INFORMATIKA E BIZNESIT
Download

INFORMATIKA E BIZNESIT

Advertisement
Download Presentation
Comments
timothy
From:
|  
(124) |   (0) |   (0)
Views: 187 | Added: 09-01-2013
Rate Presentation: 0 0
Description:
2011. 2. INFORMATIKA. L\' INFORMATIQUE=L\' INFORmation L\'autoMATIQUE (Filip Drejfus n? vitin 1962)p?rkatsisht INFORMATIKA=INFORmata autoMATIKAburime t? tjera siINFORMATIKA = INFORMATION MATEMATIK Shkenc? mbi mbledhjen, p?rpunimin,bartjen, dhe shfryt?zimin e t? dh?nave/informatave me nd
INFORMATIKA E BIZNESIT

An Image/Link below is provided (as is) to

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use only and may not be sold or licensed nor shared on other sites. SlideServe reserves the right to change this policy at anytime. While downloading, If for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.











- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -




1. INFORMATIKA E BIZNESIT

2. 2011 2 INFORMATIKA L? INFORMATIQUE=L? INFORmation+L?autoMATIQUE (Filip Drejfus n? vitin 1962) p?rkatsisht INFORMATIKA=INFORmata + autoMATIKA burime t? tjera si INFORMATIKA = INFORMATION + MATEMATIK Shkenc? mbi mbledhjen, p?rpunimin,bartjen, dhe shfryt?zimin e t? dh?nave/informatave me ndihm?n e sistemeve p?r p?rpunimin e t? dh?nave n? kuad?r t? sistemit t? caktuar informativ.

3. 2011 3 Historikisht informatika si shkenc? ?sht? zhvilluar nga matematika kurse zhvillimi i sistemeve t? para llogaritar zanafillen e kan? n? elektroteknik? dhe teknik?n e informacionit. Sidoqoft kompjutor?t paraqesin vet?m nj? medium t? informatik?s p?r zbatim praktik t? koncepteve teorike. Nj? informaticient holandez formulon: ?Informatika ka t? b?j? po aq pak me kompjutor?t, sa Astronomia me teleskop?t?

4. 2011 4 R?nd?sia e Informatik?s Informatika pothuajse t? gjithasferat e jet?s moderne i ka mbuluar, dhe posaq?risht kjo ?sht? mund?suar n?p?rmjet ndikimit enorm? t? Internetit. Lidhja n? rrjeta t? ndryshme lokale dhe posaq?risht ato internacionale solli revolucion n? telekomunikacion dhe n? p?rpunimin e t? dh?nave/informatave n? nd?rmarje, n? Logjistik, Media por edhe n? Amvisrit? private.

5. 2011 5 Deg?t/Disiplinat e Informatik?s Informatika ndahet n? sfera apo fusha dhe at? n?: Informatik?n teorike -ka t? b?j? n? rend t? par? me aspekte t? ndryshme t? Algoritmeve dhe mund? t? trajtohet si baz? p?r disiplinat tjera t? informatik?s Informatik?n praktike ? ka t? b?j? me zgjidhjen e problemeve konkrete t? informatik?s dhe posq?risht me zhvillimin e programeve kompjuterike n? t? ashtuquajtur?n teknik?n sofuerike. - Informatika praktike furnizon apo siguron vegla p?r zhvillim t? softuerit

6. 2011 6 Informatik?n teknike ? miret me aspektet apo bazat Harduerike t? Informatik?s si psh. Arkitektura e kompjutor?ve, teknik?n e mikroprocesor?ve, sistemet e shp?rndara e tj. dhe paraqet lidhje (connecting link) me Elektroteknik?n Aplikimi i informatik?s n? fusha t? ndryshme t? jet?s s? p?rdishme si dhe n? sfera t? ndryshme si psh. n? Informatik?n e biznesit, informatik?n medicinale e tj., njihen me emrin Informatika Aplikative/Aplikuar.

7. 2011 7 Information and Communication technologies-ICT Paraqet term gjenerik (t? pergjithsh?m) i cili p?rfshin t? gjitha mjetet teknike p?r p?rpunimin e informacionit dhe komunikimit. Termi ka fituar popullaritet pjes?risht p?r shkak t? konvergjenc?s s? teknologjis? s? informacionit (IT) dhe teknologjive t? telekomunikacionit. ICT p?rcakton nj? gam? t? gjer? t? teknologjive, duke p?rfshir? metodat p?r komunikim (protokollet e komunikimit, teknikat t? transmetimit, pajisjet e komunikimit, mediat (komunikim)), si dhe teknikat p?r memorim dhe p?rpunimin e informacionit. Termi Teknologji ( nga greqishtja = te???????a) - Dituria q? ka t? b?j? me prodhimin ose/dhe p?rpunimin e q? fillimisht n?nkuptonte diturin? apo shkenc?n e nji teknike. N? p?rdorim bashk?kohore, termi -Teknologji shpesh p?rdoret si sinonim p?r Teknik?. Termi Teknik? paraqet nj? metod? apo m?nur? q? do t? p?rdor?t p?r t? arritur nj? rezultat t? ve?ant?. Termi Teknologji paraqet njohjen e ksaj Teknike (Si funksionon ajo? Cilat jan p?rvojat, rreziqet dhe mund?sit? q? i ofron ajo").

8. 2011 8 n? Information Technology Association of America (ITAA) ?sht? definuar si: ? the study, design, development, implementation, support or management of computer-based information systems, particulary software aplications and computer hardware? TI- ka t? b?j? me shfryt?zimin e kompjutor?ve dhe softuerin e kompjutor?ve p?r konvertimin, ruajtjen, memorimin, procesimin, bartjen dhe rikthimin e sigurt t? informatave.

9. 2011 9 Business?informatics Business?informatics?is an emerging discipline that combines various aspects of?business?management,?information technology, and?informatics. The goal of?business?informatics?is to fully integrate?computer?science and?business administration?into one field. This particular discipline originated in Germany, and its popularity has spread throughout central Europe. Many institutions of higher learning, mostly in Europe, offer four-year degrees in?business?informatics. It is a field that changes and develops rapidly, and its teaching must therefore be constantly revised and reconsidered. Business Informatics?(BI) is a discipline combining?information technology?(IT),?informatics?and?management?concepts. The BI discipline was created in Germany, from the concept of "Wirtschaftsinformatik". It is an established, successful academic discipline including bachelor, master and diploma programs in Austria, Bulgaria, France, Germany, Ireland, The Netherlands, Switzerland and is establishing in an increasing number of other European countries as well as Australia. BI integrates core elements from the disciplines business administration, information systems and computer science into one field. (wikipedia)

10. 2011 10 Informatika e Biznesit ?sht? nj? disiplin? n? zhvillim e sip?r q? kombinon aspekte t? ndryshme t? Menaxhimit t? Biznesit, t? Teknologjis? s? Informacionit, dhe Informatik?s. Q?llimi i Informatik?s e Biznesit ?sht? q? t? integroj shkencat kompjuterike dhe administrimin e biznesit n? nj? fush?. Kjo disiplin? e ve?ant? origjin?n e ka n? Gjermani, dhe popullariteti i saj ?sht? p?rhapur n? Evrop?n qendrore. Shum? institucione t? arsimit t? lart?, kryesisht n? Evrop?, ofrojn? shkollim ?4 vje?ar t? informatik?s e biznesit. Kjo ?sht? nj? fush? q? ndryshon dhe zhvillohet me shpejt?si, dhe m?simet e saja p?r k?t? arsye duhet t? rishikohen dhe rishqyrtohen vazhdimisht. Informatika e Biznesit

11. 2011 11 Disiplina e Informatik?s s? Biznesit u krijua n? Gjermani, nga koncepti ?Wirtschaftsinformatik?. Ajo ?sht? themeluar,si nj? disiplin? e sukses?shme akademike, duke p?rfshir?, programet bachelor, master dhe programet e diplomave n? Austri, Bullgari, Franc?, Gjermani, Irland?, Holland?, Zvic?r dhe n? nj? num?r n? rritje t? vendeve t? tjera evropiane, si dhe n? Australi. Informatika e Biznesit ?sht? padyshim Interdisciplinare, dhe mund t? t?rheq? n? nj? num?r t? disiplinave t? ndryshme. Teorikisht,q?llimi i informatik?s s? biznesit ?sht? p?r t? tejkaluar hendekun mes t? Teknologjis? s? Informacionit dhe proceseve e biznesore.

12. 2011 12 Q?llimi i p?rpunimit t? informacioneve ?sht? t? kontribuoj? n? arritjen e objektivave t? korporat?s. Racionalizimi apo kursimet e shpenzimeve Trajtimin e sasive t? m?dha t? t? dh?nave P?rshpejtimin e proceseve biznesore P?rmir?simi i cil?sis? dhe i sh?rbimeve Mb?shtetje t? Planifikimit, Menaxhimit dhe Kontrollit Llogaritje t? gj?ra (Extensive) dhe t? komplikuara Mund?simi i formave t? reja t? organizimit

13. 2011 13 P?RKUFIZIMI I SHKENC?S S? KIBERNETIK?S SI DHE OBJEKTI, Q?LLIMI DHE METODA E KIBERNETIK?S Kibernetika ?sht? teori e komnikimit dhe e proceseve t? qeverisjes dhe rregullimit t? makinave dhe organizmave t? gjall?. (Norbert Winer) Kibernetika shkenca mbi qeverisjen, udh?heqjen dhe rregullimin Kibernetika ?sht? shkenc? mbi qeverisjen e proceseve t? t? gjitha llojeve Objekt i studjimit t? kibernetik?s jan? sistemet e nd?rlikuara dinamike Q?llimi dhe detyr? e Kibernetik?s ?sht? zbulimi i metodave dhe parimeve t? p?rgjithshme si dhe metodave sa m? efikase p?r qeverisjen dhe rregullimin e sistemeve dinamike Metoda e studimit t? Kibernetik?s ?sht? Teoria e P?rgjithshme e Sistemeve

14. 2011 14

15. 2011 15 Klasifikimi me i shpeshte I kibernetikes b?het nn tri deg?t t? saja kryesore Kibernetika teorike e p?rgjithshme , Kibernetika teknike dhe Kibernetika e aplikuar. Kibernetika teorike hulumton problemet teoriko-filozofike dhe matematiko-logjike lidhur me qeverisjen e sistemeve t? nd?rlikuara dinamike. Ajo ndahet ne: - Teorin? e p?rgjithshme t? Sistemeve, -Teorin? e qeverisjes, -Teorin? e informatave, -Teorin? e algoritmave, - K?rkimet operacionale, - Kibernetika teknike merret me p?rsosjen dhe zhvillimin e makinave dhe mjeteve t? tjera teknike t? cilat zbatohen n? prodhimin integral. N? mesin e tyre posacerisht duhet t? p?rmendim kompjuteret , robot?t, telekomunikimet e tjera. - Kibernetika e zbatuar (aplikuar) ka p?r detyr? q? t? zbatoj? rezultatet e kibernetikes teorike e t? p?rgjithshme dhe t? kibernetikes teknike n? fusha t? ndryshme si: Kibernetike ekonomike , Kibernetika Sociologjike , Kibernetika e Komunikacionit , Kibernetika Mjekesore , Kibernetika Ushtarake dhe Kibernetikat q? lidhen me zbatimin e k?saj shkence dhe n? fushat e tjera.

16. 2011 16 Kibernetika Ekonomike Duke i shfryt?zuar rezultatet e Kibernetik?s Teorike dhe t? Kibernetik?s Teknike, Kibernetika Ekonomike merret me Studimin e qeverisjes s? Sistemeve Ekonomike . Ajo studion problemet n? funksionimin , zhvillimin dhe rregullimin e sistemeve ekonomike. P?r k?t? q?llim ajo si instrument t? domosdosh?m shfryt?zon informatat. N? baz? t? k?saj mund t? thuhet se kibernetika ekonomike merret me projektimin, me konstruktimin, dhe me rregullimin e funksionimit t? Sistemeve Ekonomike . Mund t? thuhet se ekzistojne dy detyra kryesore t? Kibernetik?s Ekonomike : (1) T? analizojn? Sistemet ekzistuese Ekonomike , n? aspektin e rezultateve t? funksionimit t? tyre , dhe t? ndikoj? n? p?rmiresimin e nivelit te organizimit se tyre. K?tu ?sht? fjala p?r zgjidhjen e problemeve t? qeverisjes s? k?tyre Sistemeve si parakusht p?r arritjen e rezultaeve m? t? m?dha n? funksionimin e tyre. (2) Q? t? projektoj? sisteme t? reja ekonomike t? cilat u p?rgjigjen k?rkesave t? zhvillimit shoq?ror . ?sht? fjala p?r Sisteme m? efikase t? qeverisjes n? Ekonomi, n? t? cilat n?nkuptohet zbatimi i arritjeve m? t? reja n? shkenc? dhe n? teknologji .

17. 2011 17 Faktor?t ndikues n? formimin e shkencave dhe Kibernetika Zhvillimi i mendimit shkencor ka kaluar n?p?r disa etapa, Etapat karaktereizohen me metodat t? cilat kan? mbizotruar n? aktivitetet k?rkimore-shkencore. - Etapa e par? ? mbizotron metoda e observacionit, dhe paraqet faz?n fillestare te zhvillimit t? shkenc?s n? t? cil?n mbretrojn? vrojtimi dhe p?rshkrimi i dukurive. - Objekti i studimit shqyrtohet globalisht, pa hyr? shum? n? analiz?n e thell? dhe zb?rthimin e tij. P?r k?t? etap? jan? karakteristike shkencat me objekt global studimi si? jan? filozofia, matematika.

18. 2011 18 Etapa e dyt? ? vend par?sor ze metoda analitike Sipas k?saj metode t? k?rkimeve shkencore objekti i studimit zb?rthehet n? pjes?t e tija p?rb?rse dhe secila pjes? shqyrtohet ve? e ve? dhe n? mardh?nje me pjes?t e tjera t? t?r?sisv?. Theksi vihet mbi analiz?n e pjes?ve, nd?rsa abstraktohen dukurit? dhe ve?orit? q? nuk jan? me interes p?r objektin e sudiimit. Me k?t? metod? b?het p?rshkrimi i hollsish?m I struktur?s s? objektit t? studimit.

19. 2011 19 Etapa e e tret? ? metoda sistemore Sipas k?saj metode dukurit mund t? studjohen dhe kuptohen me sukses vet?m n?se trajtohen si t?r?si, respektivisht si Sistem. ?do studim i ve?uar i komponenteve t? tyre mund t? ndikoj negativisht n? humbjen e karakterit kompleks t? tyre. Pjesa dhe ve?orit? e saj mund t? kuptohen vet?m n? kuad?r t? t?r?sis? dhe n? merdh?njet me rrethin?n q? i p?rkasin Kjo metod ka r?nd?si sidomos p?r dukurit? dhe sistemet e nd?rlikuara. Zhvillohet pas luft?s s II bot?rore dhe n?p?rmjet saj? arrihet integrimi i mendimit t? specializuar shkencor p?r t?iu qasur studimit t? dukurive dhe fenomeneve komplekse. Metoda sistemore krijon nj? aparatur? shkencore dhe metodologjike me t? cil?n b?het i mundur studimi cil?sor i dukurive bashohore.

20. 2011 20 Kibernetika bazohet n? metoden sistemore dhe poashtu ndikoi q? kjo metod? t? zbatohet edhe n? shkencat tjera. Pra zhvillimi i mendimit shkencor e me k?t? edhe formimi i shkencave ka qen? i ndikuar prej dy faktor?ve vendimtar: Faktori i ve?imit dhe Faktori i p?rgjith?simit N? saje t? Faktorit t? ve?imit krijohen disciplina t? ve?anta shkencore me metoda specifike p?r probleme t? caktuara Faktori i p?rgjithsimit ka t? b?j? me krijim e aso shkencave t? cilat paraqesin nj? sintez? t? rezultateve t? disa shkencave (si psh. kibernetika) p?r t?i studijuar dukurit? n? t?r? kompleksitetin e tyre. Faktori i p?rgjithsimit i p?rgjigjet metoda sistemore

21. 2011 21 TEORIA E P?RGJITHSHME E SISTEMEVE SI METOD? E KIBERNETIK?S (TPS) Teoria e P?rgjithshme e Sistemeve i nd?rlidh dhe i gjeneralizon njohurit? nga shkencat e ndryshme . N? k?t? m?nyr? ajo jep baz?n dhe konceptin e p?rbashket p?r studimin e Sistemeve t? nd?rlikuara dinamike, duke sqaruar konceptet q? kan? t? b?jn? me formimin, organizimin, zhvillimin dhe qeverisjen e tyre. Kjo p?rb?n objektin e studimit t? Teoris? s? P?rgjithshme t? Sistemeve. Me k?t? rast, sipas k?saj teorije, sistemi trajtohet si pjes? e nj? t?r?sie m? t? madhe, n? kontekstin e t?r?sis? s? tij dhe t? mardh?nieve t? tij me rethin q? i p?rket, gjithmon? n? kushtet e dinamizmit dhe t? zhvillimit t? tij. E t?r? kjo mund?son q? zhvillimi i sistemit t? analizohet n? kushtet konkrete t? ekzistimit t? tij, n? rethin?n p?rkat?se me q?llim q? t? optimaizohet funksionimi i tij n? kuad?r t? send?rtimit t? q?llimeve t?p?rcaktuara.

22. 2011 22 KONCEPTET THEMELORE T? TPS Teoria e P?rgjithshme e Sistemeve p?rb?het nga nj? ser? konceptesh, t? cilat formojn? Aparaturen e saj Metodologjiko-Shkencore. Ky sistem konceptesh mund?son Formatizimin e t? menduarit Sistemor dhe vet? qasjen sistemore. (1) Parimin holistik sipas t? cilit element, p?rkat?sisht pjes?t prej t? cilave p?rb?het sistemi, mund t? analizohen dhe t? kuptohen plot?sisht vet?m t? trajtuara n? kuad?r t? t?r?sis? s? cil?s i p?rkasin, e jo n? veqantin? e tyre. (2) Parimi teleologjik sipas t? cilit funksionimi i ?do sistemi n?nshtrohet q?llimit t? p?rcaktuar dhe t? p?rkufizuar mir?. (3) Sistemi ?sht? n? mardh?nie me rethin?n. Ai mer prej rethin?s materien, energjin? dhe informatat, p?rkat?sisht madh?sit? hyr?se , inputet, kurse n? rethin? emiton, shp?rndan ose d?rgon rezultatet e funksionit t? tij-autputet. N? k?t? m?nyr? sistemi ?sht? n? interaksion t? vazhduesh?m me rethin?n. Ai u p?rshtatet ndikimeve t? rethin?s e edhe vet? ndikon n? k?t? rethin?.

23. 2011 23 (4) Funksionimi i sistemit send?rtohet n?p?rmjet n?p?rmjet t? procesit transformues, gjat? t? cilit inputet shnd?rohen n? autopute. Ky proces tranformimi ?sht? rezultat i interaksionit t? elementeve q? e p?rb?jn? sistemin, dhe i interaksionit t? sistemit me rrethin?n. Ky ?sht? proces krijues n?p?rmes t? cilit identifikohet sistemi perkat?s. (5) Funksionimi i suksessh?m i sistemit rrezikohet nga entropia e sistemit. Ajo ?sht? mas? e dezorganizimit dhe e ?regullimeve n? sistem. Entropia paraqet t? kund?rt?n e funksionimit, t? kund?rt?n e informat?s. (6) Kontrollimi, zvog?limi dhe evitimi i entropis? b?het n?p?rmjet qarkut rregull?s t? cilin e formon lidhja e s?rishme prapavajtse. Ky qark rregullues b?n t? mundur krahasimin e p?rhersh?m t? autputeve me q?llimet e parashtruara t? sistemit,p?r t? ndikuar n? inputet e ardhshme. N? saje t? k?saj mund?sohet nd?rmarja e aksioneve qeveris?se, n? qastin e duhur , n? m?nyr? q? funksionimi i sistemit t? zhvillohet n? pajtim me parametrat e p?rcktuar

24. 2011 24 (7) Hierakria e sistemit n? pik?pamje konceptore shpreh faktin se ?do sistem ?sh? pjes? e mbisistemeve t? tjera m? t? m?dha si dhe p?rb?het prej pjes?ve apo n?nsistemeve t? tij. Marradh?niet midis sistemit, n?nsistemeve t? tij dhe mbisistemit t? cilit ai i p?rket, kan? tipare hierarkike n? kryerj?n e detyrave t? caktuara. (8) Elementet apo n?nsistemet, kryejn? funksione t? caktuara n? kuad?r t? sistemit sipas parimit t? diferencimit dhe parimi t? specializimit. Elementet kryejn? pra nj? funksion parcial, nd?rsca interaksionit midis tyre sigurohet funksionimi integral i sistemit. (9) Parimi i ekuifinalitetit ka t? b?j? me faktin se arritja e q?llimit t? parashtruar mund t? b?het me metoda t? ndryshme. Zbatohet ajo metod? q? n? qastin e caktuar ?sht? m? e p?rshtatshme, p?rkat?sisht m? racionale. K?shtu p?r shembull zvog?limi i shpenzimeve p?r nj? nj?si produkti, mund t? arihet duke ulur shpenzimet n? kuad?r t? v?llimit t? njejt? t? prodhimit si dhe duke rritur prodhimin n? kuad?r t? shpenzimeve t? njejta.

25. 2011 25 Koncepti i Sistemit Def. Nj? Sistemi ?sht? nj? grup komponentesh q? nd?rveprojn? me nj?ri-tjetrin dhe i sh?rbejn? nj? q?llimi t? p?rbashk?t. Sistemet mund t? jen? (1) abstrakte, ose (2) fizike. Nj? Sistem abstrakt ?sht? konceptual, nj? produkt i mendjes njer?zore. Nuk mund t? shihet apo t? vihet n? dukje si nj? entitet ekzistues. Sistemet shoq?rore, teologjike, kulturore jan? sisteme abstrakte. Asnj? prej tyre nuk mundet fotografuar, skicuaruar ose n? ndonj? m?nyre t? paraqitet fizikisht. Megjithat?, ata ekzistojn? dhe mund t? diskutohen, studiohen dhe analizohen. Nj? sistem fizik, ka nj? natyr? materiale. Ajo ?sht? e bazuar n? baz? materiale dhe jo n? ide apo nocione teorike.

26. 2011 26 Karakteristikat kryesore t? ?do Sistemi Komponenetet apo elementet- Components Nd?rlidhjet mes veti - Interrelationships Kufijt? - boundaries Q?llimin - purporses Mjedisin - environment Hyrjet - inputs Daljet - outputs Interfaces - Kufizimet- constrains

27. 2011 27

28. 2011 28 Kufijt? e Sitemit Sistemi ka kufij. Kufijt? mund t? jen? n? form? t? karakteristikave, zonave apo kufizimeve. Sistemit vepron n? kuad?r t? kufijve. Kufijt? mund t? jen? t? natyr?s fizike apo logjike. Zona e p?rtej kufijve quhet mjedisi n? t? cilin funksionon sistemi. Kufijt? b?hen komb?tare ose t? paqarta kur sistemi n? fjal? ?sht? nj? sistem biznesor e posa??risht nj? SIM/MIS Boundaries System have boundaries. Boundaries may be in the form of features,areas or constraints. System operates within the boundary. Boundary may be physical or logical. The area beyond the boundaries is called ENVIRONMENT in which the system operates. The boundaries become notional or vague when the system being addressed is a business system specially the MIS

29. 2011 29 T? menduarit Sistemor apo Sistematik T? jesh n? gjendje t? identifikosh? di?ka si nj? sistem T? jesh n? gjendje t? identifikosh? n?nsistemet Identifikimin e funksioneve dhe karakteristikave t? Sistemit Identifikimin ku kufijt? jan? (ose duhet t? jen?) Identifikimin e Inputeve dhe Outputeve e Sistemeve Identifikimi i relacioneve mes n?nsistemeve Systems Thinking Being able to identify something as a system Involves being able to identify subsystems Identifying system characteristics and functions Identifyng where the boundaries are ( or should be) Identifying inputs and outputs to systems Identifying relationships among subsystems

30. 2011 30

31. 2011 31

32. 2011 32 SISTEMI KIBERNETIK Sistemet kibernetike kan? nj? struktur? specifike t? organizimit, e cila p?rmban mekanizimin e qeverisjes dhe t? vet?rregullimit. N? saje t? k?saj k?to sisteme mund t? qeveris?n m? me sukses, p?rkund?r nd?rlikushm?ris? s? madhe dhe stohasticitetit q? i karakterizon ato. Sistemi kibernetik, si sistemi dinamik, mbrenda intervalit t? caktuar kohor mund t? vij? n? pozita t? ndryshme. Gjat? aktivitetit qeveris? zgjedhet ajo pozit? q? m? s? miri u p?rgjigjet k?kesave dhe q?llimeve t? caktuara. Prandaj nd?rmirren masa q? t? arrihet pik?risht pozita apo autputi i dh?shiruar. N? saje t? mbledhjes dhe p?rpunimit t? informatave l?vizja e sistemit kibernetik orientohet vazhdimisht kah pozita-parametri i d?shiruar. Kjo ?sht? e mundur n? baz? t? struktur?s specifike t? sistemeve kibernetike,e cila p?rb?het nga: N?nsistemi qeveris?s N?nsistemi i qeverisur Lidhja e s?rishme prapavajt?se

33. 2011 33 LIDHJA E S?RISHME PRAPAVAJT?SE NEGATIVE Funksioni kryesor i lidhjes s? s?rishme prapavajt?se negative ?sht? q? t? ruaj? gjendjen konstante t? sistemit, dhe q? t? m?njanoj? ndikimet e tep?rta t? rrethin?s t? cilat po nuk u m?njanuan mund ta zhvendosin sistemin nga rruga q? shpie te q?llimi i p?rcaktuar. LIDHJA E S?RISHME PRAPAVAJT?SE P0ZITIVE Lidhja e s?rishme prapavajt?se pozitive ka p?r detyr? q? p?rmes rritjes s? ndikimet t? inputeve t? ndikoj? n? rritjen dhe n? zhvillimin e sistemit, n?p?rmjet rritjes s? autputeve. Kjo ka gjetur nj? zbatim m? t? gjer? te qeveristja e sistemeve ekonomike,ku q?llimi kryesor ?sht? rritja dhe zhvillimi racional.

34. 2011 34 E Dh?na,Informata dhe Dituria

35. 2011 35

36. 2011 36

37. 2011 37 E dh?na dhe informata P?rpunimi i t? Dh?nave P?rpunimi i t? dh?nave ? proces i cili p?rb?het nga nj? s?r? operacionesh t? cilat realizohen/zbatohen ndaj t? dh?nave me q?llim t? p?rfitimit t? informatave

38. 2011 38 BIT: Binary Digit. On/Off, 0/1, Magnetic/Not BYTE: Group of bits for one character EBCDIC- Extended Binary Coded Decimal Interchange Code (8 or 9 bits per byte) ASCII- American Standard Code for Information Exchange (7 or 8 bits per byte) Pixel: smallest unit of data for defining an image HOW COMPUTERS REPRESENT DATA PREZANTIMI I T? DH?NAVE N? KOMPJUTER

39. 2011 39 EXAMPLES OF BYTES C: 1100 0011 0 100 0011 1 A: 1100 0001 1 100 0001 0 T: 1110 0011 1 101 0100 1

40. 2011 40

41. 2011 41 Kompjutor?t i kuptojn?/njohin vet?m 0(xerot) dhe 1(nj?shet) , kodi i tyre ka dy gjendje ka rrym? (1) dhe ska rrym (0), dhe p?r k?t? arsye ?do e dh?n? i cili futet n? komjuter sh?ndrohet n? seri nj?shesh dhe xerosh Pse Sistemi Binar?

42. 2011 42

43. 2011 43

44. 2011 44 Prezantimi i t? dh?nave T? dh?nat n? kompjutor?t prezantohen/paraqiten me cifrat 0 dhe 1 Sistemi Binar i numrave (me baz? 2) dy cifra 0 dhe 1 Sistemi Dekad i numrave (me baz? 10) dhjet cifra: 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 Sistemi Oktal i numrave (me baz? 8) tet? cifra: 0,1,2,3,4,5,6,7 Sistemi Heksadecimal i numrave (me baz? 16) gjashtmbdhjet cifra:0,1,2,3,4,5,6,7,8,9,A,B,C,D,E,F

45. 2011 45 Sistemet numerike Sistemi numerik (sistem i pozicioneve), nj? num?r natyror? B dhe nj? sasi e simboleve B. B ?sht? baza; simbolet jan? cifrat e sistemit t? pozicionimit

46. 2011 46

47. 2011 47 Sh?ndrimi i numrave binar n? decimal

48. 2011 48 Sh?ndrimi i numrave Heksadecimal n? Decimal

49. 2011 49 Kompjutor?t qeverisin respektivisht b?jn? p?rpunimin e sasive t? m?dha t? informatave n? koh? shum? t? shkurt?r, mir?po p?r t? mund?suar nj? pun? t? till? duhet t? ekzistoj nj? interakcion apo nd?rlidhje e sistemeve komplekse t? Hardverit dhe Softuerit t? cil?t paraqesin nj? fush? me r?nd?si t? Informatik?s Hardueri dhe Softueri

50. 2011 50 Hardueri dhe Softueri

51. 2011 51 Hardueri ?ka paraqet hardueri R?nd?sia e harduerit Modeli logjik i kompjutorit bashkohor Procesori Memorjet (primare dhe sekundare) Kategorit? e sistemeve llogaritare Nj?sit? hyr?se Nj?sit? dal?se

52. 2011 52 ?ka paraqet hardueri Hardueri (hardware) paraqet pjes?t fizike (ato q? munden t? shihen dhe t? preken) e q? p?rdoren p?r futjen, p?rpunimin, prezantimin, si dhe ruajtjen e programeve dhe t? dh?nave sistemet llogaritare.

53. 2011 53 R?nd?sia e Harduerit N? t? shumt?n e rasteve njer?zit e biznesit jan? t? mendimit se p?r produktivitetin dhe aft?sit? konkuruese t? nd?rmarjeve t? tyre nuk ?sht? e nevojshme t? dijn? p?r detalet teknike(se si ai funksionon) por mjafton q? ata t? dijn? ta shfryt?zojn? teknik?n kompjuterike.

54. 2011 54 Modeli logjik i nj? kompjutori modern Nj?sit? hyr?se Nj?sit? dal?se Memorja operative apo kryesore Procesori Kanalet komunikuese Memorjet externe apo sekundare

55. 2011 55 Nj?sia qendrore n? princip p?rb?het nga nj? memorje kryesore dhe nj? procesor, kurse Procesori nga ana tjet?r p?rb?het nga nj? nj?si aritmetiko-logjike p?r kryerjen e detyrave t? parashtruara dhe nj? nj?sie kontrolluese p?r koordinimin e rrjedhave nd?rmjet tgjitha elementeve e sistemit kompjuterik s?bashku

56. 2011 56

57. 2011 57 COMPUTER TIME KOHA KOMPJUTERIKE Millisecond .001 second thousand 15min 40 sec Microsecond .001 millisecond million 11.6 days Nanosecond .001microsecond billion 31.7 years Picosecond .001 nanosecond trillion 31,700 years

58. 2011 58 Procesori Cpu- central processing unit, miroprocesor ?apo nj?sia q?ndrore- miliona tranzistor mikroskopik t? nd?rlidhur mes veti n? disa nj?si funksionale dhe t? paketuara n? nj? ?ip Realizon p?rpunimin e t? dh?nave n? kuptim t? ngusht t? fjal?s respektivisht detyra kryesore e CPU ?sht? t? i realizon urdh?rat (instrukcionet) me q?llim t? p?rpunimt t? t? dh?nave

59. 2011 59

60. 2011 60 Procesori ?sht? komponent? kryesor i kompjuterit, i cili b?n ekzekutimin e programeve individuale dhe dirigjon pun?n e pjes?ve t? tjera. Quhet edhe nj?sia qendrore procesorike (CPU-central procesor unit), nd?rsa kur ai ndodhet n? nj? qark t? integruar, quhet mikroprocesor. Nj?sia qendrore (procesori)ka qen? i p?rdorur qysh nga viti 1961 Procesori p?rb?het nga tre komponent? kryesor?: nj?sia aritmetikore-logjike (ALU), ku kryhen t? gjitha llogarijet logjike; nj?sia dirigjuese, e cila b?n dekodimin, sinkronizimin, dhe ekzekuton instruksionet e programeve, dhe kujtesa punuese(RAM), e cila mund?son ruajtjen e t? dh?nave dhe programeve me t? cilat mund?sohet puna e kompjuterit. T? gjitha komponent?t p?rmbajn? regjistra, t? cil?t paraqesin hap?sira t? kujtes?s s? rezervuara p?r q?llime t? ve?anta. Nj?sia qendrore ?sht? e nd?rtuar n? nj? kuti t? vog?l t? qeramik?s me k?mb?za metalike anash. K?to k?mb?za kan? funksionin e nd?rlidhjes s? ?ipit t? procesorit me ?ipa t? tjer? n? pllak?n e stampuar. N? brendi t? kutis? s? qeramik?s ?sht? i vendosur vet? ?ipi, nj? pllak?n nga silici me dimensione prej disa mm?. n? k?t? sip?rfaqe t? vog?l jan? t? vendosura disa miliona transistor? t? nd?rlidhur n? m?nyr? funksionale nd?rmjet veti. Lloji i procesorit i cili ?sht? i instaluar n? kompjuter e p?rcakton shpejt?sin? e ekzekutimit t? instruksioneve t? ndryshme. N? dit?t e sotme, procesor?t mund t? ekzekutojn? edhe dhjetra miliona instruksione p?r sekond?.

61. 2011 61 CENTRAL PROCESSING UNIT (CPU)

62. 2011 62 WORD LENGTH: Bits processed at one time MEGAHERTZ: One million cycles per second DATA BUS WIDTH: Bits moved between CPU & other devices REDUCED INSTRUCTION SET COMPUTING (RISC): Embeds most used instructions on chip to enhance speed MultiMedia eXtension (MMX): Enhanced Intel chip improves multimedia applications MICROPROCESSOR

63. 2011 63 SEQUENTIAL & PARALLEL PROCESSING

64. 2011 64 Transaction Processing & Bach Processing

65. 2011 65 Faktor?t q? ndikojn? n? zhvillim t? shpejt Procesor?t zhvillohen shpejt duke ju falemnderuar: Minijaturizimit t? transiztor?ve si dhe zvog?limit t? distanc?s nd?rmjet tranzistor?ve t? ?ipt (n? ?ip) Shfryt?zimin e materjaleve t? reja t? cil?t e p?rmir?sojn?/avansojn? p?r?ueshm?rin? elektrike (GaAs) Inovacionet n? arkitektur? 1970-1979 1980-1989 1990-1999 2000+? Transiztori 10k-100k 100k-1M 1M-30M 100M Frekuenca 0.2-2MHz 2-20MHz 20-500MHz 1GHz

66. 2011 66 Transistor?t dhe qarqet e integruara ?ransistori ?sht? element gjysm?p?r?ues i cili shfryt?zohet p?r t? p?rforcuar apo p?r t? ky?ur dhe ?ky?ur sinjale. Vetia e transistorit ?sht? se ai funksionon si nd?rprer?s elektronik. Kjo mund?son p?rdorimin e transistor?ve n? qarqet logjike digjitale, n? qarqet aritmetike t? procesor?ve t? kompjutor?ve, n? memoriet e kompjuter?ve dhe n? shum? zbatime t? tjera. Transistori ?sht? nj?sia themelore nga t? cilat p?rb?hen kompjutor?t dhe elementet e tjera elektronike moderne , kurse m? s? shpeshti nd?rlidhen (m? shum? transistor?) n? nj? Qark t? Integruar Emri Transistor rrjedh nga fjal?t (trans-i ndryshuesh?m, dhe resistor-rezistenc?).

67. 2011 67 Qarqet e inetgruara - chip Qarqet e inetgruara (shkurtimisht: QI ose ?ip) (anglisht: Integrated Circuits- IC ose chip) ?sht? element mikroelektronik i cili p?rb?het nga transistor? t? nd?rlidhur mes veti si dhe komponenteve tjera t? ndryshme Qarqet e inetgruara - p?rb?hen prej nj? numri komponent?sh elektronike (transistor? e tj.) q? s? bashku e kryejn? nj? funksion t? caktuar. K?to mund t? jen? QI t? thjeshta, q? si rregull p?rb?hen nga nj? num?r i vog?l elementesh (deri n? qindra), nd?rsa qarqet m? komplekse t? integruara, si p.sh procesori i kompjuterit personal q? p?rmban me dhjeta miliona elemente

68. 2011 68 Memorjet-klasifikimi dhe kierarkia Sasia dhe lloji i memorjes q? e shfryt?zon kompjuturi, n? saisi t? madhe mvaret nga dedikimi i tij? Dy kategori kryesore t? memorjeve: a) memorja primare - sh?rben p?r ruajtjen enj? numri relativisht t? vog?l t? t? dh?nave t? cilat i shfryt?zon procesori - e p?rfshir? n? m? shum? ?ipe, fizikisht t? vendosura sa m? afer Procesorit b) memorja sekundare ? sh?rben p?r ruajtjen? e sasive m? t? m?dha t? t? dh?nave dhe informatave n? periudh? m? t? gjat? kohore

69. 2011 69 Memorja primare Lloje t? memorjes Primare: Regjistrat ? pjes t? procesorit; posedojn? kapacitetm? t? vog?l dhe sh?rbejn? p?r ruajtjen e nj? sasie shum? t? kufizuar t? instrukcioneve dhe t? dh?nave, dhe at? vet?m direkt (aty p?r aty) para dhe pas p?rpunimit. Memorja me qasje t? drejp?rdrejt? (random access memory ? RAM) Kesh-memorja (cache memory) A cache (CASH) is a place to store something temporarily Memorja nga e cila vet?m mundet t? lexohet (read only memory ? ROM)

70. 2011 70 RAM dhe ROM memorjet

71. 2011 71 Memorja primare-RAM RAM ? memorja me qasje t? drejtp?rdrejt? - n? krahasim me regjistrat sh?rben p?r ruajtjen e sasive m? t? m?dha t? informacioneve, kurse fizikisht jan? m? larg? nga procesori - n? krahasim me memorjet sekundare kan? kapacitet m? t? vog?l, por fizikisht jan? m? af?r procesorit - kur? n? kompjutor do t? aktivizohet ndonj? program, at?her? i gjith? programi lexohet (sillet) nga memorja sekundare n? RAM - gjat ekzekutimit, instrukcionet programore dhe t? dh?na futen n? regjistrat sipas nj? radhe t? caktuar - P?rmbajtja e RAM memorjes ?sht? e pa q?ndrueshme (Volatile)- t? dh?nat humben/fshihen pas fikjes s? kompjutorit - ekzistojn? dy lloje t? RAM memorjeve: RAM dinamik ? DRAM, i cili ka ?mim m? t? lir? por ?sht? m? i ngadalsh?m dhe RAM statik ? SRAM i cili ?sht? m? i shtrenjt? dhe m? i shpejt?.

72. 2011 72 Memorja primare -CACHE Memorje me qasje t? shpejt? ? procesori i qaset cache memorjes shum? m? shpejt se RAM memorjes Paraqet nd?rmjet memorje (angl.Buffer - ku ruhen t? dh?na transite) n? t? cil?n p?rkoh?sisht ruhen blloqe t? instrukcioneve dhe/ose t? dh?na t? cilat procesori ?koh?s s? fundit? m? s? shpeshti i ka p?rdorur Chache memorja mundet t? organizohet n? m? shum? nivele: - Level 1 (L1) ? 8, 16 apo 32KB m? e shpejta dhe gjindet n? vet procesorin - Level 2 (L2) ? 128, 256 apo 512KB ? m? e ngadalshme ? mundet t? gjindet n? vet procesorin apo anash - Level 3 (L3) ? 512KB, 1MB,?.- m? e ngalshmja dhe gjindet jasht procesorit n? t? ashtuquajr?n Motherboard

73. 2011 73 Memorja primare ROM (Read Only Memory) Memorje nga e cila mundet vet?m t? lexohet ? paraqet ?ip ku ruhen n? m?nyr? t? p?rher?shme disa instrukcione t? caktuara kritike - p.sh. Instrukcione t? cilat ekzekutohet menj?her pas dhezjes s? kompjutorit, dhe mund?sojn? v?njes e tij? n? gjendje pune P?rmbajtja e ROM ? memorjes ?sht? e q?ndrueshme-p?rhershme (Nonvolatile) t? dh?nat nuk humben pasi t? fiket kompjutori Lloje t? ROM- memorjeve (?ipeve) - PROM (Programmable ROM) -EPROM (Earsable Programmable ROM) -EEPROM (Elektrically Earsable Programmable ROM) - Flash memory ? gjen aplikim edhe te celular?t, kamerat digjitale e tj.

74. 2011 74

75. 2011 75

76. 2011 76

77. 2011 77 Kapaciteti i memorjeve Kapaciteti i memorjeve t? kompjutor?ve matet me bajte (bytes)(1 bajt=8 bite) Nj?si tjera m? t? m?dha: Kilobajt = 1.024 bajte(210) Megabajt = 1.024 x 1.024 (1.048.576 bajte) Gigabajt = 1.024 x 1.024 x 1.024 (1.073.741.824 bajte) Terabajt = 1.078.036.791.296 bajte 256 MB RAM memorje = 268.435.456 bajte 40 GB hard disk = 20 miljon faqe tekst (1 faqe 2.000 bajt? 2KB)

78. 2011 78 MEMORY SIZE KILOBYTE (KT): 210 bytes... 1024 bytes MEGABYTE (MB): 210 KB... ?million? bytes GIGABYTE (GB): 210 MB... ?billion? bytes TERABYTE (TB): 210 GB... ?trillion? bytes

79. 2011 79 SECONDARY STORAGE Memeorja sekundare Memorje e dizejnuar p?r ruajtjen e sasive t? m?dha t? t? dh?naven? afat m? t? gjat? kohor Kapaciteti mundet t? jet? disa terabajte, kurse n? nj? moment n? memorjen primare barten vet?m nj? pjes? e vog?l e t? dh?nave Nj?si t? memorjes sekundare: Shiriti magnetik Disku magnetik (hard disku) Disketa Kompakt disku (CD-ROM) DVD, (DVD stands for Digital Versatile/Video Disc) si dhe teknologji t? tjera t? avansuara

80. 2011 80 Memeorja sekondare karakteristikat P?rmbajtja e memorjeve sekondare ?sht? e q?ndrueshme N? krahasim me RAM-memorjen, ?sht? e nevojshme koh? shum? m? e gjat? p?tr qasje t? t? dh?nave Memorjet sekundare jan? shum? m? e lira, dhe mund? t? vendosen n? mediume t? ndryshme Tendenca-p?rfaq?sim m? i madh? i metodave me ?asje t? drejtp?rdrejt?, kapacitet m? t? madh, shpenzime m? t? vogla

81. 2011 81

82. 2011 82 N? secilin prej disqeve t? dh?nat sh?nohen n? staza koncentrike(tracks) Secila staz? ?sht? e ndar? n? segmente t? quajtur sektor? T? dh?nave i ?aset n? m?nyr? t? dejt? p?rdrejt? Kapaciteti i tyre arrin? deri me 100GB?

83. 2011 83 Memorja sekondare disku magnetik-hard disk Disqet magnetike jan? m? t? popullarizuar p?r arsye se t? t? dh?nave i ?asjen shum? m? shpejt karakteristikat: - shpejt?si t? madhe - kapacitet t? madh - ?mim relativisht t? ul?t

84. 2011 84

85. 2011 85 Memorja sekundare-disketa M?nyra e funksionimit ?sht? e njejt? si te hard-disqet me k?to dallime: -jan? shum? m? t? ngadalshme -kan? kapacitet shum? m? t? vog?l (1.44MB standard) -nuk jan? t? fiksuara si hard-disqet dhe jan? prej nj? materjali i cili leht? mund? t? lakohet (Mylar)

86. 2011 86 Memorja sekondare-disku optik Sh?nimi i t? dh?nave b?het me lezer(laser), kurse gjat? leximit me lazer(laser) tjet?r ndri?ohet sip?rfaqja e diskut, dhe po??se drita reflektohet at?her? e dh?na q? iu kemi qasur ?sht? (1)nj?sh binar e n? t? kund?rt?n ?sht? (0) xero. Llojet e disqeve optike -CD-ROM (Compact Disk) -DVD (Digital Versatile Disk) -FMD_ROM (Fluorescent Multilayer Disk)

87. 2011 87 MAGNETIC TAPE - shiriti magnetik Ka form?n e rrote t? madhe apo kasete-teknologji e vjet?r e cila mundet t? jet? intetresante vet?m shkau i ?mimit shum? t? lir? si dhe kapacitetit shum? t? madh?. T? dh?nat sh?nohen n? m?nyr? sekuencijale Te kompjutor?t personal traka magnetke mundet t? shfryt?zohet p?r b?rjen e kopjevenga p?rmbajtjet e memorjeve sekundare(backup)

88. 2011 88 Kategorit? dhe kierarkija e kompjuteor?ve Super kompjutor?t- lloji m? i shpejt i kompjutor?ve. Superkompjutor?t jan? shum? t? shtrenjt? dhe shfryt?zohen p?r realizimin e aplikacione t? specializuara t? cilat k?rkojn? num?r t? madh t? kalkulimeve matematikore, si psh.,p?r parashikimin/prognozimin e koh?s/motit nevoitet super kompjutor. Te super kompjutor?t n? vend t? aplikacioneve t? ndryshme komerciale realizohen/kryhen aplikacione shkencore dhe ushtarake. Diferenca kryesore n? mes t? super kompjutor?ve dhe kompjutor?ve t? m?dhenj? (mainframe) q?ndron n? at? se super kompjutor?t t? gjith? forc?n e tyre e kanalizojn? n? ekzekutimin e disa programeve sa m? shpejt q? ?sht? e mundur, nd?rsa kompjutor?t e m?dhenj? (mainframe) e shfryt?zojn? forc?n e tyre p?r ekzekutimin e m? shum? programeve nj?koh?sisht?.

89. 2011 89

90. 2011 90 Kompjutor?t e mdhenj? (Mainframe) ? kompjutor shum? i madh? dhe i shtrenjt? i aft? t? mb?shtes me qindra madje edhe mij?ra shfryt?zues n? m?nyr? simultane/ nj?koh?sisht. (psh. sistemi p?r rezervimin e biletave n? avi komunikacion) N? kierarkin? e komopjutor?ve e cila fillon nga nj? mikroprocesor i thjesht?, e gjer te superkompjutori Kompjutor?t e m?dhenj?(Mainframe) gjinden menj?her pas super kompjutor?ve. N? nj?far m?nyre mainframe jan? m? t? fort? se superkompjutor?t p?r arsye se k?ta mb?shtesin m? shum? programe nj?koh?sisht, mir?po superkompjutor?t munden t? ekzekutojn? nj? program t? vet?m m? shpejt se kompjutor?t e m?dhenj? (mainframe)

91. 2011 91

92. 2011 92 Minikompjutor?t- Sipas madh?sis dhe fuqis? minikompjutor?t gjinden nd?mjet t? ashtuquajturit workstation dhe mainframe kompjutor?ve. N? dekad?n e fundit, dallimi n? mes minikompjutor?ve t? mdhenj? dhe mainfram?ve t? vegj?l ka qen? i mjegulluar apo i pakjart, ashtu sikurse ka qen? i pa kjart? edhe dallimi n? mes minikompjutor?ve t? vegj?l dhe stacioneve punuese (workstations). Mir?po gjeneralisht minikompjutor?t jan? t? ashtuquajtur multiprocessing sisteme t? aft? p?r t? i mb?shtetur prej 4 e deri rreth 200 shfryt?zues n? m?nyr? simultane.

93. 2011 93

94. 2011 94 Stacionet punuese-Workstations paraqesin aso lloj t? kompjutor?ve q? p?r nga forca e tyre gjinden mes kompjutor?ve personal (PC), dhe minikompjutor?ve, edhe pse kjo vi p?rkufizimi nuk ?sht? shum? e kjart? n? t? dyja an?t e vij?s ndar?se, e q? do t? thot? se High-end kompjutor?t personal jan? ekuivalent t? low-end Workstations ? stacioneve punuese, dhe poashtu high-end workstations jan? ekuivalent t? minikompjutor?ve. Sikurse edhe kompjutor?t personal (PC), numri m? i madh? i stacioneve punuese paraqesin t? ashtuquajtur single-user kompjutor?. Mir?po stacionet punuese zakonisht jan? t? nd?rlidhur s?bashku n? local-area network edhepse ata munden t? shfyt?zohen edhe si stand-alone systems. N? rrjetat kompjuterike (networking) termi workstation i referohet cilit do kompjutori i nd?rlidhur n? lokal-area network,pra ai mundet t? jet? stacion punues apo PC Workstations shfryt?zohen p?r aplikacione inxhinierike (CAD/CAM),desktop publishing, zhvillim t? softuerit (software development) si dhe lloje t? tjera t? aplikacioneve ku k?rkohet sasi e konsiderueshme e kapacitetit llogarit?s t? kompjutor?ve si dhe grafik? me kualitet relativisht t? lart?,kurse sistemi operativ m? s? shpeshti i shfryt?zuar p?r stacionet punuese jan? UNIX dhe Windows NT

95. 2011 95

96. 2011 96 Termi Mikrokompjutor karakterizon kompjutor?t e m? hersh?m t? cil?t posedonin nj? mikroprocesor si nj?si q?ndrore N? dit?t e sotme termi Mikrokompjutor ?sht? z?vend?suar me termin Kompjutor personal (PC) , i cili term n? fakt paraqet nj? em?r tregtar? t? firm?s IBM. N? qarqet e ekspert?ve si PC karakterizohen mikro kompjutor?t kompatibil me IBM(IBM-kompatible). Sistemet operative - Microsoft Windows, Linux Si PC kompjutor nuk llogariten mikrokompjutor?t di? m? t? vjet?r t? firm?s Apple (Macintosh me sistemin operativ Mac OS), p?r shkak t? dallimeve/ndryshimeve n? arkitektur? Q? nga vitet e 80-ta termi mikrokompjutor shpejt? ka fillua t? bie nga p?rdorimi dhe nuk vsht? m? konvencional

97. 2011 97 Shema e nj? kompjutori personal modern 1.?Monitori 2.?Motherboard 3. Prozesori 4.?Memorja primare 5.?Plug-in card 6.?Power supplu unit 7.?Optical drive 8.?Hard disku 9.?Minaku 10.Tastiera

98. 2011 98 Kompjutor?t Personal(PC): desktop, laptop. notebook, handheld PC, Persona digital assistant -PDA

99. 2011 99 Nj?sit? hyr?se Mjetet/veglat p?r futjen e t? dh?nave nga ana e njeriut - keyboard (tastiera) - Mouse ( miu) - Touch Screen ? ekrane t? ndjeshme n? prekje - Stylus ? lapsi elektronik - Joistik - microfon

100. 2011 100

101. 2011 101 Softueri

102. 2011 102 ?ka paraqet Sofueri Softueri (Software)- paraqet t?r?sin? e programeve kompjuterike Programet- nj? s?r? instukcionesh t? cilat kompjutori duhet ti kryej n? m?nyr? q? t? realizohet detyra e dh?n? nga shfryt?zuesi Programimi ? paraqet procesin e shkruarjes (kodimit) t? programit

103. 2011 103

104. 2011 104 Softueri dhe Hardueri paraqesin dy komponente themelore dhe n? kuptim funksional t? pandara t? ?do sistemi kompjuterik. P?r dallim nga Hardueri i cili paraqet e t?r?sin? e komponenteve materjale dhe fizike t? kompjutorit, softueri paraqet komponent?n jomaterjale e cila p?fshin? programe t? ndryshme t? cil?t jan? t? nevojsh?m/shum? t? r?nd?sish?m p?r funksionimin e sistemit kompjuterik. Softueri zakonisht ndahet n? dy kategori: - Softueri Sistemor (systems software) i cili p?rmban?: - Sistemin operativ dhe - t? gjitha veglat (utilities) t? cilat e mund?sojn? funksionimin e sistemit kompjuterik - Softueri Aplikativ i cili p?rmban? programet t? cilat i kryejn pun?t e shfryt?zuesve, psh. -tekst procesor?t (word processors), -tabelat (spreadsheets) dhe -sistemet p?r menaxhim me bazat e t? dh?nave (database management systems) bien n? kategorin e sofuerit aplikativ. - Spreadsheet = Dokument i cili i ruan/memoron t? dh?nat n? ?form? radhash dhe kolonash

105. 2011 105 Softueri Sistemor Sofueri bazik apo sistemor paraqet nocion i cili shfryt?zohet p?r t? p?rshkruar/emruar lloj? t? posa??m t? programeve t? cil?t paraqesin nj? shtres? nd?rmjet harduerit dhe softuerit aplikativ. Funksioni i tij? themelor? ?sht? t? koordinoj pun?n e harduerit n? harmoni me k?rkesat e softuerit aplikativ, nj?koh?sisht duke siguruar shfryt?zim optimal t? resurseve kompjuterike. N? thelb ekzistojn? tri lloje t? softuerit sistemor: Sistemet operative, P?rkthyesit e programeve dhe Utility programet

106. 2011 106 Softuerit Sistemor Softueri sistemor paraqet grup/klas? t? programeve e cila ?sht? e orientuar n? funksionimin e sistemit kompjuterik duke i koordinuar aktivitete e harduerit dhe k?rkesat e sistemit aplikativ. Mund? t? thuhet se mb?shtetja e p?rgjith?shme e sistemeve kompjuterike nga aspekti softuerik ndahet n? 4 nivele. Tri nivelet e para i takojn? softuerit sistemor?, kurse i kat?rti softuerit aplikativ. Niveli i par? qeveris? me resurset e sistemit kompjuterik (procesori, memorja, nj?sit? hyr?se/dal?se ) duke siguruar/mund?suar pun? t? tyre efikase dhe racionale. Niveli i dyt? p?rfshin? programet t? cil?t sigurojn? transferin e t? dh?nave nga nj?sit? periferike n? memorin? primare/operative. N? k?t? nivel gjinden programet p?r editimin e teksteve (editor?t), programet p?r zbulimin dhe korigjimin e gabimeve (debugger) si dhe programet p?r sortim dhe bashkim/shkrirje (sort/merge)

107. 2011 107 Niveli i tret? p?rmban? programe t? cil?t mund?sojn? p?rkthimin e programeve prej gjuh?ve t? larta programore n? t? ashtuquajturat gjuh? t? makin?s e q? jan?: interpreter?t, kompajler?t, asembler?t, e tj.

108. 2011 108 Niveli i kat?rt p?rmban? nj? s?r? programesh aplikative t? cil? jan? t? p?rcaktuara p?r zhgjidhjen e problemeve konkrete t? shfryt?zues?ve. Computer configuration, - i referohet specifikave teknike t? sistemit kompjuterik, kurse k?to specifika zakonisht p?rmbajn? shpejt?sin? e procesorit, kapacitetin e RAM, hard disku , si dhe llojin e video card n? sistemin kompjuterik Kombinimi i konfiguaracionit t? caktuar harduerik dhe sistemit softuerik p?rkat?s njihet si Platorma kompjuterike

109. 2011 109 Sitemi Operativ Sitemi operativ paraqet komplet apo garnitur? t? programeve dhe rutineve programore t? cil?t mund?sojn? funksionimin e sistemit kompjuterik, duke siguruuar shfryt?zim optimal t? resurseve t? tyre. Sistemi operativ luan rolin kryesor n? funksionimin e sistemit kompjuterik, dhe zakonisht ?sht? i vendosur n? diskun magnetik/hard disk. Kur? t? ky?et kompjutori, sistemi operativ nga disku bartet n? memorjen operative , dhe pas k?saj i njejti vendos kontroll mbi elementet e sistemit kompjterik duke siguruar gadishm?rin? e tyre p?r funksionim, dhe vet?m pas k?saj? shfryt?zuesi aktivizon programin aplikativ i cili do t? zgjidh? problemin e caktuar (qeverisje me stoqet, llogaritje t? pagave, e tj,

110. 2011 110 Sistemi Operativ

111. 2011 111

112. 2011 112 Funksionet e Sistemit Operativ B?n mbikqyrjen e funksionimit t? sistmit kompjuterik n? t?r?si B?n p?rcjelljen e statusit t? kompjutorit dhe b?n? (shp?r)ndarjen kohore t? operacioneve dukei ky?ur k?tu edhe proceset hyr?se-dal?se (I/O) I ndan? koh? nga procesori dhe memorja primare programeve t? cil?t ekzekutohen n? kompjutor? (planifikon memorjen) E meund?son interfejsin (komunikimin) mes sgfryt?zuesit dhe haruerit

113. 2011 113 - qeverisja me proceset - qeverisja me memorjet (memorja virtuele) - qeverisja me nj?sit? hyr?se dhe dalse I/O - qeverisja me t? dh?nat dhe sigurimi - interfejsi shfryt?zues

114. 2011 114 Kategorit e Sistemeve Operative Desktop Sisteme Operative - Windows ? - Unix - Linux - Macintosh OS X - IBM OS/2 Sisteme Operative p?r Server t? vegj?l - UNIX - LINUX -Windows 2000 -Windows XP -Novell NetWARE Sisteme Operative p?r Server t? mdhenj? - IBM OS/390, VM,VSE, OS/400 Sisteme Operative p?r Superkompjutor -Cray Unicos -IBM AIX

115. 2011 115 Softueri Aplikativ Softueri aplikativ p?rfshin at? klas? t? programeve me t? cilat nd?rmarjet dhe njer?zit me ndihm?n e kompjutor?ve zgjedhin probleme/detyra konkrete nga sfera e interesimit t? tyre Programet t? cilat realizojn? porosit?, kontrollojn stoqet, kryejn? p?rpunime statisikore t? t? dh?nave, sigurojn informata p?r marketing e finansa e tj. e tj. paraqesin vet?m shembull t? vog?l t? softuerit aplikativ q? ofrohet n? tregun softuerik Ekzistojn? dy m?nyra t? furnzimit me softuer aplikativ: - shfryt?zuesi vet e b?n? zhvillimin e softuerit t? duhur - shfryt?zuesi e blen softuerin aplikativ n? tregun softuerik n? form? t? pakove t? gatshme softuerike


Other Related Presentations

Copyright © 2014 SlideServe. All rights reserved | Powered By DigitalOfficePro