Kamu terc h teor s ve anayasal kt sat
Advertisement
This presentation is the property of its rightful owner.
1 / 89

KAMU TERCIHI TEORISI VE ANAYASAL IKTISAT PowerPoint PPT Presentation


  • 518 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Bu byme hem kamu harcamalarinda hem de kamu gelirlerinde kendini gstermistir. Mesela ABD\'de 1946-1974 yillari arasinda kamu harcamalari/GSMH \'ten \"\'ye devlet gelirleri ise % 28\'den % 40\'a ykselmistir. Benzer gelismeler Avrupa lkelerinde de grlmeye baslanmistir. . Kamu Tercihi Teorisi, ka - PowerPoint PPT Presentation

Download Presentation

KAMU TERCIHI TEORISI VE ANAYASAL IKTISAT

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Kamu terc h teor s ve anayasal kt sat

KAMU TERCH TEORS VE ANAYASAL KTSAT

  • kinci Dnya Savandan sonra ortaya kan gelimelerden biri de Kamu Tercihi veya Toplumsal Seim Teorisi (Theory of Puplic Choice) olarak bilinen teoridir. Bu teorinin geliimi kinci Dnya Savandan sonra kamu kesiminin hzl bir ekilde bymesi ile birlikte olmutur.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bu byme hem kamu harcamalarnda hem de kamu gelirlerinde kendini gstermitir. Mesela ABDde 1946-1974 yllar arasnda kamu harcamalar/GSMH %13ten %22ye devlet gelirleri ise % 28den % 40a ykselmitir. Benzer gelimeler Avrupa lkelerinde de grlmeye balanmtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi Teorisi, kamunun ekonomide slendii rol ve faaliyetlerin snrlarna farkl bir bak as getirmitir. Kamu Tercihi yaklam politikaclar semenler, siyasi partiler ve kar gruplar arasndaki ilikileri politik karar alma srecindeki davranlaryla birlikte iktisat, politika, hukuk, sosyoloji bilimi erevesinde inceleyen teorik bir yaklamdr. Kamu Tercihi yaklamnn temelinde bireylerin politik sre ierisinde kendi kiisel karlarn, refahlarn maksimize edecekleri varsaym yatmaktadr. Bu gruplar kendi karlar peindedirler.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi Teorisi, politikay bir mbadele (catallaxy) olarak grr. Bu szck politika karmak bir mbadele trdr anlamnda kullanlmaktadr. Anayasal bir dzen altnda kavramsal bir szleme olan politik mbadele kendi kendine kurulur. Politik mbadele toplumdaki herkesi kapsar.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi teorisine gre zm politik karar alma srecinde rol alan aktrlerin daha iyileriyle deitirilmesi daha ak bir ifadeyle eitimli, kltrl, din ve ahlak sahibi insanlarn i bana getirilmesi ile deil, anayasal-yasal-kurumsal erevenin yeniden oluturulmasyla mmkndr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Hatta J. Buchanan anayasal-kurumsal reform ierisinde kt fena ve yetersiz olan politikaclarn iyi nazik ve yetenekli olanlaryla deitirilmesi gibi nerilere yer yoktur. Anayasal reform ierisinde ama, ynetimde yer alan kiilerin iyilerinin seilmesi deildir. Anayasal reformun amac; politikaclarn uymas gereken snrlarn veya kurallarn oluturulmasdr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi Teorisyenleri kamu kesiminin bymesini klasik gr ve hipotezler dnda (nfus art, enflasyon vb) iki sebebe dayandrmaktadrlar:

  • 1-Homo Economicus ve Maximand Yaklam

  • 2- Keynezyen ktisat


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • 1- Devletin fonksiyonlar geniledike siyasal karar alma srecinde rol alan kimselerin karlarnn artmas sz konusudur. nk semenler daha fazla kamu hizmeti talep edeceklerdir. Bu talepler kamu kesiminin bymesinin ilk nedenidir. Tekrar seilebilme istei, btenin bymesini gerektirir. Byyen btenin finansman ise, vergilerle deil, vergi d gelirlerle finanse edilir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • nk verginin daha da artmas semeni memnun etmeyecektir. Bir baka deyile semen daha fazla kamu hizmeti beklerken, buna karlk daha az vergi deme gibi paradoksal bir eilime sahiptir. Emisyon ve borlanma yoluyla finanse edilen kamu hizmetleri uzun vadede ekonomide ciddi sorunlar ortaya karr. te yandan bask ve kar gruplarnn transfer istekleri kamu kesimini daha da geniletir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • 2-Buchanana gre devletin baarszlnda Keynezyen iktisadi anlay dorultusunda hareket eden akademisyenler, brokratlar ve politikaclar nemli bir yere sahiptir. Politik kararlar rasyonel kiisel karlar dorultusunda olmaldr. nk Keynezyen ktisat devletin ekonomiye aktif mdahalesini n grr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • zellikle 1929 buhranndan sonra geni oranda uygulama alan bulan Keynezyen ktisatta para, kredi, maliye, d ticaret, dolaysz kontroller ve kamu giriimcilii politikalar araclyla ekonomiye aktif olarak mdahalesi sz konusudur. Bu mdahaleci devlet anlay kamu sektrnn zaman ierisinde bymesine yol amtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Keynezyen ktisatlarn nemli yanllklarndan birisi vergilemeden harcama yaplabileceini savunmalardr. Bylece kamu harcamalar vergilerle deil, emisyon ve borlanma yolu ile finanse edilmitir. Keynezyen ktisadn ktisat politikasna brakt bu kt miras bugn aktif olarak kullanlmaktadr. Devletin ar bymesi ise ekonomik ve politik yozlamay beraberinde getirmektedir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi Teorisinin bir sonraki aamas kabul edilen anayasal iktisat ise esasen hukuk ekonomi ve siyaset biliminin de ierisinde bulunduu inter disipliner bir teoridir. Anayasalar kiilerin toplumun ortak kar gerei hak ve zgrlklerini ne dereceye kadar snrlayaca yada nasl dzenleyecei ile ilgilidir. Kiilerin siyasi hak ve zgrlkleri olduu gibi ekonomik hak ve zgrlkleri vardr. Anayasalarn bu iki alan da dzenlemesi gerekir. Geleneksel anayasalarda siyasi hak ve zgrlkler n plandadr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Ancak devlet denen sosyal organizasyon bireylerden olumu ayr bir kiilii (hkmi ahsiyet) sahip ve egemenlik gcne sahip bir yaplanmadr. Elbette ki kiilerin hak ve zgrlkleri snrland kadar devletin de snrlandrlmaya tabi tutulmas gerekir. devletin egemenlik gcne sahip olmas onun bu gc ktye kullanmas anlamna gelmez. Devlet adna yetki kullananlarn bu yetkilerini anayasal ve yasal zemine dayandrarak merulatrmas gerekmektedir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Anayasal iktisada gre devletin temel grevlerinin anayasal dzeyde belirlenmesi, post-anayasal aamada ise anayasal normlarn uygulanmasn salamaktr. Bu kurallarn konmas iktidarlarn keyfi kararlar almasn engellemektedir. nk Kamu Tercihi Teorisini gelitiren bilim adamlarndan Gordon Tullock'un ifadesiyle devlet baz sorunlarn zm, bazlarnn da bizatihi kaynadr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Anayasal iktisat teorisinin ulat sonu devletin ekonomi iindeki yerinin snrlandrlmasdr. Kamu kesiminin ar bymesi bir ok lkede tedbirler alnmasn gndeme getirmitir. Bu yzden ekonomik anayasa erevesinde devletin hak ve yetkileri snrlandrlrken kii hak ve zgrlklerinin saland yeni bir ekonomik anayasaya ihtiya vardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Demokrasinin daha ok yaygnlk kazand gnmzde devlet, hem birey zgrlklerine sayg asndan hem de anayasal olarak snrlandrlm ve belirlenmi yetkileri dolaysyla vergilendirmenin de bir snr olmaldr. nk devletin vergi toplama hakk varsa bireylerin de bakalarna devredilemez ve vazgeilemez bireysel haklar mevcuttur. Bu yzden devlet vergilendirme yetkisini ancak kiilerin hak ve zgrlklerini koruyarak kullanabilmelidir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • J. Buchanan ve Gordon Tullock aratrmalar sonucu 1962 ylnda yazdklar Oybirliinin Matematii: Anayasal Demokrasinin Mantksal Temelleri (Calcolus of Consent: Logical Foundation of Constitutional Democracy) adl almalaryla Anayasal iktisadn temellerini atmlardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bu kitabn temel amac toplumsal kararlar almada kullanlacak belirli kurallarn anayasal dzeydeki tartmalardan elde edileceini aklamakt. Bu iki yazara gre, anayasal kurallarn ekono-politik yaamn oyun kurallar idi. Ve iyi bir oyun iin, oyuncularn nitelikleri iin oyunun kurallar nemliydi.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Toplumsal tercihlerin belirleme yntemlerini nemli klan bir baka neden devletin ekonomiye bte politikas ile mdahale edebileceini savunan Keynezyen teoriden kaynaklanmtr. Onlara gre bu durum, Amerikan Mali Anayasasnn nemli bir unsuru olan denk bte ilkesini zedelemitir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Denk bte ilkesinin gz ard edilmesi, bte aklarnn ortaya kmasna bu ise hkmetlerin i ve d borlarnn artmasna ve para basma yetkisinin snrsz bir ekilde kullanlmasna neden olmutur. Anayasal iktisadn temel amac iktidarlarn ne gibi yasal, kurumsal ve anayasal snrlarla snrlandrlmalar gerektiini aratrmaktr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu Tercihi Teorisinin iktisat bilimine getirdii en nemli katklardan biri piyasa baarszl teorisi (The Theory of market failure) ne karlk olmak zere Devletin Yetersizlii Teorisi (The Theory of Governmental Failureyi gelitirmi olmasdr. Refah iktisad teorisi 1930lu ve 1940l yllarda baz faktrlere dayal olarak piyasa ekonomisini milli ekonomi ierisinde yetersiz olduunu ve dolaysyla devletin ekonomide dzenleyici rol oynamas gerektiini savunmutu.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu tercihi iktisatlar ise 1960l yllarn balarndan itibaren Keynezyen iktisat politikasnn mdahaleci ve geniletici politikalarn eletirerek kamu ekonomisinin de piyasa ekonomisi gibi kendi bana optimumu salamaktan uzak olduunu aklamtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kamu tercihi teorisi politika biliminin ekonomik analizidir. Yani kamu tercihi politik srete alnan karar ve uygulamalar iktisat biliminin kulland ara, metot ve varsaymlara dayal olarak aklayan bir disiplindir.

  • Bu teori, devletin hak ve yetkilerinin snrlandrlmas ve bireylerin ekonomik hak ve zgrlklere (mlkiyet ve miras zgrl vb) sahip olabilmesi iin devletin yetkilerinin snrlarnn belirlenmesi zerinde durur. nk devlete ait olan bte yapma vergileme para basma ve borlanma hak ve yetkilerinin snrlandrlmas, bireyin ekonomik hak zgrlklerini geniletir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Anayasal iktisat ekonomik anayasann;

  • Mali anayasa: Mali anayasa (fiscal constitution) anayasal iktisat literatrnde devletin, harcama ve vergileme ve borlanma konusundaki yetkilerini ve bu yetkilerin anayasal snrlarn ifade eden bir kavramdr.

  • Parasal anayasa: Parasal hkmler ise, para basmaya bir snr getirerek byme ve GSMH ile iliki kurarak snr belirlenecektir. ve bylece keyfi para basmann engellenmesi.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • D ticaret anayasas: Bu anayasa dzenlemesi ile d ticaretin serbestlemesi salanacaktr.

  • Yasal kurumsal serbestleme ve rekabet ana yasndan oluur. Devletin ekonomiye olan mdahalelerini ve kontrollerin mmkn olduunca azaltlmas ve "oyunun kurallarn" koymas ve aksak ve ykc rekabeti nleyici tedbirler almas


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Anayasal iktisat teorisinin ulat sonu devletin ekonomi iindeki yerinin snrlandrlmasdr. Kamu kesiminin ar bymesi bir ok lkede tedbirler alnmasn gndeme getirmitir. Bu yzden ekonomik anayasa erevesinde devletin hak ve yetkileri snrlandrlrken kii hak ve zgrlklerinin saland yeni bir ekonomik anayasaya ihtiya vardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Demokrasinin daha ok yaygnlk kazand gnmzde devlet hem birey zgrlklerine sayg asndan hem de anayasal olarak snrlandrlm ve belirlenmi yetkileri dolaysyla vergilendirmenin de bir snr olmaldr. nk devletin vergi toplama hakk varsa bireylerin de bakalarna devredemeyecekleri vazgeemeyecei bireysel haklar mevcuttur. Bu yzden devlet vergilendirme yetkisini ancak kiilerin hak ve zgrlklerini koruyarak kullanabilecektir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Anayasal iktisat ve kamu tercihi teorileri, denk bte yasasnn demokratik sreci glendirmede bir potansiyele sahip olduunu gstermektedir. Hkmete mali konularda snrlamalar getirilmesi anayasal kurallarla (normlarla) salanmaldr. Bunlarn gerekletirilmesinde, kan yasal dzenlemelere itaatin salanmas iin yasann gerektii ekilde esnek olup olmad, ceza yasalarn ierip iermedii, yasann karlma zamannn uygun olup olmad, yasann gerekte maliye politikalarna bir kstlama getirip getirmedii ve yasann semenlerin konu ile ilgili anlaylarn artrp artrmad nemli faktrlerdir.


Arz y nl kt sat ve verg yakla imi

ARZ YNL KTSAT VE VERG YAKLAIMI

  • Keynezyen iktisadn zellikle 1970li yllarn sorunlar karsnda alternatif olarak ortaya kan teorilerden birisi de supply-side economicstir. Trkeye arz ynl iktisat, arz iktisad veya sunum ynl iktisat eklinde evrilebilecek olan bu teorinin ne kard politika, vergi indirimleri ve bu indirimler neticesinde ekonominin arz ynnn glendirilmesidir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • 1978 ylnda Amerikan ktisatlar Birlii tarafndan resmen kabul edilen bu terim, ekonomideki sorunlarn giderilmesini daha ok vergi indirimlerine dayandrmas dolaysyla arz ynl vergi politikas veya arz ynl (veya yanl) maliye politikas olarak da bilinir.


Tan m ve temel lkeler

Tanm ve Temel lkeler

  • Arz Ynl ktisat, ekonominin yz yze olduu verimlilik, enflasyon, reel byme gibi pek ok sorunla ilgili compleks bir disiplindir. Bunlarn yannda tasarruf, yatrm, alma gayreti, tevikler, i verimi, hkmetin bykl ve etkinlik alan, regulasyonlar ve piyasalarn etkinlii ve hatta uluslararas karlkl etkileim gibi konular da Arz Ynl ktisadn ilgilendii alanlar ierisinde yer alr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Arz Ynl ktisat ile ilgili olarak eitli tanmlamalar yaplmaktadr. Bu teoriyi gndeme getiren Arthur Laffer bu konuda u grlere yer verir: Arz ynl iktisat, klasik iktisadn modern tarzda ifadesinden baka bir ey deildir. Arz Ynl ktisat temel olarak teviklere dayanr. Tevikler deitiinde insanlarn davranlar da deiir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Eer bir kii daha cazip bir aktivitede bulunursa dier insanlar da bu aktiviteyle ilgilenmeye balayacaklardr. Ayn ey tersi iin de mmkndr. Vergi, dolaysz kontroller (regulation), hkmet harcamalar ve devletin ekonomi zerindeki btn faaliyetleri zerinde yaplacak kapsaml deiiklikler, kiileri tevik eder ve davranlarn deitirir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Ancak Arz ynl iktisat taraftarlarnn btn grlerini kapsayacak ekilde genel bir tanm arz ynl iktisadn ekonometrik analizini yapan Michael Evans tarafndan yaplmtr: Ona gre arz ynl iktisat ekonominin prodktif kapasitesini etkileyen unsurlar inceleyen iktisat daldr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Arz Ynl ktisadn temel politik arac vergi oranlardr. Vergi oranlarnn nemli bir politik ara olarak kullanlmasnn kayna Avustralyal iktisatl Colin Clarktr. Clark 1940larn sonunda yapt bir ekonometrik aratrmada vergi yknn % 25in zerine kmas halinde enflasyonun balayacan ileri srmtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Clarka gre yksek vergi oranlar tasarrufu ve almay azaltacak retimi ve arz daraltacak bu yoldan da toplam talep toplam arz dengesini bozarak enflasyona neden olacaktr. Clarkn bu gr de iktisat politikalarn etkilememitir. Bunun nedeni sanayi lkelerinin vergi yknn % 25in zerine karm olduklar halde hzl gelimeyi srdrebilmi olmalardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Buna ramen vergi yk ile makro byklkler arasndaki ilikiye ait ekonometrik aratrmalar devam etmi ve 1975te Laffer, Wanniski ve Roberts unun vard sonular Clarkn grn yeniden gncel hale getirmitir. En ekstrem ekliyle Laffer Erisi (Laffer Curve) diye bilinen bu gr iktisat politikalarnn temelini oluturmaya balamtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Amerikada Hazine sekreteri ve Kongre danmanlarndan Paul Craig Roberts Arz Ynl ktisadn vergi kesintileri ile Keynezyen vergi kesintileri arasndaki farkllkla ilgili olarak u grleri ortaya koymutur: Arz Ynl ktisadn vergi kesintileri ile Keynezyen Ekonomideki vergi kesintileri arasnda ok byk farkllklar vardr. Keynezyen retide vergi kesintileri, maliye politikasn uyarc bir nitelik tar. Bu ise daha fazla harcama, daha fazla talep ve belki de daha fazla enflasyon ve bte a demektir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Elbette ki vergi kesintisi iin bu kadar sebep bte aklarn retmektedir. Gemi dnemlerde bu etki hissedilmitir. Ancak bu konuda imdi ok farkl dnlmektedir. Arz Ynl ktisatta vergi kesintilerinin sebebi, marjinal vergi oranlarn indirmek eklindedir. Bu gerek bir katk anlamna gelir. Ayrca Arz Ynl ktisadn ulamak istedii sonu, nispi fiyatlarda toplam talepten daha fazla bir deiiklik yapmaktr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bunu yle aklayabiliriz; ncelikle nispi fiyatlar kiilerin gelirlerini tketim ve tasarruf arasnda nasl tahsis edecekleri zerinde etkilidir. Cari tketime tahsis etmek iin ayrlan ek gelir, gelecekteki tketimden vazgemek ve tasarruf oluturmaktr. Gelecekteki gelirden vazgemenin deeri, marjinal vergi oran tarafndan etkilenir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Daha yksek marjinal vergi oran ek cari tketimde bir kii iin daha ucuz vazgemektir. Nispi fiyatlar, insanlarn zamanlarn alma, bo durma, elence veya yeteneklerini artrmak zerinde ynlendiricidir. Eer kii zamannn bir ksmn bo durmaya ayrrsa, bu, alarak kazand cari gelirin bir ksmndan vazgemek demektir. Cari gelirden vazgemenin gaydas marjinal vergi orannn bir fonksiyonudur.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Arz Ynl ktisadn ikinci yn de altn standardna geri dnlmesi dncesidir. Altn standardn savunanlara gre, bu standart para arznn ar artna ve enflasyona mani olur. Para sadece ihtiya duyulduunda ve altn mevcudu kadar baslr. ncelikle para arz kontrol altna alnr ve enflasyon ortadan kaldrlr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Altn standard, ak bteler parasal genilemeye sebep olduklarndan hkmetlerin ak harcama yetkilerini de ortadan kaldrr. Bylece parada istikrar ve btede de denge oluturulur. zel sektr vergi teviki nedeniyle yatrma ynlenir. Bunu istihdam ve ekonomik byme takip eder (Kmzey,1983: 21). Ancak arz ynl iktisadn bu ikinci yn fazla taraftar bulamamtr ve uygulamaya konamamtr.


Laffer e risi

Laffer Erisi

  • Arz Ynl ktisadn en temel yaklamlarndan birisi vergi oranlar ile vergi gelirleri arasndaki ilikidir. Buna gre bu iliki ters orantldr. Ancak, Arz Ynl ktisatta Laffer erisiyle ifade edilen bu ilikinin Artur Lafferle balad sylenemez.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Nitekim (bn-i Haldunun grleri yannda) iktisadn bir bilim haline gelmesini salayan nl ktisat Adam Smith yine iktisadn bilim haline gelmesini salayan nl kitab Milletlerin Zenginlii (1776) adl kitabnda bu konudaki grlerini aklamtr: Yksek vergiler bazen zerinden vergi alnan mal ve dolaysyla tketimi azaltr. Bazen de kaakl tevik eder ve kamu gelirlerinin tahmin edilenden daha az olmasna yol aar.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Ancak konunun esasl olarak gndeme gelmesi 1974 ylnda Arthur Lafferin kendi ismiyle anlan eriyi izmesiyle olmutur. Wanniski Roma mparatorluunun yksek vergiden ykld ve 1929 byk deprasyonuna da yine yksek vergilerin neden olduu grndedir. Ona gre; sfr vergi orannda retim maksimum dzeyde olacaktr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Laffer erisine gre hi vergi haslat salamayan iki ekstrem vergi oran vardr. Bunlar sfr vergi oran ve % 100 vergi orandr. Sfr vergi orannda fertler hi vergi demezler. Vergi oran % 100 olduunda ise fertlerin retim yapp gelir elde etme arzular tkenmi olacandan yine hi vergi demeyeceklerdir. Bu iki ekstrem arasnda nceden belirlenmesi mmkn olmayan bir vergi oran vergi haslatn en yksek dzeye karacaktr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Arz Ynl ktisatlar almalarn mmkn olduunca ampirik bulgulara dayandrmlardr. Bu amala yaplan ampirik almalar yannda monetaristlerin ve Rasyonel Beklentiler Teorisinin yapt almalardan da yararlanmlardr. Arz Ynl ktisada gre Bat lkelerinde ferdi tasarruf hacmi en dk lke ABDdir. Bunun sebebi Amerikan vergi sisteminin ar vergi ykne sahip olmasdr.


Laffer e risine y netilen ele tiriler

Laffer Erisine Ynetilen Eletiriler

  • Baz iktisatlar Laffer erisindeki amalara muhalefet ederler. Onlara gre Laffer erisinde baz belirsizlikler vardr. rnein varsaymlarn doruluunun ampirik bulgularla test edilmesi son derece zordur. Laffer vergi indirimlerinin derhal vergi haslat salayacan sylemez.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Vergi indirimleri yatrm ve retim artna o da gelir ve vergi artna yol aar. Gerekten vergi indirimleri yatrm ve retimi uyarc bir etki yapar, ancak bu toplam vergi gelirlerini artrmak iin yeterli deildir. stelik vergi indirimlerinin yeralt ekonomisi zerinde ne kadar etki edeceini belirlemek de son derece zordur.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Laffer erisi, bir baka adan da eletirilmektedir. Buna gre merkezinde insan olan ekonomi bilimini inceledii halde insanlarn iyi ya da kt olarak nitelendirilebilecek davranlarn dikkate almyor. Bunun dnda ahlaki ve politikaya ait eyler arasnda ayrm yapmaya imkan vermiyor.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Laffer erisine ynelik dier baz eletiriler unlardr: Bu eletirilerden bazlar Laffer erisinin bir hayal rn olduu ynndedir. Laffer erisinde ne srlen tasarruf, alma ve tketim gibi etkiler esasen sbjektif zellik tar ve llemez. nsanlarn tercihleri ve beklentileri politikaclar tarafndan bilinse bile, insanlar bu tercih ve beklentilerini daima srdrmezler.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Dier bir eletiri ise Laffer erisinin makro ekonomik bir temel den yoksun olduu ynndedir. Buna gre teori vergi indirimleriyle ekonomik tercihlerin deitiini basit bir ekilde ele alr. Bu deiikliklerin nasl olduu hangi srelerde olduu, veya nispi fiyat deiikliklerinin neler olduu tartlmyor. Bu kadar yzeysel bir yaklam Arz Ynl ktisad aklamaya yetmez.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Vergi gelirlerinin ykselebilmesi iin kiilerin vergi indirimlerinden sonra daha fazla almalar gerekir. Gerekten elde edilen veriler, kiilerin reel gelirleri arttnda daha az almadn ve daha fazla bo durmadklarn gstermektedir. Ayn ekilde kurumlar vergisi indirimlerinin vergi gelirlerini artrmas iin, firmalarn vergi sonras kazanlar arttnda yeni yatrmlara ynelmeleri ve yatrmlarn nemli lde artrmalar gerekir.


D er teor ler

DER TEORLER

  • Bu balk altnda farkl baz nerilerde bulunan ancak esasen devletin iktisadi hayata mdahalesini n gren Yapsalclar, aktif yapc ve fonksiyonel devlet dncesinin tesinde sosyal devlet ilkesine dayanan ancak gerektii kadar devlet mmkn olduunca piyasadan yana olan Sosyal Piyasa Ekonomisi ve Neo-Klasik ile Marksist ktisadn grlerine alternatif fikirler reten kurumsal iktisat zerinde durulacaktr.


Yapisalci structral st yakla im

YAPISALCI (STRUCTRALST) YAKLAIM

  • Bu iktisadi yaklam ounluu Latin Amerika kkenli iktisatlarn 1950li yllarda Latin Amerika lkelerinin karlat darboazlarn moneterist iktisadn n grlerinden farkl bir ekilde giderilebilecei dncesinden domutur.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bu iktisatlar az gelimi lkelerin gelimi lkelerden ok ve farkl yapsal sorunlar olduunu, moneterizmin enflasyon iin ortaya koyduu nerilerin bu lkeler (az gelimi lkeler) iin zm olamayacan iddia ederek ona (moneterizme) bir tepki olarak domutur. Bu gre gre enflasyonun kayna sz edilen lkeler iin yapsal bozukluklar ve dar boazlar olup, bunlar giderilmedike enflasyon da zmlenemeyecektir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Yapsalclar, Klasikler ve onun devam olan teorilerin aksine az gelimi lkelerin yaps gerei kamunun byme ve kalknma abalarna nclk etmesinden ve ie dnk sanayilemeden yanadr.

  • Az gelimi lkelerde yapsalc yaklam, enflasyonu dolaysyla istikrarszla yol aan sorunlar besleyen ve kronikletiren baz unsurlar olduuna dikkat ekerek bunlar aklamaya almtr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bu unsurlar unlardr:

  • -Tarmda arz esneksizlii; Az gelimi lkelerde nfusun hzla artmas, tarmda modernizasyonun salanamamas gibi nedenler tarm rnlerini giderek daha yetersiz hale getirmektedir. Bu durum ise devletin tarm kesimini ynlendirmesi ve altyapsn hazrlamas ynnde baz fonksiyonlar slenmesini gerektirmektedir.

  • -D Ticaret Dengesizlii; Yapsalclar bu sorunun giderilmesi iin ithal ikamesine dayal sanayileme, ihracatn artrlmas ve ithalatn kslmas hatta yasaklanmasndan yanadrlar.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • -Parasal ve Mali Dengenin Salanmas; Az gelimi lkelerde var olan bte kronik aklar sorunu zerinde de duran yapsalclar bu sorunun giderilmesinde zmn para arzn artrmak yerine kamu gelirlerinin artrlmas (etkin vergi denetimi, st gelir gruplarnn vergilendirilmesi, vergi kayp ve kaaklarnn en aza indirilmesi ve yeni vergi alanlarnn oluturulmas vb) ile zmlenebilecei ve enflasyonist basknn azaltlabilecei dncesindedirler.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • -Ekonomik Kurumlarn Yetersizlii; Az gelimi lkelerin en nemli sorunlarndan birisi de hantal devlet yaps ar brokrasi siyasal istikrarszl, yetersiz sermaye ve bankaclk gibi esasen uzun vadede zmlenebilecek sorunlardr.

  • Grld gibi yapsalc yaklam klasik iktisadi dncenin aksine devlet mdahalelerinden yanadr. nk Az gelimi lkelerde ekonomide var olan bir ok sebep piyasann istikrarszl giderici etkide bulunamayaca istikrarn salanabilmesi iin devletin mdahalelerinin art olduu grndedirler.


Sosyal p yasa ekonom s

SOSYAL PYASA EKONOMS

  • Sosyal Piyasa ekonomisi Almanyada Frieburg Albert Ludwing niversitesinde 1930lu ve 1940l yllarda grev yapan bir grup iktisat ve hukukunun gelitirdii Ekonomik Dzen Teorisi ve Ekonomik Anayasa Hukuku dncesine dayanmaktadr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Frieburg Okulu ve Ordo Liberalizmi olalak da bilinen Ekonomik Dzen Teorisi (Ordnungstheorie) Alman ktisat Waltter Eucken ve Hukuku Franz Bhmn nclk ettii bilimsel almalarla ortaya kan ada iktisadi ve sosyal dncelerden birisidir.

  • Frieburg retisi toplumda mutlaka bir dzenin art olduu ve bu bu dzenin bir ynn de ekonomik dzenin oluturduunu ortaya koyar. Bu retiye gre ekonomik dzen bizatihi insanlar tarafndan oluturulur. Yani doal dzen reddedilir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Frieburg okulu snrl devlet yerine aktif-yapc-fonksiyonel devletten yanadrlar. Ancak bu mdahaleci devlet anlamna gelmez. Aktif devlet, sosyo-ekonomik ve politik dzenin kural ve kurumlarn oluturan devlettir. Bu yzden devlet piyasadaki rekabet yetersizliini giderecek ve aksak rekabeti nleyecek kural ve kurumlar oluturmaldr.

  • Frieburg okulu mensuplar eserlerinde ska ordnungsrahmen terimi zerinde dururlar. Bu kavram ile yasal-kurumsal dzenin genel erevesi ifade edilmektedir. Bu kavram yerine zaman zaman ekonomik anayasa kavram da kullanlmaktadr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Frieburg okulunun gelitirdii ekonomik dzen teorisinde ekonomik dzenin hukuki erevesini oluturan kural, norm ve kurumlar btn ekonomik anayasa olarak adlandrlmaktadr. Bir baka ifadeyle ekonomik anayasa, ekonomik birimlerin karar ve faaliyet alanlarn dzenleyen her trl hukuki norm, kural ve kurumlar btnne verilen isimdir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Ekonomik dzenle ekonomik anayasa birbirinden farkl kavramlardr. Ekonomik dzen ekonomik anayasa olmadan da var olabilir.Ekonomik yaamda kendiliinden olumu kurallar (rnein i ahlak kurallar) ve kurumlar ekonomik dzeni oluturabilir. Ekonomik anayasa ile ekonomik dzenin daha iyi ilemesi amalanmaktadr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bylece ekonomik dzen teorisi ve ekonomik anayasa hukukunu zetledikten sonra, bunlara dayal olarak oluturulan sosyal piyasa ekonomisine geebiliriz. Sosyal Piyasa ekonomisini (Sociale Marktwirtshaft-Social Market Economy) kavram olarak ilk defa kullanan Alfred Mller-Armacktr. 1978 ylnda len Armack fikirlerini Frieburg okulunun kurucular olan Euken ve Bhme dayanarak gelitirmitir. Ona gre sosyal piyasa ekonomisi; rekabet ekonomisi temeline dayal zgr giriimi, piyasa ekonomisi faaliyetleri iinde gvence altna alnan sosyal gelime ile badatrma dncesine dayanr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Buradan anlald zere sosyal piyasa ekonomisinin iki temel boyutu vardr:

  • 1-Ekonomik boyut; Sosyal piyasa ekonomisi zaten bir ekonomik dzen modelidir ve piyasa zgrl ve rekabete dayanr. Bu boyut kaynan ekonomik dzen teorisinden alr

  • 2-Sosyal Boyut; Bu boyutta ise sosyal eitlik ilkesi zerinde durulur. Bu boyut daha ok Hristiyanln baz kurallarna (mesleki dayanma, i ahlak, karlkl yardmlama vs) dayanr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Ayn zamanda sosyal piyasa ekonomisinin temel ilkelerinden birisi de olan sosyallik, piyasa da dk gelir gruplarnn yaam standartlarnn ykseltilmesi ve tm toplum yelerinin ekonomik ve sosyal sorunlara kar korunmasn ifade etmektedir.

  • Sosyal piyasa ekonomisinin dier ilkeleri ise zgrlk (ve piyasa zgrl) rekabet (devletin mdahalesine aktr), sosyal devlet (devletin temel sosyal amalar gerekletirmek iin ekonomiye mdahale etmesi; rnein gelir dalmnn bizzat devlet tarafndan dzeltilmesi gibi) ilkelerine dayanr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Bunun dnda sosyal piyasa ekonomisi yetkilerin yatay kuvvetler ayrl (yasama, yrtme, yarg) ve dikey kuvvetler ayrl (ademi merkeziyet) araclyla paylalmasndan yanadr.

  • Sosyal Piyasa ekonomisi ngrd devlet mdahalelerinin piyasa sistemine uygun olmas ve piyasa sisteminin ileyiini bozmamasndan yanadr. Sosyal Piyasa Ekonomisi, devletin mal ve hizmet fiyatlarn direk olarak kontrol etmesini piyasaya uygun olmayan bir mdahale olarak kabul eder.


Kurumsal kt sat

KURUMSAL KTSAT

  • Kurumsal iktisat Amerikan meneli bir iktisadi dncedir. Kurucusu olarak Thorstein B. Veblen kabul edilir. Dier nemli temsilcileri ise istatistiksel yntemlerin kullanlmasna nem veren Wesley Mitchell ve yasama yoluyla pek ok ekonomik ve sosyal reformlarn gerekletirileceini savunan John R. Commonstur.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Neo-klasik ve Marksist iktisadn grlerine alternatif fikirler retme zerinde younlamtr. ktisat bilimini interdisipliner olarak kabul eder. ktisat, sosyoloji, psikoloji, siyaset, maliye, ynetim gibi bilimleri birlikte deerlendirmektedir. ktisadi olay ve faaliyetlerin geliiminde kurumlarn nemi byktr. Ekonomide istikrar iin devletin ekonomiyi srekli olarak izlemesi ve ynlendirmesi gerekmektedir. Devlet gelir dalmnda adaleti salayc olmaldr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kurumsal ktisat her iki grn (neoklasik ve marksist) dnda, karma bir ekonomi modeli ngrmektedir. Kurumsal iktisada gre sosyal politikalarn ana amac topyekn insan refahnn ykseltilmesine ynelmitir. Devlet bireyin durumunu iyiletirmek iin onun nndeki engelleri kaldrmaldr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Onlara gre insanlar mlk sahiplii ve paylam konusunda srekli atma ierisindeler. Bu atmann herkesin yararna disiplin altna almak iin kolektif kurumlara ihtiya vardr. Ekonomik dzenin kendiliinden meydana geleceini beklemek yerine ekonomik sistemi ynetmek ve ynlendirmek gerekmektedir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kurumsalclar sistemli teoriler kurmak yerine gelenekleri, kurumlar ve davranlar incelerler. Tmevarm metodu kullanarak sonuca varmaya alrlar. Ekonominin sadece piyasadan ibaret olmad mant erevesinde ekonomiyi tm ynleriyle inceleyerek gelimenin temel dinamiklerini belirlemeye alrlar.

  • Kurumsalclar ekonomiyi ve evreni ynlendirmektense varolan kurum ve kurallar inceleyerek bir sonu karmaya alrlar. Kapitalizmin ve sanayi toplumunun ortaya kard sorunlarn nasl zmlenecei zerinde aratrma yapmaktadrlar.


Temel g r leri

Temel Grleri

  • *Ekonomiyi paralar halinde deil, bir btn olarak dikkate almak gerekir. nk ayr ayr deerlendirmek yanltcdr. Ekonomi dier bilimlerle ilikili bir btndr ve btn paralarn toplamndan daha byktr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • *Kurumlarn rolne byk nem verirler. Onlara gre kurumlar sadece mevcut yaplanmay deil, daha ileriye doru ina edilecek insan davranlarnn organize edilmi yaplanmalarn da kapsar.

  • *stikrarn tek yolu devletin ekonomiyi srekli gzetmesi ve ynlendirmesidir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • *Kurumcular gelir ve servetin daha adil dalmn salamak iin liberal ve demokratik reformlar desteklerler. Ancak piyasa kurallaryla kaynaklarn etkili dalm ve gelirin blmnn salanamayacan ileri srerler.

  • * Kurumcular geleneksel teorinin ekonomik yaklamda bir uyum olduuna dair grlerine kar karlar. Onlara gre ekonomide uyum deil kurumlar aras atma vardr. Baka bir deyile ekonomik birimler uyum iinde deil, atma halindedir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • * Ekonomik olaylar neden-sonu etkileriyle birlikte btnsel olarak ele alnmaldr.

  • * Devletin ekonomide gzetim, denetim ve mdahalesi kanlmazdr.

  • * Bireylerin davran gdlerinde sadece kiisel karlar yoktur,

  • * ktisadi olaylar deikendir,

  • *Hem kapitalizmi hem de Marksizmi eletirirler,


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • * Parann rol sadece mbadele deil, speklasyon ve ihtiyat saiki rol de vardr. Bunu Keynesten nce sylemilerdir.

  • *Konjonktr modelini kurmulardr. Belli dnemler ve uzun dnemli iktisadi hareketleri inceleyerek toplumsal bir denetim kurulabileceine inanmlardr.

  • * Kamu harcamalar dengeleyici bir ara olarak kullanlabilir.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • * Depresyonla mcadelede cret indirimlerine kar kmlardr.

  • * ktisat bilimine g, toplumsal denge gibi kavramlar getirmilerdir. Onlara gre g kamusal mdahalenin temelinde yatar. Kapitalizmin ileri safhalarnda piyasalar oligopolletike firmalar g sahibi olurlar. Buna karlk alclar koruyan sendikalar vardr. Fakat bu gler dengeyi salayamazlar. Devletin mdahalesine ihtiya vardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Toplumsal denge ise, zel ve kamu giriiminin arz ettii mal ve hizmetler arasnda dengesizlik vardr. Toplum retim sorununu zse de blm sorununu zemez. Bu sebepten toplumsal dengenin salanabilmesi iin kamu hizmetlerinin artrlmas gerekir. cret-fiyat kontrollerine ihtiya vardr. Bunun iin kamu mdahalesi ve bu mdahalenin devamna ihtiya vardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kurumsal iktisatlara gre iktisat biliminin temelini bireyler deil kurumlar oluturur. Bireyler bu kurumlarn etkisi altndadr. Bireysel tercih, istek ve seimleri veri kabul etmek yanltcdr. Ayrca iktisadi sistem de sosyo kltrel sistemin bir alt daldr.

  • Kurumsal iktisatlar toplumsal deime zerinde de dururlar. Toplumun devaml deitiini dolaysyla toplumla ilgili kesin bir eyin sylenemeyeceini ileri srerler.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • Kurumsal iktisat deneycilie nem verirler. Yani metafizik olgular kabul etmezler.

  • Kurumsal iktisatlar statik yerine dinamik, duygular yerine faaliyetler, bireysel davran yerine grup davran, denge yerine ynetim, braknz yapsnlar yerine denetim terimlerini kullanmlardr.


Kurumsal ktisad n ele tirisi

Kurumsal ktisadn Eletirisi

  • Bu eletiriler drt grupta toplanabilir.

  • 1- Kurumsal iktisat diye bir teori yoktur. nk kurumsal iktisadn fikir babalar bile kurumsal iktisadn ne olduu hususunda bir uzlamaya varamamlardr.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • 2- Kurumsal iktisatlar iktisattan ziyade sosyal bilimler zerinde dururlar ki bu durum ilgili kiilerin iktisat olduu hususunu tartmal hale getirir. Mesela iktisat iin ok nemli olan fiyat mekanizmas zerinde bile durmamlardr. Bamsz bir teori gelitirememilerdir.

  • 3-Kurumsal iktisatlar daha ok iktisadi politikalarn geliimi ve iktisadi deime konularyla ilgilenmektedirler.


Kamu tercihi teorisi ve anayasal iktisat

  • 4- Kurumsal iktisatlar srekli eletirdikleri neo-klasik iktisatlara kar da bir alternatif teori gelitirememilerdir. Yani topladklar bilgi ve deneyler bir teori ortaya koyamamaktadr. Kurumsal iktisatlar bir eletiri iktisad olarak ortaya kmaktan ileri gitmedii kurumsal iktisatlara ynelen eletirilerin temelini oluturur.


  • Login