landsbygg in h fu borgarsv i og tilgangur sameiningar sveitarf laga
Download
Skip this Video
Download Presentation
Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 32

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga - PowerPoint PPT Presentation


  • 112 Views
  • Uploaded on

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga. Dr. Grétar Þór Eyþórsson Forstöðumaður Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri Þórunnarstræti 99 600 Akureyri. Efni. Markmið átaksins, bakgrunnur Röksemdir sameiningarumræðu í sögulegu ljósi

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga' - ania


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
landsbygg in h fu borgarsv i og tilgangur sameiningar sveitarf laga

Landsbyggðin, höfuðborgarsvæðið og tilgangur sameiningar sveitarfélaga

Dr. Grétar Þór Eyþórsson

Forstöðumaður

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri

Þórunnarstræti 99

600 Akureyri

slide2
Efni
  • Markmið átaksins, bakgrunnur
  • Röksemdir sameiningarumræðu í sögulegu ljósi
  • Rannsókn á árangri 7 sameininga frá síðasta áratug: Helstu niðurstöður
  • Vangaveltur um höfuðborgarsvæðið í samhenginu

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sameiningar taki markmi
Sameiningarátakið: Markmið
  • Að treysta og efla sveitarstjórnarstigið með aukinni valddreifingu
  • Að sveitarfélögin myndi heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði
  • Að sveitarfélögin annist flesta nærþjónustu við íbúa
  • Að tryggja næga tekjustofna vegna aukinna verkefna
  • Með öðrum orðum að efla sjálfsforræði byggðarlaga.

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

bakgrunnurinn
Bakgrunnurinn
  • Nærfellt helmings fækkun sveitarfélaga frá 1993
    • En... margar sameininganna ekki nægilega víðtækar til að þjóna tilgangi sínum
    • Of skammt verið gengið, of smá skref til að skila þeim árangri sem nauðsynlegur er

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

hva hafa sameiningarnar veri st rar
Hvað hafa sameiningarnar verið stórar?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

helstu r ksemdir s gulegu lj si 1943
Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -
  • Meðrök
    • Lítil sveitarfélög taka illa við skakkaföllum
    • Lítil hafa ekki stærðarhagkvæmni í rekstri
    • Óæskilegt hve ríkið leysir mikið af málefnum þeirra litlu
    • Lagt til að Ömtin verði endurreist!
    • Litlu sveitarfélögin eiga erfitt með að halda úti faglegri stjórnsýslu
    • Stærri sveitarfélög með skilvirkari rekstur
    • Ný röksemd að sameina bæri til að sveitarfélögin gætu tekið við fleiri verkefnum (1986)

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

helstu r ksemdir s gulegu lj si 19431
Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -
  • Meðrök
    • Athyglivert er að 1986 fer í gegn ákvæði þar sem sameiningar með valdboði eru leyfðar - þetta nánast umræðulaust í þinginu!!
    • Aukin skilvirkni og hagkvæmni
    • Forsenda aukinnar sjálfstjórnar - ákvarðanataka fær innihald með auknum verkefnum
    • Sterkari sveitarfélög á landsbyggðinni geta stöðvað landsbyggðarflóttann
    • Fagmennska í stjórnsýslu er nauðsyn í nútímaþjóðfélagi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

helstu r ksemdir s gulegu lj si 19432
Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -
  • Mótrök
    • Stóru sveitarfélögin gleypa þau litlu
    • Lítil sveitarfélög, sérstaklega afskekkt verða útundan!
    • Skýr afstaða gegn valdboði um sameiningar
    • Skoðanakönnun félagsmálaráðuneytis meðal sveitarfélaganna 1958 sýnir mikla andstöðu
    • Fjarlægð milli fólksins og fulltrúanna verður of mikil í stærri sveitarfélögum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

helstu r ksemdir s gulegu lj si 19433
Helstu röksemdir - í sögulegu ljósi 1943 -
  • Mótrök
    • Litlu sveitarfélögin hverfa eða verða hornreka
    • Kostum nálægðar fólksins og fulltrúanna er varpað fyrir róða
    • Einingu hinna litlu samfélaga er teflt í voða
    • Erfitt að sameina vegna ólíkra hagsmuna dreifbýlis og þéttbýlis
    • Stærri sveitarfélög gleypa þau minni og því verða þau svæði hornreka

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

samandregi
Samandregið
  • Meðrök:
    • Skilvirkni og hagkvæmni í vantar í smáum og örsmáum einingum
    • Fagmennsku í stjórnsýslu/þjónustu var víða vart til að dreifa
    • Aukin verkefni með aukinni stærð
    • Aukin völd og áhrif í krafti stærðar og getu
      • Sem oft var lítil sem engin
    • Besta vörnin gegn byggðaröskuninni

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

samandregi1
Samandregið
  • Mótrök:
    • Lýðræðinu er hætt
      • Já, miðað við að lýðræði standi í beinu sambandi við fjölda kjósenda á bak við hvern fulltrúa!
    • Valdahlutföll svæða raskast
      • Stór gleypir lítinn
      • Litlir afskekktir geta orðið útundan

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

eiga essu r k vi h fu borgarsv inu
Eiga þessu rök við á höfuðborgarsvæðinu?
  • Hagræðing: Í stjórnsýslu og rekstri?
    • Ef til vill
  • Faglegri og sterkari stjórnsýsla?
    • Varla
  • Aukin verkefni?
    • Já kannski, en önnur verkefni en verið hafa í umræðunni
  • Aukin völd og áhrif?
    • Eru þau ekki allnokkur nú þegar?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sameining sveitarf laga hrif og aflei ingar
Sameining sveitarfélaga: Áhrif og afleiðingar
  • Rannsókn á afleiðingum nokkurra sameininga frá síðasta áratug
    • Sameiningar frá 1994 og 1998
  • Kostuð af félagsmálaráðuneytinu
  • Unnið frá haustinu 2000 til ársbyrjunar 2002

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sveitarf l gin sj
Sveitarfélögin sjö

Sveitarfélagið

Skagafjörður

Vesturbyggð

Dalabyggð

Fjarðabyggð

Snæfellsbær

Borgarfjarðarsveit

Sveitarfélagið

Árborg

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

l r i
Lýðræðið
  • Almennt
    • Minni áhrif borgaranna á málefni
    • Erfiðara aðgengi borgara að kjörnum fulltrúum
  • Svæði
    • Hallar á jaðarsvæðin lýðræðislega
    • Lítil breyting í kjörnunum
    • Fólk upplifir að vald hafi þjappast saman í þjónustu og stjórnsýslukjörnunum
      • Þetta er einkanlega skoðun fólks í stærri jaðarbyggðunum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

j nusta
Þjónusta
  • Mest jákvæð áhrif á þjónustu í litlum hreppum
  • Hærra og jafnara þjónustustig litið á svæði sem heildir
  • En...
    • Erfitt að ná fullri jöfnun þjónustu vegna fámennis og vegalengda
    • Því er oft erfitt að ná sama þjónustustigi í dreifbýli og þéttbýli

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

f lags j nusta
Félagsþjónusta
  • Var vart til staðar í fámennu hreppunum
  • Óleyst félagsleg úrlausnarefni þar komu upp á yfirborðið í kjölfar sameiningar!
    • Nálægð milli fólksins og þar með þess við fulltrúa minnkar
    • Fámenn svæði verða hluti af stærri heild
    • Vandamálin ”hverfa” í fjöldanum
  • Fagleg úrlausn mála stendur nú í meiri mæli til boða

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

grunnsk linn
Grunnskólinn
  • Dreifbýlið fær beinan aðgang að sérhæfðum kennurum
  • Gæðalega séð því framför fyrir þá litlu og dreifðu
  • En... kröfur um hagræðingu beinast einkum að litlu fámennu skólunum í dreifbýlinu
  • Í þremur sveitarfélaganna var ágreiningur um skólamál langmest áberandi af afleiðingum sameiningar
    • Dalabyggð, Vesturbyggð, Skagafjörður

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

grunnsk linn1
Grunnskólinn
  • Í skólamálum reynir því oft mjög á hið svæðislega lýðræði
  • Skólamál eru sérstaklega viðkvæm þar sem dreifbýli og þéttbýli hafa sameinast

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

rekstur fj rm l
Rekstur - Fjármál
  • Sameining sveitarfélaga er ekki endilega leið til að beinlínis bæta stöðu sveitarsjóða
  • Aukin útgjöld til stóru málaflokkanna – félagsþjónustu og skólamála
    • A.m.k. fyrst um sinn
  • Einhver hagræðing hefur þó náðst, en hún fer oftar en ekki beint í að bæta þjónustuna
  • Niðurstaðan er þó yfirleitt bætt búsetuskilyrði!
  • Rekstrarlegur ávinningur leiðir því til styrkara samfélags

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

stj rns sla
Stjórnsýsla
  • Þrenns konar fyrirkomulag reynt
    • Dreifð stjórnsýsla með miðlægri aðalskrifstofu
      • Vesturbyggð, Skagafjörður, Snæfellsbær, Árborg
    • Algerlega dreifð stjórnsýsla
      • Fjarðabyggð
    • Samþjöppun stjórnsýslu á einn stað
      • Dalabyggð og Borgarfjarðarsveit
  • Val á fyrirkomulagi fer eftir samsetningu sameiningar og stærð hins nýja sveitarfélags

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

stj rns sla1
Stjórnsýsla
  • Dreifing stjórnsýslu er ein af forsendum þess að sameiningar séu samþykktar í kosningum
  • Tryggja verður hið svæðalega lýðræði
  • Lýðræðislegt fyrirkomulag stjórnsýslu getur því kostað
  • Hið lýðræðislega fyrirkomulag er því herkostnaður frjálsra sameininga

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

bygg a r un
Byggðaþróun
  • Hærra þjónustustig sérstaklega á dreifbýlli svæðunum
    • Bætt þjónusta er leið til jákvæðrar byggðaþróunar
  • Sterkari sveitarfélög hafa betri forsendur fyrir stuðningi við atvinnulífið með uppbyggingu og viðhaldi grunngerðar
    • Veitur, hafnir, ferðaþjónusta

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sameiningar sveitarf laga vinningur
Sameiningar sveitarfélaga: Ávinningur
  • Jafnara þjónustustig: Sveitirnar hluti af öflugri einingum
  • Faglegri stjórnsýsla
  • Sterkari einingar til eflingar atvinnulífs
  • Sterkari einingar til að sporna við fólksflótta
  • Stærri sveitarfélög eru í mörgu tilliti öflugri einingar lýðræðislega

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sameiningar sveitarf laga til varna ar
Sameiningar sveitarfélaga: Til varnaðar!
  • Hætta á að jaðarsvæði verði útundan
  • Hagræðing getur bitnað á jöðrunum
  • Stjórnsýslan dýrari þegar lýðræðissjónarmiðið ræður
  • Kostnaður við einstaka málaflokka getur farið upp

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

sameiningarm l hafa sn ist um
Sameiningarmál hafa snúist um:
    • Auka getu smárra eininga til að halda úti lágmarksþjónustu, með því að stækka þær
    • Efla stjórnsýslu þeirra
    • Efla þannig staðbundna sjálfsstjórn
    • Efla lýðræðið með því að gefa ákvarðanatökunni innihald
    • Stækka einingarnar til að sporna við flóttanum af landsbyggðinni
  • M.ö.o: Að taka á smásveitarfélagavandanum

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

h fu borgarsv i
Höfuðborgarsvæðið
  • Í hverju felst þörf höfuðborgarsvæðisins fyrir að fækka sveitarfélögum og stækka?
    • Enn aukin verkefni frá ríki?
      • Löggæsla?
      • Heilbrigðisþjónusta?
    • Þörf á heildarsýn og heildarskipulagi
      • Almenningssamgöngur
      • Brunavarnir
      • Skipulagsmál
      • Veitur
    • Þjónusta undir einn hatt > auðvelda flæði fólks innan samvaxins svæðis

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

h fu borgarsv i1
Höfuðborgarsvæðið
  • Með öðrum orðum:
    • Ávinningur af sameiningu/sameiningum á höfuðborgarsvæðinu er að sjá annars eðlis en það sem umræðan hefur snúist um gegnum árin og áratugina: Smásveitarfélagavandann!
    • Út frá þeirri umræðu og því hvað niðurstöður rannsókna hafa sýnt eru sameiningar að leysa önnur viðfangsefni en þau sem hér eru uppi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

h fu borgarsv i2
Höfuðborgarsvæðið
  • Með öðrum orðum:
    • Höfuðborgarsvæðið hefur stór og stöndug sveitarfélög
      • Öfluga þjónustu
      • Öfluga stjórnsýslu
      • Gott atvinnuástand
      • Flest sveitarfélögin njóta nálægðar við höfuðborgina
      • Sterkar rekstrareiningar
      • Rík sjálfsstjórnarhefð og lýðræði með innihaldi

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

st r sameining sv inu
Stór sameining á svæðinu?
  • Hún gæti eflaust skilað einhverri skilvirkni og bættri heildarsýn yfir málaflokka
  • Ein sveitarstjórn fyrir svæðið myndi örugglega þýða dreifingu valds og stjórnsýslu í ”hverfin” sem þá hétu Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær ofl.
  • Þar er hin ríka hefð þar fyrir því að ráða sér sjálfir
  • Það er munurinn miðað við t.d hverfi Reykjavíkur
  • Lýðræðis- og sjálfsstjórnarhefð myndi að líkum torvelda slíkar sameiningar

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

st r sameining sv inu1
Stór sameining á svæðinu?
  • Myndi millistjórnsýslustig geta mætt þeim vandkvæðum sem kalla á samstarf og/eða sameiningu á höfuðborgarsvæðinu?

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

a fer ir
Aðferðir
  • Skoðanakannanir meðal íbúa
    • 1200 svör
  • Ítarleg viðtöl við sveitarstjórnarmenn/ embættismenn (55)
  • Póstkönnun í stækkuðum hóp sveitarstjórnarmanna (88)
  • Annað efni

Rannsóknastofnun Háskólans á Akureyri 2004

ad