DCD bij ADHD: voorspeller van matige prognose op de volwassen leeftijd
Download
1 / 45

DCD= Developmental Coordination Disorder - PowerPoint PPT Presentation


  • 207 Views
  • Uploaded on

DCD bij ADHD: voorspeller van matige prognose op de volwassen leeftijd Ellen Fliers, kinderarts sociale pediatrie 21 okt 2010. DCD= Developmental Coordination Disorder. Belang van het onderzoek:. motorische problemen komen vaak voor bij ADHD, weinig over bekend doel: meer kennis

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' DCD= Developmental Coordination Disorder' - tam


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
DCD bij ADHD: voorspeller van matige prognose op de volwassen leeftijdEllen Fliers, kinderarts sociale pediatrie21 okt 2010



Belang van het onderzoek
Belang van het onderzoek: volwassen leeftijd

motorische problemen komen vaak voor bij ADHD, weinig over bekend

doel:

meer kennis

beter begrip, aanknopingspunten over ontstaan

vroege diagnose, betere behandeling, betere prognose

introductie


Deel 1: wat is DCD? volwassen leeftijd

Deel 2: beschrijving motorische problemen bij ADHD

wie, hoeveel, jongens – meisjes, leeftijd

wat vinden ze er zelf van

Behandeling

Deel 3: oorzaken

hoe komt het, familie, combinatie motorische problemen met ADHD

genetisch: Genome Wide Association Study

prognose

Opbouw praatje


Dcd geschiedenis
DCD geschiedenis volwassen leeftijd

Minimal Brain Dysfunction concept:

  • leerstoornissen

  • motorische stoornissen w.o. coördinatie

  • aandachtsstoornissen

  • gedragsproblemen


Dcd terminologie
DCD terminologie volwassen leeftijd

  • MBD

  • Clumsy child syndrome

  • Dyspraxie

  • MND, MND1 en MND2

  • DAMP

  • DCD


Bij Developmental Coordination Disorder (DCD) is er sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

DCD, DSM-IV criteria 1994

a. problemen met de coördinatie van de motoriek

b. die last geven in het dagelijks leven en/of op school

c. zonder duidelijke medische oorzaak

d. IQ > 70, of slechtere motoriek dan verwacht bij het IQ


Dcd criteria internationaal
DCD criteria, internationaal sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

MovementABC

research criteria <p5, klinisch < p15

mABC meet snelheid en nauwkeurigheid van bewegen

leeftijdsgerelateerd, internationaal,

valide Nederlandse populatie

“Impairment”


Dcd prevalentie
DCD sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek. prevalentie

5%-7% van kinderen in de basisschoolleeftijd

( astma 5%-7%, ADHD 3%-5%)

  • 50% van alle kinderen met ADHD

  • 50% van alle kinderen met DCD heeft ADHD

    DAMP: Deficit of Attention and Motor Perception

  • prevalentie: 1,2- 2% van alle 7- jarigen ( Gillberg, 2003)


Dcd kenmerken
DCD kenmerken sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • vertraging motorische mijlpalen

  • hypotonie

  • geassocieerde overtollige bewegingen

  • problemen met het leren en het automatiseren van motorische vaardigheden: bv. schrijven

  • ‘motor planning’ problemen

  • problemen met tempo


Dcd dagelijks leven
DCD: dagelijks leven sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • zich aankleden

  • eetvaardigheid: hanteren van bestek

  • complexe vaardigheden: fietsen, zwemmmen

  • vrijetijdsactiviteiten: knutselen, knippen

  • sport- en spelactiviteiten

  • schrijven

  • tekenen

  • tempoproblemen

  • lichamelijke opvoeding

  • spel & sport in groepsverband


Dcd comorbiditeit
DCD comorbiditeit sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • gedragsproblemen

  • ADHD

  • leerstoornissen, dyslexie

  • PDD-NOS

  • sociale en emotionele problemen


Dcd heterogeniteit
DCD heterogeniteit sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

uitvoering motoriek, tempo,

planning motoriek; matige proprioceptie;

comorbiditeit:

heterogene aandoening

optelsom van motorische, cognitieve en gedragsproblemen:

5 maal zoveel speciaal onderwijs


Dcd sociaal emotionele implicaties
DCD: Sociaal-emotionele implicaties sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • minderwaardigheid in motorische competentie

  • beperkt gevoel van eigenwaarde

  • minder participatie sport en spel

  • depressie

  • beperking in sociale vaardigheid: primair of secundair


Dcd comorbiditeit1
DCD comorbiditeit sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • gedragsproblemen

  • ADHD

  • leerstoornissen, dyslexie

  • PDD-NOS

  • sociale en emotionele problemen


Dcd etiologie
DCD etiologie sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • familiale factoren

    30% meest verklarende factoren in 2 studies

  • pre- en perinatale risicofactoren

    (maternaal roken, pre- en dysmaturiteit,

    lage Apgarscores)


Dcd cerebellum
DCD cerebellum sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

rol cerebellum in motor activity:

motor coördinatie

senso-motorische integratie

motor learning

timing

cognitie


Cerebellar growth curves
Cerebellar Growth Curves sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

P<.001

Castellanos. JAMA 2002; 288:1740-8


Meer gegeneraliseerd deficit
meer gegeneraliseerd deficit? sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

ontwikkeling van theorieën die een gemeenschappelijke oorzaak van deze symptomen identificeren:

ABD (Atypical Brain Development)

dopamine neurotransmissie

Automatization Deficit hypothesis

genetics?


Dcd behandeling
DCD behandeling sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • eerstelijn, huisarts; tweede lijn, kinderarts; GGZ

  • Fysiotherapie: Neuro motor task training, Co_OP

  • Ergotherapie

  • motorische remedial teaching (op school)

    Vroegtijdige onderkenning van belang!


Volwassenen met dcd
Volwassenen met DCD sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • Problematische activiteiten op volwassen leeftijd:

    • huishouden

    • autorijden

    • tempo bij beroepstaken

    • nieuwe taken of procedures bij beroepstaken

  • Lange termijneffecten gezondheid

    • beperkte fysieke conditie

    • obesitas

    • coronaire aandoeningen


Volwassenen met dcd1
Volwassenen met DCD sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • beperkingen

  • eerder negatieve ervaringen tijdens de kindertijd door onbegrip

  • foute keuze van studierichting

  • foute beroepskeuze

  • concentratiezwakte

  • eigenwaarde

  • beroep op hulpverlening ??


Volwassenen met dcd follow up als kind gediagnosticeerd
Volwassenen met DCD: follow-up als kind gediagnosticeerd sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • bekendheid van het probleem

  • erkenning van de beperkingen

  • instellen van therapie en begeleiding op school

  • opbouw eigenwaarde

  • betere studiekeuze en daaraan verbonden betere beroepskeuze

  • minder frustraties in de levensloop


Deel 1: wat is DCD? sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

Deel 2: beschrijving motorische problemen bij ADHD

wie, hoeveel, jongens – meisjes, leeftijd

wat vinden ze er zelf van

behandeling

Deel 3: oorzaken

hoe komt het, familie, combinatie motorische problemen met ADHD

genetisch: Genome Wide Association Study

prognose

Opbouw praatje


Onderzoek
Onderzoek: sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

wie: 365 families met kinderen met en zonder ADHD

wat: ADHD kenmerken en motoriek

hoe: vragenlijsten, motorische testen en bloedonderzoek (DNA)

Deel 2


Het image project 12 centra
Het IMAGE project sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek. 12 centra

Supported by NIMH grant R01MH62873 to S. Faraone

Nederland, UK, Israël, Ierland, Duitsland, Spanje, Zwitserland, België, USA


Resultaten motoriek bij adhd
Resultaten motoriek bij ADHD sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

1/3 van alle kinderen met ADHD heeft motorische problemen

meisjes = jongens

tieners = basisschool kinderen

deel 2


Motorische stoornissen bij kinderen met adhd
Motorische stoornissen bij kinderen met ADHD sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

deel 2

= motorisch probleem

= twijfelachtig

= normale motoriek

categorie motoriek

-


Onderzoek motoriek en zelfbeeld
Onderzoek motoriek en zelfbeeld sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

kinderen met ADHD overschatten

hun motorische prestaties

behalve wanneer ze ernstige DCD hebben

(DCD = Developmental Coordination Disorder)

Deel 2


Onderzoek motoriek en behandeling
Onderzoek motoriek en behandeling sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

slechts 50% van de motorisch gestoorde ADHD kinderen kreeg ooit behandeling, dus 50% niet!

bijkomende angst- en gedragsstoornissen voorspellen of een kind al dan niet behandeld wordt

Deel 2


Deel 3 oorzaken
Deel 3: oorzaken sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

motorische problemen zijn familiair

combi ADHD - motorische problemen is familiair

gedeelde achtergrond voor ADHD en motorische problemen, mogelijk genetisch

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

GWAS: genoomwijde associatie studie

SNP: kleine variatie in het DNA

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen1
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

genetische studie van motorische problemen bij 890 kinderen met ADHD:

associatie met genen ivm ontwikkeling van het centraal zenuwstelsel

genen die in de spiercellen tot expressie komen

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen2
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

genetische studie van motorische problemen bij 890 kinderen met ADHD:

associatie met genen ALS

associatie met genen RLS

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen3
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

ALS: Amyotrofische Lateraal Sclerose

Neurodegeneratieve aandoening motor neuron, adult onset

polygene aandoening

Hypothese (Lule, 2008): ALS patienten voldeden als kind vaak aan ADHD criteria

Neurobiologisch niveau: hyperactiviteit glutaminerge systeem en hyopactiviviteit dopaminerge systeem

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen4
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

ALS: Amyotrofische Lateraal Sclerose

ADHD risico factor voor ontwikkelen ALS ?

ADHD MET motorische problemen risico factor voor ALS?

Deel 3


Onderzoek motoriek en genen5
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

genetische studie van motorische problemen bij 890 kinderen met ADHD:

associatie met genen ALS

associatie met genen RLS : Restless Legs Syndrome

hoofdstuk 6


Onderzoek motoriek en genen6
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

genetische studie van motorische problemen bij 890 kinderen met ADHD:

associatie met genen ALS

associatie met genen RLS : Restless Legs Syndrome

hoofdstuk 6


Onderzoek motoriek en genen7
Onderzoek motoriek en genen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

Associatie met MAP2K5:

Restless legs syndrome

GWAS 2008, replicatie 2009 (Winkelmann,Kemlink, Trenkwalder 2009)

Algemene bevolking 2% (Piccchietti 2008)

ADHD 44%

gedeelde genetische achtergrond? (Reif 2010).

hoofdstuk 6


Prognose motoriek
Prognose motoriek sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • veelal niet vanzelf over

  • geen gestandaardiseerde motor-tests volwassenen

    ADHD + DCD prognose

  • op de leeftijd van 22jr. is de groep ADHD+DCD het slechtst af (schoolcarrière, ADHD-klachten, leesproblemen, sociale situatie) Rasmussen and Gillberg,2000; Visser, 2003


Adhd dcd beloop
ADHD-DCD: beloop sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

Losse et al. (1991):

  • Kinderen 6 jr.

  • 10 jaar later: minder goede prestaties: handschrift en praktische vaardigheden; minder eigenwaarde

    Geuze & Borger (1993), Cantell, Smyth & Ahonen (1994):

  • Kinderen 5 jaar

  • 17 jaar: Minder goede studieresultaten

  • Minder eigenwaarde

    Cousins and Smith 2003

    - Leeftijden 18-65, retrospectief

    - Persisteren motorische problemen; concentratieproblemen


Dcd studies bij volwassenen
DCD: studies bij volwassenen sprake van een verlaagd niveau van motorisch functioneren, niet samengaand met neurologisch, intellectueel of sensorisch gebrek.

  • Rasmussen & Gillberg (2000):

    Outcome, 15 jaar follow-up

    • DCD met ADHD vertonen zwakker psychosociaal functioneren

      t.o.v. alleen ADHD

    • hoger risico: schoolresultaten, gedrag en sociale vaardigheden

    • Alcohol

    • Dit gevoegd bij de aanwijzingen dat er ADHD plus DCD een verhoogd risico geeft op RLS en ALS…………….dus:


Algemene conclusie motorische stoornissen en ADHD: mogelijk implicaties voor prognose op volwassen leeftijd!

meer kennis

replicatie is nodig

hopelijk vertrekpunt verder onderzoek

dagelijkse praktijk: betere herkenning, eerdere behandeling!

conclusie



ad