1 / 29

KAY 361 Türk İdare Tarihi

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 2 Konu: İslam Devleti’nde Yönetim Okuma: Ortaylı, 2007: 5 3-74. İslam Devleti’nin Tarihi. Tarihsel gelişmeler 622’de Medine’ye hicretle başlar Hz. Muhammed ve ilk halife Hz. Ebubekir devrinde Arap Yarımadası’nın fethi

taipa
Download Presentation

KAY 361 Türk İdare Tarihi

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 2 Konu: İslam Devleti’nde Yönetim Okuma: Ortaylı, 2007: 53-74

  2. İslam Devleti’nin Tarihi • Tarihsel gelişmeler • 622’de Medine’ye hicretle başlar • Hz. Muhammed ve ilk halife Hz. Ebubekir devrinde Arap Yarımadası’nın fethi • Hz. Ömer devrinde Suriye ve Filistin’in fethi • Emeviler ve Abbasiler devrinde Ortadoğu, İran, Mısır, Kuzey Afrika ve Endülüs’ün fethi • Arap dili ve kültürünün yaygınlaşması • İranlılar ve Türkler buna direnmişlerdir

  3. Tarihi Gelişmeler 610: Kur’an vahyedilmeye başlandı 622: Medine’ye Hicret 630: Mekke’ye dönüş 632: Hz. Muhammed’in vefatı 632-661: Dört Halife Dönemi (Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali) 661-750: Emeviler 750-1258: Abbasiler

  4. İslam’ın Yayılışı • Fetihler • Dini Serbesti Tanıma • Hıristiyan, Yahudi ve Zerdüştlere ehl-i kitap ve zımmi statüsü tanınması • Kültürel Sızma • Ticaret

  5. Arap Fetihleri • 630’da Bizans’tan Filistin ve Suriye • 636’da Sasaniler’den Irak • 642’de Sasaniler teslim oldu (İran’ın fethi) • Kuzey Afrika’da Berberiler ile savaş ve zafer • Endülüs’ün fethi • Girit, Kıbrıs, Sicilya ve Malta’nın fethi • İstanbul’un kuşatılması • Çinliler ile Talas Savaşı

  6. Arap Fetihlerinin Nedenleri • Askeri bir bütünlük ve üstünlük • Otoriter bir örgütlenme • Kanbağı ve aşiret dayanışması • Bizans ve Sasani ülkelerinde çöküntü ve kargaşa • Heterojenlik • Harpler, ağır vergiler, zulüm ve soygun • Dini baskı • Zerdüştlüğün kast sisteminin kaldırılması

  7. Yönetim Sistemi • Fethedilen toprakların idarecilerinin kullanılması (vergi, yargı ve asayişte) • Sasani aristokrasisi, köy reisleri • Rumca ve Aramca bilen Hıristiyanlar

  8. Yönetim Sistemi • Halifelik: Peygamberin vekilliği • Başlangıçta ne saltanat konusu, ne de ruhani bir makamdı • Kureyş ve eşrafın oyuyla seçilirdi • Fıkıh bilen, akıllı ve yetenekli, cesur bir erkek • Bazı gruplara göre, kötü idare ederse görevden alınabilir • 659’da ırsi hükümdarlık Emeviler ile yerleşti • Halife adına, otoritesini kabul ederek hutbe okutturup para bastıranın hükümdarlığı onaylanırdı • 1924’te kaldırıldı

  9. Dil • 8. Asra kadar çokdillilik, birden çok resmi dil • Mısır’da Kobtça • Irak’da Aramca ve Farsça • Şam’da Rumca • Kuzey Mezopotamya’da Kaldanca ve Aramca • 693’de Arapça resmi dil oldu • 8. Asır başında artık Yunanca yaygın olarak kullanılmıyordu • Yunanca’dan Arapça’ya tercüme faaliyetinin başlaması • İran ve Orta Asya Arapça’nın egemenliğine karşı direndi

  10. Emeviler (661- 750) • 660’da Muaviye’nin Hz. Ali’nin hilafetini tanımayarak kendisini halife ilan etmesiyle başladı. • Arap ve Kureyş hakimiyeti • Arap olanlar ve olmayanlar arasında gerilim • Fetihlere en büyük direnç Türklerden • 10. Asra kadar direniş • 10.-12. Asır arasında İslam’a giriş

  11. Abbasiler (750-1258) • Hz. Abbas soyundan gelenlerin hilafeti • Arap-Arap olmayan çekişmesinin yatışması • Gayri Arap unsurların idareye, orduya ve ilim hayatına girmesi • İslam hukukunun gelişmesi • 10. Asır’dan sonra Abbasi halifelerinin dünyevi gücü ve otoritesi azaldı • Bağdat halifesine rakip halifelerin çıkması • Endülüs Emevi hükümdarları da halifelik iddiasında bulunmuşlardır

  12. Eyalet Yönetimi • Eski Sasani ve Bizans sisteminin korunması • Eski eyalet sınırları ve idare merkezleri çoğunlukla aynı kalmıştır. • Uzak bölgelerde halifeyi temsil eden tam yetkili bir vali • Dini yönden cemaatin imamı • Askeri, mali ve yargı yetkileri • Önceleri kadı ve kolluk kuvvetlerinin tayini valinin görevi • Abbasi devrinde valinin yanına merkezden atanan kadılar ve maliye memurları (üçlü denge) • Merkezileşme az, eyaletler önce yarı, sonra tam bağımsız

  13. Eyalet Yönetimi-2 • Eyaletlerin haraç ve cizye vergileri mültezimler eliyle toplanırdı • Mültezim payını alır • Asker ve memur maaşı ödenir • Bayındırlık harcamaları yapılır • Artan varsa merkeze gönderilir • Valiler zamanla görev yerlerine gitmemeye başladı • Absentee landlords(Görev yerine gitmeyen yöneticiler) • İltizam sisteminin başlangıcı, suistimal arttı.

  14. Merkezdeki Görevliler ve Bürolar • Eski bürokratik örgüt ve kayıt biçimleri korundu • Başlangıçta memurların çoğu İranlı, Süryani, Kaldani ve Rum; kayıtlar da bu dillerde idi • Daha sonra Arap dili ve Arap memurlar bürolara egemen olmuştur • Vezirler (Arapça, “yardım eden”) sistemi: Halifenin yardımcısı ve baş müşavirleri • Devlet işlerinin yürütülmesinde uzmanlaşma ofisleri • Bakanlık benzeri divanlar

  15. Divanlar • Vergilerin toplanması (Divan-ül-harac) • Askerlere maaş ödenmesi (Divan-ül-nafakat) • Özellikle Abbasi devrinde giderek divanlar çeşitlendi • Posta, ulaştırma, istihbarat (Divan-ül-berid) • Asker kayıtları, tayin ve terfileri, vs. (Divan-ül-cund) • Arazi kayıtları, resmi yazışmalar, devlet mühürleri (Divan-ül-hatem ve’l zimam) • Haksızlıklara karşı son temyiz mercii (Divan-ül-mezalim) • Sikke basımı (Divan-ül-darb) • Bayındırlık işleri (Divan-ül-birr)

  16. İslam Hukuk Sistemi • Sorular • İslam öncesi gelenekler kayboldu mu? Yeni sisteme uyum mu sağladı? • İçtihadlar ve şeri kurallar yüzyıllar boyunca nasıl değişti? • Farklı coğrafyalarda farklı içtihadlar • İslam hukukuna “fıkıh”, bu meslektekilere “fakih” denir • Fıkıh’ın bölümleri • İbadet • Muamelat (aile, miras, borçlar, evlenme, boşanma, miras...) • Ukubat (Ceza)

  17. İslam Hukuk Sistemi • Dinsel kuralların kaynakları • Vahiy (Allah’ın emirleri) • Peygamberin söz ve hareketleri (Hadis ve sünnet) • İçtihad- yorum • Farklı içtihadlar- farklı mezhepler • Zamanla Abbasiler’de örfi hukuk da kullanılmaya başlanmıştır

  18. Vergiler • Önceki devletlerde de olduğu gibi bölgesel ve sınıfsal vergi eşitliği yok. • Müslümanlar için asıl vergi zekat: 1/40-1/10 • Ürün, menkul kıymet ya da ticari eşyadan • Arazi Vergileri (Değişen oranlarda) • Öşr: Müslümanlardan • Harac: Gayrimüslimlerden • Cizye, Baş vergisi: Gayrimüslimlerden • Yaşlılar, kadınlar, çocuklar, fakirler ödemez • Korunma ve askerlikten muafiyet karşılığı

  19. Yargı Teşkilatı • Yargı erki hükümdarın görevi • Vekaleten yargıçlara devreder. • Kadılar önce halife, sonra vali, sonra yeniden halifeler tarafından atanmıştır. • Abbasiler’de yargının başı Bağdat’ta Kadı-ül-Kudat

  20. Yargı Teşkilatı • Birörneklik az • Kararlar mezheplerin esaslarına göre • Gayrimüslimlerin davaları kendi mahkemelerinde • Memluklar’da her mezhep için bir kadı • Camii veya kadının evi, aynı zamanda mahkeme • Kadı hem yargıç, hem de maliye, vakıf denetimi ve beledi hizmetler konularında sorumlu • Zamanla iltizam sistemi ve yolsuzluk

  21. Şehirler • Lojistik yönden kıra bağlı • Eski yönetimlerin altyapı sistemlerini (su, ulaşım) devralma • Şehir merkezinde mabetler • Civar sokaklarda esnaf ve sanatkarlar • Loncaların varlığı tartışmalı • Zabıta görevi: Muhtesib • Çarşıdan sonra dini cemaatlerin oturduğu konut bölgeleri • Hamam, mektep, hastahane vb. hizmetler vakıflar tarafından

  22. Vakıflar • Roma ve Bizans’taki hayır kurumlarına çok benzer • Sürekli bir gelir gerektirir. • Menkul veya gayrimenkulle kurulabilir. • Yazılı ya da sözlü olarak kurulabilir. • Bir kısmı mirasa da konu olabilir. • Köleler vakfedilemez.

  23. İslamiyet’in Yönetsel Özellikleri • Devlet ve din işleri ayrılmaz (Musevilik gibi). • Din, hem devlet, hem de toplum hayatını düzenler. • Ruhani bir sınıf yoktur. • Ama dini konularda bilgili ve yol gösteren kişiler vardır.

More Related