunirnar voru gerðar. Sálfræðingar hafa leitast við að byggja fræði sín á traustum rannsóknum. Hvað einkennir traustar rannsóknir og hvað greinir þær frá öðrum?

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about '10. KAFLI' - bernad


Download Now An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
10 kafli

10. KAFLI

RANNSÓKNIR Í SÁLFRÆÐI

innangur
INNANGUR
  • Sálfræðin hefur eflst á síðustu 150 árum frá því fyrstu eiginlegu sálfræðitilraunirnar voru gerðar.
    • Sálfræðingar hafa leitast við að byggja fræði sín á traustum rannsóknum.
  • Hvað einkennir traustar rannsóknir og hvað greinir þær frá öðrum?
  • Sálfræðingar nota fjölbreyttar rannsóknaraðferðir.
  • Tilraunin er hin upprunalega rannsóknaraðferð sálfræðinnar.
    • Fylgnirannsóknir
    • Hálftilraunir
    • Atferlisathuganir
  • Mikilvægi gagnrýninnar hugsunar.
mikilv gt er a kunna a efast
MIKILVÆGT ER AÐ KUNNA AÐ EFAST
  • Að mörgu að huga og mikilvægt að nálgast rannsóknir með gagnrýnum huga.
  • Oskar Pfungst upp úr 1900
    • Arabíski gæðingurinn Hans og reiknigeta
    • Pfungst með prófun
    • Brögð í tafli, eigandi stjórnaði atferli hestsins
    • Ómeðvituð hegðun eigandans
    • Rannsókn Pfungst meðal sígildra rannsókna í sálfræðilegri aðferðafræði
ranns knir hefjast oft athugun
RANNSÓKNIR HEFJAST OFT Á ATHUGUN
  • Athugun = reynt að fylgjast með atferli manna og dýra í náttúrulegu umhverfi þeirra.
  • Atferlisathugun - atferlisfræði
    • Charles Darwin beitti atferlisathugun í rannsóknum á tilfinningum.
    • Kostir = hægt að skoða atferli í heild
    • Tilgátum varpað fram og prófað í tilraunum
    • How monkeys see the world 1990
      • Cheney og Seyfarth
      • Hlutverk hljóðmerkja við ólíkar aðstæður
      • Viðbrögð apa ólík eftir hljóðmerkjum
tilraunin er ruggasta ranns knara fer in
TILRAUNIN ER ÖRUGGASTA RANNSÓKNARAÐFERÐIN
  • Þáttaskil í vísindasögunni á 16. öld – farið að beita kerfisbundnum tilraunum við rannsóknir.
  • Galíleó Galílei (1564 – 1642) ruddi tilraunavísindum braut.
    • Tilraun á skakka turninum í Písa.
    • Fólki boðið að horfa á til vitnis
  • Tilraun = rannsakað samband milli frumbreytu og fylgibreytu.
    • Frumbreyta = rannsóknarþáttur sem veldur áhrifum, sú breyta sem talin er hafa áhrif á aðra breytu. Hún er oft táknuð með gildinu X
    • Fylgibreyta = rannsóknarþáttur sem verður fyrir áhrifum, sú breyta sem aðrar breytur hafa áhrif á. Hún er oft táknuð með gildinu Y.
slide6
FRH.
  • Tilraun er kerfisbundin aðferð til að grípa inn í, eða koma af stað, atburðarrás svo álykta megi af öryggi um orsök hverju sinni, hvað valdi hverju.
  • Megineinkenni tilraunar er að hún felur í sér inngrip rannsakandans þar sem hann meðhöndlar frumbreytuna. Rannsakanandi hefur stjórn á atburðarrásinni.
me tilraunum m tryggja innra r ttm ti ranns knar
Með tilraunum má tryggja innra réttmæti rannsóknar
  • Innra réttmæti = vísar til þess hversu örugglega rannsakandinn getur ályktað um orsakasamband milli frum- og fylgibreytu.
  • Stjórnbreytur = breytur sem haldið er föstum í tilraun og rannsakandi verður að gæta þess að þær hafi ekki áhrif á útkomuna.
  • Samsláttarbreytur = hefur áhrif á samband frumbreytu og fylgibreytu eða mælingar á því. Hún er oft táknuð með gildinu Z.
    • Í rannsóknum er reynt að hafa stjórn á slíkum breytum svo hægt sé að kanna tengsl á milli X og Y án truflandi áhrifa hennar.
  • Pepsi – auglýsing – athugun – endurtekin af Coca-cola
til umhugsunar bls 422
TIL UMHUGSUNAR BLS. 422
  • Hvernig mætti enn betrumbæta þessa tilraun?
ytra r ttm ti tilrauna er stundum takmarka
Ytra réttmæti tilrauna er stundum takmarkað
  • Ytra réttmæti = Má alhæfa um niðurstöðuna?
    • Skortur á ytra réttmæti = Rannsóknarstofa – þátttakendum kippt úr raunveruleikanum
  • Rannsókn Hermanns Ebbinghaus á minni
    • Merkingarlausar samstöfur.
  • Krafa um nákvæma stjórn setur þröngar skorður.
    • Rannsóknir skynjunarsálfræði gerðar á tilraunastofum.
allar ranns knir byggjast samanbur i
Allar rannsóknir byggjast á samanburði
  • Samanburður – komið á með því að hafa tvo hópa í tilraun
    • Tilraunahópur
    • Samanburðarhópur
  • Tilraunasnið
    • Innahópasnið – sömu einstaklingar prófaðir oftar en einu sinni
    • Millihópasnið – prófaðir eru ólíkir hópar fólks
    • Lyfleysa – pilla sem inniheldur óvirk efni.
  • Rannsókn á lestrarnámi og lestrarerfiðleikum.
hafa m fleiri en eina frumbreytu tilraun
Hafa má fleiri en eina frumbreytu í tilraun
  • Frumbreyta hefur tvö stig = lágmarkstilraun hefur eina frumbreytu með tveimur inngripum
    • Einu tilraunainngripi
    • Einu samanburðarinngripi
  • Fjölbreytutilraunir – fleiri en ein breyta í rannsókn
    • Rannsókn á áhrifum upprifjunarstaða á minni
      • Vitni yfirheyrð á þeim stað sem þau festu atburðinn í minni.
      • Athugun á köfurum
    • Samvirkni = Áhrif einnar breytu velta á áhrifum annarrar
tttakendum tilraun er skipt h pa af handah fi
Þátttakendum í tilraun er skipt í hópa af handahófi
  • Þátttakendum í tilraunum er skipað í tilrauna- og samanburðarhópa með handahófsvali.
    • Hver þátttakandi fær númer og síðan raðar tölva þátttakendum niður af handahófi í
      • tilraunahóp og samanburðarhóp
    • Með handahófsröðun eru mestar líkur á að hóparnir verði sambærilegir.
    • Fólkter ólíkt og munur manna hefur áhrif á frammistöðu þeirra og hegðun í tilraunum.
      • Dreift handahófskennt – minni áhrif á niðurstöður
sj lfbo ali ar tilraunum eru um margt s rstakir
Sjálfboðaliðar í tilraunum eru um margt sérstakir
  • Oft eru notaðir sjálfboðaliðar í sálfræðitilraunum.
    • Eru þeir eins og annað fólk?
      • Oft betur menntaðir, með hærri greindarvísitölu, félagslyndari, konur að meirihluta, ekki eins drottnunargjarnir og gengur og gerist.
      • Þátttakendur eru oftast háskólastúdentar.
      • Flestar tilraunir fara fram í háskólum.
      • Stundum þurfa sálfræðinemar að taka þátt í ákveðnum fjölda tilrauna.
      • Tafla 10.1 bls. 427
milli og innanh pasni tilraunum
Milli- og innanhópasnið í tilraunum
  • Millihópasnið = ólíkir einstaklingar í tilrauna- og samanburðarhópi.
  • Innanhópasnið = sömu einstaklingarnir eru prófaðir oftar en einu sinni. Einn hópur gegnir bæði hlutverki tilrauna- og samanburðarhóps.
  • Þjálfunarhrif = þátttakendur þjálfast í því að taka tilraun ef þeir taka hana oftar en einu sinni (völundarhús).
  • Niðurjöfnun = er leið til að koma í veg fyrir þjálfunarhrif.
g ta arf a rj fur og g lfhrifum fylgibreytu
Gæta þarf að rjáfur- og gólfhrifum í fylgibreytu
  • Við mat á niðurstöðum tilrauna er mikilvægt að kanna eiginleika fylgibreytunnar sérstaklega.
    • Rjáfurhrif
    • Gólfhrif
      • Sjá dæmi bls. 428 í lesbók
tilraunir ver a oft hvati frekari ranns kna
Tilraunir verða oft hvati frekari rannsókna
  • Rannsókn Solomon Asch – ein þekktasta rannsókn félagssálfræðinnar.
    • Rannsóknin snérist um fylgispekt
      • Niðurstöður = í 35% tilvika að meðaltali létu þátttakendur undan áliti meirhlutans þótt augljóst ætti að vera að það var rangt.
      • Hvati fjölda annarra rannsókna.
      • Athuga punkta bls. 431.
a rar ranns knara fer ir
AÐRAR RANNSÓKNARAÐFERÐIR
  • Tilraunasnið hentar ekki við allar aðstæður. Þá er hægt að fara aðrar leiðir:
    • Hálftilraunir
    • Tímarofsaðferðir
    • Fylgnirannsóknir
      • Fylgnitala: þegar kannað er samband tveggja breytna er oftast reiknuð fylgnitala sem gefur til kynna hversu sterkt samband breytnanna er. r liggur á bilinu -1 til +1
        • Fylgni er jákvæð ef fylgnitalan er hærri en 0, neikvæð ef hún er lægri en 0, ef fylgnitalan er 0 er engin fylgni. (tafla 10.3 bls. 435)
      • Aðhvarf að miðju: tölfræðileg eigind sem kemur alltaf fram þegar fylgni tveggja breytna er minni en 1.
si fer i s lfr iranns knum
SIÐFERÐI Í SÁLFRÆÐIRANNSÓKNUM
  • Viðfangsefni sálfræði eru mannleg hegðun og hugarstarfsemi sem er flókið og viðkvæmt rannsóknarefni.
  • Sálfræðingur beitir hlutlægum og vísindalegum vinnubrögðum eins og hægt er.
  • Fara þarf að með gát þegar börn eða ósjálfráða fólk á í hlut.
  • Virða þarf siðareglur og hafa ríkjandi gildismat í huga.
  • Siðareglur sálfræðinga
    • BNA 1992
    • Bretland 1993
    • Í nákvæmri skoðun hér á landi á síðustu árum
hvers vegna si areglur ranns knum
Hvers vegna siðareglur í rannsóknum?
  • Núgildandi vísindasiðareglur má rekja til umræðu eftir tilraunir nasista á fólki.
    • Hin meintu illmenni “venjulegt fólk”
    • Heilbrigðir fangar – eitur, ýktur kuldi og hiti, áraun – dauði o.fl.
    • Grein 10.1. Nürnberg-reglurnar
  • BNA
    • Tilraunir á áhrifum geislavirkra efna á fólk, sprautað í fólk
    • Áhrif sýfilis eða sárasóttar til lengri tíma án meðferðar
  • Fangelsistilraun Philip Zimbardo
    • Kvikmyndin Das Experiment
    • Heimasíða tilraunarinnar:
  • Hlýðnitilraun Milgrams
das experiment
DAS EXPERIMENT

http://www.dasexperiment.de/frameset.php?path=&seite=inhalt.htm&status=film

til umhugsunar
TIL UMHUGSUNAR
  • Hvers vegna er sálfræðingum ekki lengur heimilt að gera rannsóknir á borð við þær sem Milgram og Zimbardo gerðu? Hvaða þættir í tilrauninni vega þar þyngst?
helstu hugunarefni
Helstu íhugunarefni
  • Siðareglur sálfræðinga:
  • Meginreglan: Rannsóknin verður verður að vera þannig uppbyggð að hún valdi þátttakendum sem minnstri áhættu. Reglugerð hér á landi sem segir til um þetta.
  • Meginreglan:
  • Meginreglan:
slenskar reglur
Íslenskar reglur
  • Hér á landi hafa á síðustu árum verið sett ýmis lagaákvæði til að tryggja að farið sé að alþjóðlegum siðareglum í vísindarannsóknum. Helstu réttarákvæði á þessu sviði eru þau sem getið er um á bls. 444 – 446.
    • 1. Lög um réttindi sjúklinga
    • 2. Reglugerð um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði
    • 3. Lög um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga
    • 4. Lög um dýravernd
    • 5. Lög um sálfræðinga
  • Siðareglur sálfræðinga:

http://www.landlaeknir.is/template1.asp?pageid=363

stuttu m li
Í STUTTU MÁLI
  • Í þessum kafla var sagt frá nokkrum helstu rannsóknaraðferðum í sálfræði.
  • Tilraunin er elsta rannsóknaraðferð greinarinnar og er mikið notuð.
  • Megineinkenni tilraunar er að frumbreytan er meðhönduð og þátttakendum er skipað í tilrauna- og samanburaðhópa af handahófi.
    • Þannig komið í veg fyrir margs konar óvissu sem fylgir einstaklingsmun.
  • Aðrar aðferðir eru meðal annars
    • Atferlisathuganir
    • Fylgnirannsóknir
  • Siðferðileg álitamál skipta miklu máli í sálfræði þar sem fengist er við rannsóknir á lifandi fólki og dýrum.