schizofrene psychose l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
SCHIZOFRENE PSYCHOSE PowerPoint Presentation
Download Presentation
SCHIZOFRENE PSYCHOSE

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 127

SCHIZOFRENE PSYCHOSE - PowerPoint PPT Presentation


  • 765 Views
  • Uploaded on

SCHIZOFRENE PSYCHOSE. Prof. Dr. Jozef PEUSKENS Universitair Centrum St. Jozef K.U. Leuven. Schizofrene psychose. Bekend, - misvattingen (oorzaak, sympt., behandeling) - negatief stigma (gevaar, vreemd) - positief: artistiek, nonconvent.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'SCHIZOFRENE PSYCHOSE' - Jimmy


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
schizofrene psychose

SCHIZOFRENE PSYCHOSE

Prof. Dr. Jozef PEUSKENS

Universitair Centrum St. Jozef

K.U. Leuven

schizofrene psychose2
Schizofrene psychose
  • Bekend, - misvattingen (oorzaak, sympt., behandeling) - negatief stigma (gevaar, vreemd) - positief: artistiek, nonconvent.
  • Frequente stoornis, jonge patiënten,Chronisch verloop
  • Nieuwe mogelijkheden wetenschappelijk onderzoekNieuwe inzichten m.b.t. behandeling
  • Belang van vernieuwende behandelstrategieën
tragedie schizofrenie
Tragedie schizofrenie
  • Catastrofale aandoening
  • Neiging chronisch verloop
  • 10% suïcide
  • Frequent 0,5 tot 1% van de bevolking
  • “Kanker” van de psychiatrische aandoeningen
psychiatrische hospitalisatie belgi 89 diagnosen
Psychiatrische hospitalisatie - België (‘89)Diagnosen
  • 15000 Adults : - 5500 psychosis : 36 % - 1450 affective : 9,6% - 1755 ment.hand.: 11,7% - 2000 dem./org. : 13,3% - 1400 alc./drugs : 9,3%
psychosen epidemiologie en verloop
Psychosen, epidemiologie en verloop
  • E. Kraepelin
    • Dementia praecox
    • Vroegtijdig begin
    • Chronisch verloop
    • Toenemende invalidering en cognitieve disfuncties
    • Eén oorzaak
psychosen epidemiologie en verloop6
Psychosen, epidemiologie en verloop
  • E. Bleuler
    • Schizofrenie
    • Groep van schizofreniëen
    • Partieel herstel mogelijk
    • Fragmentatie van denkproces
psychosen epidemiologie en verloop7
Psychosen, epidemiologie en verloop
  • K. Schneider
    • Psychotische ervaring
    • Symptomen van eerste orde
      • Specifieke hallucinaties
      • Specifieke wanen
    • Discrete fenomenen
    • Basis voor PSE, ICD en DSM
psychosen epidemiologie en verloop8
Psychosen, epidemiologie en verloop
  • Krimp-en-groei-concept 1900 - 1987
  • Grote internationale verschillen
    • I.P.S.S. W.H.O.
    • US -UK-project, Cooper
    • DSM-consensus

1

psychosen epidemiologie en verloop ipss
Psychosen, epidemiologie en verloopIPSS

Manie

Depressieve

aandoeningen

Schizofrenie

Neurosen

Persoonlijkheids

stoornissen

diagnosen in UK

Diagnosen in US

diagnostische criteria schizofrenie d s m iv
DIAGNOSTISCHE CRITERIA : SCHIZOFRENIE (D.S.M.-IV)
  • KARAKT. SYMPTOMEN : - HALLUCINATIES - WANEN - GEDESORGANIS. SPRAAK, GEDRAG - NEGATIEVE SYMPTOMEN - GEDURENDE 1 MAAND
  • SOCIAAL, PROFESSIONEEL DYSFUNCTIONEREN
  • DYSFUNCTIONEREN EN SYMPTOMEN MEER DAN 6 MAAND
  • UITSLUITEN VAN ORGAN. OF AFFECT. PATH., DRUGGEBRUIK
symptomen
Symptomen
  • Orde uit chaos :
    • Positieve versus negatieve symptomen
  • Positieve symptomen :
    • Verstoring of overmaat van normale functie
  • Negatieve symptomen:
    • Verminderen of verdwijnen van normale functie
symptomen12
Symptoom

Hallucinaties

Wanen

Desorganisatie

Spraakstoornissen

Gewijzigde functie

Perceptie

Denkvermogen

Controle over activiteiten

Denken en taal

Symptomen

Positieve symptomen

symptomen13
Symptomen
  • Positieve symptomen:
    • Hallucinaties
    • Wanen
    • Formele denkstoornissen
    • Bizar gedrag
    • Opwinding
    • Agitatie
symptomen14
Symptoom

Spraakarmoede

Afgevlakt affect

Avolitie

Anhedonie

Sociale teruggetrokkenheid

Gewijzigde functie

Vloeiend denken en spreken

Emotionele expressie

Gedrevenheid en motivatie

Emotionele respons

Sociaal gedrag

Symptomen

Negatieve symptomen

symptomen15
Symptomen
  • Negatieve symptomen
    • Anhedonie
    • Apathie
    • Avolitie
    • Verminderde aandacht
    • Emotionele afvlakking
    • Gebrek aan initiatief
    • Spraakarmoede
symptomen16
Symptomen
  • Belang van negatieve symptomen
    • Oorzaak van psychosociaal disfunctioneren en beperkingen zijn
    • Problemen met :
      • Educationele prestaties
      • Professioneel functioneren
      • Contact met anderen
      • Intimiteit
      • Aangaan van relaties
      • Geringe respons op behandeling
symptomen17
Symptomen
  • Chronische negatieve symptomen
    • Beste predictor van ongunstige outcome
    • Gerelateerd aan cognitieve disfunctie
    • Beperkt sociaal functioneren
    • Beperkt sociaal netwerk
    • Meest belastend voor familie en verzorgers
    • Beperkte subjectieve ervaring en lage kwaliteit van leven
co morbiditeit
Co-morbiditeit
  • Depressie bij schizofrenie
    • Tot 75% van de patiënten
    • Prodromale fase
    • Tijdens acute fase
    • Na de episode
      • Onthulde depressie (Knight ‘81)
      • Akinetische depressie (Van Putten ‘78)
      • Postpsychotische depressie (McGlashan ‘ 76)
co morbiditeit19
Co-morbiditeit
  • Misbruik van middelen in de loop van het leven (Mueser, 1990)
    • Alcohol 30 - 40 %
    • Cannabis 45 - 66 %
    • Stimulantia 11 %
    • Hallucinogenen 20 %
    • Sedativa 3 - 11 %
    • Opiaten 2 - 6 %
symptomen20
Symptomen
  • Cognitieve disfunctie en deficits
    • Subtiele disfunctie tijdens kinderjaren
    • Progressieve disfunctie 2 tot 3 jaar vóór eerste psychotische episode (in alle gevallen?)
    • Verloren bij psychotische episode
    • Stabilisatie / non-progressie in de tijd of erger bij elke episode ?
symptomen21
Symptomen

Positieve symptomen

wanen

hallucinaties

desorganisatie

Negatieve symptomen

afgevlakt affect

alogie

avolitie

anhedonie

Sociale / Professionele disfunctie

interpersoonlijke vaardigheden

werk

zelfzorg

Cognitieve symptomen

aandacht

geheugen

executieve functie

Affectieve symptomen

depressie

angst en spanning

dysforie

schizofrenie
Schizofrenie
  • Prevalentie (aantal in de bevolking) 0,2 - 1 % (België: 0,25 - 0,35 %)Ziekterisico doorsnee bevolking 1 %
  • Eerste psychotische episode: adolesc., jonge volw.(18-30j) - onderbreking: - opleiding, prof. inschakeling - relaties, soc. netwerk - voorbereiding zelfst. funct. - symptomen ernstig, meestal hospitalisatie
  • Na eerste episode /hosp.: moeilijke reïntegratie - resterende psych. symptomen (drugs !) - deficits: sociaal, affectief, cognitief - ontgoocheling, depressie, suicide - 80 % herval, rehospitalisatie
differentiele diagnose
DIFFERENTIELE DIAGNOSE
  • AFFECTIEVE PSYCHOSE : - MANISCHE EPISODE - PSYCHOTISCHE DEPRESSIE
  • KORTDURENDE, REACTIEVE PSYCHOSEKADEREND IN EEN PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS (BORDERLINE)
  • DRUGGEBRUIK : - INTOXICATIE PSYCHOSE - SCHIZOFRENIE UITLOKKEND VERERGEREND
  • ORGANISCHE PSYCHOSE
slide24

SCHIZOPHRENIA: STAGES OF DEVELOPMENT

The development of functional psychotic disorder

ADMISSION

High risk of serious psychotic breakdown, aggressive behaviour or suicide

DYSFUNCTION

Premorbid Phase

Prodromal Phase

Psychotic Phase

Relapse

Chronic Phase

Schizophrenia; A process, with the psychotic breakdown being a

stage In the development of the illness

PSYCHOSIS

0

15

17

30

Onset of illness

Onset of episode

Remission

Relapse

AGE

I

II

III

IV

verloop en resultaat
Verloop en resultaat
  • Schizofrenie : een fasische aandoening
      • Prodromale tekens
      • Eerste psychotische episode
      • Remissie / relapse
      • Stabiel
      • Chronisch
verloop en resultaat26

Early course of schizophrenia: Phases and definitions

vulnerability to schizophrenia

Verloop en resultaat

Birth

premorbid phase

deficit processes, primary

?

B

First signs of illness

prodromal phase

  • fig. 1 p. 5 module 1

deficit processes, secondary

A

?

Onset of psychosis

active untreated phase

First treatment

active treated phase

Remission

residual phase

?

?

First signs of relapse

A = duration of untreated psychosis

relapse prodromal phase

B = duration of untreated illness

Psychotic symptoms

relapse phase

verloop van schizofrene psychose 1
Verloop van schizofrene psychose (1)
  • Voor de adolescentie: psychomot., soc. tekorten, beperkte lich., neurologische tekens.
  • Eerste problemen, waarschuwingssignalen - slechter functioneren (school, werk) - sociale isolatie (familie, vrienden, ….) - ongewoon gedrag, kleding, interesses - “eigen” opvattingen, interpretaties - beïnvloeding, krachten, opdrachten - zelfverwaarlozing (eten, slaappatroon),Druggebruik!
  • Psychotische episode
verloop en resultaat28

Early course of schizophrenia: Phases and definitions

vulnerability to schizophrenia

Verloop en resultaat

Birth

premorbid phase

deficit processes, primary

?

B

First signs of illness

prodromal phase

  • fig. 1 p. 5 module 1

deficit processes, secondary

A

?

Onset of psychosis

active untreated phase

First treatment

active treated phase

Remission

residual phase

?

?

First signs of relapse

A = duration of untreated psychosis

relapse prodromal phase

B = duration of untreated illness

Psychotic symptoms

relapse phase

verloop en resultaat prodromen
Verloop en resultaat - Prodromen
  • Typisch maar aspecifiek
  • Niet alle prodromen leiden tot een acute episode
  • Veranderingen in affect
    • Achterdocht, depressie, angst, irritabiliteit, stemmingsschommelingen, gevoelens van spanning, kwaadheid
  • Veranderingen in cognitie
    • Vreemde ideeën, vaagheid, moeilijkheden met concentratie of geheugen
  • Veranderingen in socioprofessioneel functioneren
verloop en resultaat prodromen30
Verloop en resultaat - Prodromen
  • Veranderingen in perceptie van zichzelf, van anderen en van de wereld
  • Fysieke en perceptuele veranderingen
    • Slaapstoornissen, verandering van eetlust, somatische klachten, verlies van energie of motivatie, perceptuele stoornissen
verloop en resultaat eerste psychotische episode
Verloop en resultaat Eerste psychotische episode
  • De meeste eerste acute episoden worden voorafgegaan door prodromale symptomen.
  • Occasioneel heeft de eerste psychotische episode een acuut begin zonder merkbare prodromen.
  • Eerste psychotische episoden kunnen voor langere tijd onopgemerkt blijven.
  • De symptomen nemen met de tijd dramatisch toe, zowel in frequentie als in intensiteit
  • De duur van een onbehandelde psychose is gebonden aan het klinische en globale outcome op lange termijn.
verloop van schizofrene psychose 2
Verloop van schizofrene psychose (2)
  • Eerste psychotische episode- Progressief erger, incident Psychose: stoornis waarnemen, denken, affect, gericht handelen, taal … - Wanen: foute opvattingen, niet weerlegbaar (missie, achtervolging, afkomst, mogelijkheden, relaties, vreemde krachten, beïnvloeding) - Hallucinaties: waarneming zonder prikkel, (stemmen horen, visioenen, smaak/geur, lichaam) - Controle impulsen, activiteit, affecten, gestoord - Desorganisatie gedrag, spraak, agressie
psychose
Psychose
  • Ernstige stoornis van psychisch functioneren in * meerdere aspecten - bewustzijn, aandacht - waarneming, (illusies, hallucinaties) - denken (wanen,…) - affecten (wisselend, euforie, depressie) - planning, impulscontrole, activiteit (remming, opwinding, desinhibitie, agressie, zelfverwaarlozing, bizar,….)
  • Beperkt, wisselend, geen ziekte-inzicht
  • syndroom kadert in verschillende psychiatrische somatische aandoeningen
acute psychotische episode urgentie
Acute psychotische episodeurgentie
  • Angst, opwinding, patiënt en familie
  • gestoorde waarneming, denken, affect.impulscontroleonaangepast, onvoorspelbaar
  • Gevaar : - zelfverwaarlozing, agressie, suïcide - socioprofressionele, familiale integratie - geen ziekte-inzicht
  • “Psycho-toxisch” : hoe langer onbehandeld hoe slechter prognose
  • Oorzakelijke pathologie (organ., drugs,…)
diagnostische evaluatie
Diagnostische evaluatie
  • Moeilijk - opwinding, agressie, urgentie - interacties met omgeving - geen pathognom.tekens
  • Belangrijk - start van lange termijn behandeling (schizofrenie, affect.stoornis) - psychotherapeutisch, farmacologisch - somatische pathologie ---> funct.psychose
  • Middelen - anamnese - heteroanamnese - lich., psych.onderzoek - med.techn. : specifieke lich.afwijkingen toxicologische screening
indicatie tot hospitalisatie
INDICATIE TOT HOSPITALISATIE
  • DIAGNOSTISCHE EVALUATIE(LICHAMELIJKE STOORNIS, PROBLEMEN STARTEN BEHANDELING)
  • ERNST SYMPTOMEN : - ANGST, OPWINDING, ACHTERDOCHT - AUTO-, HETERO AGRESSIE? ONTREMMING - WANEN, (BEVELS)HALLUCINATIES - ZELFVERWAARLOZING, WEIGERING BEHANDELING
  • VOORGESCHIEDENIS : - IMPULSIEF GEDRAG, AGRESSIE, SUICIDAAL - GEEN THERAPIETROUW - TRAAG BEPERKT SUCCES VORIGE BEHAND;
  • GEEN FAMILIALE, SOCIALE OPVANG
evaluatie van gevaar 1
EVALUATIE VAN GEVAAR (1)
  • ACTUEEL PSYCHOPATHOLOGISCH SYNDROOM- ORGANISCHE PATHOLOGIE, DRUGGEBRUIK- AFWEZIG ZIEKTE-INZICHT, GEEN THERAPIETROUW- WANEN : ACHTERVOLGING, SYSTEEM, BEVESTIGING ZOEKEND- HALLUCINATIES : BEVELSHALLUCINATIES,…- STEMMING - DEPRESSIE (SUICIDE) - ONTREMMING, MANIE (SEX, FINANC., AGR.)- IMPULSCONTROLE : AGRESSIE, ONTREMMING, FUGUE- BIZAR, CHAOTISCH GEDRAG, ZELFVERWAARLOZING
evaluatie van gevaar 2
EVALUATIE VAN GEVAAR (2)
  • ACTUEEL PSYCHOPATHOLOGISCH SYNDROOM
  • LEEFSITUATIE : PSYCHOSOC. MARGINALISATIE (HULP, WOONST, …)
  • VOORGESCHIEDENIS : - NON COMPLIANCE, FUGUE - AGRESSIE, SUICIDE - DRUG-, MEDICATIEGEBRUIK
verloop en resultaat post psychotische periode
Verloop en resultaat Post-psychotische periode
  • Patiënten na een eerste episode: 90% remissie met adequate behandeling na 1 jaar
  • Tijd voor herstel gem. 1 maand (28 d.)
  • 1 op 3 patiënten ontwikkelt post-psychotische depressieve symptomen.
  • Goede follow-up van zowel de patiënt als zijn familie zijn noodzakelijk.
verloop van schziofrene psychose 3
Verloop van schziofrene psychose (3)
  • Beperkte groep patiënten (+) klachtenvrij, recidiefvrij (20-30 %)
  • Residuele symptomen:- wanen, hallucinaties, gedragsprobl - beperkingen zelfstandig funct. werken,soc.rolgedrag(30-40 %)
  • Therapieresistent: wanen, hallucinaties prominent (10-15 %)
clinical course of schizophrenia during 5 year follow up
Clinical course of schizophreniaduring 5-year follow-up
  • All schizophrenia(n=107)
  • 16%
  • 32%
  • 9%
  • 43%
  • First episode(n=48)
  • 23%
  • 35%
  • 8%
  • 34%

1

2

3

4

Watt et al, 1983

prognose
Prognose
  • Sociaal : 1/3 goede sociale aanpassing
  • Professioneel : - 50-70% majeure deficits -15% (40%) full-time werk
  • Ziekenhuisverblijf : - 80% minstens 1 opname - 65-80% heropname
  • Symptomen : 10-25% asymptomatisch in follow-up
  • Verloop : - eerste 5-10 jaar flucturerend - dan stabiel of lichte verbetering
  • Suïcide : 10% 10 jaar na eerste episode
  • Psychiatrische patiënten : schizofrenen slechtste prognose
prevalentie
Prevalentie
  • Studies geven cijfers van 0,6 tot 17/1.000
  • Grootste consensus tussen 3 and 10/1,000
  • Geringe geografische variantie
  • Enige uitzondering: Noord-Zweden (17/1.000)
  • België 2,5/1.000 schizofrenie volgens DSM-III-R
prevalentie tijdens het leven
Prevalentie tijdens het leven
  • Studies geven cijfers van 0,3 tot 3,7 percent
  • Consensus 1%
  • 1 op 100 personen zal in de loop van hun leven aan schizofrenie lijden
risicofactoren
Risicofactoren
  • Risicoleeftijd tussen 20 en 30
  • Mannen vroeger dan vrouwen
  • Groep vrouwen met laattijdig begin
  • Frequentie M = V
risicofactoren46
Risicofactoren
  • Komt voor in alle culturen
  • Verschillen tussen landen voornamelijk door diagnostische verschillen
  • Lagere socio-economische klassen
  • Effect, maar geen oorzaak (sociale drift)
risicofactoren47
Risicofactoren
  • Risico-individuen
    • Familiale antecedenten van psychotische stoornissen
    • Kwetsbare persoonlijkheid (bijv. schizoïde, schizotypische persoonlijkheid, beperkte premorbide aanpassing)
    • Voorgeschiedenis van cerebraal trauma
    • Voorgeschiedenis van verloskundige complicaties/perinataal trauma
    • Misbruik van middelen
    • Subjectieve en functionele verandering in de persoonlijkheid
oorzaken schizofrenie
Oorzaken Schizofrenie
  • Kraepelin - Bleuler - Alzheimer (1890 - 1910) - Dementia praecox (schizofrenie): hersenziekte - Geen duidelijke, contradictorische resultaten
  • Schizofrenie: - diagnose vervaagd (1920-1970) - problemen - in (zeer) vroegkinderlijke ontwik. (Freud, Klein, Sullivan, Lacan,…) - familiestructuur, opvoeding - binding moeder, afwezig vader - afwijkende structuur, communicatie
  • Schizofrenie: - bestaat niet, geen ziekte (1960-1970) - bijzondere gaven, bevrijdigende tocht
  • Nieuwe mogelijkheden wetenschappelijk onderzoek - Schizofrene ontwikkelingsstoornis hersenen
nieuwe onderzoeksmogelijkheden
Nieuwe onderzoeksmogelijkheden
  • Erfelijkheid
  • Biochemisch: - neurotransmitter/receptor - intracellulair mechanismen
  • “Neuro imaging” - structuur: CT scan, NMR - functie: 02 gebruik, bloedtoevoer, glucoseverbruik - biochemische processen - transmitter/receptor
  • Electrofysiologie: neuron. electr. activiteit
  • Neuropsychol. onderzoek: cognitieve mogelijkheden
genetica
Genetica
  • Familiestudies
    • Psychose meer frequent in families van patiënten met schizofrenie
    • Morbiditeit neemt toe met graad van verwantschap
    • Toename morbiditeit 5 tot 10 maal
    • Meta-analyse Kendler 1997
      • 9,7 maal hoger risico bij verwanten van eerste graad
genetica51
Genetica
  • Adoptiestudies
    • Weggeadopteerde kinderen v. moeders met schizofrenie
      • 5% schizofrenie (vs. 1% bij controles)
    • Weggeadopteerde kinderen vs. niet-geadopteerde kinderen v. moeders met schizofrenie
      • Identieke incidentie
genetica52
Genetica
  • Interacties gen / omgeving
    • Psychosociaal
      • Gevaar voor schizofrenie bij geadopteerde kinderen is groter in minder goed functionerende families.
      • Kinderen van moeder met schizofrenie lopen een hoger risico in kibboets dan in een gezinsmilieu.
hersenstructuur en functie structurele veranderingen
Hersenstructuur en -functieStructurele veranderingen
  • Toegenomen ventrikel- / hersenenverhouding op C.T. en M.R.
    • teruggevonden in de meeste studies
    • 10% vermindering corticale dikte
    • aanwezig bij het begin van de aandoening
    • evolutie of statisch ?
  • Temporale structuren
  • Limbische structuren
  • Frontale structuren
lateral ventricle volume in patients with schizophrenia vs controls
Lateral ventricle volume in patients with schizophrenia vs. controls

n=22

100

50

0

*

A

B

C

D

Percentage increase in volume

(schizophrenia vs. controls)

D

C

B

A

Anterior Ventricle Posterior Temporal

horn body horn horn

Adapted from Crow et al., 1989

*p=0.003

failure of normal cellular organisation in the prefrontal cortex
Failure of normal cellular organisation in the prefrontal cortex

Normal

Patients with schizophrenia

Selemon et al., 1995

hersenafwijking oorzaak gevolg
Hersenafwijking: oorzaak - gevolg
  • Microscopische afwijkingen - Minder neuronen, onvoldoende vertakt - Onvoldoende migratie, verkeerde lokalisatie - Geen “ontstekingsreactie”, geen lidtekens (gliosis)
  • Macroscopisch: - Grootte van sulci; ventrikels neemt niet toe - Atrofie (grotere sulci, ventr.) voor en bij 1e episode - Ontwikkelingsstoornissen hersenen frequenter
hersenactiviteit metabolisme
Hersenactiviteit: metabolisme
  • Meting: - Bloedtoevoer: - radioact. O2, Xenon..(PET,SPECT) - verandering magn. veld (f NMR) - Glucoseverbruik: fluorodesoxyglucose (FDG)
  • Resultaat: - rust: hypofrontaliteit - opdracht: - minder aktivatie front. cortex (WCST) - verschillend aktivatie - deaktivatiepatroon - afwijkende interactie hersengebieden
  • “Hole” hypothese naar “Whole” hypothese - afwijkend neuronaal netwerk
neuronale communicatie
Neuronale communicatie
  • Boodschap neuron - neuron - scheikundige stof vrijgezet: transmitter - bindt zich op celwand zonder neuron: receptor gevolg: aktivatie/inhibitie
  • Tientallen transmitters
  • Meerdere typen receptoren voor 1 transmitter
  • effect verschillen i.f.v. neuron, plaats-type, toestand
  • Binding transmitter (radioact.) - receptor te visualiseren - plaats - mate van bezetting van receptor
schizofrenie hyperactief dopamine systeem
Schizofrenie: hyperactief “Dopamine” systeem
  • Delay-Deniker (1960) - “neuroleptica”: minder opwinding, wanen, hall. Effectieve antipsychotische therapie
  • Carlsson: neuroleptica blokkeren dopamine receptor
  • Activatie van dopamine activiteit (amfetamine) beeld gelijkend op schizofrenie
  • Neuroleptica: - hoe beter binden met DA receptor hoe beter antipsychotisch effect - 60-70 % bezetting DA receptor: antipsychot. > 80 % bezetting DA receptor: neveneffecten (Parkinson, TD, ….)
nuancering dopamine hypothese
Nuancering Dopamine Hypothese
  • Verschillende DA banen: mesolimbisch: wanen, hallucinaties, DA hyperactief mesocorticaal: neg. symptomen DA hypoactief nigrostriataal: motoriek remming DA: neveneffecten
  • Geen duidelijke (globale) hyperactiviteit DA
  • Interactie, modulatie andere systemen (serotonine, ….)
neurofysiologie neuropsychologie
Neurofysiologie - Neuropsychologie
  • Electrische aktiviteit neuronen in antwoord op stimulus ——› geëvokeerde potentialen afwijkend verwerking van sensor informatie, opdrachten
  • Oogvolgbeweging: afwijkend
  • neurocognitief: aandacht, perceptie, geheugen, execut. functie, mot. vaardigheden, multipele afwijkingen
psychologische en maatschappelijke theorie n
Psychologische en maatschappelijke theorieën
  • Psychoanalyse
    • Theoretische conceptualisering zonder veel empirische argumenten
    • Reconstructie van persoonlijke geschiedenis
    • Freud, Klein, Bion, Lacan, ...
psychologische en maatschappelijke theorie n74
Psychologische en maatschappelijke theorieën
  • Gezinstherapie
    • Schizofrenogene moeder (Fromm-Reichman)
    • Maritaal schisma (Lidz)
    • Ongedifferentieerd gezin (Bowen)
    • Double-bind (Bateson)
    • Communicatieve stijl (Wynne)
    • Intergenerationeel proces (Bosormenyi-Nagy)
    • Paradoxicaal gezinsspel (Selvini)
    • EE-research
cerebrale ontwikkelingsstoornis schizofrenie
Cerebrale ontwikkelingsstoornisSchizofrenie
  • Structurele afwijkingen - functionele weerslag - statische afwijking
  • Genetische factoren
  • Omgevingsfactoren: - zwangersch.ziekten: infectie, (pre)eclampsie, placenta, voedsel, stress - pre-, perinatale complicaties
  • Kwetsbaarheid voor schizofrenie
omgevingsfactoren
Omgevingsfactoren
  • “Minor physical anomalies”
  • Zachte neurologische tekens
    • Reflecteren discrete disfuncties in prenatale ontwikkeling
    • Vorming C.Z.S. 12 -16 weken
  • Geboorte in winter en lente
  • Influenza in tweede trimester
omgevingsfactoren77
Omgevingsfactoren
  • Obstetrische complicaties (O.C.)
    • Meer totaal O.C.
    • Meer ernstige O.C.
    • Globale Odds Ratio
    • Lager geboortegewicht, meer prematuren, meer ernstige traumata
    • Hypothese: zuurstoftekort t.h.v. hippocampus
    • Meer bij mannen, effect overwegend bij negatieve familiale voorgeschiedenis
    • Meer bij geboorten in lente en winter
neurodevelopmental model van psychose
Neurodevelopmental model van psychose
  • Limbische structuren
  • Prefrontale cortex
  • Evolutie in de tijd
  • Maturatie van hersengebieden
  • Verbindingen en banen
  • Stresserende periode in vroege volwassenheid
slide79

Neurodevelopmental model van psychose

Etiologie van schizofrenie

ontwikkelingsdefect in de

mediale temporale kwab

schizofrenie

defect in

gen of

genetische

expressie

voeding,

infectie,

placentale

insufficiëntie

organische aandoening,

misbruik van middelen

anoxie,

hemorragie

0

3

15

45

6

2

geboorte

foetus (maanden)

perinataal

volwassenheid (jaren)

voor eerste psychotische fase
Voor eerste psychotische fase
  • Minor physical anomalies
  • Soft neurological signs
  • Later bereiken ontwikkeling mijlpalen (later zitten, gaan, praten)Minder vlot op school; sociaal angstig, verkiezen solitair spel (Britse Cohort Studie)
premorbid deficits in schizophrenia83
Premorbid deficits in schizophrenia

10

8

6

4

2

0

*

*

*

*

Grade equivalent score

*

*

*

Controls (n=24)

Individuals who later developed schizophrenia (n=58)

Grade level

0 1 2 3 4 5 6 7

Grade

*p<0.001 vs. controls

Reiter et al., 1995

gevolgen voor behandeling
Gevolgen voor behandeling
  • Vroegtijdig opsporen: preventie - specifieke, sensitieve tekens/afwijkingen wijzend op cerebrale ontwikkelingsstoornis
  • Biologische achtergrond - psychose - belang van antipsychotica - kwetsbaarheid (hersenletsel) stabiel profylaxis nodig
  • Verdere behandeling: langdurig bijsturen, betrekken familie, sociale context - manipuleren (omgevings)stress - voorzien in aangepaste opvang, steun
slide86

kwetsbaarheidsmodel

Genetisch-Somatisch

Psychosociaal

premorbiede kwetsbaarheid

Premorbied

Stress

Acute psychotische decompensatie

Acute episode

Psychosociale

invloeden

Relapse

Evolutie op

lange termijn

Deficits

Remissie

slide87

Positieve symptomenNegatieve Symptomen

Wanen Affect vervlakking

Hallucinaties Alogie, anhedonie

Gedesorg. spraak/gedrag avolitie

Soc. Profess. dysfuncties Interpers. relaties

Zelfzorg

Werken

Cognit. symptomenAffect. Symptomen

Aandacht, geheugen dysforie, depressie

Executieve functies hopeloosheid,

suïcidaal gedrag

biopsychosociale interventies
Biopsychosociale interventies
  • Biologische behandeling
    • Antipsychotica: acuut en onderhoud
    • Andere middelen
  • Psychologische behandeling
    • Individuele psychotherapie: steunend, analytisch, CBT, psycho-educatie…
    • Coping en sociale vaardigheden
  • Sociale begeleiding
    • Familie interventie
    • Rehabilitatie
neuroleptics
Neuroleptics
  • Effective “antipsychotic” treatment (hallucinations, delusions, thought disturbances)
  • Prevention of psychotic relapse
    • first episode, multi-episode, long-term remission
    • relapse rate with neuroleptic treatment: 10–20% without neuroleptic treatment: 70–90%
antipsychotica algemeen
Antipsychotica: algemeen
  • “De gegevens over de werkzaamheid van geneesmiddelen zijn zo duidelijk dat elke arts of psychiater die ze bij een patiënt met schizofrenie niet probeert, waarschijnlijk incompetent is. Geneesmiddelen zijn niet het enige ingrediënt, maar zij zijn wel het meest essentiële.”

F E Torrey, 1983

slide92
Placeb-controlled relapse prevention studies including both first-episode and multi-episode schizophrenics

Author

N

Relapse

after 1

year

On placebo (%)

On neuroleptics

(%)

Trochinksy et al. (1962

43

63

4

Leff and

Wing (1971)

35

80

35

Hogarty et al. (1974)

374

68

31

Chien (1975)

47

86

12

Rifkin et al. (1977)

73

75

5

Müller (1982)

50

72

8

Summary

622

74

16

antipsychotica algemeen93
Antipsychotica: algemeen
  • Depotpreparaten
    • Toediening per maand = 10 to 20 maal dagelijkse dosis in haloperidolequivalenten
    • Regelmatig contact met behandelend team
    • Dwang
    • Onvrijwillige patiënten
    • Recht op het weigeren van medicatie
    • 15 % vermindering van recidiefpercentages (Glazer, 1992)
antipsychotica algemeen94
Antipsychotica: algemeen
  • Problemen met klassieke neuroleptica
    • Beperkt effect op negatieve symptomen
    • Beperkt effect op cognitieve symptomen
    • Beperkt effect op affectieve symptomen
1946 1967

USA : aantal opgenomen patiënten

1946-1967

Beginning of widespread use

of psychopharmaceuticalsa

558,9

560

554

551,4

548,6

550

545

545,2

541,9

540

535,5

532

527,5

530

519,5

520

515,6

512,5

510

504,6

500

490,8

489

488,5

490

480

476

475

470

462

460

452,3

450

440

430

426,2

420

1946

48

50

52

54

56

58

60

62

64

66

nadelen van klassieke neuroleptica
NADELEN VAN KLASSIEKE NEUROLEPTICA
  • Effectiviteit : - psychot.symptomen: - 10-20% therapieresistent tot 50% resid. symptomen - beperkt/nadelig m.b.t. negatieve, depress. symptomen cognitieve deficits
  • Neveneffecten : Parkinsonisme, akathisie, tardieve dyskinesie Neuroleptic Induced Deficit : “Zombie” Hyperprolactin., gewichtstoename,…
  • Minder mogelijkheden tot psychosociale rehabilitatie, meer stigmaLage therapietrouw, frequent herval, rehospitalisatieBeperkte soc. professionele integratie, lage QoL
bijwerkingen
Bijwerkingen
  • EPS : Parkinsonisme
    • Bradykinesie, rigiditeit, tremor
    • 20 - 40 %
    • Binnen de 3 maanden na de start van behandeling
    • Stigmatiserend want zichtbaar, hindert rehabilitatie inspanningen
    • Behandeling : dosis reductie, anticholinergica
bijwerkingen98
Bijwerkingen
  • EPS : Dystonie
    • Acute vorm is erg hinderlijk en beïnvloedt compliance negatief
    • Tot 25% afhankelijk van product en dosis
    • Laryngeale & faryngeale dystonie : gevaar op verslikken
    • Vroeg na start van behandeling
    • Behandeling : anticholinergica
bijwerkingen99
Bijwerkingen
  • EPS : akathisie
    • Subjectieve en motorische component
    • 20 - 25 %
    • Vroeg na het starten van de behandeling
    • Jonge mannen
    • Dosis afhankelijk
    • Behandeling : aanpassen dosis; veranderen AP; propanolol; benzo
bijwerkingen100
Bijwerkingen
  • EPS : Tardieve Dyskinesie (TD)
    • Onwillekeurige repititieve bewegingen : oraal, perioraal, extremiteiten en romp
    • 20 - 40 % na langdurige blootstelling
    • Slechts 10% ernstig
    • Vrouwen, oudere patiënten, diabetes
    • Behandeling : Aanpassen dosis AP; dosis reductie (kan dyskinesie uitlokken of verergeren); anticholinergica beperken
bijwerkingen101
Bijwerkingen
  • Hormonale bijwerkingen
    • Menstruatieproblemen tot 90%
    • Galactorrhea tot 20% bij vrouwen
    • Transiënte verhoging prolactine-spiegels in 50% van de gevallen
    • Osteoporose bij oudere patiënten
    • Informatie over blijvende vruchtbaarheid
bijwerkingen102
Bijwerkingen
  • Alfa-adrenerge receptoren
    • Orthostatische hypotensie (5 - 20%)
    • Oudere patiënten : valpartijen
    • Seksuele dysfunctie (tot 60%)
  • Histaminerge receptoren
    • Sedatie
    • Oudere patiënten
bijwerkingen103
Bijwerkingen
  • Acetylcholinereceptoren
    • Mictieproblemen
    • Constipatie
    • Gezichtsproblemen (tot 25%)
    • Droge mond (tot 60%)
    • Cave glaucoom, prostaatproblemen
bijwerkingen104
Bijwerkingen
  • NIDS

“Ik had geen gevoelens meer. Ik gaf nergens meer om. Niets kon mij beroeren - zelfs de dood van mijn ouders niet. Ik vergat hoe het was om gelukkig of ongelukkig te zijn. Was het goed of was het slecht? Het was niets.”

bijwerkingen105
Bijwerkingen
  • Neuroleptic Induced Deficit Syndrome, NIDS
    • “Mentale bijwerkingen van neuroleptica”, geen algemeen aanvaarde definitie (Lewander, 1994)
    • Effect op affectieve,cognitieve en motivationele functies
    • Symptomen: sedatie, gevoel van vertraging, gebrek aan motivatie, gebrek aan initiatief, onmogelijkheid zich te concentreren, afwezigheid van emotionele respons, onverschilligheid tegenover omgeving, dysforie, ...
belang nieuwe antipsychotica
Belang nieuwe antipsychotica
  • Breder therapeutisch spectrum effect op refract., residuele psychotische symptomen verminderen, voorkomen van neg., depres. symptomen cognitieve deficits
  • Geen (minder) extrapyramidale neveneffecten, NIDS, hyperprol.
  • Herstel, verbeteren van psycho-affectieve en cognitieve mogelijkheden -Deelname in psychosociale rehabilitatie programma
  • Grotere therapietrouw, minder herval en rehospitalisatie
  • Betere socioprofessionele reïntegratie, grotere Q.O.L.
preventie eerste psychotische episode
Preventie eerste psychotische episode ?
  • Kwetsbaarheid opsporen : geen specifieke markers (neurofysiol. ?)Aandacht voor prodromen : - affect, cogn., perceptie (triest, bizar, veranderd, moe,…) - socialisatie, verminderen functionerenRisicofactoren : - adolescentie, persoonlijkh., familiale belasting - voorgeschiedenis : gestoorde ontwikkeling (cerebraal, - druggebruik, stressoren
  • Gespecialiseerd, nauwkeurig opvolgen Farmacologische preventie ?
sneller behandelen van eerste psychose
SNELLER BEHANDELEN VAN EERSTE PSYCHOSE
  • Eerste psychotische symptomen tot interventie : 1 - 3 jaar
  • Vroeger interveniëren omdat psychose isPsycho-sociotoxisch : - zelfbeleving, angst, zelfverwaarlozing - belasting familie, relaties - verlies schoolse, prof. contextCerebrotoxisch : - cerebrale veranderingen - minder effect antipsychotische medicatie, hogere dosis, langer toedienen meer non-responders, meer herval
  • Nieuwe antipsychotica : sneller gebruikt, minder neveneffecten, beter aanvaard
eerste fase van schizofrenie kritisch
EERSTE FASE VAN SCHIZOFRENIE KRITISCH
  • KRITISCHE EPISODE :-EERSTE CONTACT MET ZIEKTE, BEHANDELING-IMPACT OP PSYCHOSOCIALE, PROFESS. ONTWIKKELING-MEER FLORIDE SYMPTOMEN, EVOLUEREND EERSTE 5-10 JR.-RECIDIEF FREQUENTIE : 80% BINNEN 2-5 JAAR-SUÏCIDE FREQUENTIE : 10% EERSTE 10 JAREN-BELANG v. THERAP. RESPONS, COMPLIANCE, HERVALPREV.
  • ACUUT, NEURODEGENERATIEF PROCES
feiten over schizofrenie
Feiten over schizofrenie
  • Slechts een kleine groep patiënten blijft zonder behandeling vrij van herval
  • Deze groep patiënten kunnen we niet identificeren
  • Herhaald herval heeft dramatische psychosociale gevolgen voor patiënt en zijn familieConsensus : neuroleptische onderhoudsbehandeling is geïndiceerd voor alle schizofrene patiëntenUitzondering : onzekere diagnose (?); nevenwerkingen erger dan de gevolgen van een herval.
psychotisch recidief
PSYCHOTISCH RECIDIEF
  • “CEREBROTXICITEIT” v. PSYCHOSE
  • PSYCHOT. SYNDROOM : MEER AGRESSIE, DISRUPTIE (LANGERE) REHOSPITALISATIE
  • VERLIES EFFECT MEDICATIE: HOGERE DOSIS, LANGERE DUUR MEER NEVENEFF., MEER TD
  • INDIVIDUEEL BELEVEN : MEER TRAUMAT. , CONFRONTEREND DEPRESSIE, SUÏCIDE
  • VERLIES SOCIO-PROFESSIONELE INTEGRATIE
  • GROTERE BELASTING VOOR FAMILIE
bijsturen van de behandeling voorkomen van recidief
Bijsturen van de behandelingvoorkomen van recidief
  • Herkennen - van psychosociale stressoren - van familiale, emotionele belasting kritische houding, overbetrokkenheid - “early warning signs” (EWS) vroege tekens van herval
non compliance
Non-Compliance
  • Algemene redenen voor Non-Compliance :
    • Medicatie gebonden - Bijwerkingen

- Toedieningswijze

- Complexiteit van behandeling

    • Patiënt gebonden - Ontkenning van ziekte

- Hinder door bijwerkingen

- Stigma

    • Andere - Oppositie van familie

- Toegang tot behandeling

psychotherapeutische interventies
Psychotherapeutische interventies
  • Individuele begeleiding, steun, informatie
  • Training van vaardigheden - sociaal, cognitief - omgang met stress
  • Cognitieve training, verbeteren van informatieverwerking
  • Herstructureren denken (psychisch beleven)
  • Professionele inschakeling
interventie van de familie
Interventie van de familie
  • Gevoelens binnen de familie na de diagnose:
    • Ontkenning
    • Rouw / verdriet
    • Schuld
    • Vrees voor stigmatisatie
    • Verwardheid
expressed emotion
Expressed Emotion
  • Attitude van familieleden t.o.v. patiënt
  • Uitspraken, houding - kritisch - overbetrokken
  • Maat voor belasting in de omgeving Hoge EE, geïnact. buitenshuis, geen medicatie --------------> GROOT HERVAL RISICO Lage EE, +, act. Buitenshuis, medicatie --------------> LAAG HERVAL RISICO
slide117

Subgroups

Original EE study

1. On Drugs

12%

Low EE

13%

2. Not On Drugs

15%

3. On Drugs

15%

Total Group

< 35 H

28%

4. Not On Drugs

42%

High EE

51%

5. On Drugs

53%

> 35 H

69%

Nine-month relapse rate of total group of 128 schizophrenic patients.

Low EE = 71 patients; high EE = 57 patients

6. Not On Drugs

92%

aspecten van effectieve familie interventie
Aspecten van effectieve familie-interventie
  • Geven van informatie, regelmatig bijsturen (belang van stress, medicatie, kwetsbaarheid)
  • Scheppen grenzen tussen de generaties
  • Verbeteren van communicatie
  • Vergroten van probleemoplossend vermogen(oplossen van concrete problemen, op concrete manier)
  • Verlagen van verwachtingen, stellen van haalbare doelen
  • Reduceren van contact, meer fys. en psych.ruimte voor familie en patiënt
  • Vergroten van sociaal netwerk van familie en patiënt
slide119

Implicaties voor de behandeling

  • Psychosociale factoren bij relapse

Levensgebeurtenissen

HOOG

Relapse-

“drempel”

Majeur

Mineur

Dagdagelijkse

levensgebeurtenissen

CUMULATIEVE STRESS

Omgeving met lage stress

LAAG

1 JAAR

2 JAAR

TIJD

slide120

Implicaties voor de behandeling

Psychosociale factoren bij relapse

HOOG

Dagdagelijkse levensgebeurtenissen

Relapse

“drempel”

CUMULATIEVE STRESS

Omgeving met hoge stress

LAAG

1 JAAR

2 JAAR

TIJD

rehabilitatie gemeenschapsgerichte zorg
Rehabilitatie, gemeenschapsgerichte zorg
  • Focus op : - aanpassen van individu en omgeving - coping, vaardigheden, probleem oplossen
  • Netwerk van: continue omvattende gecoördineerde individuele aangepaste programma’s
  • vermijden van : - overstimulatie (recidief risico) - onderstimulatie (regressie, deficit)
slide122
De-institutionaliseren
  • Homeless: - groter aantal meer jongeren, vrouwen - 50% psychotisch, majeure pathol. - ex-residenten, jongeren nooit behandeld(Bachrach ‘92, Scott’93)
  • Transinstitutionalisatie: toename psych. patiënten - in hostels - gevangenis (Pepper’92, Weller’92)
  • Reductie aantal bedden (London) - 150% bezetting van acute (0,42 per duizend) acuut - geen opvang voor psych. patiënten
rehabilitatie
Rehabilitatie
  • D. Bennett

“Het proces van het helpen van een fysiek of psychiatrisch geïnvalideerd persoon om het beste van zijn/haar residuele mogelijkheden te maken en optimaal te functioneren in een zo normaal mogelijke context”

psycho sociale rehabilitatie
Psycho-sociale rehabilitatie
  • Effectief in behandeling chronische patiënten
  • Effect langdurig intramuraal programma minstens gelijk aan extramuraal: sociaal, professioneel
  • Grotere tevredenheid patiënt, familie
  • Minder rehospitalisatie extramurale groep
  • Kosten extramuraal kleiner/gelijk intramuraal
    • (Stein e.a., Hoult e.a., Leff ….)
psychosociale rehabilitatie bachrach 1992
Psychosociale rehabilitatie(Bachrach, 1992)
  • Maximum aan mogelijkheden ontwikkelenIndividueel aangepaste interventies
  • Belang van omgevingsfactoren
  • Beklemtonen van mogelijkheden van patiënt
  • Herstellen van hoop
  • Nastreven van professionele inschakeling, dagactiviteit
  • Omvattende zorg
  • Patiënten worden betrokken (niet voor maar met)
  • Continu, aanhoudend proces in tijd, over settings heen
rehabilitatie126
Rehabilitatie
  • Een stabiel leven van goede kwaliteit in een omgeving die een gevoel van zinvolheid geeft
  • Verschuiving van symptomen naar mate van functioneren en kwaliteit van het leven
  • Evolutie van aan episoden gebonden zorg naar continue zorg, aangepast aan de specifieke noden van de patiënt, zo lang hij/zij dit nodig heeft
  • Strategieën op lange termijn
rehabilitatie van chronische pati nten
Rehabilitatie van chronische patiënten
  • Voortdurende symptomen
  • Geringe zelfwaardering
  • Weinig sociale vaardigheden
  • Geringe professionele vaardigheden
  • Gevoeligheid voor stress
  • Stress als gevolg van de status van psychiatrische patiënt
  • Disfuncties variëren met de tijd
  • Vervreemding van de maatschappij