AZƏRBAYCAN  DÖVLƏT  AQR
Download
1 / 26

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQR A R UNİVERSİTETİ Bitkiçilik və bitki mühafizəsi kafedrası - PowerPoint PPT Presentation


  • 110 Views
  • Uploaded on

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQR A R UNİVERSİTETİ Bitkiçilik və bitki mühafizəsi kafedrası Mövzu : Arpa bitkisinin morfoloji quruluşu, növləri, yarımnövləri və qrupları Müəllim: k/t. e. n. dosent əvəzi Hümbətov H. S. BİTKİLƏRİN TƏSNİFAT VAHİDLƏRİ AL Ə M – REGNUM ŞÖBƏ - DİVİSİO

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQR A R UNİVERSİTETİ Bitkiçilik və bitki mühafizəsi kafedrası' - symona


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ

Bitkiçilik və bitki mühafizəsi kafedrası

Mövzu: Arpa bitkisinin morfoloji quruluşu, növləri, yarımnövləri və qrupları

Müəllim: k/t. e. n. dosent əvəzi Hümbətov H. S.


BİTKİLƏRİN TƏSNİFAT VAHİDLƏRİ

ALƏM – REGNUM

ŞÖBƏ - DİVİSİO

SİNİF – CLASSİS

SIRA - ORDO

FƏSİLƏ – FAMİLİA

CİNS – GENUS

NÖV – SPECİES

YARIMNÖV – SUBSPECİES

NÖVMÜXTƏLİFLİYİ – VARİETİS

SORT - CULTİVAR


A r p a – Hordeum

ЯЧМЕНЬ

BARLEY


Arpa - (hordeum)cinsinin cücərtisi tüstüvari (üzərində mum təbəqəsi olduğu üçün) yaxud zümrüdü-yaşıl rənglidir. Yarpağının dilçəsi iriliyinə və formasına görə buğda yarpağının dilçəsinə oxşardır (ensiz, kənarı zəif dişli). Qulaqcıqları çox iri və enli olduğu üçün biri digərinin üzərinə keçir. Çiçək qrupu sünbüldür. Sünbül oxunun hər pilləsində üç sünbülcük yerləşir. Sünbülcüyü birçiçəkli, sünbülcük pulcuqları xırda ensiz-lansetvaridir. Qılçıqlı-qılçıqsız, pərdəli və çılpaqdənli formaları vardır. Qılçıqlılarda qılçıq buğdada olduğu kimi xarici çiçək pulcuğunun nəhayətinin uzanmasından əmələ gəlir. Qılçıqsızlarda qılçıq ya heç olmur, yaxud onu üçqanadlı pər əvəz edir. Arpa öz-özünü tozlayan bitkidir. Çox hallarda tozlanma qapalı gedir, ancaq çarpaz da tozlanır.

Arpa – (hordeum)cinsinin müəyyən edilmiş 30 növündən yalnız səpin arpası – hordeumsativummədəni olmaqla becərilən bütün formaları əhatə edir.

Yabanı növləri Orta Asiya, Zaqafqaziya respublikalarında, xüsusilə Azərbaycanda xam və dincə qoyulmuş torpaqlarda alaq otu kimi çox yayılmışdır. Yabanı arpaların xarakterik xüsusiyyətlərindən biri sünbüllərinin ikicərgəli olmasıdır.


  • ARPANIN YARIMNÖVLƏRI VƏ QRUPLARI

  • Sünbül oxunun pilləsində əmələ gələn sünbülcüklərin inkişafetmə dərəcəsinə görə səpin arpası üç yarımnövə bölünür.

  • 1 – çoxcərgəli arpalar – hordeumvulqare

  • 2 – ikicərgəli arpalar – hordeumdistichum

  • 3 – qarışıq (keçid) cərgəli arpalar – hordeumintermedium

  • Çoxcərgəli arpalar - bu yarımnövün sünbül oxunun pillələrində olan sünbülcüklərin hamısı inkişaf edərək dən əmələ gətirdiyi üçün çoxcərgəli (altı cərgəli) adlanır. Sünbülünün sıxlığına görə çoxcərgəli arpalar iki qrupa bölünür:

  • Düzgün çoxcərgəli, yaxud altıüzlü arpalar;

  • Düzgün olmayan çoxcərgəli, yaxud dördüzlü arpalar.

  • İkicərgəli arpalar yan sünbülcüklərin rudmentləşmə dərəcəsinə görə iki qrupa bölünür:

  • 1 -nutantia qrupu, 2-defisientia qrupu.


  • ARPANIN NÖVMÜXTƏLİFLİYİNİN ƏLAMƏTLƏRİ

  • Dənin pərdəliliyi – pərdəli, çılpaq,

  • Sünbülün qılçıqlılığı və qılçıqların quruluşu – qılçıqlı, qılçıqsız, pərli

  • Qılçıqların dişliliyi – başdan-başa dişli, yaxud aşağı hissəsi hamar, yuxarısı zəif dişli

  • Sünbülün rəngi – sarı, qara, bozumtul - qara

  • Sünbülün sıxlığı – sıx, seyrək

  • Arpada sıxlıq sünbül oxunun 4 sm-də olan üzvcüklərin sayı ilə təyin edilir. Oxun 4 sm-də 7-14 üzvcük olduqda sünbül seyrək, 15-30 üzvcük olduqda sıx hesab edilir.


Çoxcərgəli arpanın mühüm növmüxtəliflikləri


İkicərgəli arpanın növmüxtəliflikləri


Arpanın sünbülləri.

Soldan: 1- düzgün çoxcərgəli; 2 - düzgün olmayan çoxcərgəli; 3 –ikicərgəli.


Şəkli dəyişmiş (pərli) qılçıqlı arpa sünbülü



Efiopiya mənşəli

çoxcərgəli arpa

Hordeumvulgare L.

Çılpaqdənli arpa

Hordeumdistichum L.



ARPANIN SORT ƏLAMƏTLƏRİ çoxcərgəli

Sünbülün forması - romb formalı, kvadrat formalı, düzbucaqlı

Sünbülün uzunluğu - a) uzun sünbül 9-12 sm; b) orta uzunluqda – 7-9 sm; c) qısa sünbül – 5-6 sm.

Sünbülün sıxlığı - a) seyrək sünbüllü, b) orta sıxlıqda sünbüllü, c) sıx sünbüllü

Qılçıqların uzunluğu - a) qılçıqları uzun, b) qılçıqları orta uzunluqda,

c) qılçıqları qısa

Çiçək pulcuğunun qılçığa keçməsi. a) tədricən keçid, b) kəskin keçid, c) enli keçid

Dənin əsasının çıxıntısı -tükcüklərlə örtülü, keçə kimi, tüksüz, yaxud qısa tükcüklüdür.


Arpa sünbülünün formaları: çoxcərgəli

1 – romb; 2 - kvadrat; 3 - düzbucaqlı.


b çoxcərgəli

a

Arpa dənləri: a – örtüklü, b – çılpaq dənlər


Çiçək pulcuğunun qılçığa keçməsi. a – kəskin; b – tədricən; v – enli.

Dənin əsasının çıxıntısı.

sağda uzun tüklü; solda keçə kimi.


  • PAYIZLIQ ARPANIN AZƏRBAYCANDA RAYONLAŞDIRILMIŞ SORTLARI (2010)

  • Qarabağ-7 AzETƏİ, 1988

  • Rosava Odessa k/t BSİ, 1991

  • Seltik Fransa, 1993

  • Qarabağ-21 AzETƏİ, 1997

  • Cəlilabad - 19 AzETƏİ, 2001

  • Qarabağ - 22 AzETƏİ, 2002

  • Baharlı AzETƏİ, 2009

  • YAZLIQ ARPANIN AZƏRBAYCANDA RAYONLAŞDIRILMIŞ SORTLARI (2010)

  • Donetsk – 8 Donetsk vilayət döv. k/t təc. stans. 1981



ad