Ocuk gel m ve e t m
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 134

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ PowerPoint PPT Presentation


  • 228 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ. ÜSTÜN ZEKÂ VE ÖZEL YETENEKLİ ÇOCUKLAR. 1. ÜSTÜN ZEKÂ VE ÖZELYETENEKLİLER 1.1. Zekâ ve Yetenek 1.1.1. Temel Kavramlar Zekâ, üstün zekâ, özel yetenek 1.1.2. Zekâ ve Özellikleri Zekâ, bireyin gerek sorunları çözerken gerek çevreye uyum sağlarken var olan tüm

Download Presentation

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Ocuk gel m ve e t m

OCUK GELM VE ETM

STN ZEK VE ZEL YETENEKL

OCUKLAR


Ocuk gel m ve e t m

1. STN ZEK VE ZELYETENEKLLER

1.1. Zek ve Yetenek

1.1.1. Temel Kavramlar

Zek, stn zek, zel yetenek

1.1.2. Zek ve zellikleri

Zek, bireyin gerek sorunlar zerken gerek evreye uyum salarken var olan tm

yetenek ve becerilerini kullanmas ile ortaya kan dzeydir.

nsann dnme, akl yrtme, objektif gerekleri alglama, yarglama ve sonu

karma yeteneklerinin tamamna zek denir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.1.2.1. Zeknn Snflandrlmas

  • Gnlk yaamda zek, genelde tek bir yetenek veya becerinin sivrilmesi biiminde anlalr. Bu hatal bir dncedir. nk zek alglama, mantk,hafza, renme, dnme gibi pek ok yetenek ve becerinin birlikte kullanm ile kendini gsterir.

  • Zek genel hatlaryla Thorndike tarafndan ana farkllk erevesinde snflandrlmtr;

  • Soyut Zek

  • Sembol kullanarak dnme yeteneidir. ocuklukta pek kendini gstermeyen bu

  • zek,12 ya ve sonrasnda arlkl olarak kendini gsterir. Soyut zek gerekte var olmayan ancak var olanlar arasndaki ilikilerden, zihnin soyutlama ve genelleme gcyle elde ettii sembollerle urar.

  • rnein pi says, trev, limit, saylar tabiatta somut olarak yoktur. Matematik

  • kavramlarn kullanmak, matematiksel ilikileri kurmak soyut zek iidir. Romanc,air,

  • besteci soyut zeksn kullanr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Mekanik (Somut) Zek

  • Ara gere ve makineleri yapp kullanmada kendini gsterir. ocukluk yllarnda

  • kendini gstermeye balayan bu zek, bozulan bir oyunca tamir ederken, yapboz tr

  • oyuncaklarla urarken youn biimde kullanlr.

  • Bu zeknn daha ok mhendislerde, tamircilerde, uzman iilerde bulunmas gerekir.

  • Sosyal Zek

  • Toplumsal evreye uyum salamada, insanlarla iyi ilikiler kurmada kendini gsterir.

  • Sosyal zeksn iyi kullanan bir insan evresinde sevilir, saylr, lider zellikleri ile sivrilip

  • insanlar etkiler.

  • Politikaclk, avukatlk, retmenlik, pazarlamaclk gibi toplumla sk ilikiler iinde

  • olmas gereken mesleklerde sosyal zek n plana kar.

  • Gemite ve gnmzde farkl yaklamlar ierisinde zeknn birok tanm yaplmtr. Bu yaklamlar;

  • Psikometrik yaklamlar,

  • Geliimsel yaklamlar,

  • Biyo- ekolojik yaklamlar,

  • oklu yaklamlardr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Psikometrik yaklam Zeky nicel, tek ve btnleik bir kavram gibi grr.

  • ocuun iki ynn ne kartmaktadr. Bunlar, szel-dilsel ve mantksal matematiksel

  • yetenek alanlardr. nk bu alanlar nicel olarak ifade edilebilir.

  • Geliimsel yaklamda Piaget, bireyin deiik yalarda zmleme ve uyum

  • salama yoluyla evreye uyum saladn ortaya kartmtr. Zeky evreye

  • uyum salama gc olarak ele alr.

  • Biyo ekolojik yaklamclardan Ceci, zeknn oluumunda, hem bireyin kaltsal

  • olarak getirdikleri hem de iinde doduu evrenin bilekesi olduunu savunur.

  • oklu yaklamclardan birisi olan Gardnera gre, insan beyni sekiz zek

  • alann iermektedir. Geleneksel eitim bunlardan sadece iki tanesini, szel/ dil

  • ve mantk/ matematik zek alanlarn dikkate almaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

  • oklu Zek Kuram Uygulamalar

  • Gardner zeky,bir ya da birden fazla kltr iin deerli olan bir rn ortaya koymak

  • ya da problem zme yetenei olarak tanmlamtr. Gardnera gre bireyin sekiz tr zeks vardr. Bunlar:

  • Szel/ Dil Zek: Dili dzgn kullanabilme, gzel okuyup konuabilme, kelimelerle dnp karmak cmleleri anlayabilme becerisidir. iir, mizah, hikye anlatma, gramer, mecazlar, tebihler, soyut ve simgesel dnme, kavram oluturma ve kelime yazma gibi karmak olaslklar ieren dil retim sorumluluudur. nsann szel/dilsel zeks, konuulan kelimenin, okunan iirin, yazlan ya da tartlan fikir ya da dncelerin farkndadr.

  • Bu zek trnde gelimi insanlar okuma, yazma, konuma ve tartma gibi konularda baarldrlar ve iir, mizah, hikye anlatma, tartma ve yaratc yazm konularnda da isteklidirler.


Ocuk gel m ve e t m

Mantk/ Matematik Zek: Soyut kavramlar anlama, problemleri mantk ve akl yrterek zme, grafik, ema ve ekillerle almaktan holanma, karmak ilikileri zebilme becerisidir. Bu tr zekya sahip olan bireyler sorular sorarak sonuca ulamaktan holanrlar. Genellikle analitik ve bilimsel dnme diye adlandrlan yetenekleri ierir.

Matematik ve fen alann kapsar. Mantksal/matematiksel zek, problem zme ya da yeni bir eyin doruluunun tartld durumlarda harekete geer. Bu zek, kavramlar tanma, saylar ve geometrik ekiller gibi soyut sembollerle alma, bilginin belirgin paralar arasnda ilikiler kurma ve/veya bu paralar arasndaki farkl bantlar grme kapasiteleri gerektirir.

Bu zek trnde gelimi olan insanlar nesneleri tanmlamada, analiz etmede ve matematik/bilim gibi konularda problem zmede baarldrlar ve benzer eyleri eletirme, kark resimlerden ekil karma, matematik, bilim, bulmaca ve problem zme gibi konulardan holanrlar. Mantksal zek, toplumda olduka fazla deer verilen bir yetenek alandr. Szel/dilsel zek ve mantksal/matematiksel zek biimleri, gnmzde tm zek testleri, standart baar testleri ve Bat eitim sisteminde

kullanlan kolej giri snavlar iin temeldir. Bu eit zekya sahip olan renciler okullara giri snavlarnda stn baar gsterirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • Mzik/ Ritm Zek: Mzikle dnme, mzikle ilgili kavramlar anlamak, dinlemek, yorumlamak, kolayca aklda tutmak, yeni sesler retmek, mzik aletlerini kullanabilme becerisidir. Dilde olduu gibi mzik de bireyin kendini ifade aralarndan biridir ve Gardner mziin

  • kendisine has bir zeks olduunu savunur. Bu zeks stn olan kiiler bir arknn ritmini kolayca yakalayabilirler.

  • Bu zek trnde gelimi olan insanlar, bir mzik aleti almaktan, mrldanmaktan, ark bestelemek ve bunu seslendirmekten holanrlar.


Ocuk gel m ve e t m

Grsel / Uzamsal (Meknsal) Zek: Etraftaki resimleri, ekilleri alglama ve bunlarla dnp muhakeme edebilme becerisidir. Resim, grafik ve heykel gibi grsel sanatlar; denizcilik, harita yapmcl ve mimarlk gibi yzey ve onun iinde bilginin kullanmn gerektiren durumlar ve farkl derinlik ve alardan objeler tasarlama yetenei gerektiren satran gibi oyunlar grsel/meknsal zek ile ilgilidir. Bu zeknn temelindeki anahtar duyu, grme duyusu ve buna bal olarak ekiller tasarlama ve zihinde resimler yaratma yeteneidir. Uzamsal zek, uzamsal dnyann zihinsel modellerini biimlendirme yeteneidir.


Ocuk gel m ve e t m

Bunu yaparken birey, modeli ynetir ve ynlendirir. boyutlu dnme bu zeknn en belirgin zelliidir. Denizci, mhendis, heykeltra, ve ressam olmak iin bu tr zekya sahip olmak gerekmektedir. Uabildiimizi iddia ettiimiz, sihirli yaantlar geirdiimiz ve belki de harika bir

macera hikyesinde ba kahraman olduumuz ocukluk dlerimizde tamamen bu zek kullanlr. Bu zek trnde ok gelimi olan insanlar, zihinlerinde resimler yaratr ve bunlar izerler. Bununla birlikte yaratclklar, renkleri kullanma ve harita okuma yetenekleri ile iyi bir hayal gleri vardr. izim, resim, heykel yapm ve zihinlerinde nesneler tasarlamay severler.


Ocuk gel m ve e t m

Bedensel/ Kinestetik Zek: Problem zmede veya yeni bir ey meydana getirmede btn vcudu veya vcudun paralarn kullanabilme becerisidir. Bedensel zekya sahip insanlar tiyatro, bale, spor ve dansta baarldrlar. Zihin ve beden balantsn iyi biimde kurarlar. Bu zek trnde gelimi olan insanlar, spor yapmay ve dans etmeyi severler.

Bunun yan sra ellerini iyi kullanrlar, vcut kontrol ve koordinasyonunda baarldrlar. Aktrler, palyaolar ve pandomim oyuncular gibi insanlar, insan ruhunu derinden etkilemek iin vcudun kavrama, anlama ve iletiim kurmadaki sonsuz olanaklarn en iyi ekilde kullanan insanlardr.


Ocuk gel m ve e t m

Kiiler Aras Zek: nsanlarla birlikte nasl allmas, yaanmas ve kar tarafla nasl iletiim kurulmas gerektiini anlama becerisidir. Liderlik yapmak, insanlar ikna edebilmek, geni bir arkada grubuna sahip olmak, dinlemesini ve konumasn sevmek gibi zellikler bu zek trne sahip olan insanlarda bulunur. Bakalarn anlama olarak da ifade

edilebilir. Bu dier kiilerin nasl altklarn, onlar nelerin gdelediini, onlarla birlikte nasl alacan anlama yeteneidir. Sosyal (kiiler aras) zek bir grup iinde i birlikli alma yetenei gerektirir. Dier insanlarla szel ve szsz iletiim kurma yetenei gibi. Bu zek, insanlar arasndaki ilgi farklarn ortaya koyar. rnein ruh halleri, huylar, ynelimleri ve amalarndaki ztlklar gibi. Bu zeknn daha ileri bir ekli, kendini bakalarnn yerine koyma ve onlarn niyet ve arzularn anlayabilmedir. Bir ekli de bakalarnn duygu, korku, nsezi ve inanlaryla zdeleebilmedir.

Bu zek trnde ok gelimi olan insanlar genellikle danmanlar, retmenler, terapistler, politikaclar ve dini liderlerdir.


Ocuk gel m ve e t m

Kiisel Zek: Bireyin kendi i dnyasn, duygu yapsn, dncelerini tanyp bununla kontroll bir ekilde yaama becerisidir. Yalnz kalmak, yapt ilerin olumlu ya da olumsuz deerlendirmesini yapp bunlardan ders karmak, bamsz olmak gibi zellikler bu tr zek yapsna sahip olan kiilerde baskn olarak bulunur. Baka bir deyile isel zek, bizim kendi bilincimizin farknda olmamza, kendi kendimizi tanmamza olanak salar; bu, bizim kendimize dnme ve kendimizi izleme

aamasdr. Bizim kendi kiiliimiz ve kendimizi ama yeteneimiz, isel zekmzn ileyen ksmdr. Bununla birlikte tecrbelerimizdeki birlik ve btnlk, yksek bilin durumunu fark etme, gelecein ekiciliini yaama ve ryalardaki olaslklar gerekletirir ve kapasitemizi artrr. Bu zek trnde gelimi olan insanlar bakalarnn duygu ve dncelerini anlama, younlama, konsantre olma ve nesne tesi dnme konularnda baarldrlar ve meditasyon yapmaktan holanrlar. Gardnera gre bu zek ok zeldir ve dil, mzik, sanat, dans, semboller ve kiiler aras iletiim gibi tm dier zek trlerini kapsar.


Ocuk gel m ve e t m

Doa Zeks: Doay ve doada bulunan bitki, hayvan ve dier varlklar inceleme, gzlemleme ve bunlara ilgi duyma becerisidir. Bireyin doada olup bitenleri anlamas, doa olaylarndan holanmas, kendini doada evindeymi gibi hissetmesi, farkl trleri tanmlamas ve bu alanlara ilgi gstermesi biiminde ortaya kar.

Doa (natralist) zeks; kayalar ve imler ile flora eidi de dahil olmak zere bitkileri, mineralleri, hayvanlar, dnyay, dalar, denizleri, mevsimleri vb. tanma ve snflandrma yeteneidir. Arabalar ya da spor ayakkablar gibi kltrel rnleri tanma becerisi de doasal zekya dayanabilir.


Ocuk gel m ve e t m

Her insan bunu belirli llerde yapabilmekte, kpekleri, kedileri ve aalar

tanyabilmektedir. Ama baz insanlar daha ok kk yalarda rnleri tanmada ve

snflandrmada ar derecede baarl olmaktadr. rnein dinozorlar tanmada ya da drt yalarndaki ocuklar, yetikinlerden daha baarldrlar.

Bu zek trnde gelimi olan insanlar izcilik-daclk yapmaktan, jeolojiden, astronomiden, doa tarihi mzeleri ile ulusal parklar ve hayvanat bahelerini gezmekten ve balk tutmaktan holanrlar.

Gardnera gre bireyler yle ya da byle bu zeklarn tmne deiik dzeylerde

sahiptir. Kimisinde ok gelimiken kimisinde de geliimleri ortalama evresinde kalm

olabilir. oklu zek kuramnn anahtar kavram oul kelimesidir. nk zek ok ynldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Gardner zeknn zelliklerini yle sralar:

  • Her insan kendi zeksn artrma ve gelitirme yeteneine sahiptir.Zek sadece deimekle kalmaz, bakalarna da retilebilir.

  • Zek insandaki beyin ve zihin sistemlerinin etkileimi sonucu ortaya kan ok ynl bir olgudur.

  • Zek, ok ynllk gstermesine karn kendi iinde bir btndr.

  • Her insan, eitli zek alanlarnn tmne sahiptir.

  • Her insan, zek alanlarndan her birini belli bir dzeyde gelitirebilir.

  • eitli zek alanlar, genellikle bir arada belli bir uyum iinde alrlar.

  • Bir insann her alanda gizil gc orannda zeki olabilmesinin birok yolu bulunmaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.1.2.2. Zek Ynnden zel Gruplar

  • Hemen hemen her ocuun, yatlarndan daha iyi olduu bir yan vardr. Kimisi

  • konumada, bir dieri resim yapma ya da ark sylemede yatlarndan daha iyidir.

  • ocuklarn bir ksm ise akranlar eitli iler baarrken hl temel baz beceriler

  • kazanmada byk glklerle kar karyadrlar.

  • Normal okul sistemi iinde ocuklar, genellikle dzeyin paraleli olan renme

  • kmelerine ayrlabilirler.

  • Ortalama renme gc olanlar

  • Ortalama st renme gc olanlar

  • Ortalama alt renme gc olanlar

  • Bu ana grup dnda ok kk sayda olduka ar ve g renen renciler de

  • vardr. Bunlara bilindii gibi zihinsel engelliler denir. Bu kk sayya eit grup ocuklar da olduka ileri renme dzeyine sahiptir ki bunlara da stn zekl ya da zel yetenekli ocuklar denir.


Ocuk gel m ve e t m

"Uygar dnyada yerimizi korumay salamlatrmay istiyorsak yetenein her

zerresine, zeknn her kvlcmna ve maharetin en kk na bile ihtiyacmz

vardr.


Ocuk gel m ve e t m

1.1.3. Yetenek ve zellikleri

Yetenek; Bir kimsenin bir eyi anlama ve yapabilme kapasitesidir

ocuk geliiminin erken dnemleri, hayatn sonraki dnemlerindeki zihinsel becerileri, kritik dnme yeteneklerini, kendine gveni, renmeyi, problem zme becerileri gelitirmesini ve bakalaryla uyumlu olma kapasitelerini etkiler. lk 36 ayda ocuk kendi dnme, konuma, renme yeteneklerini ve yetikinlikteki deerlerinin ve

sosyal davranlarnn temellerini atar. Kazandklar bu yetenekleri okul hayatnda ve genel olarak tm hayatlarnda kullanacaklar ve bu yetenekler baarlarn, verimliliklerini belirleyecektir.

Erken ocukluk dneminde ocua uygun uyaranlarn verilmesi, ocuun zeksn ve

renme kapasitesini artrmaktadr. Eer ocuun evresel artlar uygun olmazsa ocuk sklkla zihinsel, sosyal ve davransal geliimde tam kapasitesine ulaamamaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

Erken dnemde beyindeki ileti yollar oluurken ocuun uygun uyarlar almas nemlidir. Ald grsel, iitsel, tat, koku ve dokunma uyaranlar elektriksel ve kimyasal iletim yollarnn yaplanmasn ekillendirecektir.

Bunun zerine matematik, dil ve okuma gibi zihinsel yetenekler yaplanr. Bu srete renme, konuma, dnme, problem zme yetenekleri geliir

Bu srete ocuun baland bir kii (genellikle anne) ve yaknndaki kiilerle

ilikilerinin ekli (sevgi, ihtiyalarnn zamannda anlalp, uygun yollarla giderilmesi, scak dokunular, ses tonu ya da yemek, sevgi, dokunma vb. temel ihtiyalarnn giderilmemesi, kaba davranlar, istismar) hayat boyu sosyal ilikileri ekillendirecek yeteneklerinin gelimesinde etkili olur. Kiinin kendine gveni, dier insanlara balanma, gvenebilme, iliki kurabilme yetenekleri ve bakalaryla uyumlu olabilme kapasitesi bu etkileimlerle ekillenerek geliir.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.1. Temel Kavramlar

Nitelikli olan kiileri belirlemek iin eskiden beri eitli terimler kullanlmtr: Zeki,

kafal, akll, dhi, deha, beyinli, beyin gc, stn zekl, sekin, zel yetenekli, stn

baarl gibi. Bu terimlerin bir blm bireyin sahip olduu doal yetenekleri belirlerken

(zeki ve zel yetenekli terimleri gibi), dier blm de doal yetenek araclyla elde edilen rn belirtmektedir(deha, stn baarl, sekin gibi).

Hangi kmeler dikkate alnrsa alnsn, olaanst niteliklerin belirlenmesinde, sahip

olunan bu zelliin kendisi deil bireydeki yansmalar llebilmektedir. Zek ve yetenek gibi zelliklerin lm, l aralarnn standart olmamas nedeniyle toplumdan topluma, sosyoekonomik dzeye, kltr ve lkelere gre deikenlikler gstermektedir.

Zek ve yetenek kavramlarnn llmesinde tm alan uzmanlarnn hemfikir olduu

normlarn bulunamamas, stn zekl ve zel yetenekli ocuklarn gz ard edilmesindeki nemli etkenlerden birisi olmutur.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.2. Tanm ve Snflandrma

stn zekllar: Zek blm eitli leklerde srekli olarak 130 ve daha yukar kanlara ve kendi yatlarndan rastgele seilmi bir kmenin %98 inden stn olanlara stn zekl denir.

zel yetenekliler, zek blm srekli olarak 120 ve daha yukar olup da gzel

sanatlar, matematik ve teknik gibi alanlarda yatlarndan belirgin lde stn olanlara verilen addr.

stn veya zel yetenekli ocuklar: Zek, yaratclk, sanat, liderlik kapasitesi veya

akademik alanlarda yatlarna gre yksek dzeyde performans gsterdii, alan ve konu uzmanlar tarafndan tanmlanan ocuklardr. stn veya zel yetenekli ocuklar,

yeteneklerini gelitirmek iin zel eitim ve faaliyetlere ihtiya duyan ocuklardr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Marland Raporunda zel yetenek, aadaki alanlarn birinde ya da birkanda yksek

  • performans ve baar gsterme eklinde tanmlanmaktadr.

  • Genel zihinsel yetenek

  • zel akademik yetenek

  • Yaratc ya da retici dnce yetenei

  • Liderlik yetenei

  • Grsel ve gsteri sanatlarnda yetenek

  • Psikomotor yetenek


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.2.1. Snflandrma

  • Bunlar ierisinde en yaygn kabul gren tanma gre; Zihinsel yeteneklerinin ya da

  • zeklarnn birounda akranlarna gre st performans gsteren ya da gizil gce sahip olan, yaratclk yan gl olan ve bir ie baladnda asla vazgemeyen stn zekl

  • denilmektedir. Bu ocuklar, kendi akran gruplarndan rastgele seilmi bir kmenin

  • %98inden stn olan ocuklardr.

  • zel yetenekli ocuk: Bir ya da birden ok yetenek alannda ya da zek

  • zelliinde akranlarndan ok stn performans gsteren ya da gizil gce sahip

  • olan ve dier alanlarda da ortalama dzeyde zelliklere sahip olan ocuklardr.

  • stn zel yetenekli ocuk: Belirli bir alanda olaanst yetenek ya da baar

  • gsteren dier alanlarda ise ortalama yetenek gsteren ya da dil becerilerinde

  • olaanst iken dier alanlarda ortalama yetenee sahip olanlardr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Yaratclk yetenei ayrcalkl olan ocuk: Performans ya da gizil g olarak zgr dnme biimi olan ya da sanat dallar ve mzik ortam ile dncelerini kendine zg biimde ifade eden ocuklar.

  • Liderlik gizil gc ayrcalkl olan ocuk: Dier kiileri etkileme yetenei olarak tanmlanabilir. Kendi akran gruplar zerinde genellikle etkili olur.ok erken yalardan itibaren bu ocuklar yeteneklerini sergilemeye balar.

  • Olaanst yetenekli ocuklar: Mzik, bale, drama, tiyatro gibi performans alanlarndan birinde olaanst yetenek gsteren ocuklar.

  • Psikomotor alanlarda olaanst yetenek gsteren ocuk: Hz, g, koordinasyon, top kontrol vb. spor alanlarnda stnlk gsteren ocuklar.


Ocuk gel m ve e t m

Grld gibi artk stn zekl, zel yetenekli ocuklarn tanmlanmalarnda kesin

bir snrlamay getiren, ZB kullanlarak snflandrma yaplmamaktadr. Ancak, lkemizde yaplan snflandrmada rehberlik ve aratrma merkezlerince yaplan lmler sonucu verilen ZB ye baklmaktadr. Kararnameye gre kartlan ynetmelik erevesinde bu anlayn deimeye baladn grmekteyiz. Bunun sonucu olarak etiketlenme tehlikesi, stn zekl ve zel yetenekli ocuklar iin de yava yava azalmaktadr. nk konulan etiket, ocua kar ailenin ve toplumun tutumlarnda deiiklie neden olabilmektedir. Bu deiiklikler birok durumda ocuun geliimini olumsuz ynde etkilemekte, aile ii ilikileri bozmaktadr. ocuun, ocukluunu yaamas ve salkl bir ruhsal yap gelitirmesini de tehlikeye sokmaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.3. Tanlama ve Deerlendirme

stn zekl ocuklarn tanlamas yaplrken, eer ocuun sahip olduu zek ya da

yetenek dzeyi akranlarndan ok ok stnse bu ocuun stn zekl olup olmadn

belirlemeye hi gerek yoktur. ocuk, kendi dzeyini apak gstermektedir. Ancak

akranlarndan olan farkll bu kadar belirgin olmayan yani ortalamann biraz stnde

yetenek gsteren ocuklarn durumlarn belirleme amacyla baz saptamalarn yaplmas gerekmektedir. stn zekllarn tanlanmasnda kullanlan yntemlerin byk bir blm bu alanda nc almalar yapan Termann 30 yl sren dikey genetik yntemle boylamasna yapt aratrmayla elde ettii veriler ve yntemleri esas alarak belirlenmitir. stn zekl ve zel yetenekli ocuklar zellikle okul ncesi dnemde tanlamada kullanlan yntemlerin geerlikleri ve gvenirlikleri olduka dktr. nk ocuun yetenek yelpazesindeki dzey henz billurlamamtr.


Ocuk gel m ve e t m

  • ocuk Geliim Profilleri

  • stn zekl ve zel yetenekli ocuklarn gerek taranmasnda gerekse tanlanmasnda

  • en salkl olan, tm sosyoekonomik katmanlardaki stn zekl ocuklarn saptanmasnda kolaylkla uygulanabilecek bir yntem olan, ocuun bilisel, duyusal, devimsel, duygusal geliim alanlarndaki performansn lekler kullanlarak (bilisel toplumsal alanlarda olduu gibi) baz alanlar iin gsterdii performansn profillerinin kartlmasdr. Bu geliim alanlarnn bazlarna ilikin standartlatrlm lt baml lekler gerekir. ocuun btn gereksinimlerinin gvenli ve sevgi dolu bir ortamda aile tarafndan salanmas, okul ncesinde bu ocuklara ilikin donanma sahip retim kadrolar oluturuluncaya kadar dnlebilir. stn zekl, zel yetenekli ocuklarn da tpk akranlar gibi erken eitim almalar, sahip olduklar yetenek dzeyini en st snrna kadar kartmalarn salamak asndan nemlidir. Kald ki lkemizdeki ailelerin eitim dzeyleri, ocuk yetitirmeyle ilgili bilgi dzeyleri, ocuun yetenek dzeyine paralel ortam hazrlamay gerektiren ekonomik koullar dikkate alndnda, erken ocukluk eitiminin zellikle bu ocuklar iin yararll ortaya kar


Ocuk gel m ve e t m

  • Grup Zek Testleri

  • zellikle grup testleri bu alanda yetimi olan retmenlerin gzlemleri ile

  • dengelendii takdirde tarama amacyla kullanlabilir. Ancak bu aralarla gdsel ve

  • duygusal sorunlar olan stn zekllarn gzden karlma olaslklar bulunmaktadr. Bunun yannda bu lekleri ancak ocuk ilkretim kademesine geldiinde uygulamak

  • gerekmektedir.

  • Baar Testleri

  • Grup testleriyle ayn snrllklar olmakla beraber, ocuun deiik akademik

  • alanlardaki becerilerini belirleme asndan nemli ipular verebilir. eitli renme

  • yetersizlii gsteren stn zekl ocuklarla yaratc ocuklarn belirlenmesinde ie yaramaz. Bu aralarla da ilkretimde uygulanmaya balanmas gereken leklerdir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Bireysel Zek Testleri

  • Klasik ve geleneksel anlamda stn zekl ocuun yetenekleri ve gizil gc hakknda

  • daha kesin tanmalar yapmay olas klan lekler olarak benimsenmelerine karn, ocuun snf ortamnda nasl bir performans gsterebileceini kestirmede kullanlamaz. Pahal ve uygulamas uzman ve zaman gerektiren leklerdir. Kltrel snrllk ve yanllklar bulunmaktadr. Bu ara, ancak ocuk ilkretime baladktan sonra uygulanabilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • retmen ve Gzlem Kanaati

  • Her eit ocuun devam ettii, herhangi bir semenin sz konusu olmad okullarda retmenlik yapanlarn ocuklarn zek dzeylerini belirleme konusunda isabetlerinin %60 dolaylarnda olduunu aratrmalar gstermektedir. Seerek renci alan okullarda bu orana retmenler ulaamamaktadr. retmenlerden; snflarnda yaa en kk ancak ortalama baar dzeyinde olan ocuklarla, snflarnn en zeki ve yetenekli rencilerini ve akademik konularda stn baar gsteren ocuklar belirlemeleri istenerek saptama yaplabilir.Aratrmalar, snfnn yaa kk ancak ortalama baar gsterenler arasnda stn zekl ve zel yeteneklilerinin en fazla grldn belirtmektedir. Bu saptama yntemi okul ncesi dnemden balayarak ilkretim aamasnda da kullanlabilir. Ancak bu tek gsterge olarak dikkate alnamaz.


Ocuk gel m ve e t m

  • Arkada Gzlem ve Kanaati

  • zellikle liderlik, psikomotor alanlardaki zel yetenekli ocuklar belirlemede

  • kullanlabilecek gvenirlii ok fazla olmasa da dikkatli dzenlenmi sosyometrik leklerle ocuklar saptamada kullanlabilir bir yntemdir.

  • Aday Gsterme

  • Okullara gnderilecek bir form ile ynetici, rehber retmen ve snf retmenlerinden, stn zekl zelikleri tayan rencileri aday gstermeleri ya da ana babalarndan isabet orannn %40 olduunu Terman aratrmas gstermektedir. Bu nedenle ana babalardan salanacak n bilgilerin mutlaka baka verilerle desteklenmesi gerekmektedir.


Ocuk gel m ve e t m

Aile Gemii

stn zekllar konusunda yaplan aratrmalar, gizil g olarak tm sosyoekonomik

katmanlarn eit ansa sahip olduklarn ancak, uygun evre koullarnn ve olanaklarnn ocua salanmas asndan st sosyoekonomik dzeye sahip ailelerin ansnn daha fazla olduunu gstermektedir. Ancak burada, zelikle ana babann eitim dzeyinin yksek renim olma koulunu da belirtmek gerekir. Bunun nedeni, evre kadar kaltmn da ancak byle bir ortamda ortaya karak ocuun yeteneklerini gstermede etkili olmasndandr. Tm bu veriler sonucunda, rencinin var olan performans dzeyini belirten deerlendirme raporu yazlmakta ve bu raporlar dikkate alnarak renci bireysel eitim program hazrlanmaktadr. Bu programda, uzun ve ksa vadeli eitim hedefleri, birey iin en uygun yerletirme tipi, salanacak destek hizmetler ve bu programn geerlilik sresi gibi konular yer almaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

  • lkemizde zel yetenekli ocuklarn belirlenmesi genel olarak aamalarla

  • izlenmektedir.

  • retmen bildirimi / adlandrmas,

  • Yetenek testleri,

  • Bireysel zek testleri,

  • Yardmc testler.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.4. Yaygnlk

Zek dalm erisinin bir ucunda zek gerilii gsteren kiiler yer alrken dier

ucunda ise stn zekl kiiler yer almaktadr. Toplumun oluturan kiilerin ancak %2'lik bir blm 130 ve stndeki IQ derecesine sahiptir. IQ derecesi 140'n zerine kldnda bu oran % 0.2 ye dmektedir. MEB zel Eitim Rehberlik ve Danma Hizmetleri Genel Mdrl verilerine gre zel yetenekli bireylere verilen eitim olanaklar incelendiinde, Milli Eitim Bakanl bnyesinde Ankara, Bayburt, Bursa, Isparta ve stanbul'da bilim ve sanat merkezleri ald grlmektedir. Ayrca pek ok renci de okul ncesi, ilkretim ve ortaretim kurumlarnda kaynatrma programndan yararlanmaktadr Bununla beraber buralarda grev alan

retmenlerin zel yeteneklilerin eitimi konusunda zel bir eitim almadklar

grlmektedir.


Ocuk gel m ve e t m

zel yetenekli ocuklarn ileride nemli roller oynayacak yetikinler haline

getirilebilmesi iin ,onlarn erken fark edilmesi ,doru tan konulmas gerekmektedir.Bu

ocuklarn bazlar stn geliimleri ve baarlar ile kendilerini daha kolay tannabilir hale getirmektedirler.Fakat bazlarnn yetenekleri eitli nedenlerden tr gizli kalmaktadr.Her toplumun,her kuanda byle gizli kalm ,kefedilmeden eriyip gitmi pek ok yetenekli birey bulunmaktadr.Sosyal ,ekonomik ve kltrel dzeyi dk ailelerde ,aznlk guruplarnda okula gidememi ya da erken ayrlmak zorunda kalm olanlarda stn yeteneklerin fark edilmesi daha g olmaktadr.Hatta okula devam edenler arasnda farkna varlmayp tersine kanlarla damgalanm,gerek yetenekleri sonradan ortaya km olanlar bulunmaktadr.

Her yz ocuktan en az ikisinin stn yeteneklere ve hnerlere sahip olduu

bilinmektedir. Eflatun bu ocuklar altn ocuklar diye adlandrr.


Ocuk gel m ve e t m

Albert Einstein drt yanda konutu ve yedi yanda okudu.

Beethovenin mzik retmeni onun iin mitsiz vaka dedi.

Tolstoy baarszlk nedeni ile okulu brakt.

Walt Disney ,iyi fikirleri olmad iin alt gazeteden kovuldu.

Abraham Lincoln yzba olarak katld savatan er olarak terhis oldu.

Winston Churchill altnc snf tekrarlad.

Newtonun okulda notlar ok dkt.

Edisonun retmeni onu hibir ey renemeyecek kadar aptal buluyordu.

Werner Von Braun dokuzuncu snfta cebirden kald.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.5. Nedenler

  • Yetenek, genetik olarak ocukta olumakla birlikte evre araclyla byyp

  • gelimektedir. Ebeveynler, aile evresi, arkada gruplar ve toplumsal deneyimleri ocuun yeteneklerinin gelimesinde en nemli etkenlerdir.

  • 1.2.6. stn Zekl ocuun zellikleri

  • 1.2.6.1. Fiziksel zellikleri

  • Genelde,

  • Geliimin tm alanlarnda yatlarnn ilerisindedirler.

  • Doumda dier ocuklardan daha ardrlar.

  • Bebeklikte olaanst hareketlilik gsterirler.

  • Fiziksel yap ve genel salklar normalin stndedir. Erken yrr, erken

  • konuur, okumay erken yata renirler.

  • stn nitelikte sinir sistemine sahiptirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • Ar duyarl sinir sistemine sahiptirler. Duyu organlar keskindir.

  • Bebeklerde bu ar duyusal uyarlabilirlik, battaniyelerini stlerinden atma, giyim eyalarndaki markalardan, altlarnn slanmasndan rahatsz olma, grltye youn tepki gsterme ve tat alma duyularnda ar duyarlk eklinde ifade bulabilir.

  • Olgunlama daha hzl gerekleir.

  • Kuvvetlidirler ve koordinasyon gerektiren faaliyetlerde tepkileri daha hzldr.

  • ok iyi duyabilirler.

  • Hastalklara kar daha direnlidirler.

  • Dier gruptakilere oranla daha fazla yaarla


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.6.2.Sosyal Geliim zellikler

  • Genelde ,

  • Kendilerinden byk ocuklarla karmak oyun oynama eilimindedirler.

  • Arkadalar arasnda poplerdirler.

  • Anne baba ya da bakcy erken tanma ve glme becerisi gsterirler.

  • Ses, ar ve acya kar ar tepki verebilirler.

  • Karsndakilerin dncelerini, duygularn ve isteklerini kestirebilme yeteneine sahiptirler.

  • Yeni ve deiik durumlara kolay ve abuk uyum salarlar.

  • Grup iindeki liderliin amac ve ilevini kavrayabilmeleri ve dierlerinin gereksinim ve ilgilerine duyarl olabilmeleri nedeniyle, genellikle lider olma eilimindedirler. Hem liderlik iin arzulanan kiilik zelliklerine hem de geni ilgi alanna sahip olmalar liderlik potansiyellerini daha da arttrr.

  • Espri yetenekleri gelimitir.

  • Okula kar isteklidirler ve ders d etkinliklere katlmaktan zevk duyarlar.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.6.3. Kiilik zellikleri

  • Genelde ,

  • Bamsz olma zellikleri gsterirler. Bu zellikleri renme etkinliklerinde de

  • grlr.

  • Yksek ama ve ideallere sahiptirler.

  • Faaliyetlerini balatmak iin bir d kuvvete ihtiya duymazlar yani iten denetimlidirler.

  • Yaamlarndaki olaylar denetim altna alabileceklerine inanrlar, kaderci deildirler.

  • Hayal glerinin fazla gelimesi sonucunda, bazlar hayali arkadalar

  • oluturabilir. Bazen bir aile ve toplumu hayal glerinde canlandrabilirler. Daha byk ocuklar bilimkurgu trmde fanteziler yaratabilirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • Ar duygusal olabilirler. Yaplan hakszlklar arkadalarna ynelik bile olsa, byle bir durum gzlerinin yala dolmasna neden olabilir. Yok olma

  • tehlikesinde olan trler, enerji kaynaklarnn azalmas, kirliliin artmas gibi

  • dnya sorunlarna ar duyarl davranabilirler.

  • Mkemmeliyetidirler.

  • zgvenleri yksektir.

  • Meseleleri sorgular, net bir ekilde dnr, ilikileri fark eder ve anlamlar

  • idrak ederler.

  • Azimli ve sebatldrlar.

  • Bakalaryla kolayca ibirlii yaparlar.

  • Alak gnlldrler, bakalarna yardm etmekten holanrlar.

  • alkandrlar.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.6.4. Zihinsel zellikleri

  • Genelde,

  • Doumlarndan itibaren grdkleri, iittikleri, dokunduklar eylere yatlarna

  • oranla daha fazla ilgi gsterirler, dikkatlerini daha uzun sre younlatrabilirler.

  • Daha byk yalarda da dikkat sreleri daha uzundur. Daha merakl olmalar,

  • ok ey renme isteklerine sahip olmalar nedeniyle, bir sorunla karlatklar

  • zaman, bu konu zerinde akllarn daha uzun sre altrabilirler ve daha g

  • ilerde daha baarl olabilirler.

  • Dnceleri akcdr.

  • Kolayca ezberleme ve ezberlediklerini de uzun sre belleklerinde koruyabilme

  • zelliine sahiptirler.

  • Geni szck daarcna sahiptir. Kelimeleri kolaylkla ve yerinde kullanrlar.

  • Akc bir konumalar vardr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Kendi balarna okumay renirler.

  • Saylara erkenden ilgi duyma ve matematiksel akl yrtme baars yksektir.

  • Zaman kavram erken geliebilir.

  • Yeni mekanik aletler kefedip ina edebilirler.

  • ki ii ayn anda yapabilirler.

  • Yksek dnce srelerini altrc ekilde bilgilerin aktarlmasndan holanrlar.

  • Daha az yaplam renme materyalini tercih ederler. Baladklar grevlerin

  • bitirilmesi iin kendilerine daha fazla frsat verilmesini isterler ve sonuca iyi ulaabilirler.

  • Mkemmel, uzun sreli bellekleri vardr. Hafzalar gl olduu iin nemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.

  • Okuduunu anlama baars yksektir. Okumay ok severler. Yatlarnn seviyelerinin zerindeki eserleri rahatlkla okuyabilirler.

  • Tartmalarda gelimi szel beceriler sergileme gelimitir.

  • Bilgisayar kullanmada beceriklidir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Karmakl zebilme yetenekleri vardr. Hzl ve kolay renirler.

  • Muhakeme ve problem zme yetenekleri gelimitir.

  • Ar yaratclk ve yksek hayal gc vardr.

  • Gzlemleme gleri fazladr. Esnek ve srad dnrler. Meseleleri farkl -

  • perspektiflerden ele alrlar. Yeni fikirlere kapal kalmazlar. Hemen her an

  • renmeye hazr haldedirler. Gelimelere rahatlkla ayak uydurabilirler.

  • ok ilgin fikirlere sahip olabilirler. Yaratclk ve mucitlik zellikleri vardr.

  • Sebep sonu ilikisine ilgi duyarlar.

  • Ar merakl olma, ok soru sorma eilimindedirler.

  • Yksek dzeyde enerjiye sahiptirler.

  • Alglayc ve i grldrler.

  • Sanat, bilim, geometri, mekanik, teknoloji ya da mzikte baarl olurlar.

  • Hayalleri gldr. Sanat dallarnda orijinal eserler verirler. Ritim ve hareket

  • kontrolleri gelimitir.

  • Saduyu ve pratik bilgilerden yararlanrlar.

  • Ancak btn bu zellikler her ocukta bulunmaz.


Ocuk gel m ve e t m

Bu zelliklerin bir ksm zel yetenekli ocuklan tanlamada kullanlmakla birlikte

normal yetenekli ocuklarda da ska gzlemlenmektedir. Sz konusu niteliklerin

ocuklarda gzlemlenebildii farkl zaman dilimleri de olabilir. zel yetenekli ocuklar bu listedeki zelliklerin yalnzca bir ksmna, byk bir ksmna ya da tmne sahip olabilir. Bir ocuk bu zelliklerin ounu sergilerse aileler ya da eitimciler ocuun zel yetenekli olup olmadn renmek iin bir uzman tarafndan ocuun deerlendirilmesini isteyebilirler. Bu ocuklar uygun eitim programlarna yerletirilebilir ya da destek eitim alabilirler. zel yetenekli ocuklarn - sekiz yalar arasnda erken tanlanmalar nemlidir. Erken tanlama zrl ocuklar iin olduu kadar zel yetenekli ocuklarn da en elverili dzeyde eitim almalarna imkn salar.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.7. zel Yetenekli ocuklarn Olumsuz Ynleri

  • Rutin devlerden abuk sklrlar.

  • leri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.

  • Snfta ok fazla dikkat ekebilirler.

  • Bakalarnn gremedii ilikileri grebilir ve dersin ounu sadece bu konuda

  • tartmaya ayrmak isteyebilirler.

  • Bazen bir projeyi bitirip dierine balamay istemeyebilirler.

  • Ara sra hayallere dalarlar ve dikkatleri dalr.

  • Dier rencilerin "snk" kalmalarna sebep olabilirler.

  • Kendilerine ok da faydal olmayan eserlere gereinden fazla zaman harcayabilirler.

  • Yersiz espriler yapabilirler.

  • Bazen gereinden fazla yeniliki olabilirler.

  • Baarszlklardan ok abuk etkilenebilirler.

  • Ar derecede otoriter olabilirler.

  • Bakalarnn fikirlerine yeterince nem vermeyebilirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.8. stn ve zel Yetenekli ocuklarn Alanlara Gre zellikleri

  • 1.2.8.1. Mzik Alanndaki zel Yetenek zellikleri

  • Ritim ve melodiye dier ocuklardan fazla tepkide bulunur.

  • Mzikle ok ilgilidir. Plak, kaset dinler. Nerede mzik etkinlii varsa ona katlmak ister.

  • Mzik paralar yapmaya byk istek ve aba gsterir.

  • Bakalar ile ark sylerken onlara uymaktan holanr.

  • Yatlarna, duygu ve dncelerini anlatmak iin sk sk mzii ara olarak kullanr.

  • eitli mzik aletleri ile ilgilenir, onlar almay dener.

  • Mzisyenler, arkclar ve mzik paralar ile ilgili koleksiyonlar yapar.

  • Dinledii mzik parasn ksa zamanda renir, anlaml ve uygun ekilde syleyebilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.8.2. Resim Alanndaki zel Yetenek zellikleri

  • eitli konularda izimler yapar.

  • Resimler, planlar, resimlere derinlik verir ve paralar arasnda uygun oranlar kullanr.

  • Resim almalarn ciddiye alr ve resim yapmaktan haz duyar.

  • Dier ocuklarn yaptndan deiik izimler yapar.

  • Resim yapma, izme ve boyama iin ok zaman harcar.

  • Resmi kendi yaantlarn ve duygularn ifade etmek iin baarl olarak kullanr.

  • Dier insanlarn, sanat-resim almalarna ilgi duyar.

  • Dierlerinin eletirilerinden holanr ve ilerinden yeni eyler renir

  • amurdan, sabundan, plastirinden vb. yumuak gerelerle boyutlu eyler yapmaya zel ilgi gsterir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.8.3. Fen Alanndaki zel Yetenek zellikleri

  • Okumay sever ve fen raporlarn yorumlayarak bir ilgi zemini oluturur.

  • Fen bilgisi konusunda otorite olan kaynaklar tarar.

  • Fikir ve hipotezleri test etmeye ynelik deneyler yapar.

  • Fen ve teknik aralar kullanabilir ve bunlara vakf olur.

  • Yerinde ve yeterli veri seer.

  • Verilerden geerli karmlar yapar ve tahminlerde bulunur.

  • Problem zmede kullanlan teknik ve srelerin altnda yatan varsaymlar

  • tanr ve deerlendirir.

  • Fikirleri hem niceliksel hem de niteliksel ifade edebilir.

  • Fen Bilgisini toplumsal deiim iin kullanr ve uygular.

  • Bilinen gerek ve kavramlardan yeni iliki ve fikirler oluturur.

  • Bilimsel gzlem, veri toplama ve yorum yapma becerileri vardr.

  • Problemlere ynelik duyarlla, yeni fikirler gelitirme yeteneine, deerlendirme yeteneine sahiptir.

  • Devaml merakldr.

  • Tutarszlklarn tespitinde tetiktir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Yksek dzeyde mekanik dnmeye sahiptir.

  • Uzay ilikilerine ilgi duyar.

  • Planlama ve iletiim yeteneine sahiptir.

  • renme ve bilgiye srekli alk duyar.

  • abuk renir, kavrar, aklda saklar.

  • Genelleme ve soyutlama yaparak elindeki bilgiyi dier alanlara aktarabilir.

  • Dnceleri ve nesneleri sistematik biimde bir araya getirebilir.

  • Sorgulamalarndane,nasl,neden sorularnn tesine ulamaya alr

  • Birbirini takip eden konular ve olaylar dizisi karsnda bir sonraki adm takip

  • edebilir.

  • Bir alanda rendii konu ile baka bir alanda rendii konu arasnda mantkl

  • ilikiler kurabilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Olaylar arasndaki bantlar, sebep sonu ilikilerini ve benzerlikleri

  • yatlarndan daha abuk ayrt edebilir.

  • rendiklerini yeni ve farkl alanlarda kullanabilir.

  • eitli konularda mantkl eletiri getirebilir.

  • Bir kez rendiini kolay kolay unutmaz.

  • Kimsenin aklna gelmeyecek sorular sorar.

  • Bir cmlede ya da szde, dorudan bildirilmeyen, kastedilen anlamlar bulup

  • karabilir.

  • Sorun zmnde karmak yntemler kullanabilir.

  • Yetikin denetimi olmakszn bir proje, deney zerinde alabilir.

  • Arkadalarnn etkinliklerini rgtleyip planlayabilir.

  • Yeni deneyler yapmaya isteklidir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.8.4. Matematik Alanndaki zel Yetenek zellikleri

  • Verilerin ele alnmasnda, dzenlenmesinde gze arpan yetenee sahiptir.

  • Zihinsel eviklie sahiptir.

  • Orijinal yorumlar yapar.

  • Fikirlerin iletilmesinde gze arpan yetenee sahiptir.

  • Gze arpan genelleme yetenei vardr.

  • Yazl iletiimden ziyade szl iletiimi tercih eder.

  • Ayn problem zmne ynelik deiik yntemleri kullanr.

  • Olaan d matematiksel ilemler yapar.

  • Gayret gerektiren olaan d problemler sorar.

  • Uygulamaya, analize, senteze ve deerlendirmeye odaklanr.

  • Problemi ksa srede zer.

  • Matematii baka kategorilere entegre edebilir.

  • lgisiz gibi grnen ilemler arasnda ilgi kurar.

  • Yanl ve doruyu seme gleri fazladr.

  • Yatlarnn zemedii zor problemleri zebilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.8.5. Sosyal Alandaki Yetenek zellikleri

  • Yana gre kavramsal olarak ilerlemitir.

  • leri dzey, teknik bilgi birikimine ya da ok zel bilgilere sahiptir.

  • G veya karmak ilerden holanr.

  • Bamsz projeler iin yksek standartlar belirler.

  • Snf arkadalar tarafndan yeni fikir ve bilgilerin kayna olarak grlr.

  • Snf arkadalar tarafndan bir grup stratejicisi ya da organizatr olarak

  • grlr.

  • nsan ilikilerinde mizah grr ve kendi kendine glebilir.

  • Yaratc ykler anlatr ya da yazar.

  • Geni bir alana yaylan ve/veya olduka kapsaml ilgileri olur.

  • Dier insanlarn grmedii ilikileri grebilir.

  • Bilgiyi kolayca ve sratle kazanr.

  • lerlemi younlam ve geni konulara eilen bir okuyucudur.


Ocuk gel m ve e t m

  • nsanlara ve sosyal etkileimin sonularna kar duyarllk, samimi ilgi ve

  • bakalarnn fikir ve ahlaki deerlerini takdir eder.

  • zellikle insan davranlarnn deerlendirilmesi asndan eletirel yarg

  • kapasitesi vardr.

  • Hayal gc, zaman ve mekan bakmndan farkllk gsteren sosyal durumlara

  • kendini ynlendirme yetenei vardr.

  • Zaman duygusu ve birbirini izleyen olaylarn baka olaylarla ilikisini grme

  • yetenei vardr.

  • Sosyal problemlerde aratrma, uygulama, bir problemin snrlarn alglama,

  • verileri saklama, kantlar sralama, hipotez oluturma, anlaml sonulara varma

  • ve yazl ya da szel sunular iin sonular etkin biimde dzenleme yetenei

  • vardr.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.9. Erken ocukluk Dnemindeki stn veya zel Yetenekli ocuklarn

zellikleri

Erken ocukluk dneminde bu ocuklar, bir veya birden ok alanda stn veya zel

yetenee sahip olabilirler. Takvim yalarnn zerinde bir geliim dzeyi sergiler ve

yatlarna gre daha gelimi oyunlarla ilgilenirler. Oyunlarn, sahip olduklar liderlik

zelliinin bir getirisi olarak kendileri kurmak isterler, kurduklar oyunlardan abuk sklr, yatlar oyuna daha yeni adapte olmuken, onlar farkl bir oyuna gemek isterler. Bu ve benzeri istek ve zellikleri nedeniyle yatlar ile oluturduklar oyun gruplar ierisinde uzun sre barnamazlar ya da uyumsuz olarak gzlemlenirler. Bu gibi nedenlerle, byklerle iletiim kurmada daha istekli ve baarldrlar.

Merakldrlar ve srekli sorular sorarlar. Daha ok fen ve doa olaylarna, hayvan

davran, tepki ve zelliklerine, yrtc ve vahi hayvanlara ve yaam koullarna saylara ve say oyunlarna, kelimeler ve anlamlarna, svlar, kimyasal maddeler ve

deiimlerine,mekanik aletlere, bu aletlerin i dizaynlar, paralar ve alma prensiplerine kar youn ilgiye sahiptirler.


Ocuk gel m ve e t m

Gzlem gleri yksektir. Her an gzlem yaparlar. Gzlemledikleri ve ilgilerini eken

bir olay mutlaka denerler. Bu denemelerin says, stn veya zel yetenekli ocuun

bilgileri beyninde kodlama ekline ve doyuma ulamasna gre artarak deiiklik gsterir. renme amal olan bu denemelerin says artarak tekrara dnrken, stn veya zel yetenekli ocuk, tekrarlad denemelerin hepsinde de, gzlemledii ya da algladklaryla yetinmez ve kendinden, evresinden bir eyler katarak devam ederler.

Merak ettikleri konular zerinde aratrmac ve hrsldrlar. stn veya zel yetenekli

ocuklar, deneyerek renme ve model alma yoluyla renmeyi setikleri iin, yakn

evresinde ya da televizyonda grd bir davran ya da olay, ne kadar gerek d olsa da, mutlaka deneme ve sonuca ulama isteinde srarcdrlar. Bu deneme isteklerinin engellenmesi ya da ertelenmesi durumunda hrnlarlar ve asla vazgemezler.


Ocuk gel m ve e t m

Fikir ve dncelerini mutlaka ifade etme ve kabul grme ihtiyac iindedirler.

Ynlendirme ya da retileri sevmezler. Onlara yneltilen sorular cevaplamak ya da hazr bilgileri dinlemek yerine soru sormay ya da anlatmay tercih ederler. zellikle ebeveynleri ve yakn evresi tarafndan, fikirlerinin dinlenildiini ve fikirlerine nem verildiini hissetmeleri, stn veya zel yetenekli ocuklar iin; duygusal geliimleri asndan olduu kadar, zihinsel geliimleri asndan da olduka nemlidir. Dncelerini ifade ederken, aradaki boluklar fark edip, tamamlama frsat da bulacaklardr. Bylelikle, ihtiya duyduklar anda onlara; ynlendirme yerine, rehberlik yaplarak, geliimlerini, olumlu ynde destekleme frsatlar deerlendirilebilinir. Hafzalarn ok iyi kullanrlar. Dnme ve yorumlama yetenekleri yatlarna gre daha farkldr. Alglama dzeyleri ok hzldr.


Ocuk gel m ve e t m

Bu nedenle tekrar sevmezler ve sabrszdrlar. nceden rendikleri bilgileri, yeni durumlara ok iyi transfer ederler. Olaylar arasnda, kendilerine zg olarak kimi zaman geree yakn, kimi zaman ise olaanst kodlamalar ve balantlar kurarlar. Resim ve mzie kar ilgileri yksektir. Bu alanlardan birinde ya da ikisinde de zel yetenee sahip olabilirler. Yaptklar resimlerde, renkleri kullanma tarzlar ve yaratc glerini ortaya koyma biimleri olduka farkl ve ilgi ekicidir.

Ritm duygular gelimitir. Yeni duyduklar bir mzik parasn inanlmaz bir hzda kavrayp ayn ekilde ifade edebilirler.

Yaratc yetenekleri, hayal gleri bakalarnn ilgisini ekecek oranda yksektir. Bu

glerini her zaman ortaya koyarlar. Kimi zaman, orijinal ve etkileyici fikirler retip

olaanst yorumlarda bulunarak yaratc dnce yetilerini sergilerler, kimi zaman da

yaptklar sanat almalar (artk materyallerle yeni bir rn oluturma vb.) ve resimlerde k noktalar ve bunlar ifade etme biimleri ile yaratc yeteneklerini ortaya koyarlar.


Ocuk gel m ve e t m

Duygusal anlamda yksek duyarllk gsterirler. Bakalarnn duygu ve dncelerine

nem verirler. letiime girdikleri kiilerin duygu ve dncelerini annda alglama ve

yorumlama yeteneine sahiptirler. Sanldnn aksine, kibirli ve ulalmaz davranlar

sergilemezler. Paylama her zaman ak ve yardmseverdirler. Hatta arkada grubu

ierisinde, yardma ihtiyac olan arkadalarna, talep gzetmeksizin yardma hazrdrlar.

Duygusal anlamda yksek duyarlla sahip olmann olumsuz bir getirisi olarak, kendilerinde var olan yetenekleri sergilemekten sknt duyabilirler.

Yukarda verilen bilgiler nda; stn veya zel yetenekli ocuklara kar

yaklamda hassas olmak ve bu ocuklarda var olan zellie gre birebir tutumlar

gelitirmek daha salkl ve olumlu olacaktr.

stn veya zel yetenekliliin de bireysel bir zellik olduu unutulmamal, bu trdeki

ocuklar iyi tanmal ve asla onlara stn veya zel yetenekli olduklar iin deerli olduklar gibi yanl bir tutumla yaklalmamaldr.


Ocuk gel m ve e t m

Hatta stn ifadesi, kendilerinin dierlerinden farkl olduunu hissettirecei ve olumsuzluk hissine kaplacaklar gz nnde bulundurularak onlara kar kullanlmamaldr.

Her eyden nce bir birey olduklar ve birey olmann getirisi olarak farkllklarn

olabilecei hissi verilmelidir. Baarl olduklar ya da olacaklar iin deil, bir birey olarak, her halkarda, onlara deer verildii, tam anlamyla hissettirilmelidir.

zel yetenekli ocuklar zerinde yaplan incelemelerin byk bir ksm alt ya

ve daha yukarsnda bulunan ocuklar zerinde yaplmtr. Bunun nedenlerinin banda 0 - 6 ya ocuklarnn yeteneklerini herhangi bir ara veya testle ortaya karma zorluu gelmektedir. Fakat bilinen bir gerek de erken tehisle eitim programlarna bir an evvel balanmasnn ne kadar nemli olduudur. Okulncesi dnem zihinsel, sosyal, dil geliiminin en hzl olduu dnemdir. Bu nedenle ocuun doutan getirdii stn yetenek potansiyelinin gereklemesi ve gelimesini salayacak uyarclarn ilk aylardan itibaren verilmesine balanmaldr. Bu tr ocuklar renmeye tevik etmek iin rendiklerinin ne ynden yararl olduklarn fark etmelerine yardmc olunmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.10. Eitimleri

stn yetenek, yaratltan gelen bir zelliktir. zel yetenekli insanlarn en nemli

zellii, renme hzlardr. Bu tr ocuklar, dierlerine gre daha erken yata konuma,

okuma ve yazmay renirler. Doymak bilmez meraklaryla srekli yeni eyler renme

azmi tarlar. Eer anne babalar, retmenleri ve arkadalar, bu ocuklara gerekli alakay gsterir, sabrla onlar dinler ve motive ederlerse, ruhi krizlere dmeden kendilerinden beklenen performans gsterirler. Aksi takdirde ilgisizlik, hor grlme ve bask gibi sebepler yznden yetenekleri krelir.

zel yetenekli ocuklarn yaklak yars, okula gitmeden nce okumay renmekte,

bamsz olarak almaya ve aratrmaya da daha erken yata balamaktadrlar. Bitip

tkenme bilmeyen enerjileri sebebiyle yanl olarak bazen kendilerinin hiperaktif olduu

sylenmektedir. Grev ve problemleri organizeli, hedefli ve verimli bir ekilde ele alarak

zerler. renme, aratrma ve kefetme konusunda motivasyonlar yksektir.


Ocuk gel m ve e t m

  • retmenlerin stn zekl ocuklarn tanmlanmasnda anne - babalarndan daha

  • fazla baar gstermesine karn ocuklar yeterli dzeyde saptamada ok da baarl

  • olduklar sylenemez. Ancak verilecek olan baz ipularndan yararlanarak bu konudaki

  • yeterliliklerini arttrmalar olasdr. stn zekl/ zel yetenekli ocuklarn zellikleri

  • anmsanacak olunursa olaan snf ortamlarnda gsterecekleri davranlar aka ortaya yle bir tablo karacaktr:

  • Srekli olarak huzursuzluk ya da ar hareketlilik gsteriyorsa,

  • Arya kaan llerde aka ya da yaramazlk yapyorsa,

  • Btn olumlu ve uyumlu davranlarna karn, akademik olarak gstermesi gereken baary gsteremiyorsa,

  • Ders etkinliklerine katlmayp bir kede oturuyor, iine kapanarak gndz dleri kuruyorsa,

  • Sklkla okula gelmek istemiyorsa,

  • retmenin sonulandrd bir konuda hala srarl biimde tartmaya devam

  • etmeye abalyorsa,


Ocuk gel m ve e t m

  • Tm bunlar zel yetenekli ve stn zekl ocuklarn tm gizli glerine karn

  • programda baarsz olduklarnn bir gstergesi olup, bunun olas nedeni, retmenin

  • renciye uygulad programn;

  • ok kolay olmasndan,

  • Snf almalarndaki hzn ok ar gelimesinden,

  • Ar tekrarlara yer vermesinden,

  • Derinlemesine tartmalara yeterince yer vermemesinden,

  • Ders konularnn renciye ilgin gelmemesi, onun olgunluk ve yetenek dzeyinin ok altnda olmasndan, kaynaklanmaktadr diyebiliriz.

  • lkemizde ne stn zekllar, ne de zel yeteneklilere ynelik yeteri kadar eitim

  • olanaklarnn bulunmamas nedeniyle olaan akranlar ile birlikte kaynatrma ortam iinde ama kendilerine uygun olmayan bir eitim almak durumundadrlar. Bu nedenle, normal snf retmeninin snfndaki stn zekl/yetenekli ocuklar iin baz dzenlemeler yapmas kanlmaz olmaktadr. Bu dzenlemelerde retmenlerin yapmalar gerekenler ylece belirtilebilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.10.1. retmenin Snfta Yapmas Gerekenler

  • Daha g sorular sormas, yeni dnceler ve kavramlara ilikin yeni uygulamalar gelitirmesini isteyerek rencinin dncelerine esneklik kazandrmaldr.

  • Snf almalarna ilikin zel aratrma ve inceleme devleri vermelidir.

  • Muhakeme yetenekleri normal ocuklardan daha stndr. Fikirler arasndaki

  • ilikileri kolaylkla grp kavradklarndan snfta bu yeteneklerinin gelimesi iin frsat verilmelidir.

  • Geni bir kelime hazinesine sahiptirler, bunlar kolaylkla kullandklarndan snf ii almalarda bu zelliin gz nnde tutulmas gerekir.

  • lgilendikleri konularda zel proje gelitirmelerine frsat tannmas ve bu projeyi

  • snf arkadalaryla paylamalarna imkn salamaldr.

  • Kendilerine zg ilgileri olduundan, grupla olduu kadar, bireysel almalara da nem verilmelidir.

  • Ders uralarnda kuru ve kitaba bal bilgilerden ok geni gzlem, deney ve

  • aratrmalara yer verilmelidir.

  • Eitsel kol bakan olmalarna, etkinlikleri planlamalarna ve oyunlar ynetmelerine frsat tanmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • renme yetenekleri normallere gre daha stn olduundan, mfredat

  • programndaki konular geniliine ve derinliine zenginletirilmelidir.

  • Ak bir biimde stn olduklar matematik, fen vb. derslerde daha st dzey

  • salamaldr. Bu alanlarda daha zgr ve ileri almalarn tevik edip

  • tekrarlayc altrmalardan uzak tutmaya almaldr.

  • Baz konularn retilmesinde retmene yardmc olmalar salanmaldr.

  • Kendi gnlk baarlar onlar doyurmadndan, okul ii ve okul d eitli

  • uyumsuzluklar doabilir. ocuu doyurmak, tatmin etmek iin ders ii ve ders

  • d zel uralara yer verilmelidir.

  • Bu ocuklar iin, ana babalar ve okul aile birlii ile iliki kurup zel ders ya da

  • en yakn niversitelerden ders alabilmelerini yollarn aratrmaldr.

  • Yeteneklerinin farknda olmasn salamaldr.

  • stn zekl renciler yaratc yeteneklere sahiptirler. r:


Ocuk gel m ve e t m

  • Yaratcln gelitirilmesi iin aadaki bilgiler gz nnde bulundurulmaldr:

  • Bir problem zmnde, o problemin zm yollar ile ilgili, ocuklar tarafndan ortaya atlan fikirler zerinde kritik yaplmamaldr.

  • leri srdkleri fikirlerin acayiplii ho karlanmaldr.

  • Ortaya atlan fikirlerin ounda yarar vardr.

  • Problemlere kar rencilerin duygular etkili hale getirilmelidir (Eer tm dnyadaki insanlar parmakl olsalard, ne olurdu? gibi).

  • Fikir akcl tevik edilmelidir (Bir tulann eitli kullan yerlerini aklayn.) gibi.

  • Orijinal fikirleri tevik edilmelidir.

  • Problemlerin deiik yollarla zmne frsat verilmeli ve zemin hazrlanmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.10.2. retmenin Snfta Yapmamas Gerekenler

  • zel yetenekli ocuklara ayn konuda ok uzun devler vermemelidir.

  • stn zekl ocuklar, normal zekya sahip ocuklardan daha sratli rendiklerinden, derslerde gereksiz tekrarlardan kanmaldr.

  • Allmn dndaki grlerini reddetmemelidir.

  • Zamanlarnn boa harcanmasna neden olmamaldr.

  • Angarya niteliinde grevler vermemelidir.

  • Belirli bir uran belirli zaman limitleri ierisinde bitirilmesi zorunluluunu belirtmemelidir.

  • Yanllarndan dolay rencileri azarlamamaldr.

  • Gzlem, aratrma ve deneylerin gereksizliine inanlmamal, bu almalar snf uralarnda nemsemelidir.

  • rencileri bir eyi olduu gibi kopya etmeye tevik etmemelidir.

  • Yaplan ite ve devlerde gereinden fazla ekilcilik ve zenti zerinde durmamaldr.

  • Akademik konular iin, resim-i, beden eitimi ve mzik gibi dersleri feda etmemelidir.


Ocuk gel m ve e t m

stn zekl ve yetenekli ocuklarn byk ounluu yksek enerjiye sahiptir.

Bunlar yerlerinde duramaz, srekli yenilik ve hareket isterler. Normal ocuklardan ok farkl niteliklere sahiptirler. Bu nedenle de normal snf ortamnda eitli olumsuzluklara neden olabilirler. Bunlar u sebeplerden kaynaklanabilir:

Bu ocuklarn bilgi, ilgi ve beceri dzeyleri ayn yataki ortalama rencilerin hayli

tesinde olduundan ihtiyalar karlanmazsa abuk sklarak snfta huzursuz davranlar gsterebilirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • Bilgi, ilgi ve beceri dzeyleri yksek olduundan snflar ve yalarndan daha yksek dzeydeki konularla ilgili soru sorabilirler.

  • Herhangi bir konu ilenirken yanl bulma, eletiri, itiraz gibi tepkiler vermeleri

  • olaandr.

  • Konumay sevdiklerinden gerek ders dnda kme tartmalarnda, gerekse ders esnasnda snfn ynetimini ve konuma dzenini salamak olduka

  • zordur.

  • Normal ocuklar iin yaplan snf ii tekrarlar bu tip ocuklar doyurmaz. Onlar iin can skc bir hal alr.

  • stn zekl ocuklar az bir gayretle snf seviyesinin stnde bir baar

  • gsterdiklerinden kendi kapasiteleri orannda alma zorunluluu duymaz, aba

  • gstermez ve tembel kalrlar.

  • Baz durumlarda yaptklar tepkiler garip, anormal veya tuhaf grlebilir. Gerekte bu durum, yalarnn hayli tesinde bir alglama ve deerlendirme gcnn sonucu olabilir. Einsteinin alt yandayken geit treninde grd askerlere bakarak, Bunlar gibi makine olmak istemiyorum. diye alamas gibi.

  • mgesel etkinlikleri gldr. Bunun sonucu olarak imgesel yaantlarn gerek

  • yaantlar ile karlatrabilmeleri olaandr. Bu durumda hem gerei hayalden

  • ayrabilmeleri hem de imgelerini ncelikle yaratc etkinliklerde kullanmalar

  • iin gerekli rehberlik yaplmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

Yukarda belirtilen hususlar dikkate alarak dzenlenmi snf ortamlarnda stn

zekl ve zel yetenekli ocuklarn ve dier ocuklarn etkin bir renme yaants

kazanabilmeleri iin daha nce de deinilmi olan oklu zek kuramna dayal retim

stratejilerinin uygulanmas gerekmektedir.

stn zekl ve zel yetenekli ocuklara retmenlik yapacaklarda bulunmas gereken

yeterlikler konusunda yaplm eitli aratrmalar vardr. Bu aratrmalar sonucunda stn zekl ocuklarn belirledii en nemli retmen yeterliklerinin ilk onu aada sralanmtr.


Ocuk gel m ve e t m

  • renmeyle ilgili ve yeterli olma

  • retimde sra d yntem ve yeterliliklere sahip olma

  • Adil ve tarafsz olma

  • birliki demokratik tutum gsterme

  • Esnek olma

  • Espri duygusuna sahip olma

  • dllendirme ve takdir etme becerilerine sahip olma

  • lgi alannda eitlilik gsterme

  • nsanlarn sorunlaryla ilgilenme

  • Ho bir d grn ve tavra sahip olma


Ocuk gel m ve e t m

Bu ocuklar, genellikle kendilerini yatlaryla ayn seviyede grmezler. Bir ksm

tecrit edilmilik veya bir keye itilmilik hissine kaplrlar. ine kapanklklar sebebiyle

arkada saylar birka gemeyebilir. Okullardaki dersler onlar skabilir. Bunlardan bazlar, yatlaryla birlikte olabilmek iin yeteri kadar baarl olmak istemeyebilir. Eer duygular beslenmezse toplum dnda kalabilir hatta sua meyilli hale gelebilirler. Yetikinler bu ocuklarn zel ihtiyalarn fark edip potansiyellerini deerlendirebilmeleri iin onlara yardmc olmaldrlar. zel yetenekli ocuklar, birbirleriyle ok etkili ve verimli bir iletiim kurabilmekte, bylelikle anlalmaz olma skntsndan bir derece kurtulmaktadrlar.


Ocuk gel m ve e t m

Dolaysyla bu ocuklarn katldklar ortak proje ve programlarn nemi byktr.

Tecrbesiz anne ve babalarn evdeki zel yetenekli ve hnerli ocuklaryla ilgilenmesi hi de kolay olmaz. zellikle okul ncesi dnemde byle bir ebeveyn yardma ve rehberlie muhtatr.

zel yetenekli bir ocuun yetimesindeki kilit nokta saygdr; farklla sayg,

fikirlere sayg, hayallerine sayg. Kabiliyetlerin yeermesi iin zel mfredatlar, yazlmlar ve programlarn yannda huzurlu, emin ve scak bir aile ve okul ortam da gereklidir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.10.3. stn Zekl ve zel Yeteneklilere Ynelik Programlar

  • zel yetenekli bireyin tanlanp deerlendirildikten ve potansiyeli belirlendikten sonra

  • gereksinimlerini en iyi ekilde karlayacak eitim programna ve salanacak zel eitim hizmetlerine karar verilmelidir. Salanacak eitim hizmetleri ise ana balk altnda toplanabilir:

  • Zenginletirme

  • Hzlandrma

  • Gruplama

  • Zenginletirme: stn zekl ve zel yetenekli ocuklarn kendi akranlar arasnda normal snflarda tutularak programlarn gereksinimlerine cevap verecek ekilde eitlendirilmesi ve zenginletirilmesi yoluyla yaplan uygulamalardr. Bu program modelinde, zel yetenekli renciler iin yatlaryla merak ilgi yeteneklerine cevap verecek ekilde hazrlanm


Ocuk gel m ve e t m

kefetmeye ynelik aktiviteler, grupla eitim altrmalar, zel olarak plnlanm gerek problemlerle ilgili bireysel ve kk grup aratrmalar yer almaktadr. Snf programna, normalde bulunmayan daha zor konular ve farkl materyaller, deiik renme alanlar eklenmektedir. Normal snf programnda yer alan konularla ilgili tekrar ieren monoton ve anlamsz ev devlerinden ve snf almalarndan kanlmakta onun yerine ilgi ve merak uyandracak bireysel renme ihtiyalarn karlayacak almalar sunulmaktadr.

Gnmzde gelimi tm lkelerde yaygn biimde uygulanan bir program modelidir. Normal snf programnda zel yetenekli rencilerin zelliklerine ve gereksinimlerine uygun uyarlamalar yaplmas esastr. Zenginletirme, dier eitim kapsayacak uygulamalarndan farkl olarak yetenek dzeyleri ne olursa olsun tm ocuklar bir yapya sahiptir. Bu program stn zekl ocuklarla birlikte olaan ocuklar iin de bir zenginletirmedir. Uygulamadan onlar da yararlanr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Hzlandrma: eitli uyarlamalarla bir programn normal sresinden daha nce tamamlanmasdr. Okula erken balama, snf atlama, ileri olduu derslerde snf atlama, birka snf birletirme, program sresinden daha ksa srede tamamlama,

  • kurslar alma ve seminerlere katlma gibi pek ok ekilde uygulanabilmektedir. Ebeveynler, retmenler ve yneticiler genellikle zel yetenekli ocuklarn hzlandrma programna dhil olabilmesinde yeterli sosyal, duygusal, fiziksel ve motor olgunluktan yoksun olduklarn dnmektedir. Ayrca hzlandrma program ocuun yatlaryla iletiim kurma gereksinimlerine cevap verememektedir. renciler, bamsz alma

  • yeteneinden yoksun olmaktadrlar. Bununla beraber hzlandrmann en avantajl yan, ocuklarn sklmasna frsat vermemesidir. Bu nedenle ocuklar eitim programna ok istekli katlmaktadr. Sonu olarak hzlandrma, zel yetenekli bireyin geliimsel deerlendirmesi yaplarak onun eitim ihtiyacn karlayacak ekilde kullanlmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Gruplama: Gruplamann, normal snflardaki zel yetenekli renciler iin kme gruplandrmalar, zel bir snfta gruplandrma, zel bir okulda gruplandrma, kaynak odada gruplandrma ve kaynak merkezlerinde gruplandrma, zel seminerler, zel yaz kurslar, eitli alma merkezlerindeki (mzeler, niversiteler, bilim laboratuarlar ve endstri gibi) zel almalar eklinde uygulamalar bulunmaktadr. Bu tip zel gruplamalar uygun olarak dzenlendiinde, ocuklarn yeteneklerini gelitirmede belirgin dzeyde baar saland, ocuklarn bu uygulamalarla benlik kavramlarnn gelitii grlmektedir. Ancak zellikle akademik deerlendirme sz konusu olduunda normal ocuklar ve aileleri gruplamaya olumsuz yaklam gstermektedirler. zel gruplamalar zel yetenekli ocuklarn ihtiyalarn karlamakla beraber, zel snf ve zel okul almalarnn dndaki uygulamalarda, gruplama almas ile birlikte, program zenginletirme veya hzlandrma almalarna da yer verilmesi zel yetenekli ocuklar iin daha yararl olacaktr.


Ocuk gel m ve e t m

Sz konusu olan bu yaklamla ilgili olarak yaplan eitim uygulamalar

eitlilik gstermektedir. Bunlar:

Yar zamanl zel snf: zel yetenekli renciler haftada birka kez zel snfta kendisi gibi zel yetenekli olan rencilerle zel eitim retmeni tarafndan eitilmektedir

Bu snfta, zenginletirilmi etkinlikler, yaratclk ve yksek seviyeleri dnme etkinlikleri ile bamsz projeler zerinde allmaktadr. Bu uygulama, zel yetenekli renciye dier zel yetenekli rencilerle sosyal olarak gvenli bir ortamda etkileim imkan salamas asndan yararldr.

Tam zamanl zel snf: zel snflar, belirli sayda stn zekl ya da zel yetenekli

ocuklar iin byk yerleim merkezlerindeki byk okullarda kurulan snflardr. zel

yetenekli renci kendisi gibi zel yetenekli ocuklarla normal programdan tamamen farkl hzlandrlm veya zenginletirilmi bir mfredat ile eitim grmektedir. Ancak yatlaryla bir arada olma frsat snrldr ya da hi yoktur.


Ocuk gel m ve e t m

Gezici retmen: zel yetenekli rencilere uygun hizmetleri salamak zere birok

snf ya da okuldan sorumlu olup okul personeli ve rencilerin eitim tm ihtiyalarn

karlamakla ykmldr. Bu hizmet, kstl maddi olanaklar, yerleim yeri zellikleri (ok kk yerleim yeri) gibi nedenlerle eitimcinin temin edilemedii durumlarda kullanlr.

Rehber kii: Bu modelde, zel yetenekli rencinin yetenei olan alanla ilgili daha

ileri bilgi, beceri ve deneyim kazanmas amacyla alanda yeterli bir yetikinin rehberlii

salanr. Ayn zamanda yetikin renci iin bir model olmaktadr.

Kaynak oda: Kaynak odada zel yetenekli renciler iin bamsz alma

materyalleri bulunmaktadr. retmen asndan ise buras bir alma ortam olarak hizmet vermektedir.

zel okullar: zel yetenekli rencinin yetenek alanyla ilgili ileri planlamalar yaplm mfredat olan, tamamen bu rencilere gre gelitirilmi sekin okullardr.

lkemizde fen liseleri, Anadolu gzel sanatlar liseleri, nan Vakf Lisesi bu biimde

rgtlenmi olan kurumlardr. Tarihsel geliim asndan ilk rnek ise Enderun Mektebidir.


Ocuk gel m ve e t m

Okula erken balama: stn zekl olduu erken yalarda ortaya kan ocuklarn

takvim yana baklmakszn okula balama yandan bir ya da iki yl erken balatlmas

biimindeki uygulamadr. renci bu arada bamsz almalar, yaz almalar ve okul

sonras almalar ile kazanmas gereken beceriler konusunda desteklenmektedir.

Bir ok lkede bu uygulama yaplmaktadr Trkiye'de ilkretim kademesinde ilgili

ynetmeliin 41. maddesi erken balamaya imkan vermektedir. Savunucularna gre erken gelimi ocuun okula alnmamas onun geliimine engel olmaktadr. Ancak, ilk bakta kabul edilebilir bir gr gibi grnmekteyse de ocuun okula balad zamanki bedensel, toplumsal ve duygusal geliimi dikkate alnmadan yaplrsa birok sorunun ortaya kmasna neden olabilir. Bu sorunlar okuldan holanmama, duygusal ve toplumsal adan iletiim kurma zorluklar, kk kaslarda bozulma, bedensel etkinliklerdeki baarszlk sonucu kendine gvensizlik eklinde grlebilir.

Devam eden ilerleme: zel yetenekli ocuklarn kendi hzlarna gre belli bir sreci

dizisel bir program dahil edilerek izlemesi salanmaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

leri olduu derslerde snf atlama; renci yeteneine gre dersi farkl snflardan

alabilmektedir. rnein, matematik alannda yetenei olan beinci snf rencisi yeteneine gre ortaokul matematik derslerine devam etmektedir.

Snf atlama: ocuk okula baladktan sonra okul baarsna, uzman grlerine ve

psikometrik lm sonularna gre, renim ve zek dzeylerine uygun bir ya da iki st

snfa atlatlmak suretiyle yaplan bir uygulamadr. renci, belirlenen seviyesine gre

yana uygun snfa deil seviyesine uygun ileri bir snfa yerletirilmektedir. Bu yntemle ocuun renme hzna uygun bir hzlandrma yaplarak akademik gelimesi salanabilir.

Bu uygulamann en sakncal yan, ocuun sadece zihinsel geliimini, dzeyini ve

bilgisini dikkate alarak onu kendi akranlarndan ayrp yaa daha byklerin, bedensel ve duygusal geliim asndan farkl olanlarn yanna koyarak eitilmeye zorlanmasdr.

Trkiye'de ilkretim kademesinde ilgili ynetmeliin 41. maddesine gore snrl

olarak uygulanmaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Kurslar ve ileri dersler: zel yetenekli renci, stn olduu alanla ilgili ileri dzey

  • kurslara ve derslere katlmaktadr.

  • Program sresinden daha ksa srede tamamlama: Hzl renme yeteneine

  • sahip zel yetenekli renciler iin derslerde uyarlamalar yaplarak program normal

  • sresinden daha ksa srede tamamlamalar salanr. Bylece rencilerin yeteneklerini gelitirmelerine frsat yaratlmaktadr.

  • 1.2.10.4. zel Yeteneklilerin Eitiminde Dikkat Edilecek Noktalar

  • zel yetenekli ocuk bireysel olarak sistemli bir ekilde gzlenmeli, ilgileri ve

  • ihtiyalar mmkn olduunca gereki dzeyde saptanarak karlanmaldr.

  • Snf programnda ve uygulamalarda zel yetenekli ocuun ihtiyalarna cevap verebilecek gerekli deiiklikler yaplmaldr. Bu dzenlemeler ocuklarn dzenli snf programnn ilerisine gemesini salamaldr.

  • ocuklarn potansiyellerini tam olarak kullanmalarna frsat tanyacak uygulamalar

  • ve evresel dzenlemeler yaplmaldr.

  • Programn ama ve uygulamalar ocuun dnme becerilerini gelitirmeye ynelik hazrlanmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • Eitimde bireyselletirmeye nem verilmelidir. Grup etkinliklerinde mutlaka

  • zel yetenekli ocuun dzeyine uygun sorular sorma, dncelerini ve bulduu

  • zm nerilerini aklama frsatlar verilmelidir.

  • zel yetenekli ocuklarn sorduklar sorular derinlemesine ve ayrntl bir ekilde cevaplandrlmaldr.

  • zel yetenekli ocuklar tm geliim alanlarnda ayn dzeyde gelime gstermeyebilirler. ocuun yetenekli olduu alann dikkate alnmas zgvenini artracaktr.

  • Yetikinler bu ocuklarn gelitirdikleri rnlerini (resim, hareket, dnce veya orijinal bir yap) ortaya koymalarna ya da sergiler nelerine olanak tanmaldr.

  • Bu abalar mutlaka dllendirilmelidir.

  • zel yetenekli ocuk normal geliim gsteren ocuklarla olduu kadar, ilgileri ve ihtiyalar ynnden kendine benzeyen zel yeteneklilerle de iletiim kurma ihtiyac iinde olduundan her iki ocuk grubuyla da deiik zamanlarda bir araya gelebilmelidir. ocuk kendisi gibi yeteneklilerle bir arada olduu zamanlarda kendisini "farkl" bir kii olarak hissetmeyip kendine gven duygusunu gelitirebilir. Ayrca yeteneine ilikin ortak ynleri paylamak, ocua haz vererek duygusal ynden rahatlamasn salayacaktr.


Ocuk gel m ve e t m

  • zel yetenekli ocuklarn stnlklerini belirgin bir ekilde abartmak, bu ocuklar hep n planda tutmak vb. yaklamlar snftaki dier ocuklarn onlara kar dmanlk, kskanlk gibi olumsuz duygular gelitirmesine ve grup dna itmelerine neden olabilir. Bu nedenle eitimcilerin, ocuklar arasndaki iletiimin ve arkadalk ilikilerinin olumlu ynde gelimesine olanak tanyacak bir yaklam sergilemesi gerekmektedir.

  • Baz durumlarda zel yetenekli ocuklar kendilerinden beklenen performansa uygun baar dzeyine ulaamadklarnda bunun nedenleri aratrlmal ve uygun nlemler alnmaldr. Baarszln zerinde durulmamas ve gerekli nlemlerin alnmamas, ocuun renmekten zevk almasn (ki bu zellik zel yeteneklilerin en nemli zelliklerinden birisidir) engelleyecektir. Okul ortamna kar ilgisini kaybetmesine neden olabilecektir. Daha ileri aamalarda ise ocuun ie kapanarak kendine sosyal ynden izole etmesine yol aabilecektir.

  • zel yetenekli ocuklar karlatklar problemleri kendilerine zg yollarla ve kendi kendilerine zme eiliminde olduklarndan baa kamadklar durumlarda sorunlarn her zaman darya yanstmak istemeyebilirler. Bu nedenle zellikle eitimciler bu ocuklara kar duyarl ve uyank olmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

Eer zel yetenekli ocuklar iin uygun eitim ortam salanamaz ise bu ocuklar,

dzenli snf programn baarmak iin yeterli performans gsterebilirler ancak asla

yeteneklerini gelitiremez ve kullanamazlar. Baarszlklarla baa kmay renemezler ve en nemlisi renme isteklerini yitirebilirler. ine kapanp kendi dnyalarna ekilebilirler.

Okuldan kama yollar ararlar, dier ocuklar ile iletiim kurmada problem yaarlar.


Ocuk gel m ve e t m

1.2.11. Nasl Yardm Edilebilir

Bu ocuklar, genellikle kendilerini yatlaryla ayn seviyede grmezler. Bir ksm

tecrit edilmilik veya bir keye itilmilik hissine kaplrlar. ine kapanklklar sebebiyle

arkada saylar birka gemeyebilir. Okullardaki dersler onlar skabilir. Bunlardan bazlar, yatlaryla birlikte olabilmek iin yeteri kadar baarl olmak istemeyebilir. Eer duygular beslenmezse, toplum dnda kalabilir, hatta sua meyilli hale gelebilirler. Yetikinler, bu ocuklarn zel ihtiyalarn fark ederlerse, potansiyellerini deerlendirebilmeleri iin onlara yardmc olmaldrlar.

zel yetenekli ocuklar, birbirleriyle ok etkili ve verimli bir iletiim kurabilmekte,

bylelikle anlalmaz olma skntsndan bir derece kurtulmaktadrlar. Dolaysyla bu

ocuklarn katldklar ortak proje ve programlar hazrlanabilir.


Ocuk gel m ve e t m

Tecrbesiz anne babalarn evdeki zel yetenekli ve hnerli ocuklaryla ilgilenmesi

hi de kolay olmaz zellikle okul ncesi dnemde byle bir ebeveyn, yardma ve rehberlie muhtatr. Ailelerin birbirlerine destek olmalar ve tecrbe aktarm da ihmal edilmemelidir.

zel yetenekli bir bebek, dierlerine gre daha az uyur, dolaysyla daha fazla ilgi ve

ihtimama ihtiya duyar. Byle bir durumda anne ve baba her zaman gerekli ilgiyi

gsteremeyebilirler. Bu yzden bykanne, bykbaba gibi ailenin dier fertlerinin de

yardm istenebilir. Bu ocuklar konumaya baladktan sonra srekli sorular sorar ve kaba bir otorite altna girmek istemezler. "Bunu yapacaksn, nk ben yle istiyorum" eklinde bir yaklam, tesirli olmaz. ocuklarnn sorularna cevap veren ailelerin, onlarla otoriter ailelere nazaran daha gl bir yaknlk kurduklar grlmektedir. Bu ocuklara sabr, alaka ve sayg gsterildii an, onlar da hrmete riayet ederek karlk vermektedirler.


Ocuk gel m ve e t m

Bu ocuklara sabr, alaka ve sayg gsterildii an, onlar da hrmete riayet ederek karlk vermektedirler. ocuklar bydklerinde, aile toplantlarna katlabilirler, bylelikle mesuliyet paylama ve tartma kabiliyetleri geliir. Byle bir ortamda ocuk kendisini sz hakk olan bir aile ferdi olarak hisseder. Bu arada anlamazlklar ortaya karsa, hissi destek bekleyecekleri unutulmamaldr.

Ksacas zel yetenekli bir ocuun yetimesindeki kilit nokta saygdr; farkllna

sayg, fikirlerine sayg, hayallerine sayg. Kabiliyetlerin yeermesi iin zel mfredatlar, zel yazlmlar ve spesifik programlar yannda huzurlu, emin ve scak bir aile ve okul ortam da gereklidir.

Bu arada u hususlara da dikkat ekmekte fayda vardr: nsan, bir ilacn kimyasal

bileimini veya bir makinenin stn zelliklerini tarif ediyor gibi kategorize etmek ok

zordur, zira insan doasndaki komplekslii unutmamak gerekir.


Ocuk gel m ve e t m

Yazda sz edilen zellikler bir robotun bilgisayar sisteminde olduu gibi ilemez insanda. Zaman iinde deiir, oranlar artar, azalr. Dinamik bir sistem bulunduu iin unsurlar sabit kalmaz.

zel yetenekli ocuklar gelecein liderleri, bilim adamlar, fikir adamlar ve sanatlardr. Byle bir milli servet heba edilemez. ABD, ngiltere, srail ve Hollanda'da

olduu gibi bu tr ocuklar tespit edip onlara zel programlar uygulayacak uzman ve

kurumlar hazrlamak, gerekli finans kaynaklarn bulmak, iletiimi etkili hale getiren bir a oluturmak, bu sahada dnyada yaplan faaliyetleri takip etmek ve orijinal giriimlerde bulunmak yine fedakr ve saduyulu insanlara kalmaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.12. Aileye neriler

  • ocukta fark edilen akademik ve sosyal becerilerdeki fark anne baba birlikte gzleyip deerlendirmeli, snf retmeni bu durum hakknda bilgilendirilerek yardm talebinde bulunulmaldr.

  • ocuun stn zekl ve zel yetenekli olduu tespit edildiinde ocuk bundan haberdar edilmemelidir Bu zelliinden dolay kardeleri ve snf arkadalaryla kyaslanmamal ve kyaslama yaplyorsa da bu, ocua yanstlmamaldr.

  • ocua stn zekl ve zel yetenekli olduunu asla sylemeyin ve belli etmeyin Yana uygun zelliklerine gre telkinlerde bulunun ocuun sahip olduu zelliklerinden kaynaklanan ( kendini stn grme. nde olma istei, inatlk, bencillik vb. ) durumlar ortaya ktnda onun dier yatlarndan farkl olmad ve her ocuun iyi yapabildii eyler olduu ve onun da bu yzden baz eylerde daha iyi olduu vurgulanmaldr. Ayn ilgi, istei gz ard edilmeli, kendisiyle ilgilenildii ok fazla belli edilmemelidir.


Ocuk gel m ve e t m

  • ocuu sevdiini ona aka belli edip normal bir ocuk gibi davranmaldr. stn zekl, zel yetenekli oluuna gre deil yann zelliine gre sevgini

  • belli etmelidir.

  • ocuk asla ilgisiz braklmamaldr. Onunla her frsatta ilgilenilmeli, ilgi gsterirken laf olsun diye deil gerek anlamda ilgi gsterilmelidir. Aksi takdirde bunu hemen fark edeceinden ters etki yapabilir.

  • stn zekl, zel yetenekli ocuk ailelerinin bazlarnda gereksiz bir gurur

  • geliebilir. Anne baba olarak stn zekl, zel yetenekli bir ocua sahip olmak muhakkak iyi bir eydir. Ancak ar gurur, ocuun daha iyi yetimesini engeller. Anne babada gelien gurur, zamanla ocuu da yansmaktadr. Bu duruma dmemek iin anne babaya gerekli rehberlik yaplmaldr. nk stnlk duygusu, en azndan aalk duygusu kadar zararl olabilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Eer baka kardeleri var ve onlara nasl davranlyorsa ona da ayn ekilde davranlmaldr. Farkl diye, kesinlikle ihmal edilmemeli ve bakm dier kiilere braklmamaldr (anneanne, dede, bakc vb.).

  • ocuun zeks ve yeteneini kullanabilecei ve dearj olabilmesini salayc (yazboz, satran, labirent oyunlar, mzik vb. ) malzemeler ( oyuncaklar ) alnmal, ( sinema, tiyatro, resim, mzik, v b.) kltrel etkinliklerde bulunmas salanmaldr.

  • ocuun sorduu sorulara kesin ve net cevaplar verilmeye allmaldr. Kaamak, doru olmayan cevaplardan kanlmaldr.

  • ocuunuzun zek ilevleri ve yetenekleri bakmndan normalden farkl olduu iin zel eitime muhta olduu unutulmamaldr.

  • ocuun ruhsal ve duygusal zellikleri iin bir uzmanla ( ocuk psikiyatrikti, ocuk psikologu, psikolog, pedagog, rehber retmen vb. ) her zaman diyalog halinde bulunulmaldr.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.13. retmene neriler

  • stn zekl olduu dnlen renciyi ncelikle durumunu tespit etmek iin,

  • okul rehber retmenine yoksa Rehberlik ve Aratrma Merkezine (RAM) bizzat gtrmelidir.

  • stn zekl olduu tespit edilen (zek testleri ile belgelenen) renciler ikinci plana itilmemelidir.

  • Snftaki mfredat uygularken, bu tr ocuklarn liderlik zelliklerini tatmin ederek taknlk yapmasna yahut byklk taslamasna engel olunmaldr. rnein snf bakan, eitsel kollardan birinin bakanl, kme bakanl vb. gibi. Bu uygulama sonucunda paylama ve birliktelik ile ilgili kabilecek problemin oluumu engellenmi olacak ve ocuk kendini dlanm olarak hissetmeyecektir.


Ocuk gel m ve e t m

  • Ailesiyle irtibata geilmeli ve mfredattan ayr olarak ocua, dzeyine uygun ek devler verilmelidir. stn zekl ocuklar zellikleri itibariyle yaz yazmay pek sevmediklerinden ok fazla yaz devi veya iler verilmemelidir. Daha ok ifadeye dayal, anlatmaya ynelik ders veya devler verilmelidir. stn zekl ocuklarn saylarla aras iyi olduundan problem zmeye ynelik ders veya dev verilmelidir. Ancak bunun dozunu ok hassas belirleyip fazla arsna kalmamaldr.

  • Ders mfredatna ek olarak, proje gelitirme gibi yaratclk ve zeky ne karc ve gelitirici almalar btn snf dzeyinde yaptrlmaldr. rnein resim ve el ii ile ilgili almalar olabilir. Bylece hem stn zekl ocuun kendi potansiyelini deerlendirebilmesi hem de dier arkadalarn da teviki salanmaldr.

  • retmen, kesinlikle ocuun kendisine ve arkadalarna stn zekya sahip olduunu vurgulamamaldr. stn zekl ocuklar normal ocuklardan farkl olduu iin zel eitime muhtatrlar. Bu nedenle snftaki bu rencilere ilgi gstermelidir.


Ocuk gel m ve e t m

  • ocuk, snf iinde kayrlmamal, ayn sorumluluklar her ocuk iin geerli olmaldr. Kyaslama ve eletiri snf dzeyinde en aza indirilmeye allmaldr. ocuk asla dier rencilerden soyutlanmamaldr. Arkadalar ile kaynamas salamaldr. zel ilgi ona ve dier rencilere belli etmeden gsterilmelidir.

  • almalarn gerekletirilmesinde yarma ortam yaratldnda, rekabet stn zekl ocuu n plana karc mahiyette yaplmaldr.

  • Sen, bu snfn en iyisisin. Sen, en iyisini yaparsn. vb. mkemmeliyetilii amalayan ifadelerin kullanlmasndan kanlmaldr.

  • ocuktan beklentiler, dier arkadalarndan istenilen dzeyden farkl oluturulmamaldr. Aksi takdirde ocuk kendini bask altnda hissedecek veuyum bozukluklar ba gsterecektir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 1.2.14. zel yetenekli ocuklarn retmen ve Ailelerine Ynelik Birlikte Yaplabilecekleri Etkinlikler

  • zel yetenekli ocuklarn yetenek, ilgi ve ihtiyalarna cevap verme konusunda

  • ailesine ve retmenlerine ok byk grevler dmektedir. nk onlar yatlarndan daha fazla, ayrntl ve derinlemesine renmek isterler. Bu sebeple aadaki rnekler gibi etkinlikler uygulamak, bu tip zellik tayan ocua sahip aileler ve retmenlerin ocua ihtiyalar dorultusunda destek vermelerine imkn salayabilir.

  • Karlatrma ve ztlk: Kitaptaki iki karakter, tand iki insan, iki televizyon ovu, iki kpek arasndaki benzerlik ve farkllklarn neler olduunu sormak.

  • Farkl yollarla gruplama yapmak: Sevdii televizyon ovlar, tand insanlar, oyuncaklar, iecekleri, gnn saatleri, duygular, kyafetleri, farkl geometrik ekilleri gruplama konusunda farkl yollar bulmasna olanak vermek.

  • ocuklara bilgisayar kullanmay retmek: Dinozorlar, facemaker (yz yaratma) gibi baz programlar bu ocuklar tarafndan zevkle kullanlmaktadr.

  • Farkl oyuncaklar: Deiik maniplatif oyuncaklar sunmak ve bu materyallerle zgn tasarmlar retmesine frsat vermek.


Ocuk gel m ve e t m

  • Farkl dnme becerileri: Basit mantksal yapbozlar ve labirentler sunarak kritik dnme ve problem zme becerilerini retmek.

  • Tahmin etme becerisini gelitirmek: Bir televizyon ovunda "Sonra ne olacak?", kitapta, insanlarn yaam konusunda "Ne dnyorsun?" veya "Bu ocuk kzgn m?", "Sence ne dnyor?" gibi tahminlerde bulunmasn istemek.

  • "Eer olursa": "Darda imlerin stne bir para ekmek brakrsak" veya

  • Bykannene mektup gndermek istesen" veya "Eer insanlar uabilseydi", "btn arkadalarna kzsaydn ne olurdu?" tipinde sorular sormak.

  • Karp deien hayvanlar: Birka tane hayvan semesini isteyip bazlarnn zelliklerini dei toku etmesini istedikten sonra ortaya kan yeni tr hayvan izmesini veya plastirinden modelini yapmasn veya onunla ilgili bir hikye yazmasn istemek.


Ocuk gel m ve e t m

  • Bilim, doa ve evre ile ilgili kitaplar okumak: Bu ocuklar bilim, doa ve evre hakkndaki kitaplardan genellikle ok holanrlar.

  • Teybe yk, gzlem vb. kayd yapmak: ocua tanabilir kk bir teybin ve mikrofonun nasl kullanldn anlatarak ya bir hikaye ya bir ark ya da ev veya okulun etrafnda bir gezi yapp daha sonra dinlediinde neler grdn hatrlayabilmesi iin grdklerini kaydetmesini istemek.

  • Sonu olarak bu ocuklar birbirlerinden farkl ve benzer zelliklere sahip olup

  • benzerliklerini ve farkllklarn dikkate alan, gelimekte ve deimekte olan dnyaya ayak uydurmalarn salayacak bir eitim srecine gereksinim duymaktadr.


Ocuk gel m ve e t m

2. STN ZEKLI VE ZEL YETENEKLLERE UYGUN ETKNLKLER

2.1. stn Zekl ve zel Yeteneklilere Uygun Etkinlikler

zel yetenekli-zekl ocuklar ve aileleri renme ve kefetme srelerinin sonunda

bir etkinliin retildiini fark ederler. Baz ocuklar ylesine etkin ve hareketlidir ki

yanllkla dikkat eksiklii, hiperaktivite bozukluu tans alma olaslklar ile kar

karyadr. Bu tan konulan ocuklarla olan farklar, zel yetenekli-zekl ocuklarn

hareketlerini salayan gcn onlarn aratrdklar sorularna bir yant bulma araydr.

evrelerindeki dnyay merak ettiklerinden, zorluktan ve karmaklktan holandklar iin bu hareketli davran iinde olabilirler. Bazen durumu ya da olay, olduundan ok daha kark bir hale getirirler. Sonsuz gibi gzken enerjilerini bir amaca ulamak iin

kullanrlar. Hem zihinsel hem de fiziksel adan etkindirler.


Ocuk gel m ve e t m

Bedenlerini olduu gibi beyinlerini de ok altrrlar, bu durum onlarn uykuya dalma srelerinde de belli aksaklklarn ortaya kmasna neden olabilir. Bylelikle zihinlerini dinlendirmede ve rahatlamada zorluk yaayabilirler. Aile, bu etkin hareketlerini,

hayal glerini ve enerjilerini boaltmada plan yapp onlar ynlendirerek yardmc olabilir.

Destekleyici heyecanl bir konumadan, heyecan duyulan bir film izledikten sonra

veya mthi bir plan yaptktan sonra zel yetenekli-zekl ocuklarn hemen uykuya

dalmasn beklemek ok byk hakszlk olur. Onlarn rahatlayabilmeleri iin belli bir zaman dilimi gereklidir. Ba ucu hikye kitaplar ya da yatakta uyuma nce dinlenen rahatlatc mzikler ocuun uyumasna yardmc olacaktr.


Ocuk gel m ve e t m

ocua yardmc olmann bir baka yolu da her sorunu tek bir doru yantnn

olmad gereini ocukla paylamaktr. Aadaki soru rnekleri gibi sorular size bu

konuda yardmc olabilirler.

  • Evimizi nasl gelitirebilir, gzelletirebiliriz?

  • Milli piyangoda en yksek ikramiyeyi kazanrsan ne yaparsn?

  • Sence yaamak iin en ideal yer neresidir? Neden?

  • deal bir okul sence nasl olmaldr?


Ocuk gel m ve e t m

  • 2.1.1. ocuklar in Rahatlama Teknikleri

  • ocua zihnini bir noktada younlatrarak rahatlamasn retebilirsiniz. rnein ak bir zihin, tamamen kendine dnk bir ekilde, btn d uyaranlardan uzak, kendi iinde bir tutarllk ve rahatlk saladktan sonra, iindeki dnceleri ynlendirmeye izin verilebilir.

  • Bir rahatlama pozisyonunda nefes allar sayma, ift etkiye sahiptir. Bu egzersiz hem rahatlamay hem de pek ok fikrin peinde koan zihnin biraz daha kontrol altnda tutulmasna yardmc olur. ocuun birden balayarak 10a kadar nefes alp veriini saymasn salayn. Bu egzersize ocuk kendini taze hissedinceye kadar devam edebilir. Aile ocua nefes al verileri srasnda eer zihninde birtakm dncelerin varlnda yeniden 1den balayarak saymasn nerebilir.

  • ocuun rahatlamas iin farkl bir fiziksel etkinliklerden yararlanlabilir. Onun, yatar ya da oturur bir durumda gzleri kapal ve rahatlamaya hazr bir pozisyon almasn salayabilirsiniz. Daha sonra tm kaslarn, ayaktan baa olacak ekilde teker teker kasp daha sonra da serbest brakmasn isteyebilirsiniz. Bylelikle ocuk, farknda olmadan gndelik hayatnda vcudunun bir noktasn istemsiz olarak kastnda bu duyguyu hatrlayarak derhal geveyecektir.


Ocuk gel m ve e t m

2.1.2. Yaratc Drama

Dnyada uzun bir sreden beri bir eitim modeli olarak kullanlan drama doal

olan, yaantya ve deneyime dayanan, yaplandrlmadan oynanan ve ocuk gzyle oyun diye nitelendirilebilen bir modeldir. Yaratc dramann bir renme yolu olarak en

nemli zellii zihinsel, sosyal ve psikomotor yeteneklerle btnlemi olmasdr. Her

renme eklinde bulunan pek ok beceri, yaratc dramaya katlm yoluyla elde edilir.

Yaratc drama etkinliklerinde ocuk dierleriyle birlikte dnr, hisseder ve hareket

eder.

zelliklerinin oluturulmasnda temel eitim modeli olarak karmza kmaktadr.

Drama yoluyla ocuk, kendi yaantlarndan yola karak daha byk keifler yapar.

Drama etkinliklerine aktif olarak katlarak yeni ve farkl renme yollar bulur. Yaratc dramaya katlm yoluyla ocuk dil ve iletiim becerilerini, problem zme becerisini ve yaratcln gelitirir, olumlu benlik tasarm, sosyal aklk, sempati oluur, deer ve tutumlar anlayabilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • 2.1.2.1. Yaratc Drama Etkinlikleri

  • Yaratc drama etkinliklerinin zne bakldnda deiik oyun biimleri olduu

  • grlmektedir. Fakat nemli olan bu oyunlar zel yetenekli ocuklarn eitim amalarna uygun dzenleyebilmektir.

  • Hareket almalar: Erken yalarda ocuk kendi yaantlar ve hareketleriyle renir. Bu renme yolu da ocuun vcudunu tanmas ve vcut paralarnn grevlerini ve ilevlerini kefetmesiyle mmkn olur. ocuun hareketleri sk sk tekrarlamas, yaparak renmesi bakmndan gereklidir.

  • Pandomim almalar: ocuklarn szck kullanmadan fikirlerini hareketler, mimikler ve bazen de sesler ilave ederek ifade etmesi gzlem yeteneklerinin artmasna ve evresindeki kiilerin hareketlerine daha duyarl olmalarna imkan verir. Ayrca pandomim ortam iinde gemi yaantlarn hatrlamak iin dikkatlerini younlatrrlar, grdkleri bilgiyi anmsamaya alrlar ve zihinsel olarak btn bunlar resimleyip ekillendirirler.


Ocuk gel m ve e t m

  • Rol oynama ve doalama almalar: Bu tip bir almada zel yetenekli ocuk, iinde yaad toplumu ve o toplumu oluturan bireylerin rollerini tanr.

  • Karakterlerin farkl zelliklerini ortaya karr ve onlar canlandrr, olaya

  • bazen mizah katar. Zaten akaclk, ocuun yapsnda olan bir zelliktir ve bu

  • tip almalarla kendiliinden bu ortaya kar.

  • Dramatizasyon almalar: Dramatizasyonda ocuk bir hikaye iinde sunulan

  • olay ve durumlar oynar. Oynarken de hikayenin nasl gelieceine veya biteceine kendileri karar verirler. Bylece her seferinde deiik bir gelime ve sondan sz edilebilir. Kuklalarla yaplan dramatizasyon almalar ise ocuklarn hayal gcn kullanmalarn salar, dinleme ve iletiim becerilerini gelitirir.


Ocuk gel m ve e t m

Drama Etkinlikleri 1:

rnek 1

Ya Grubu: 60 -72 Aylk ocuklar

Aralar: Krmz Fili Grdnz m? adl hikaye kitab, renkli kurdeleler Isnma

Lider, ocuklara ocuklar imdi el ele tutuup kocaman bir halka olalm. der. Halka

olunduktan sonra yere oturulur. Lider ocuklar ben sizlerin adn bilmiyorum, siz de benim adm bilmiyorsunuz. imdi sizlerle hem oyun oynayalm hem de adlarmz renelim. Admz, ka defada sylyorsak elimizi birbirine o kadar vurarak syleyeceiz. rnein, benim adm Ay-sel. Ka defada sylyorum? ki defada. O zaman adm sylerken iki defa elimi rpacam. nce ben yapaym, sonra hep birlikte yapalm. ynergesini verir. Btn ocuklar iin tekrarlanr. Ortaya deiik renklerde kurdeleler konur (az sayyla balanr, say artrlr). Lider, ocuklara imdi biri dar kacak biz de bu kurdelelerden birini alacaz, arkadamz geldiinde eksik olan renkteki kurdelenin hangisi olduunu syleyecek. der, ilgiye gre oyun devam ettirilir.


Ocuk gel m ve e t m

Oyun / Doalama

Kular nasl hareket eder, nasl ses karr? imdi hep beraber ayaa kalkyoruz,

herkes ku oluyor. Evet ok gzel kular oldunuz. imdi de herkes kedi olsun, balk olsun, fil olsun, tekrar ku olalm. denir ve ocuklarn hayvan taklitleri yapmas salanr. Lider Ferit Acnn Krmz Fili Grdnz m? adl hikayesini (T.C. Kltr Bakanl Yaynlar: 1829, ocuk Kitaplar Dizisi: 167, Ankara, 1996) kitaptan ocuklara okur. Lider, ocuklara Fil dar ktnda nerelere gitmi olabilir? Acaba kimlerle karlam? Darda da yamur yayormu, acaba darda neler yaam? Eve dndnde zgnd ve yorgundu.

Neden zlm olabilir? zlmemesi iin file neler syleyebiliriz? gibi sorular yneltir. Alnan yantlar dorultusunda yknn devam oluturulur. Lider ocuklar imdi biz bu filin bana gelenleri oynayalm, verdiim kurdeleye gre de hangi hayvan olacamza karar

verelim.


Ocuk gel m ve e t m

Filin rengi, kuun rengi, farenin rengi, kedinin rengi, zrafann rengi, balinann rengi ne olsun (ocuklardan yeni kahramanlar da gelebilir, onlar da oyuna dahil edilir)? der. Renkler belirlendikten sonra deiik renklerde kurdeleler ocuklara verilir, bileklerine balanr. imdi omzuna dokunduum kendisinde hangi rengin olduunu ve hangi hayvan olduunu syleyecek. Evet imdi filin bandan geenleri oynayabiliriz. Bu srada, minder, sandalye ve benzerlerinden yararlanlarak filin yaad ev, odadaki hayvanlarn olduu ereve ocuklarla birlikte dzenlenir. ocuklarn hikayeyi tamamlamalarna gre ortamda baka dzenlemeler de yaplabilir. ocuklarn hepsi (yani her bir hayvan) ereve iindeki yerlerini alrlar ve doalamaya geilir.


Ocuk gel m ve e t m

rnek 2

Ya Grubu: 60-72 Aylk ocuklar

Aralar: Byk mavi bir rt

Isnma

zgn, mutlu duygusal yz ifadelerinin olduu kartlar gsterilir. Bu ifadeler zerine

konuulur. ocuklardan onlar mutlu eden bir ey dnmeleri ve bunu hareketleri ile

gstermeleri istenir. zgn ifadesi iin de ayn ey yaplr.


Ocuk gel m ve e t m

Oyun / Doalama

Byk bir mavi rt yere serilir, ocuklara Buras bir deniz, imdi hep birlikte

minderleri kullanarak bir gemi yapalm, ben gemiye kan merdivenleri yapyorum vs.

denir. Geminin yapm bittikten sonra herkes geminin dna kar. Lider Ben bu geminin kaptanym ve birazdan gzel bir deniz yolculuuna kacaz, ok deiik yerlere gideceiz, imdi herkes kendisine bu gemide yapabilecei bir meslek dnsn. Dnenler hareketleri ile mesleklerini gstersinler. Uygun bulduklarm benimle bu deniz yolculuuna gelecekler der. ocuklarn hepsi mesleklerini gsterir ve gemiye binerler. Btn ocuklarn gemiye binmeleri salanr. Lider Herkes iinin bana, gemi denize ald, artk gemiden inemeyiz der.


Ocuk gel m ve e t m

Daha sonra Deniz dalgalanmaya balad, dalgalar gittike byyor, gemi sallanmaya

balad gibi ynergeler kullanlr (deniz olarak kullanlan mavi rt sallanr). Lider imdi gemimiz bir adaya yaklayor der. Adada bir inceleme gezisi yaplr, aalarn iinden yrnr, mis gibi kokan ieklerin olduu bir yere gelinir. Deiik hayvanlarla karlalr. Gemide yiyebilmek iin deiik yiyecekler toplanr. Lider Artk gemiye dnme zaman geldi der. Yolda dnerken lider Burada uamayan bir ku var. Bu ku neden uamyor, neler yaplabilir? der. Gelen neriler deerlendirilir. Lider Evet ocuklar gemimize geldik, herkes iine dnsn der ve yolculua bir sre devam edilir. Liderin ynergeleri ile gemi karaya yanar ve herkes gemiden iner.


Ocuk gel m ve e t m

Deerlendirme

Herkes mavi rtnn evresine oturur. Adaya neden gittiimiz, kuun kanadnn neden krlm olabilecei, oyun srasnda en ok ne zaman zldkleri, ne zaman mutlu olduklar vb gibi sorular sorulur.

rnek 3

Ya Grubu: 60-72 Aylk ocuklar (6 Ya grubu)

Aralar: p ya da karton, zerinde ekillerin olduu kartlar (ocuklarn anne ya da babalarndan birinin bu etkinlie katlmalar salanr)

Isnma

Lider Herkes annesinin ya da babasnn elini tutsun der (ebeveyni gelmeyen ocuk

varsa byklerden birinin elini tutsun denilebilir). El ele tutunca kk gruplar olduk, imdi kocaman bir balon olalm (yetikin, ocuk sralamasna dikkat edilir). Balonumuz hava karyor (yavaa klnz), fleyerek iirelim (hzl-yava eitlemeleri yaplr) der.


Ocuk gel m ve e t m

Lider bir top gsterir ve topu srayla herkes eline alacak, ve anne babasnn adn syleyip yanndakine verecek der (annemin ad Selma gibi). imdi mzikle dans edeceiz, mzii kapattmda ocuklar kendi anne-babalarnn dnda bir e bulacaklar (alma her defasnda baka bir yetikinle e olacak ekilde devam ettirilir).

Lider En son e olduunuz kiinin kim olduuna dikkat edin, mzii kapattmda

herkes en son e olduu kiiyi bulup einin ellerine elleri ile vursun der (bir ka kere

tekrarlanr)


Ocuk gel m ve e t m

Oyun / Doalama

Lider ocuklara Bakn burada bir gkkua var der (gkkua iin bir ip ya da

kartondan hazrlanm gkkuandan yararlanlabilir). Herkes gkkuann altndan kendi anne ya da babas ile birlikte geecek ama gkkuann baz istekleri var. Eer bu istekler yerine getirilmezse gkkuann altndan geilemeyecek. Gkkuann altndan geen ocuklar anne ya da baba, anne ya da babalar ise ocuk olacaklar ynergeleri verilir.

Gkkua elerden bir hayvan taklidi yapmalar, ayn anda ift ayak zerine zplamalar, gsterilen eklin adn sylemeleri (kartlara hazrlanm kare, gen, daire vb. ekiller) gibi isteklerde bulunur. Eler getikten sonra ocuklar gkkuann altndan geince anne ya da baba olmulard, imdi bu anne-babalar ocuklarna banyo yaptrsnlar, san tarasnlar, istedikleri bir oyunu oynasnlar, anne/babalar mutlu, zgn, kzgn, korkmu ifadelerini kullanarak heykel olsun, ocuklar da heykelleri incelesinler ve ne hissettiini sylesinler gibi ynergeler verilir.


Ocuk gel m ve e t m

Deerlendirme

Lider grubu gzlemleyerek uygun bir zamanda imdi herkes ei ile minderlere

otursun der. Neler yapmaktan holandnz? Gkkuann altndan geerken neler

hissettiniz? Anne-babalara ocuk olmak nasld? ocuklara Anne baba olmak nasld?

Anne/babanzla en ok neyi hangi oyunu oynamaktan holandnz? gibi sorularla hem ocuklarn hem de katlan anne ya da babalarn dnceleri alnr.

rnek 4

Ya Grubu: 60-72 Aylk ocuklar

Aralar: Byk pembe bir rt, oyuncak kaplumbaa

Isnma

ocuklara imdi el ele tutualm ve bir balon olalm, balonumuz kk, haydi

iirerek kocaman bir balon yapalm. imdi de havas kayor, fsssss... fleyerek tekrar

iirelim diyerek balon oyunu oynanr. Oyun bittikten sonra halka eklinde oturulur. Lider Bugn kaplumbaamla sizi ziyarete geldik. Kaplumbaam sizlerle tanmak istiyor, onu eline alan adn sylesin der.


Ocuk gel m ve e t m

Oyun / Doalama

Lider imdi hepimiz gkyzndeki bulutlarz, gkyznde dolayoruz, dolarken

dier bulutlara arpmyoruz der. Lider Hafiften rzgar esmeye balad, rzgar bulutlar srklemeye balad, Rzgar gittike hzlanyor, bulutlar da gkyznde daha hzl ilerliyor, birbirlerine arpmamaya alyorlar gibi ynergeler kullanr. Lider ocuklara Bulutlar ileride grdkleri pembe dnyaya doru ilerlemek istiyorlar (lider daha nceden pembe bir rty snfn uygun bir yerine asmtr) ama rzgar bulutlarn ilerlemesini engelliyor. Bulutlar ilerlemeye alyor, rzgar bulutlarn ilerlemesini engellemeye devam ediyor.


Ocuk gel m ve e t m

Bir sre devam edilir. Lider Bulutlar, hep birlikte sessizce rzgar dinleyelim. Ben duyuyorum, eer istedii eyleri yaparsak bizim mavi dnyaya gitmemize yardmc olacan sylyor. Acaba rzgar bizden ne istiyor? der ve ocuklardan (bulutlardan) gelen yantlar dikkate alnarak rzgarn istekleri yaplr. Lider de bu arada Rzgar, tek ayak zerinde durmamz istiyor, tek ayakla srayarak gitmemizi istiyor, ift ayakla srayarak gitmemizi istiyor der ve ocuklarn sylenen ynergeye uygun hareket etmelerini salar. Lider Rzgar artk esmiyor, bulutlarmz ok yorulmular, yava yava pembe dnyaya doru ilerlemeye devam ediyorlar. Bulutlar pembe dnyaya gelirler. Burada ok gzel oyuncaklarla karlarlar ve bu oyuncaklarla oynarlar der.


Ocuk gel m ve e t m

rnek 5

Ya Grubu: 60-72 Aylk ocuklar

Aralar: Eski gazeteler, lego, boya kutusu, kalem, beyaz karton

Isnma

ocuklarla halka olunur. Lider ocuklara Ben ne yaparsam siz de aynsn

yapacaksnz der. Lider eli ile burnunu tutma, ayan tutma, ileriye bir adm atma, geriye bir adm atma gibi hareketler yapar. Sonra ocuklardan bir hareket yapmalarn, yaplan bu hareketi dier ocuklarn tekrarlamas istenir. Halka eklinde oturulur, ortaya beyaz bir karton ve zerine de bir tane pastel boya kutusu, bir tane lego, bir tane kalem konur. Lider ocuklar imdi isteyen bir kii gelecek, bu malzemelere dikkatli bir ekilde bakacak, sonrada dar kacak. Baka bir gnll kii de bu malzemelerde bir deiiklik yapacak. Darda olan gelip deiikliin ne olduunu syleyecek ve dzeltecek der. Gnll olanlar dar kar, kalan ocuklardan gnll olanlar da bir deiiklik yaparlar.


Ocuk gel m ve e t m

Oyun / Doalama

Lider ortaya eski gazeteler koyarak ocuklar, imdi bu gazeteleri yrtyorsunuz, evet

herkes buradaki gazeteleri yrtacak der. ocuklar verilen gazetelerin hepsini yrttktan sonra imdi bunlarn zerine oturalm der. Lider ocuklara Oturduumuz yerde neler var, biz u anda nelerin zerinde oturuyoruz denilerek ocuklarn dikkatleri az nce yrtm olduklar gazetelere ekilir. Sonra da Buras neresi, burada neler var, baka neler olabilir? gibi sorular sorulur. Yantlara gre sorular eitlendirilir. Oluturulan yk canlandrlr.

Canlandrma srasnda ortamda dzenlemeler yaplabilir, ara-gere kullanlabilir.

Deerlendirme

Sonra ocuklara kat ve boya kalemleri verilir. Sizden oynadklarmzla ilgili bir

resim yapmanz istiyorum denir. Resimler zerinde konuulur. Lider Buray artk

temizlememiz gerekiyor, nasl temizleyebiliriz? der ve ocuklardan gelen neriler

dorultusunda snf temizlenir.


Ocuk gel m ve e t m

2.1.3. Satran ve Eitim

Bamsz bir etkinlik olarak satran, bireyin eitiminde son derece ilgili ve yararl bir

duruma getirilebilir. Satrancn; ocuklarn zeksn, hayal gcn, ekil ve uzay bilgisini,

analiz ve sentez yapma zelliklerini, planlama yeteneklerini, kavrama glerini, szl

muhakemelerini, hafzalarn, problem zme kapasitelerini, hzl ve mantkl dnebilme karar alabilme srelerini olumlu etkiledii bilimsel deneylerle ispatlanmtr. Bunun sonucu bata Rusya, ABD, Venezella, Bulgaristan, zlanda, Kanada ve ispanya gibi lkeler olmak zere 30 lkenin okullarnda ders olarak okutulmas salanmtr. Dier lkelerde de satran, devletin ilgili birimleri tarafndan gelimesi iin desteklenmektedir.


Ocuk gel m ve e t m

Satran, renciye bir yntem dahilinde retildii takdirde, ayrt etmeksizin

btn derslerine olumlu yararlar bulunur. Bunun yannda kiiliine ve sosyal hayatna da birok adan katklar grlr. Bu katklar analiz edebilmek iin farkl alardan

bakabilmek gerekmektedir. Yani satranc, 64 kareye ayrlm bir tahta zerinde ayr

fonksiyonlar olan talar belirli kurallar dahilinde bir hedef gzeterek karlkl

oynatmalarndan oluan bir oyun olarak tanmlamak, onun derinliini ortaya koymaz.

Onun derinlii; bilim, sanat ve spor olmasnda, uygarlk tarihi ile ilikilendirilmesinde,

tarihi kiiliklerde, entelektel boyutunda, bireye ve topluma kazandrdklarnda yatar.


Ocuk gel m ve e t m

  • Toplumun bir yesi olarak satrancn bireye kazandrdklar konusunda genel

  • olarak unlar ifade edebiliriz:

  • Zihinsel geliime pozitif katklar yapmas,

  • Muhakeme gcn artrmas,

  • Analiz-sentez yapma becerisi,

  • Yaratcl tevik etme,

  • Strateji gelitirme,

  • Fotografik hafzann geliimine katk salama,

  • Oyun srecinde asla iddet retmemeye ilikin bilin,

  • Hayal gcn, ekil ve uzay bilgisini, planlama yeteneklerini destekleme,

  • Problem zme kapasitelerini artrma,

  • Hzl ve mantkl dnebilme-karar alabilme srelerini gelitirme,

  • Neden sonu ilikisini kavrama,

  • Sakin ve soukkanl olmay retme,

  • Rakibine saygl olmay temel alan bir centilmenlik,

  • Risk alma.


Ocuk gel m ve e t m

zel yetenekli ocuklarn eitiminde satran; zel yetenekli ocuklarn eitimi, zel

konumlarndan dolay eitim nceliine sahip olmaldr. Bu potansiyelin eitimi birok adan nemli ve stratejik grlmektedir. stn ve zel yetenekli ocuklarn eitiminde birok ara zenginletirici ve tamamlayc olarak kullanlabilir. Bunlardan biri de satrantr.


Ocuk gel m ve e t m

  • 2.2. stn Zekl ve zel Yeteneklilere Uygun Ara Gereler

  • stn zeknn ve zel yetenein tanmlanmas konusunda, ailenin ve retmenin ok

  • bilinli olmas, ocuunun hangi alanda yetenei olduunu gzlemlemesi gerekir. u neriler yaplabilir:

  • ocukla birlikte yaplan etkinlikleri eitlendirerek erken ocukluk andaki

  • ocuun ilgi alanlar belirlenebilir.

  • Yatlarnn kulland eitim ara gereleri yetersiz geldiinde, kendisinden

  • yaa byk ocuklarn kulland ilgi alanlarna uygun ara gerelerle

  • desteklenebilir.( Hazr say dorusu, doal saylar retmek iin retilen

  • oyuncaklar, kesirli saylar retmek iin retilen malzemeler bunlardan

  • bazlardr.)

  • Aile ortam mmkn olduunca demokratik olabilir.

  • Aile iinde ortak bir karar verilirken ocuun da fikri sorulabilir.


Ocuk gel m ve e t m

  • ocua sorumluluk verilebilir.

  • ocua farkl oyuncaklar sunularak elindeki materyalle farkl tasarmlar retmesine frsat verilebilir.

  • ocua bilim, doa, evre ile ilgili kitaplar okunabilir.

  • Klasik mzik dinleterek ocua mzik zevki alanabilir.

  • Yaratc malzemelerle yemek piirmesine frsat tannabilir.

  • pucu vererek resim yaptrlabilir.

  • ocuun kendi hayali sper kahramann belirlemesini isteyip o kahraman ve zellikleri hakknda konuulabilir.

  • Mzelere, sanat galerine gtrerek ocua sanat zevki alanabilir.

  • Evdeki basit aletleri matematik arac gibi kullanp temel matematik hesaplamalar yaplabilir.

  • eitli konular hakknda gr alnarak, 'Sence nasl olmal' eklinde sorularla

  • tahmin becerisi gelitirebilir.


Ocuk gel m ve e t m

2.3. stn Zekl ve zel Yetenekli ocuklara Ynelik Etkinlik Planlama

retmenlerin ders plan yaparken kendilerine doru sorular sormalar

gerekmektedir. yi seilmi sorularla bir ok zek trnn gelitirilmesi mmkndr ve bu sorular aadaki gibidir:

Szel: Szl ve yazl kelimeleri nasl kullanabilirim?

Mantksal/matematiksel: Saylar, hesaplamalar, mant, snflandrmalar ya da

kritik dnceyi snfa nasl getirebilirim?

Grsel: Grsel destekleri, grselletirmeyi, renkleri, sanat, deiimi ya da grsel

dzenleyicileri snfa nasl getirebilirim?

Mziksel: Mzik ya da evresel sesler ile bir ritim ya da melodideki nemli noktalar

nasl ie koabilirim?


Ocuk gel m ve e t m

Bedensel: Tm vcudu ya da elleri renme ortamnda nasl ie koabilirim?

Sosyal: rencilerin bir ie uzun sre konsantre olmalarna, akranlar ile paylam

iinde olmalarna, birlikte renmelerine ya da geni gruplar oluturmalarna nasl yardmc olabilirim?

retmenler dersi planlamaya balarken retmek istedikleri kavramlar saptamal ve

ieriin iletilmesinde en uygun grnen zeklar belirlemelidirler. Tablo 2de oklu zeklar gelitirmek ve derse eitlilik katmak iin bir takm fikirler sunulmaktadr.

Bu uygulamalarda retmen, rencilerinden renmek istedikleri yntemi

semelerini istemekte ve dier menleri de ev devlerinde kullanmaktadrlar. Sekiz haftada sekiz men ilenmektedir. rnein ilk haftada rencilerin devlerini mzikli yapmalar istenebilir. Daha sonra renciler mziksel zetlerini snfla paylamaldr. Baka bir hafta ilem baka bir men ile tekrar edilebilir. Dokuzuncu haftada retmen, rencilerini en sevdikleri dev stratejilerini kullanmalar konusunda cesaretlendirebilir. Bu ekilde de tm rencilerin zayf ve gl ynlerini grmeleri salanabilir


Ocuk gel m ve e t m

NERLEN KAYNAKLAR

  • ARAL, N., Kandr, A. ve Can Yaar, M. ,Okulncesi Eitim. 2. Ya-Pa Yay.

  • stanbul, 2000.

  • ALAR, D. stn ocuklar, ada Eitim, 1987.

  • DARICA Nilfer, Etkinlik Dnyas, Morpa Kltr Yaynlar, stanbul. 2004.

  • DARICA Nilfer, Yaratc Etkinlikler, Morpa Kltr Yaynlar, stanbul.

  • 2004.

  • FREEMAN,]., "The Psychology ofGifted Children", JohnWilley and Sons Ltd.,

  • Great Britain, 1986.

  • Metin, N., " zel Yetenekli ocuklar", z Aama Matbaaclk San. Ltd. ti.,

  • Ankara. 1999.

  • MEROLU TURAN, E. ve CAN YAAR, M. 5 Yana Kadar ocukta

  • Dramann Balangc, letiim Ortamlarnda ocuk Birey Sempozyumu,

  • Anadolu niversitesi letiim Bilimleri Fakltesi, Eskiehir,1999.

  • MEROLU TURAN, E. ve CAN YAAR, M. , Okulncesi Eitimde

  • Drama Etkinlikleri. Gazi niversitesi Anaokulu/Anasnf retmeni El

  • Kitab. Rehber Kitaplar Dizisi, Ya-Pa Yaynlar, 1999.

  • SLVERMAN, L. (2005). GFTED CHLDRENWTH LEARNNG

  • DSABLTES.

  • YILMAZ, Y. "Gifted Children", The Fountain. July-Sep. 1996, Vol. 2, No. 5,

  • ss. 5-7.

  • stn Beyin Gc, Ankara niversitesi Eitim Fakltesi Yaynlar, No:

  • 35,Ankara.


Ocuk gel m ve e t m

KAYNAKA

  • ATAMAN, A. Ankara li Resmi ehir lkokullarndaki zel yetenekli

  • ocuklarn Fiziksel zellikleri. Ankara: Ankara niversitesi Yaynlar, 1983.

  • ATAMAN Ayegl, zel Eitime Giri, Gndz Eitim Ve Yaynclk,

  • Ankara,2005

  • ATAMAN, A. ve dierleri., Eitimimize Baklar. stanbul: Kltr Koleji

  • Yaynlar,1996.

  • Birinci zel Eitim Konseyi Raporu, Milli Eitim Bakanl, 13 - 15

  • Mays,Ankara, 2001.

  • "Birinci zel Eitim Konseyi n Raporu", Milli Eitim Bakanl Yaymlar

  • Dairesi Bakanl, Ankara, 1991.

  • BARANLI, H., Eitim Psikolojisi. Basn Yayn Datm, 1997.

  • CURTS, R. S., (1982) The Joy of Movement, Teachers College Press,

  • London. En, M. 1979.

  • DALIOLU H. E., ilkokul 2.-5. Snflara Devam Eden ocuklar

  • Arasndan zel yetenekli Olanlarn Belirlenmesi, Hacettepe niversitesi

  • Salk Bilimleri Enstits,Yaymlanmam Yksek Lisans Tezi, Ankara,1995.


Ocuk gel m ve e t m

  • DAVASLIGL, . stn ocuklar, Yaadka Eitim. 1996.

  • DAVD, G., The Challenge of the Able Child, David Fulton Pub., 1992.

  • EN, M., "stn Beyin Gc", Ankara niversitesi Eitim Fakltesi Yaynlan,

  • No: 83, Ankara, 1979.

  • EN, M.., stn Beyin Gc, A.. Eitim Bilimleri Fakltesi Yayn, Ankara,

  • 1979.

  • EN, M., alar D., zsoy Y, "zel Eitime Giri", Ankara niversitesi

  • Eitim Fakltesi Yaynlan, No: 49, Ankara, 1975.

  • ERSOY. zlem, AVCI, Neslihan, zel Gereksinimi Olan ocuklar ve

  • eitimleri zel Eitim, Ya-Pa Yaynlar, Ekim 2000, stanbul.

  • GARDNER, H., "Multiple Intelligences", New York. Basic Books. 1993.

  • FREEMAN J., The Psychology of Gifted Children, John Willey and Son Ltd.,

  • Great Britain, 1995.


Ocuk gel m ve e t m

  • FOSTER, S. M., "Meeting the Needs ofGifted and Talented Preschoolers",

  • Child Today: 22, 3, 28-30,1993.

  • KAPLAN, P., Pathways for Exceptional Children School, Home and Culture.

  • West Pub., 1997.

  • KULAKSIZOLU, Adnan; Bilgili, Ahmet Emre; irin, Mustafa Ruhi, I.

  • Trkiye zel yetenekli ocuklar Kongresi Yayn Dizisi : 1, zel yetenekli

  • ocuklar Seilmi Makaleler Kitab, Gazi niversitesi,Ankara .

  • METN N.,zel Yetenekli ocuklar, z Aama Matbaaclk San. LTD. ti.

  • Ankara,1999.

  • MORELOCK, M., "Giftedness: The Viewfrom Within Understanding Our

  • Gifted", 1,11-15.1992.

  • ZSOY, Y. M. ZYREK ve S.ERPEK., zel Eitime Giri, Ankara,

  • Karatepe Yaynlar, 1994.

  • Ulusal zel Eitim Kongresi, YAPA, Ankara, 1992

  • stn Zekllar Ve zel yetenekliler, YAPA, I. Ulusal zel Eitim Kongresi Ankara Kasm 1992


Ocuk gel m ve e t m

  • http//:www.aydindoganbilsem.com

  • http//:dent.edmonds.wednet.edu

  • http//:www.eitim.com

  • http//:www.egitimbilim.com

  • http//:www.egitim.inonu.edu.tr

  • http//:www.dirhody.com

  • http//:www.eskimo.com

  • http//:www.muzikeitimcileri.com

  • http//:nexus.edu.

  • http//:www.olusumdrama.com

  • http//:ozelegitimci.blogcu.com

  • http//:pdrhizmetleri.sitemynet.com

  • http//:www.photo.com

  • http//:www.psikolojikdanisma.net

  • http//:www.planindir.com


  • Login