Informatika e biznesit
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 114

INFORMATIKA E BIZNESIT PowerPoint PPT Presentation


  • 655 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

2011. 2. INFORMATIKA. L' INFORMATIQUE=L' INFORmation L'autoMATIQUE (Filip Drejfus n? vitin 1962)p?rkatsisht INFORMATIKA=INFORmata autoMATIKAburime t? tjera siINFORMATIKA = INFORMATION MATEMATIK Shkenc? mbi mbledhjen, p?rpunimin,bartjen, dhe shfryt?zimin e t? dh?nave/informatave me nd

Download Presentation

INFORMATIKA E BIZNESIT

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Informatika e biznesit

INFORMATIKA E BIZNESIT

Dr. Nexhati Alija


Informatika

INFORMATIKA

  • L INFORMATIQUE=L INFORmation+LautoMATIQUE

    (Filip Drejfus n vitin 1962)

    prkatsisht

  • INFORMATIKA=INFORmata + autoMATIKA

    burime t tjera si

    INFORMATIKA = INFORMATION + MATEMATIK

  • Shkenc mbi mbledhjen, prpunimin,bartjen, dhe shfrytzimin e t dhnave/informatave me ndihmn e sistemeve pr prpunimin e t dhnave n kuadr t sistemit t caktuar informativ.


Informatika e biznesit

  • Historikisht informatika si shkenc sht zhvilluar nga matematika kurse zhvillimi i sistemeve t para llogaritar zanafillen e kan n elektroteknik dhe teknikn e informacionit.

  • Sidoqoft kompjutort paraqesin vetm nj medium t informatiks pr zbatim praktik t koncepteve teorike.

    Nj informaticient holandez formulon:

    Informatika ka t bj po aq pak me kompjutort, sa Astronomia me teleskopt


Informatika e biznesit

Rndsia e Informatiks

  • Informatika pothuajse t gjithasferat e jets moderne i ka mbuluar, dhe posaqrisht kjo sht mundsuar nprmjet ndikimit enorm t Internetit.

  • Lidhja n rrjeta t ndryshme lokale dhe posaqrisht ato internacionale solli revolucion n telekomunikacion dhe n prpunimin e t dhnave/informatave n ndrmarje, n Logjistik, Media por edhe n Amvisrit private.


Deg t disiplinat e informatik s

Degt/Disiplinat e Informatiks

Informatika ndahet n sfera apo fusha dhe at n:

  • Informatikn teorike -ka t bj n rend t par me aspekte t ndryshme t Algoritmeve dhe mund t trajtohet si baz pr disiplinat tjera t informatiks

  • Informatikn praktike ka t bj me zgjidhjen e problemeve konkrete t informatiks dhe posqrisht me zhvillimin e programeve kompjuterike n t ashtuquajturn teknikn sofuerike.

    - Informatika praktike furnizon apo siguron vegla pr zhvillim t softuerit


Informatika e biznesit

  • Informatikn teknikemiret me aspektet apo bazat Harduerike t Informatiks si psh. Arkitektura e kompjutorve, teknikn e mikroprocesorve, sistemet e shprndara e tj. dhe paraqet lidhje (connecting link) me Elektroteknikn

  • Aplikimi i informatiks n fusha t ndryshme t jets s prdishme si dhe n sfera t ndryshme si psh. n Informatikn e biznesit, informatikn medicinale e tj., njihen me emrin Informatika Aplikative/Aplikuar.


Informatika e biznesit

Information and Communication technologies-ICT

Paraqet term gjenerik (t pergjithshm) i cili prfshin t gjitha mjetet teknike pr prpunimin e informacionit dhe komunikimit.

  • Termi ka fituar popullaritet pjesrisht pr shkak t konvergjencs s teknologjis s informacionit (IT) dhe teknologjive t telekomunikacionit.

  • ICT prcakton nj gam t gjer t teknologjive, duke prfshir metodat pr komunikim (protokollet e komunikimit, teknikat t transmetimit, pajisjet e komunikimit, mediat (komunikim)), si dhe teknikat pr memorim dhe prpunimin e informacionit.

  • Termi Teknologji ( nga greqishtja = )- Dituria q ka t bj me prodhimin ose/dhe prpunimin e q fillimisht nnkuptonte diturin apo shkencn e nji teknike.

  • N prdorim bashkkohore, termi -Teknologji shpesh prdoret si sinonim pr Teknik.

  • Termi Teknik paraqet nj metod apo mnur q do t prdort pr t arritur nj rezultat t veant.

  • Termi Teknologji paraqet njohjen e ksaj Teknike

    (Si funksionon ajo? Cilat jan prvojat, rreziqet dhe mundsit q i ofron ajo").


Informatika e biznesit

  • n Information Technology Association of America (ITAA) sht definuar si:

    the study, design, development, implementation, support or management of computer-based information systems, particulary software aplications and computer hardware

    TI- ka t bj me shfrytzimin e kompjutorve dhe softuerin e kompjutorve pr konvertimin, ruajtjen, memorimin, procesimin, bartjen dhe rikthimin e sigurt t informatave.


Business informatics

Businessinformatics

  • Businessinformaticsis an emerging discipline that combines various aspects ofbusinessmanagement,information technology, andinformatics. The goal ofbusinessinformaticsis to fully integratecomputerscience andbusiness administrationinto one field. This particular discipline originated in Germany, and its popularity has spread throughout central Europe. Many institutions of higher learning, mostly in Europe, offer four-year degrees inbusinessinformatics. It is a field that changes and develops rapidly, and its teaching must therefore be constantly revised and reconsidered.

  • Business Informatics(BI) is a discipline combininginformation technology(IT),informaticsandmanagementconcepts.

  • The BI discipline was created in Germany, from the concept of "Wirtschaftsinformatik". It is an established, successful academic discipline including bachelor, master and diploma programs in Austria, Bulgaria, France, Germany, Ireland, The Netherlands, Switzerland and is establishing in an increasing number of other European countries as well as Australia. BI integrates core elements from the disciplines business administration, information systems and computer science into one field. (wikipedia)


Informatika e biznesit1

Informatika e Biznesit

Informatika e Biznesit sht nj disiplin n zhvillim e sipr q kombinon aspekte t ndryshme tMenaxhimit t Biznesit, t Teknologjis sInformacionit, dheInformatiks.

  • Qllimi i Informatiks e Biznesit sht q t integroj shkencat kompjuterike dhe administrimin e biznesit n nj fush.

  • Kjo disiplin e veant origjinn e ka n Gjermani, dhe popullariteti i saj sht prhapur n Evropn qendrore.

  • Shum institucione t arsimit t lart, kryesisht n Evrop, ofrojn shkollim 4 vjear t informatiks e biznesit.

  • Kjo sht nj fush q ndryshon dhe zhvillohet me shpejtsi, dhe msimet e saja pr kt arsye duhet t rishikohen dhe rishqyrtohen vazhdimisht.


Informatika e biznesit

Disiplina e Informatiks s Biznesit u krijua n Gjermani, nga koncepti Wirtschaftsinformatik. Ajo sht themeluar,si nj disiplin e suksesshme akademike, duke prfshir, programet bachelor, master dhe programet e diplomave n Austri, Bullgari, Franc, Gjermani, Irland, Holland, Zvicr dhe n nj numr n rritje t vendeve t tjera evropiane, si dhe n Australi.

Informatika e Biznesit sht padyshim Interdisciplinare, dhe mund t trheq n nj numr t disiplinave t ndryshme.

Teorikisht,qllimi i informatiks s biznesit sht pr t tejkaluar hendekun mes t Teknologjis s Informacionit dhe

proceseve e biznesore.


P rkufizimi i shkenc s s kibernetik s si dhe objekti q llimi dhe metoda e kibernetik s

PRKUFIZIMI I SHKENCS S KIBERNETIKS SI DHE OBJEKTI, QLLIMI DHE METODA E KIBERNETIKS

Kibernetika sht teori e komnikimit dhe e proceseve t qeverisjes dhe rregullimit t makinave dhe organizmave t gjall. (Norbert Winer)

Kibernetika shkenca mbi qeverisjen, udhheqjen dhe rregullimin

Kibernetika sht shkenc mbi qeverisjen e proceseve t t gjitha llojeve

Objekt i studjimit t kibernetiks jan sistemet e ndrlikuara dinamike

Qllimi dhe detyr e Kibernetiks shtzbulimi i metodave dhe parimeve tprgjithshme si dhe metodave sa m efikase pr qeverisjen dhe rregullimine sistemeve dinamike

Metoda e studimit t Kibernetiks shtTeoria e Prgjithshme e Sistemeve


Informatika e biznesit

KIBERNETIKA

KIBERNETIKA

TEORIKE

KIBERNETIKA

TEKNIKE

KIBERNETIKA

E APLIKUAR

Teoria e prgjithshme

e sistemeve

Teoria e qeverisjes

Teoria e informatave

Teoria e algoritmave

Teoria e operacionale

NDARJA E KIBERNETIKS


Informatika e biznesit

Klasifikimi me i shpeshte I kibernetikes bhet nn tri degt t saja kryesore

  • Kibernetika teorike e prgjithshme ,

  • Kibernetika teknike dhe

  • Kibernetika e aplikuar.

  • Kibernetika teorikehulumton problemet teoriko-filozofike dhe matematiko-logjike lidhur me qeverisjen e sistemeve t ndrlikuara dinamike.

    Ajo ndahet ne:- Teorin e prgjithshme t Sistemeve,

    -Teorin e qeverisjes,

    -Teorin e informatave,

    -Teorin e algoritmave,

    - Krkimet operacionale,

    - Kibernetika teknikemerret me prsosjen dhe zhvillimin e makinave dhe mjeteve t tjera teknike t cilat zbatohen n prodhimin integral. N mesin e tyre posacerisht duhet t prmendim kompjuteret , robott, telekomunikimet e tjera.

    - Kibernetika e zbatuar (aplikuar) ka pr detyr q t zbatoj rezultatet e kibernetikes teorike e t prgjithshme dhe t kibernetikes teknike n fusha t ndryshme si: Kibernetike ekonomike , Kibernetika Sociologjike , Kibernetika e Komunikacionit , Kibernetika Mjekesore , Kibernetika Ushtarake dhe Kibernetikat q lidhen me zbatimin e ksaj shkence dhe n fushat e tjera.


Informatika e biznesit

Kibernetika EkonomikeDuke i shfrytzuar rezultatet e Kibernetiks Teorike dhe t Kibernetiks Teknike, Kibernetika Ekonomike merret me Studimin e qeverisjes s Sistemeve Ekonomike .

Ajo studion problemet n funksionimin , zhvillimin dhe rregullimin e sistemeve ekonomike. Pr kt qllim ajo si instrument t domosdoshm shfrytzon informatat.

N baz t ksaj mund t thuhet se kibernetika ekonomike merret me projektimin, me konstruktimin, dhe me rregullimin e funksionimit t Sistemeve Ekonomike .

Mund t thuhet se ekzistojne dy detyra kryesore t Kibernetiks Ekonomike :

(1) T analizojn Sistemet ekzistuese Ekonomike , n aspektin e rezultateve t funksionimit t tyre , dhe t ndikoj n prmiresimin e nivelit te organizimit se tyre.Ktu sht fjala pr zgjidhjen e problemeve t qeverisjes s ktyre Sistemeve si parakusht pr arritjen e rezultaeve m t mdha n funksionimin e tyre.

(2) Q t projektoj sisteme t reja ekonomike t cilat u prgjigjen krkesave t zhvillimit shoqror .

sht fjala pr Sisteme m efikase t qeverisjes n Ekonomi, n t cilat nnkuptohet zbatimi i arritjeve m t reja n shkenc dhe n teknologji .


Faktor t ndikues n formimin e shkencave dhe kibernetika

Faktort ndikues n formimin e shkencave dhe Kibernetika

Zhvillimi i mendimit shkencor ka kaluar npr disa etapa,

Etapat karaktereizohen me metodat t cilat kan mbizotruar n aktivitetet krkimore-shkencore.

- Etapa e par mbizotron metoda e observacionit, dhe paraqet fazn fillestare te zhvillimit t shkencs n t ciln mbretrojn vrojtimidheprshkrimi i dukurive.

- Objekti i studimit shqyrtohet globalisht, pa hyr shum n analizn e thell dhe zbrthimin e tij.

Pr kt etap jan karakteristike shkencat me objekt global studimi si jan filozofia, matematika.


Informatika e biznesit

Etapa e dyt vend parsor zemetoda analitike

  • Sipas ksaj metode t krkimeve shkencore objekti i studimit zbrthehet n pjest e tija prbrse dhe secila pjes shqyrtohet ve e ve dhe n mardhnje me pjest e tjera t trsisv.

  • Theksi vihet mbi analizn e pjesve, ndrsa abstraktohen dukurit dhe veorit q nuk jan me interes pr objektin e sudiimit.

  • Me kt metod bhet prshkrimi i hollsishm I strukturs s objektit t studimit.


Informatika e biznesit

  • Etapa e e tret metoda sistemore

  • Sipas ksaj metode dukurit mund tstudjohen dhe kuptohen me sukses vetm nse trajtohen si trsi, respektivisht si Sistem.

  • do studim i veuar i komponenteve t tyre mund t ndikoj negativisht n humbjen e karakterit kompleks t tyre.

  • Pjesa dhe veorit e saj mund t kuptohen vetm n kuadr t trsis dhe n merdhnjet me rrethinn q i prkasin

  • Kjo metod ka rndsi sidomos pr dukurit dhe sistemet e ndrlikuara.

  • Zhvillohet pas lufts s II botrore dhe nprmjet saj arrihet integrimi i mendimit t specializuar shkencor pr tiu qasur studimit t dukurive dhe fenomeneve komplekse.

  • Metoda sistemore krijon nj aparatur shkencore dhe metodologjike me t ciln bhet i mundur studimi cilsor i dukurive bashohore.


Informatika e biznesit

  • Kibernetika bazohet nmetoden sistemore dhe poashtu ndikoi q kjo metod t zbatohet edhe n shkencat tjera.

  • Pra zhvillimi i mendimit shkencor e me kt edhe formimi i shkencave ka qen i ndikuar prej dy faktorve vendimtar:

  • Faktori i veimit dhe

  • Faktori i prgjithsimit

  • N saje tFaktorit t veimit krijohen disciplina t veanta shkencore me metoda specifike pr probleme t caktuara

  • Faktori i prgjithsimit ka t bj me krijim e aso shkencave t cilat paraqesin nj sintez t rezultateve t disa shkencave (si psh. kibernetika) pr ti studijuar dukurit n tr kompleksitetin e tyre.

  • Faktori i prgjithsimiti prgjigjetmetoda sistemore


Teoria e p rgjithshme e sistemeve si metod e kibernetik s tps

TEORIA E PRGJITHSHME E SISTEMEVE SI METOD E KIBERNETIKS (TPS)

  • Teoria e Prgjithshme e Sistemeveindrlidhdhe i gjeneralizonnjohurit nga shkencat e ndryshme .

  • N kt mnyr ajo jepbazn dhe konceptin e prbashket pr studimineSistemeve t ndrlikuara dinamike, duke sqaruarkonceptet q kan t bjn meformimin, organizimin, zhvillimindheqeverisjene tyre.

  • Kjo prbn objektin e studimit t Teoris s Prgjithshme t Sistemeve.

  • Me kt rast, sipas ksaj teorije, sistemi trajtohet si pjes e nj trsie m t madhe, n kontekstin e trsis s tij dhe t mardhnieve t tij me rethin q i prket, gjithmon n kushtet e dinamizmit dhe t zhvillimit t tij.

  • E tr kjo mundson q zhvillimi i sistemit t analizohet n kushtet konkrete t ekzistimit t tij, n rethinn prkatse me qllim q t optimaizohet funksionimi i tij n kuadr t sendrtimit t qllimeve tprcaktuara.


Konceptet themelore t tps

KONCEPTET THEMELORE T TPS

Teoria e Prgjithshme e Sistemeve prbhet nga nj ser konceptesh, t cilat formojn Aparaturen e saj Metodologjiko-Shkencore. Ky sistem konceptesh mundson Formatizimin e t menduarit Sistemor dhe vet qasjen sistemore.

(1)Parimin holistik sipas t cilit element, prkatsisht pjest prej t cilave prbhet sistemi, mund t analizohen dhe t kuptohen plotsisht vetm t trajtuara n kuadr t trsis s cils i prkasin, e jo n veqantin e tyre.

(2)Parimi teleologjik sipas t cilit funksionimi i do sistemi nnshtrohet qllimit t prcaktuar dhe t prkufizuar mir.

(3)Sistemi sht n mardhnie me rethinn.Ai mer prej rethins materien, energjin dhe informatat, prkatsisht madhsit hyrse , inputet, kurse n rethin emiton, shprndan ose drgon rezultatet e funksionit t tij-autputet. N kt mnyr sistemi sht n interaksion t vazhdueshm me rethinn.

Ai u prshtatet ndikimeve t rethins e edhe vet ndikon n kt rethin.


Informatika e biznesit

(4)Funksionimi i sistemit sendrtohet nprmjet nprmjet t procesittransformues, gjat t cilit inputet shndrohen n autopute.

Ky proces tranformimi sht rezultat i interaksionit t elementeve q e prbjn sistemin, dhe i interaksionit t sistemit me rrethinn.

Ky sht proces krijues nprmes t cilit identifikohet sistemi perkats.

(5)Funksionimi i suksesshm i sistemit rrezikohet nga entropia e sistemit.

Ajo sht mas e dezorganizimit dhe e regullimeve n sistem.

Entropia paraqet t kundrtn e funksionimit, t kundrtn e informats.

(6)Kontrollimi, zvoglimi dhe evitimi i entropis bhet nprmjet qarkut rregulls t cilin e formon lidhja e srishme prapavajtse.

Ky qark rregullues bn t mundur krahasimin e prhershm t autputeve me qllimet e parashtruara t sistemit,pr t ndikuar n inputet e ardhshme.

N saje t ksaj mundsohet ndrmarja e aksioneve qeverisse, n qastin e duhur , n mnyr q funksionimi i sistemit t zhvillohet n pajtim me parametrat e prcktuar


Informatika e biznesit

(7)Hierakria e sistemit n pikpamje konceptore shpreh faktin se do sistem sh pjes e mbisistemeve t tjera m t mdha si dhe prbhet prej pjesve apo nnsistemeve t tij.

Marradhniet midis sistemit, nnsistemeve t tij dhe mbisistemit t cilit ai i prket, kan tipare hierarkike n kryerjn e detyrave t caktuara.

(8)Elementet apo nnsistemet, kryejn funksione t caktuara n kuadr t sistemit sipas parimit t diferencimit dhe parimi t specializimit.

Elementet kryejn pra nj funksion parcial, ndrsca interaksionit midis tyre sigurohet funksionimi integral i sistemit.

(9)Parimi i ekuifinalitetit ka t bj me faktin se arritja e qllimit t parashtruar mund t bhet me metoda t ndryshme.

Zbatohet ajo metod q n qastin e caktuar sht m e prshtatshme, prkatsisht m racionale.

Kshtu pr shembull zvoglimi i shpenzimeve pr nj njsi produkti, mund t arihet duke ulur shpenzimet n kuadr t vllimit t njejt t prodhimitsi dhe duke rritur prodhimin n kuadr t shpenzimeve t njejta.


Informatika e biznesit

Koncepti i Sistemit

Def. Nj Sistemi sht nj grup komponentesh q ndrveprojn me njri-tjetrin dhe i shrbejn nj qllimi t prbashkt.

Sistemet mund t jen (1) abstrakte, ose (2) fizike.

Nj Sistem abstraktsht konceptual, nj produkt i mendjes njerzore. Nuk mund t shihet apo t vihet n dukje si nj entitet ekzistues. Sistemet shoqrore, teologjike, kulturore jan sisteme abstrakte. Asnj prej tyre nuk mundet fotografuar, skicuaruar ose n ndonj mnyre t paraqitet fizikisht.

Megjithat, ata ekzistojn dhe mund t diskutohen, studiohen dhe analizohen.

Nj sistem fizik, ka nj natyr materiale.

Ajo sht e bazuar n baz materiale dhe jo n ide apo nocione teorike.


Informatika e biznesit

Karakteristikat kryesore t do Sistemi

  • Komponenetet apo elementet- Components

  • Ndrlidhjet mes veti - Interrelationships

  • Kufijt - boundaries

  • Qllimin - purporses

  • Mjedisin - environment

  • Hyrjet - inputs

  • Daljet - outputs

  • Interfaces -

  • Kufizimet- constrains


Informatika e biznesit

Kufijt e Sitemit

  • Sistemi ka kufij.

  • Kufijt mund t jen n form t karakteristikave, zonave apo kufizimeve.

  • Sistemit vepron n kuadr t kufijve.

  • Kufijt mund t jen t natyrs fizike apo logjike.

  • Zona e prtej kufijve quhet mjedisi n t cilin funksionon sistemi.

  • Kufijt bhen kombtare ose t paqarta kur sistemi n fjal sht nj sistem biznesor e posarisht nj SIM/MIS

    Boundaries

  • System have boundaries.

  • Boundaries may be in the form of features,areas or constraints.

  • System operates within the boundary.

  • Boundary may be physical or logical.

  • The area beyond the boundaries is called

  • ENVIRONMENT in which the system operates.

  • The boundaries become notional or vague when the system being addressed is a business system specially the MIS


Informatika e biznesit

T menduarit Sistemor apo Sistematik

  • T jesh n gjendje t identifikosh dika si nj sistem

  • T jesh n gjendje t identifikosh nnsistemet

  • Identifikimin e funksioneve dhe karakteristikave t Sistemit

  • Identifikimin ku kufijt jan (ose duhet t jen)

  • Identifikimin e Inputeve dhe Outputeve e Sistemeve

  • Identifikimi i relacioneve mes nnsistemeve

  • Systems Thinking

  • Being able to identify something as a system

  • Involves being able to identify subsystems

  • Identifying system characteristics and functions

  • Identifyng where the boundaries are ( or should be)

  • Identifying inputs and outputs to systems

  • Identifying relationships among subsystems


Informatika e biznesit

What is systems thinking?

Systems thinking, or systemic thinking, is thinking about the whole instead of the

parts. The emergent properties cannot be observed or changed by studying or taking

action at the level of individual components. Systems thinking means giving

emphasis to the relationships between the different components, rather than just

looking at the components in isolation. Systems thinking also means taking into

account the context, circumstances or environment that surrounds the particular

system being studied, so systems thinking is also "contextual thinking -

understanding the system within the context of a larger whole. Some people also call

this holistic thinking.

How does systems thinking differ from conventional thinking?

All of us think in different ways. People from western societies tend to think

differently than people from eastern cultures. Women think differently than men.

Because of their education and training however, scientists and technicians are

particularly likely to think in what can be regarded as conventional, mechanistic or

reductionist ways. Although few people think in entirely one way or the other.


Informatika e biznesit

Tabela e mposhtme prball dy mnyrat e t menduarit


Sistemi kibernetik

SISTEMI KIBERNETIK

  • Sistemet kibernetike kan nj struktur specifike t organizimit, e cila prmban mekanizimin e qeverisjes dhe t vetrregullimit.

  • N saje t ksaj kto sisteme mund t qeverisn m me sukses, prkundr ndrlikushmris s madhe dhe stohasticitetit q i karakterizon ato.

  • Sistemi kibernetik, si sistemi dinamik, mbrenda intervalit t caktuar kohor mund t vij n pozita t ndryshme.

  • Gjat aktivitetit qeveris zgjedhet ajo pozit q m s miri u prgjigjet kkesave dhe qllimeve t caktuara.

  • Prandaj ndrmirren masa q t arrihet pikrisht pozita apo autputi i dhshiruar.

  • N saje t mbledhjes dhe prpunimit t informatave lvizja e sistemit kibernetik orientohet vazhdimisht kah pozita-parametri i dshiruar.

  • Kjo sht e mundur n baz t strukturs specifike t sistemeve kibernetike,e cila prbhet nga:

  • Nnsistemi qeveriss

  • Nnsistemi i qeverisur

  • Lidhja e srishme prapavajtse


Informatika e biznesit

LIDHJA E SRISHME PRAPAVAJTSE NEGATIVE

Funksioni kryesor i lidhjes s srishme prapavajtse negative sht q truaj gjendjen konstante t sistemit, dhe q t mnjanoj ndikimet e teprta t rrethins t cilat po nuk u mnjanuan mund ta zhvendosin sistemin nga rruga q shpie te qllimi i prcaktuar.

LIDHJA E SRISHME PRAPAVAJTSE P0ZITIVE

Lidhja e srishme prapavajtse pozitive ka pr detyr q prmes rritjes s ndikimet t inputeve t ndikoj n rritjen dhe n zhvillimin e sistemit, nprmjet rritjes sautputeve.

Kjo ka gjetur nj zbatim m t gjer te qeveristja e sistemeve ekonomike,ku qllimi kryesor sht rritja dhe zhvillimi racional.


Informatika e biznesit

E dhna - fakte t paprpunuara pr njerzit, vendet, ngjarjet, dhe gjrat q jan me rndsi pr nj organizat. Informacioni - t dhna q ka qen prpunuar ose riorganizuar n nj form m shum domethnse pr dik. Dituria - t dhnat dhe informatat q jan prmirsuar m tej n baz t fakteve, t vrtetave, bindjeve, gjykimeve, eksperiencave, dhe ekspertizave t marrsit.

E Dhna,Informata dhe Dituria

The terms information and knowledge are frequently used for overlapping concepts.

The main difference is in the level of abstraction being considered.

Data is the lowest level of abstraction, information is the next level, and finally, knowledge is the highest level among all three.

Creating knowledge means combining information for a certain

purpose, i.e. knowledge is context-specific.

However, knowledge can again be combined with other

information to "generate" further knowledge (possibly in a

completely different context).


E dh na dhe informata

Input

Process

Output

E dhna dhe informata

Prpunimi i t Dhnave

  • Prpunimi i t dhnave proces i cili prbhet nga nj sr operacionesh t cilat realizohen/zbatohen ndaj t dhnave me qllim t prfitimit t informatave

  • Prpunimi Automatik i tDhnave

  • -paraqet prpunimin t cilin e realizon makina llogaritse pa pjesmarjen direkte t njeriut

  • Prpunimi automatik i t dhnave n kuptim t plot t fjals fillon me zhvillimin e elektroniks dhe teknologjis n vitet 50ta t shekullit t kaluar kur edhe paraqiten kompjutort e par

Prpunimi i t dhnave paraqet do proces kompjuterik i cili bn transformimin e t dhnave n informata apo dituri

Shembull tipik i prpunimit t t dhnave


How computers represent data prezantimi i t dh nave n kompjuter

HOW COMPUTERS REPRESENT DATAPREZANTIMI I T DHNAVE N KOMPJUTER

  • BIT:Binary Digit. On/Off, 0/1,Magnetic/Not

  • BYTE:Group of bits for one character

    • EBCDIC- Extended Binary Coded Decimal Interchange Code (8 or 9 bits per byte)

    • ASCII- American Standard Code for Information Exchange (7 or 8 bits per byte)

  • Pixel:smallest unit of data for defining an image


Examples of bytes

C: 1100 0011 0 100 0011 1

A: 1100 0001 1 100 0001 0

T: 1110 0011 1 101 0100 1

EXAMPLES OF BYTES

  • Bit njsia matse pr matjen e sasis s informacionit

  • nga anglishtja bit = binary digit

  • Qarqet elektrike n kompjutor munden t ndodhen vetm n njrn nga dy gjendjet.

  • Kto gjendje prezantohet me cifrat0dhe1dhe quhet paraqitjebinare,respektivisht t dhnat t paraqitura prmes njsheve (1) dhe xerove (o) i quajm paraqitje binare

EBCDICASCII


Informatika e biznesit

Bits and Bytes


P se sistemi binar

Pse Sistemi Binar?

  • Kompjutort i kuptojn/njohin vetm

    0(xerot)dhe1(njshet) , kodi i tyre ka dygjendjeka rrym (1)dheska rrym (0),dhe pr kt arsye do e dhn i cili futet nkomjuter shndrohet nserinjsheshdhexerosh


Prezantimi i t dh nave

Prezantimi i t dhnave

  • T dhnat n kompjutort prezantohen/paraqiten me cifrat 0 dhe 1

  • Sistemi Binar i numrave(me baz 2)

    dy cifra 0 dhe 1

  • Sistemi Dekad i numrave (me baz 10)

    dhjet cifra: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9

  • Sistemi Oktal i numrave (me baz 8)

    tet cifra: 0,1,2,3,4,5,6,7

  • Sistemi Heksadecimal i numrave (me baz 16)

    gjashtmbdhjet cifra:0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F


Sistemet numerike

Sistemet numerike

  • Sistemi numerik (sistem i pozicioneve), nj numr natyror B dhe

    nj sasi e simboleve B.

    Bsht baza; simbolet jan cifrat e sistemit t pozicionimit


Informatika e biznesit

Konvertimi n sisteme tjera numerike

  • Numrat e plot dekad shndrohen n binar duke i pjestuar me bazn e sistemit t numrave binar, respektivisht me numrin 2

Konvertimi i num.26 me baz 10 n at Binar,Oktaldhe Hexadecimal


Sh ndrimi i numrave binar n decimal

Shndrimi i numrave binar n decimal


Sh ndrimi i numrave heksadecimal n decimal

Shndrimi i numrave Heksadecimal n Decimal

Shndrimi i numrave Oktalal n Decimal


Hardueri dhe softueri

Hardueri dhe Softueri

  • Kompjutort qeverisin respektivisht bjn prpunimin e sasive t mdha t informatave n koh shum t shkurtr, mirpo pr t mundsuar nj pun t till duhet t ekzistoj nj interakcion apo ndrlidhje e sistemeve komplekse t Hardverit dhe Softuerit t cilt paraqesin nj fush me rndsi t Informatiks


Hardueri dhe softueri1

Hardueri dhe Softueri


Hardueri

Hardueri

  • ka paraqet hardueri

  • Rndsia e harduerit

  • Modeli logjik i kompjutorit bashkohor

  • Procesori

  • Memorjet (primare dhe sekundare)

  • Kategorit e sistemeve llogaritare

  • Njsit hyrse

  • Njsit dalse


Ka paraqet hardueri

ka paraqet hardueri

  • Hardueri (hardware) paraqet pjest fizike (ato q munden t shihen dhe t preken) e q prdoren pr futjen, prpunimin, prezantimin, si dhe ruajtjen e programeve dhe t dhnave sistemet llogaritare.


R nd sia e harduerit

Rndsia e Harduerit

  • N t shumtn e rasteve njerzit e biznesit jan t mendimit se pr produktivitetin dhe aftsit konkuruese t ndrmarjeve t tyre nuk sht e nevojshme t dijn pr detalet teknike(se si ai funksionon) por mjafton q ata t dijn ta shfrytzojn teknikn kompjuterike.


Modeli logjik i nj kompjutori modern

CPU

INPUT

DEVICES

SECONDARY STORAGE

OUTPUT DEVICES

COMMUNICATIONS DEVICES

PRIMARY STORAGE

Modeli logjik i nj kompjutori modern

  • Njsit hyrse

  • Njsit dalse

  • Memorja operative apo kryesore

  • Procesori

  • Kanalet komunikuese

  • Memorjet externe apo sekundare

BUSES


Informatika e biznesit

  • Njsia qendrore n princip prbhet nga njmemorje kryesore

    dhe njprocesor, kurse

  • Procesori nga ana tjetr prbhet nga nj njsiaritmetiko-logjike pr kryerjen e detyrave t parashtruara dhe nj njsie kontrolluese pr koordinimin e rrjedhave ndrmjet tgjitha elementeve e sistemit kompjuterik sbashku


Informatika e biznesit

The CPU and Primary Storage

ARITHMETIC- LOGIC UNIT: CPU component performs logic and arithmetic operations

CONTROL UNIT: CPU component controls, coordinates other parts of computer system

MACHINE CYCLE

STEPS NEEDED FOR SINGLE INSTRUCTION

PCs & OLDER MACHINES: Microseconds (millionth second)

POWERFUL MACHINES: Nanoseconds (billionth second)


Computer time koha kompjuterike

COMPUTER TIMEKOHA KOMPJUTERIKE

Millisecond .001 secondthousand 15min 40 sec

Microsecond .001 millisecond million 11.6 days

Nanosecond .001microsecond billion 31.7 years

Picosecond .001 nanosecond trillion 31,700 years

# PER COMPARED

NAME LENGTH SECOND TO 1 SECOND


Procesori

Procesori

  • Cpu- central processing unit, miroprocesor apo njsia qndrore-miliona tranzistormikroskopik t ndrlidhur mes veti n disa njsi funksionale dhe t paketuara n nj ip

  • Realizon prpunimin e t dhnave n kuptim t ngusht t fjals respektivisht detyra kryesore e CPU sht t i realizon urdhrat (instrukcionet) me qllim t prpunimt t t dhnave


Informatika e biznesit

IT Infrastructure

Moores Law and Microprocessor Performance

Packing more transistors into a tiny microprocessor has exponentially increased processing power.

Source: 2004 Intel Corporation; updated by the authors.


Informatika e biznesit

  • Procesorisht komponent kryesor i kompjuterit, i cili bn ekzekutimin e programeve individuale dhe dirigjon punn e pjesve t tjera.

    Quhet edhe njsia qendrore procesorike (CPU-central procesor unit), ndrsa kur aindodhet n nj qark t integruar, quhet mikroprocesor.

    Njsia qendrore (procesori)ka qen i prdorur qysh nga viti 1961

  • Procesori prbhet nga tre komponent kryesor: njsia aritmetikore-logjike(ALU), ku kryhen t gjitha llogarijet logjike; njsia dirigjuese, e cila bn dekodimin, sinkronizimin, dhe ekzekuton instruksionet e programeve, dhe kujtesa punuese(RAM), e cila mundson ruajtjen e t dhnave dhe programeve me t cilat mundsohet puna e kompjuterit. T gjitha komponentt prmbajn regjistra, t cilt paraqesin hapsira t kujtess s rezervuara pr qllime t veanta.

  • Njsia qendrore sht e ndrtuar n nj kuti t vogl t qeramiksmekmbza metalike anash. Kto kmbza kan funksionin e ndrlidhjes s ipit t procesorit me ipa t tjer n pllakn e stampuar.

    N brendi t kutis s qeramiks sht i vendosur vet ipi, nj pllakn nga silici me dimensione prej disa mm. n kt siprfaqe t vogl jan t vendosura disa miliona transistor t ndrlidhur n mnyr funksionale ndrmjet veti.

  • Lloji i procesorit i cili sht i instaluar n kompjuter e prcakton shpejtsin e ekzekutimit t instruksioneve t ndryshme. N ditt e sotme, procesort mund t ekzekutojn edhe dhjetra miliona instruksione pr sekond.


Central processing unit cpu

ARITHMETIC/LOGIC

UNIT

CLOCK

ROM

RAM

PRIMARY (MAIN) MEMORY

CENTRAL PROCESSING UNIT (CPU)

CONTROL UNIT


Microprocessor

MICROPROCESSOR

  • Faktort q ndikojn n performansat

  • Frekufenca punuese (takti punues) e procesorit

  • Numri i biteve me t cilt procesori mundet njkohsisht t manipulon gjatsia e fjals (word length;32,64)

  • Gjrsia e magjistralse cila i lidh procesorin dhe memorjen (bus width)

  • Largsia mes tranzistorve n ip (line width;0.18,0.13 mikron)

  • WORD LENGTH:Bits processed at one time

  • MEGAHERTZ:One million cycles per second

  • DATA BUS WIDTH:Bits moved between CPU & other devices

  • REDUCED INSTRUCTION SET COMPUTING (RISC):Embeds most used instructions on chip to enhance speed

  • MultiMedia eXtension (MMX):Enhanced Intel chip improves multimedia applications


Sequential parallel processing

Program

Program

TASK 1

RESULT

CPU

CPU

CPU

CPU

TASK 1

TASK 2

TASK 3

RESULT

Program

TASK 2

RESULT

CPU

SEQUENTIAL & PARALLEL PROCESSING

SEQUENTIAL PARALLEL

MASSIVE PARALLEL COMPUTERS CAN HAVE THOUSANDS OF CPUs TO ATTACK LARGE COMPUTING PROBLEMS


Transaction processing bach processing

Transaction Processing & Bach Processing

  • Sistemet e Informacionit jan t dizajnuara si nj kombinim t nnsitemit t transaksionit (transaction prosessing subsystem) dhe t nnsistemit pr pprpunim paketor (Batch processing subsystem)

  • Prpunimi i Transaksioneve paraqet punn ditore.

  • I quajtur ndryshe edhe Online prpunim i transaksioneve (OLTP), kjo do t thot se baza e t dhnave sht azhurnuar (updated) menjher pas kryerjes s transakcionit.

  • Prpunimi transaksioneve mban t dhnat e biznesit t azhurnuara (up-to-date). Nga momenti i kryerjes s transaksionit ai (transakcioni) futet ose bartet n sistem.

  • Prpunimi paketor (Batch processing) paraqet fundin e ciklit.Nj raport mujor paraqet prpunim paketor si sht shtypja e listave t pagave.

  • Ka shum pun q sht m ekonomike t prpunohen n fund t ciklit.

  • Pr shembull, transactiona elektronike pr thirrjet telefonike jan t ruajtura n kompjuter gjer n fund t muajit, kur ata krahasohen metabelat e konsumatorve me qllim azhurnimi me t gjitha transaksionet e tjera telefonike.


Informatika e biznesit

Faktort q ndikojn n zhvillim t shpejt

Procesort zhvillohen shpejt duke ju falemnderuar:

  • Minijaturizimit t transiztorve si dhe zvoglimit t distancsndrmjet tranzistorve t ipt (n ip)

  • Shfrytzimin e materjaleve t reja t cilt e prmirsojn/avansojn prueshmrin elektrike (GaAs)

  • Inovacionet n arkitektur

    1970-19791980-19891990-19992000+

    Transiztori 10k-100k 100k-1M 1M-30M 100M

    Frekuenca 0.2-2MHz 2-20MHz 20-500MHz 1GHz


Transistor t dhe qarqet e integruara

Transistort dhe qarqet e integruara

ransistorisht element gjysmprues i cili shfrytzohet pr t prforcuar apo pr t kyur dhe kyur sinjale.

Vetia e transistorit sht se ai funksionon si ndrprerselektronik. Kjo mundson prdorimin e transistorve n qarqet logjike digjitale, n qarqet aritmetike t procesorve t kompjutorve, n memoriet e kompjuterve dhe n shum zbatime t tjera.

Transistori sht njsia themelore nga t cilat prbhen kompjutort dhe elementet e tjera elektronike moderne , kurse m s shpeshti ndrlidhen (m shum transistor) n nj Qark t Integruar

EmriTransistor rrjedh nga fjalt (trans-i ndryshueshm, dhe resistor-rezistenc).


Qarqet e inetgruara chip

Qarqet e inetgruara - chip

  • Qarqet e inetgruara (shkurtimisht: QI ose ip) (anglisht:Integrated Circuits- IC ose chip) sht element mikroelektronik i cili prbhet nga transistort ndrlidhur mes veti si dhe komponenteve tjera t ndryshme

  • Qarqet e inetgruara - prbhen prej nj numri komponentsh elektronike (transistor e tj.) q sbashkue kryejn nj funksion t caktuar.

  • Kto mund t jen QI t thjeshta, q si rregull prbhen nga nj numr i vogl elementesh (deri n qindra), ndrsa qarqet m komplekse t integruara, si p.sh procesori ikompjuterit personal q prmban me dhjeta miliona elemente


Memorjet klasifikimi dhe kierarkia

Memorjet-klasifikimi dhe kierarkia

  • Sasia dhe lloji i memorjes q e shfrytzon kompjuturi, n saisi t madhe mvaret nga dedikimi i tij

  • Dy kategori kryesore t memorjeve:

    a) memorja primare - shrben pr ruajtjen enj numri relativisht t vogl t t dhnave t cilat i shfrytzon procesori

    - e prfshir n m shum ipe, fizikisht t vendosura sa m afer Procesorit

    b) memorja sekundare shrben pr ruajtjen e sasive m t mdha t t dhnave dhe informatave n periudh m t gjat kohore


Memorja primare

Memorja primare

Lloje t memorjes Primare:

  • Regjistrat pjes t procesorit; posedojn kapacitetm t vogl dhe shrbejn pr ruajtjen e nj sasie shum t kufizuar t instrukcioneve dhe t dhnave, dhe at vetm direkt (aty pr aty) para dhe pas prpunimit.

  • Memorja me qasje t drejprdrejt(random access memory RAM)

  • Kesh-memorja(cache memory)

    A cache (CASH) is a place to store something temporarily

    Memorja nga e cila vetm mundet t lexohet(read only memory ROM)

  • RAM:Random Access Memory

    • Dynamic: Changes thru processing

    • Static: Remains constant (power on)

  • ROM:Read Only Memory (preprogrammed)

    • PROM: Program can be changed once

    • EPROM: Erasable thru ultraviolet light

    • EEPROM: Electrically erasable


Ram dhe rom memorjet

RAM dhe ROM memorjet

Lloje t RAM- memorjeve

nga lart-posht

DIP, SIPP, SIMM 30 pin, SIMM 72 pin, DIMM, RIMM

ROM memorja (ipi)

(Shembull tipik)


Memorja primare ram

Memorja primare-RAM

RAM memorja me qasje t drejtprdrejt

- n krahasim me regjistrat shrben pr ruajtjen e sasive m t mdha t informacioneve, kurse fizikisht jan m larg nga procesori

- n krahasim me memorjet sekundare kan kapacitet m t vogl, por fizikisht jan m afr procesorit

- kur n kompjutor do t aktivizohet ndonj program, ather i gjith programi lexohet (sillet) nga memorja sekundare n RAM

- gjat ekzekutimit, instrukcionet programore dhe t dhna futen n regjistrat sipas nj radhe t caktuar

- Prmbajtja e RAM memorjes sht e pa qndrueshme (Volatile)- t dhnat humben/fshihen pas fikjes s kompjutorit

- ekzistojn dy lloje t RAM memorjeve:

RAM dinamik DRAM, i cili ka mim m t lir por sht m i ngadalshm dhe RAM statik SRAM i cili sht m i shtrenjt dhe m i shpejt.

  • RAM:Random Access Memory

    • Dynamic: Changes thru processing

    • Static: Remains constant (power on)


Memorja primare cache

Memorja primare -CACHE

  • Memorje me qasje t shpejt procesori i qaset cachememorjesshum m shpejt se RAM memorjes

  • Paraqet ndrmjet memorje (angl.Buffer - ku ruhen t dhna transite) n t ciln prkohsisht ruhen blloqe t instrukcioneve dhe/ose t dhna t cilat procesori kohs s fundit m s shpeshti i ka prdorur

  • Chache memorja mundet t organizohet n m shum nivele:

    - Level 1 (L1) 8, 16apo32KB m e shpejta dhe gjindet n vet procesorin

    - Level 2 (L2) 128, 256apo512KB m e ngadalshme mundet t gjindet n vet procesorin apo anash

    - Level 3 (L3) 512KB, 1MB,.- m e ngalshmja dhe gjindet jasht procesorit n t ashtuquajrn Motherboard


Memorja primare rom read only memory

Memorja primare ROM(Read Only Memory)

  • Memorje nga e cila mundet vetm t lexohet paraqet ip ku ruhen n mnyr t prhershme disa instrukcione t caktuara kritike

    - p.sh. Instrukcione t cilat ekzekutohet menjher pas dhezjes s kompjutorit, dhe mundsojn vnjes e tij n gjendje pune

  • Prmbajtja e ROM memorjes sht e qndrueshme-prhershme (Nonvolatile) t dhnat nuk humben pasi t fiket kompjutori

  • Lloje t ROM- memorjeve (ipeve)

    - PROM (Programmable ROM)

    -EPROM (Earsable Programmable ROM)

    -EEPROM (Elektrically Earsable Programmable ROM)

    - Flash memory gjen aplikim edhe te celulart, kamerat digjitale e tj.


Kapaciteti i memorjeve

Kapaciteti i memorjeve

Kapaciteti i memorjeve t kompjutorve matet me bajte (bytes)(1 bajt=8 bite)

Njsi tjera m t mdha:

  • Kilobajt = 1.024 bajte(210)

  • Megabajt= 1.024 x 1.024 (1.048.576 bajte)

  • Gigabajt= 1.024 x 1.024 x 1.024 (1.073.741.824 bajte)

  • Terabajt= 1.078.036.791.296 bajte

  • 256 MB RAM memorje= 268.435.456 bajte

  • 40 GB hard disk = 20 miljon faqe tekst(1 faqe 2.000 bajt 2KB)

  • 103 = Kilo

  • 106 = Mega

  • 109 = Giga

  • 1012 = Tera

  • 1015 = Peta

  • 1018 = Exa

  • 1021 = Zetta

  • 1024 = Yota

  • 10-3 = Mili

  • 10-6 = Mikro

  • 10-9 = Nano

  • 10-12 = Piko

  • 10-15 = Femto

  • 10-18 = Atto

  • 10-21 = Zepto

  • 10-24 = Yocto


Memory size

MEMORY SIZE

  • KILOBYTE (KT):210 bytes... 1024 bytes

  • MEGABYTE (MB):210 KB... million bytes

  • GIGABYTE (GB):210 MB... billion bytes

  • TERABYTE (TB):210 GB... trillion bytes


Secondary storage memeorja sekundare

SECONDARY STORAGEMemeorja sekundare

  • Memorje e dizejnuar pr ruajtjen e sasive t mdha t t dhnaven afat m t gjat kohor

  • Kapaciteti mundet t jet disa terabajte, kurse n nj moment n memorjen primare barten vetm nj pjes e vogl e t dhnave

  • Njsi t memorjes sekundare:

  • Shiriti magnetik

  • Disku magnetik (hard disku)

  • Disketa

  • Kompakt disku (CD-ROM)

  • DVD, (DVD stands for Digital Versatile/Video Disc) si dhe teknologji t tjera t avansuara


Memeorja sekondare karakteristikat

DISK 1

DISK 2

DISK 3

DISK 4

DISK 5

READ/WRITE

HEADS

CYLINDER 10: TRACK 10

(TOP AND BOTTOM OF EACH DISK)

Memeorja sekondare karakteristikat

SECONDARY STORAGE-

  • Prmbajtja e memorjeve sekondare sht e qndrueshme

  • N krahasim me RAM-memorjen, sht e nevojshme koh shum m e gjat ptr qasje t t dhnave

  • Memorjet sekundare jan shum m e lira, dhe mund t vendosen n mediume t ndryshme

  • Tendenca-prfaqsim m i madh i metodave me asje t drejtprdrejt, kapacitet m t madh, shpenzime m t vogla

  • LARGE SYSTEMS

  • RELIABLE STORAGE

  • LARGE AMOUNTS OF DATA

  • QUICK ACCESS & RETRIEVABLE

  • TYPICAL: 11 2-sided disks

  • CYLINDER: Same track all surfaces


Informatika e biznesit

TRACKS

START

OF

TRACKS

SECTOR

DIRECTORY ON TRACK 0

TRACKS AND SECTORS

EACH TRACK HOLDS

SAME AMOUNT OF DATA


Informatika e biznesit

  • N secilin prej disqeve t dhnat shnohen n staza koncentrike(tracks)

  • Secila staz sht e ndar n segmente t quajtur sektor

  • T dhnave i aset n mnyr t dejt prdrejt

  • Kapaciteti i tyre arrin deri me 100GB


Memorja sekondare disku magnetik hard disk

Memorja sekondaredisku magnetik-hard disk

  • Disqet magnetike jan m t popullarizuar pr arsye se t t dhnave i asjen shum m shpejt

    karakteristikat:

    - shpejtsi t madhe

    - kapacitet t madh

    - mim relativisht t ult

  • CD-ROM:500-660 MEGABYTES

  • WRITE ONCE / READ MANY (WORM):

    • CD-R: Compact Disk - Recordable

    • CD-RW: CD - Rewritable

  • DIGITAL VIDEO DISK (DVD):CD size, up to 10 gigabytes of data


Informatika e biznesit

IT Infrastructure

The Capacity of Hard Disk Drives Grows Exponentially 1980-2007

From 1980 to 1990, hard disk drive capacities for PCs grew at the rate of 25 percent annual compound growth, but after 1990, growth accelerated to more than 65 percent each year.


Memorja sekundare disketa

Memorja sekundare-disketa

  • Mnyra e funksionimit sht e njejt si te hard-disqet me kto dallime:

    -jan shum m t ngadalshme

    -kan kapacitet shum m t vogl (1.44MB standard)

    -nuk jan t fiksuara si hard-disqet dhe jan prej nj materjali i cili leht mund t lakohet (Mylar)


Memorja sekondare disku optik

Memorja sekondare-disku optik

  • Shnimi i t dhnave bhet me lezer(laser), kurse gjat leximit me lazer(laser) tjetr ndriohet siprfaqja e diskut, dhe pose drita reflektohet ather e dhna q iu kemi qasur sht (1)njsh binar e n t kundrtn sht (0) xero.

  • Llojet e disqeve optike

    -CD-ROM (Compact Disk)

    -DVD (Digital Versatile Disk)

    -FMD_ROM (Fluorescent Multilayer Disk)


Magnetic tape shiriti magnetik

MAGNETIC TAPE- shiriti magnetik

  • Ka formn e rrote t madhe apo kasete-teknologji e vjetr e cila mundet t jet intetresante vetm shkau i mimit shum t lir si dhe kapacitetit shum t madh.

  • T dhnat shnohen n mnyr sekuencijale

  • Te kompjutort personal traka magnetke mundet t shfrytzohet pr brjen e kopjevenga prmbajtjet e memorjeve sekundare(backup)


Kategorit dhe kierarkija e kompjuteor ve

Kategorit dhe kierarkija e kompjuteorve

  • Super kompjutort- lloji m i shpejt i kompjutorve. Superkompjutort jan shum t shtrenjt dhe shfrytzohen pr realizimin e aplikacione t specializuara t cilat krkojn numr t madh t kalkulimeve matematikore, si psh.,pr parashikimin/prognozimin e kohs/motit nevoitet super kompjutor.

  • Te super kompjutort n vend t aplikacioneve t ndryshme komerciale realizohen/kryhen aplikacione shkencore dhe ushtarake.

  • Diferenca kryesore n mes t super kompjutorve dhe kompjutorve t mdhenj (mainframe) qndron n at se super kompjutort t gjith forcn e tyre e kanalizojn n ekzekutimin e disa programevesa m shpejt q sht e mundur, ndrsa kompjutort e mdhenj (mainframe) e shfrytzojn forcn e tyre pr ekzekutimin e m shum programeve njkohsisht.


Informatika e biznesit

The Cray-1 supercomputer,

NASA Supercomputer


Informatika e biznesit

  • Kompjutort e mdhenj (Mainframe) kompjutor shum i madh dhe i shtrenjt i aft t mbshtes me qindra madje edhe mijra shfrytzues n mnyr simultane/ njkohsisht. (psh. sistemi pr rezervimin e biletave n avi komunikacion)

  • N kierarkin e komopjutorve e cila fillon nga nj mikroprocesor i thjesht, e gjer te superkompjutori Kompjutort e mdhenj(Mainframe) gjinden menjher pas super kompjutorve.

  • N njfar mnyre mainframe jan m t fort se superkompjutort pr arsye se kta mbshtesin m shum programe njkohsisht, mirpo superkompjutort munden t ekzekutojn nj program t vetm m shpejt se kompjutort e mdhenj (mainframe)


Informatika e biznesit

Mainframe kompjutor

IBM Model 370 Mainframe


Informatika e biznesit

  • Minikompjutort- Sipas madhsis dhe fuqis minikompjutort gjinden ndmjet t ashtuquajturit workstation dhe mainframe kompjutorve.

  • N dekadn e fundit, dallimi n mes minikompjutorve t mdhenj dhe mainframve t vegjl ka qen i mjegulluar apo i pakjart, ashtu sikurse ka qen i pa kjart edhe dallimi n mes minikompjutorve t vegjl dhe stacioneve punuese (workstations). Mirpo gjeneralisht minikompjutort jan t ashtuquajtur multiprocessingsisteme t aft pr t i mbshtetur prej 4 e deri rreth 200 shfrytzues n mnyr simultane.


Informatika e biznesit

Aplikacione karakteristike - hulumtime shkencore, kontoll t proceseve, aplikacione inxhinierike, prpunim i shprndar i t dhnave npr njsi t ndryshme organizative t nj ndrmarjeje, e-commerce (prpunimi i transakcioneve nprmjet internetit).

VAX Mini Computer


Informatika e biznesit

  • Stacionet punuese-Workstationsparaqesin aso lloj t kompjutorve q pr nga forca e tyre gjinden mes kompjutorvepersonal (PC), dhe minikompjutorve, edhe pse kjo vi prkufizimi nuk sht shum e kjart n t dyja ant e vijs ndarse, e q do t thot se High-end kompjutort personal jan ekuivalent t low-end Workstations stacioneve punuese, dhe poashtu high-end workstations jan ekuivalent t minikompjutorve.

  • Sikurse edhe kompjutort personal (PC), numri m i madh i stacioneve punuese paraqesin t ashtuquajtur single-user kompjutor. Mirpo stacionet punuese zakonisht jan t ndrlidhur sbashku n local-area network edhepse ata munden t shfytzohen edhe si stand-alone systems.

  • N rrjetat kompjuterike (networking) termi workstation i referohet cilit do kompjutori i ndrlidhur n lokal-area network,pra ai mundet t jet stacion punues apo PC

  • Workstations shfrytzohen pr aplikacione inxhinierike (CAD/CAM),desktop publishing, zhvillim t softuerit (software development) si dhe lloje t tjera t aplikacioneve ku krkohet sasi e konsiderueshme e kapacitetit llogarits t kompjutorve si dhe grafik me kualitet relativisht t lart,kurse sistemi operativ m s shpeshti i shfrytzuar pr stacionet punuese jan UNIX dhe Windows NT


Informatika e biznesit

Termi workstatioin karakterizon mikrokompjuter t shumanshm i cil sht m i sigurt dhe m i fuqishm se mikrokompjutort tradicional/konvencional.

Ata kryesisht shfrytzohen n sferat tekniko shkencore dhe pothuajse n mnyr permanente jan t ndrlidhura n ndonj rrjet.

Workstation computer.

... computers are backed up to an

PC workstations from 1 computer


Informatika e biznesit

  • Termi Mikrokompjutor karakterizon kompjutort e m hershm t cilt posedonin nj mikroprocesor si njsi qndrore

  • N ditt e sotme termi Mikrokompjutor sht zvendsuar me termin Kompjutor personal (PC) , i cili term n fakt paraqet nj emr tregtar t firms IBM. N qarqet e ekspertve si PC karakterizohen mikro kompjutort kompatibil me IBM(IBM-kompatible).

  • Sistemet operative - Microsoft Windows, Linux

  • Si PC kompjutor nuk llogariten mikrokompjutort di m t vjetr t firms Apple (Macintosh me sistemin operativ Mac OS), pr shkak t dallimeve/ndryshimeve n arkitektur

  • Q nga vitet e 80-ta termi mikrokompjutor shpejt ka fillua t bie nga prdorimi dhe nuk vsht m konvencional


Informatika e biznesit

Shema e nj kompjutori

personal modern 1.Monitori2.Motherboard

3. Prozesori4.Memorja primare5.Plug-in card6.Power supplu unit7.Optical drive8.Hard disku9.Minaku10.Tastiera

A microcomputer contains a microprocessor (a central processing unit on a microchip), memory in the form of read-only memory and random access memory , I/O ports and a bus or system of interconnecting wires, housed in a unit that is usually called a motherboard


Kompjutor t personal pc desktop laptop notebook handheld pc persona digital assistant pda

Kompjutort Personal(PC): desktop, laptop. notebook, handheld PC, Persona digital assistant -PDA

Lloje t Mikrokompjutorve


Nj sit hyr se

Njsit hyrse

  • Mjetet/veglat pr futjen e t dhnave nga ana e njeriut

    - keyboard (tastiera)

    - Mouse ( miu)

    - Touch Screen ekrane t ndjeshme n prekje

    - Stylus lapsi elektronik

    - Joistik

    - microfon


Informatika e biznesit

  • Njsit hyrse

  • Mjetet/veglat pr futjen automatike t t dhnave

  • - skeneri optik

  • - bar-cod lexuesi

  • - lexuesi i kartelave magnetike

  • - kamera digjitale

  • - senzort

  • Njsit dalse

  • - Monitort

  • - Printert

  • - Plottert

  • - speakers


Softueri

Softueri

  • ka paraqet softueri

  • Softueri sistemor

  • Softueri aplikativ

  • Gjuht programore

  • Softueri n ndrmarjet


Ka paraqet sofueri

ka paraqet Sofueri

  • Softueri (Software)- paraqet trsin e programeve kompjuterike

  • Programet- nj sr instukcionesh t cilat kompjutori duhet ti kryej n mnyr q t realizohet detyra e dhn nga shfrytzuesi

  • Programimi paraqet procesin e shkruarjes (kodimit) t programit


Informatika e biznesit

The Major Types of Software


Informatika e biznesit

  • Softueri dhe Hardueri paraqesin dy komponente themelore dhe n kuptim funksional t pandara t do sistemi kompjuterik.

  • Pr dallim nga Hardueri i cili paraqet e trsin e komponenteve materjale dhe fizike t kompjutorit, softueri paraqet komponentn jomaterjale e cila pfshin programe t ndryshme t cilt jan t nevojshm/shum t rndsishm pr funksionimin e sistemit kompjuterik.

    Softueri zakonisht ndahet n dy kategori:

    - Softueri Sistemor (systems software) i cili prmban:

    - Sistemin operativ dhe

    - t gjitha veglat (utilities) t cilat e mundsojn funksionimin e sistemit kompjuterik

    - Softueri Aplikativ i cili prmban programet t cilat i kryejn punt e shfrytzuesve, psh.

    -tekst procesort (word processors),

    -tabelat (spreadsheets) dhe

    -sistemet pr menaxhim me bazat e t dhnave (databasemanagement systems)

    bien n kategorin e sofuerit aplikativ.

    - Spreadsheet= Dokument i cili i ruan/memoron t dhnat n

    form radhash dhe kolonash


Softueri sistemor

Softueri Sistemor

  • Sofueri bazik apo sistemor paraqet nocion i cili shfrytzohet pr t prshkruar/emruar lloj t posam t programeve t cilt paraqesin nj shtres ndrmjet harduerit dhe softuerit aplikativ.

  • Funksioni i tij themelor sht t koordinoj punn e harduerit n harmoni me krkesat e softuerit aplikativ, njkohsisht duke siguruar shfrytzim optimal t resurseve kompjuterike.

  • N thelb ekzistojn tri lloje t softuerit sistemor:

  • Sistemet operative,

  • Prkthyesit e programevedhe

  • Utility programet


Softuerit sistemor

Softuerit Sistemor

  • Softueri sistemor paraqet grup/klas t programeve e cila sht e orientuar n funksionimin e sistemit kompjuterik duke i koordinuar aktivitete e harduerit dhe krkesat e sistemit aplikativ.

    Mund t thuhet se mbshtetja e prgjithshme e sistemeve kompjuterike nga aspekti softuerik ndahet n 4 nivele.

    Tri nivelet e para i takojn softuerit sistemor, kurse i katrti softuerit aplikativ.

  • Niveli i par qeveris me resurset e sistemit kompjuterik (procesori, memorja, njsit hyrse/dalse ) duke siguruar/mundsuar pun t tyre efikase dhe racionale.

  • Niveli i dyt prfshin programet t cilt sigurojn transferin e t dhnave nga njsit periferike n memorin primare/operative.

    N kt nivel gjinden programet pr editimin e teksteve (editort), programet pr zbulimin dhe korigjimin e gabimeve (debugger) si dhe programet pr sortim dhe bashkim/shkrirje (sort/merge)


Informatika e biznesit

  • Niveli i tret prmban programe t cilt mundsojn prkthimin e programeve prej gjuhve t larta programore n t ashtuquajturat gjuh t makins e q jan: interpretert,kompajlert, asemblert, e tj.


Informatika e biznesit

  • Niveli i katrt prmban nj sr programesh aplikative t cil jan t prcaktuara pr zhgjidhjen e problemeve konkrete t shfrytzuesve.

    Computer configuration, - i referohet specifikave teknike t sistemit kompjuterik, kurse kto specifika zakonisht prmbajn shpejtsin e procesorit, kapacitetin e RAM, hard disku , si dhe llojin e video card n sistemin kompjuterik

  • Kombinimi i konfiguaracionit t caktuar harduerik dhe sistemit softuerik

    prkats njihet si Platorma kompjuterike


Sitemi operativ

Sitemi Operativ

  • Sitemi operativ paraqet komplet apo garnitur t programeve dhe rutineve programore t cilt mundsojn funksionimin e sistemit kompjuterik, duke siguruuar shfrytzim optimal t resurseve t tyre.

  • Sistemi operativ luan rolin kryesor n funksionimin e sistemit kompjuterik, dhe zakonisht sht i vendosur n diskun magnetik/hard disk.

  • Kur t kyet kompjutori, sistemi operativ nga disku bartet n memorjen operative , dhe pas ksaj i njejti vendos kontroll mbi elementet e sistemit kompjterik duke siguruar gadishmrin e tyre pr funksionim, dhe vetm pas ksaj shfrytzuesi aktivizon programin aplikativ i cili do t zgjidh problemin e caktuar (qeverisje me stoqet, llogaritje t pagave, e tj,


Sistemi operativ

Sistemi Operativ

Ndrlidhjet (interfaces) e sistemit operativ

Pozicioni i sistemit operativ n sistemin e prgjithshm softuerik t desktop(PC) kompjutorve


Informatika e biznesit

Driver is a small file that helps the computer communicates with a certain hardware device.

It contains information the computer needs to recognize and control the device.

GUI "Graphical User Interface," It refers to the graphical interface of a computer that allows users to click and drag objects with a mouse instead of entering text at a command line

Interakcioni/bashkveprimi ndrmjat sistemit operativ (operating system) drajverve (drivers) dhe njsive

periferike (peripheral devices)


Funksionet e sistemit operativ

Funksionet e Sistemit Operativ

  • Bn mbikqyrjen e funksionimit t sistmit kompjuterik n trsi

  • Bn prcjelljen e statusit t kompjutorit dhe bn (shpr)ndarjen kohore t operacioneve dukei kyur ktu edhe proceset hyrse-dalse (I/O)

  • I ndan koh nga procesori dhe memorja primare programeve t cilt ekzekutohen n kompjutor (planifikon memorjen)

  • E meundson interfejsin (komunikimin) mes sgfrytzuesit dhe haruerit


Informatika e biznesit

Funksionet e Sistemit Operativ

- qeverisja me proceset

- qeverisja me memorjet (memorja virtuele)

- qeverisja me njsit hyrse dhe dalse I/O

- qeverisja me t dhnat dhe sigurimi

- interfejsi shfrytzues

Arkitektura e Sistemeve Operative


Kategorit e sistemeve operative

Kategorit e Sistemeve Operative

Desktop Sisteme Operative

- Windows

- Unix

- Linux

- Macintosh OS X

- IBM OS/2

Sisteme Operative pr Server t vegjl

- UNIX

- LINUX

-Windows 2000

-Windows XP

-Novell NetWARE

Sisteme Operative pr Server t mdhenj

- IBM OS/390, VM,VSE, OS/400

Sisteme Operative pr Superkompjutor

-Cray Unicos

-IBM AIX


Softueri aplikativ

Softueri Aplikativ

  • Softueri aplikativprfshin at klas t programeve me t cilat ndrmarjet dhe njerzit me ndihmn e kompjutorve zgjedhin probleme/detyra konkrete nga sfera e interesimit t tyre

  • Programet t cilat realizojn porosit, kontrollojn stoqet, kryejn prpunime statisikore t t dhnave, sigurojn informata pr marketing e finansa e tj. e tj. paraqesin vetm shembull t vogl t softuerit aplikativ q ofrohet n tregun softuerik

  • Ekzistojn dy mnyra t furnzimit me softuer aplikativ:

    - shfrytzuesi vet e bn zhvillimin e softuerit t duhur

    - shfrytzuesi e blen softuerin aplikativ n tregun softuerik n form t pakove t gatshme softuerike


  • Login