Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 62

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI PowerPoint PPT Presentation


  • 81 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI. Bir kütüphanenin etkin bir koleksiyon geliştirme ve koleksiyon yönetimi politikası oluşturabilmesi için kullanım verilerini değerlendirmesi gerekmektedir.

Download Presentation

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Ynetiminde Kullanm - VI


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bir ktphanenin etkin bir koleksiyon gelitirme ve koleksiyon ynetimi politikasoluturabilmesi iin kullanm verilerini deerlendirmesi gerekmektedir.

Ktphanelerin ihtiya duyduklar kaynaklarn hepsini, iyi bir bteye sahip olsalar bile, koleksiyonlarna salayabilme imknlar yoktur.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Ktphanelerin en kritik fonksiyonlarndan biri olan koleksiyon ynetimi, bir ktphanede bulunmas ya da bir ktphanenin eriim salamas gereken her trl materyalin seimini ve bu materyallerle ilgili kullanm deerlendirmelerinin yaplmasn gerektirir.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bir materyalin gemiteki kullanm, gelecekteki kullanm hakknda fikir verir.

Koleksiyon ktphaneler iin olduka pahal bir yatrmdr ve koleksiyonun temel bileenlerinden biri olan sreli yaynlarn/elektronik yaynlarn fiyatlarnda ve saylarnda ok yksek artlar grlmektedir.

Ktphaneler koleksiyonlarna yaptklar yatrmnne kadar isabetli olduunu aratrmak zorundadr.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Ktphaneler bu aratrmay:

koleksiyonun kullanm younluu

kullanclarn bilgi ihtiyalarn karlama oran

koleksiyonda en sk kullanlan veya hi kullanlmayan ya da ender kullanlan materyallerin saptanmas

vb. gibi kullanmla ilgili deerlendirmeler

yardmyla yapabilirler.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Sreli yaynlarla ilgili deerlendirmeler iin:

- belge salama,

- ktphane ii kullanm ya da

- veri tabanlarndan indirilen makale verilerinin incelenmesi gerekmektedir.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bylece:

hangi yllara ait hangi dergilerin koleksiyonda bulundurulmas,

hangilerinin koleksiyondan karlmas,

hangi elektronik dergi veri tabanlarna abone olunmas,

veri tabanlarndaki hangi dergilerin koleksiyonda mutlaka bulundurulmas,

hangi dergilere sahip olmak,

hangi dergilere eriim salamak gerektiine karar verilmesi salanabilir.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Sreli yaynlar koleksiyonu oluturulurken zellikle dikkat edilmesi gereken konu:

koleksiyonda mutlaka bulunmas gereken ekirdek dergilerin saptanmas ve

bu dergilerin yldan yla deiip deimediinin belirlenmesidir.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Dergilerle ilgili deerlendirmelerde kullanlan

etki faktr,

toplam atf says,

eskime

gibi baz kriterlerle, ekirdek dergiler arasnda bir iliki olup olmad,

Koleksiyondaki (varsa) basl ve elektronik dergilerin kullanm arasnda bir fark olup olmad,

En ok kullanlan dergilerin younlat konular

koleksiyon ynetimi asndan cevaplanmas

gereken aratrma sorulardr ve tm bu aratrmalar

kullanmla ilgili bilgilerin deerlendirilmesini

gerektirmektedir.


Lgili terimler

lgili Terimler


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Enformetri (Informetrics)

Enformetri (informetrics) bilginin tm alardan llmesi, dolaysyla matematiksel kuram ve modellemesiyle ilgilenir.

Basl ve elektronik ortamda, doal dil metin ve dizinlerdeki kelime ve deyim sklklarnn analizi,

Yazarlarn zellikleri (yazar verimlilii, ortak yazarllk gibi),

Literatr eskimesi ve literatrn dalm,

Bilgi sistemlerinin verimlilii,

Bilimsel bir iletiim arac olarak farkl trdeki bilgi kaynaklarnn rol,

Bilim insanlarnn atf alkanlklar,

Kaynakalara dayanarak disiplinleraras ve disiplin ii ilikilerin belirlenmesi,

Kaytl bilginin kullanm (dn verme yoluyla kitaplarn, veri taban analizi yoluyla dergilerin kullanm gibi).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bibliyometri, matematiksel ve istatistiksel yntemlerin kitaplar ve dier iletiim aralar zerinde uygulanmasdr (Pritchard, 1969).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bilimetri (Scientometrics)

Bilimetri bilim dallarnn zmlenmesiyle ilgilenir ve bibliyometriden yararlanr. Gelimi lkelerde bilim politikalar gelitirilirken bilimetrik aratrmalardan elde edilen bulgular dikkate alnmaktadr.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Sibermetri (Cybermetrics)

Webometriye yakn bir kavram olarak gsterilen sibermetri enformetrik yaklamlarn btn Internet ortamna uyarlanmasyla ilgilidir.

Bu nedenle web dnda tartma gruplarnn faaliyetleri, elektronik posta zerinden gerekletirilen iletiim gibi konular webometriyi de iine alan sibermetrinin alma alanlardr


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Webometri (Webometrics)

Webometri web bilgi kaynaklar yaplar ve teknolojilerinin oluturulmas ile kullanmnn bibliyometrik ve enformetrik yaklamlarla nicel olarak allmasn salamaktadr. Webometri aratrmalar balca drt alanda gerekletirilmektedir:

Web sayfalarnn ierik analizi,

Web balantlarnn analizi,

Web kullanm analizleri (rnein log dosyalarnn incelenmesi sonucu kullanclarn arama ve tarama davranlarna ilikin bilgi edinilmesi),

Web teknolojisinin analizidir (rnein arama motorlarnn performansnn incelenmesine ynelik almalar)


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bibliyometrik Yasalar:

Dalm ve g yasalar:

Bradford,

Lotka,

Urquhart,

80/20,

Price


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bradford Yasas

  • Samuel C. Bradford tarafndan 1934 ylnda formle edilen Bradfordun Salm Yasas belirli bir konudaki bilimsel literatrn dergilere dalm ya da salm ile ilgilidir.

  • Yasaya gre, belirli bir konudaki dergiler, eit sayda makale ieren blgelere ayrldnda, ilk blgede sadece ilgili konuda makale yaymlayan en verimli ekirdek dergi grubu, dier blgelerde ise sayca daha fazla fakat daha az verimli dergiler yer alr. Blgelerdeki dergiler azalan verimlilikte sralanr (Subramanyam, 1979, s. 339-340).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

80/20 Kural, bir ktphanede dn verilen kaynaklarn yaklak %80inin koleksiyonun %20sinden karlandn ifade eder.

Price Yasasbir koleksiyondaki toplam kaynak saysnn karekk kadar kaynan, ihtiyacn %50sini karladn ne srmektedir .

2500 kitaplk bir koleksiyonda 50 kitabn kullanmn yarsna sahip olmas


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Lotka Yasas

Belli bir alanda yayn yapan yazarlarn skln tanmlar

Lotka Yasasna gre belirli bir konuda yayn yapan yazarlarn %60 sadece bir makale, %15i iki, %6,6s , %3,75i drt makale yaymlamaktadr (De Solla Price 1963)

Her hangi bir konu alanna ilikin olarak verimli yazarlarn eserlerinin koleksiyona dahil edilmesi istenirse Lotka Yasasndan yararlanlr.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Urquhart Yasas

Bilimsel dergilerin ktphane tesi kullanmnn (supralibrary use), bu dergilerin her ktphanenin ktphane ii kullanmlarna (intralibrary use) ok benzediini, bu nedenle hem ktphane tesi kullanmn hem de ktphane ii kullanmn toplam ktphane kullanmnn bileenleri olduunu ifade etmektedir (Bensman, 2005a, s. 200).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Urquhart Yasas

Ktphane ii kullanm bir ktphanedeki materyallerin tm kullanclar tarafndan kullanlmas olarak tanmlanr.

Ktphane tesi kullanm ise bir ktphanenin kendi koleksiyonunda olmayan ve fakat belge salama ya da ktphaneleraras dn verme araclyla baka ktphanelerden salad materyallerin kullanm olarak tanmlanmaktadr (Bensman, 2005b, s. 35).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Urquhart Yasasna gre bir ktphanede olmayan bir bilimsel derginin ktphane tesi kullanm, bir ktphane sisteminde (rnein konsorsiyum) o dergiye sahip olan ktphanelerin saysyla pozitif ynde ilikilidir.

Baka bir deyile, bir dergi bu dergiye sahip olan ktphanelerde ne kadar youn olarak kullanlrsa (ktphane ii kullanm), bu dergiye sahip olmayan ktphaneler tarafndan da ayn younlukta kullanlr (ktphane tesi kullanm).


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

ULAKBM Belge Salama Hizmetleri Biriminden hi istenmemi ya da az sayda istenmi dergileri Trkiyedeki dier niversiteler koleksiyonlarnda tutmaya devam etmeli midirler?

Konsorsiyumlar araclyla alnan elektronik dergi paketlerindeki dergilerin konsorsiyum yeleri arasndaki kullanmlar ne kadar birbirine benzemektedir ya da konsorsiyum araclyla eriilen elektronik dergilerin kullanmlar ulusal bir bilgi merkezi olan ULAKBMdeki kullanmlarna ne kadar benzemektedir?


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Urquhart Yasas da Bradford Yasas gibi bilimsel dergilerin kullanm verilerinin analizinde ve koleksiyon ynetiminde bavurulabilecek nemli bibliyometrik bir yasadr.

Bu Yasalar, bir koleksiyondaki kullanmn az sayda dergi zerinde younlatn ve ekirdek dergilerin ihtiyacn nemli bir ksmn karladn, dergilerin byk bir ksmnn ise ya hi kullanlmadn ya da dk oranda kullanldn gstermektedir.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Bilimsel dergilerin saygnlnn bir ls olan ve dergilerin deerlendirilmesi ve karlatrlmasnda dikkate alnan etki faktrnn (impact factor) kullanm ile ilikisi,

Kullanlan kaynaklarn gncelliini len literatr eskimesi (obsolescence) ya da yar-yaam (half-life)

koleksiyon deerlendirmede yararlanlan nemli

aralardr.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Etki faktr; bir derginin, nceki iki ylda yaymlanan makalelere bir yl boyunca ald atf saysnn, o derginin nceki iki ylda yaymlad makale saysna oranlanmasyla hesaplanmaktadr.

Dergileri deerlendirme, sralama, karlatrma vb. gibi amalarla kullanlmaktadr.


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Toplam atf says(total cites), Journal Citation Reportsun (JCR) seilen ylnda derginin, veri tabanndaki tm dergiler tarafndan ald toplam atf saysn vermektedir.

Literatr eskimesi (obsolescence) ise herhangi bir bilimsel yaynn etkisinin ve kullanm orannn zamanla azalacan ifade etmektedir.

Eskime lm olarak genellikle yar-yaam (half-life) kullanlmaktadr.

Yar-yaam herhangi bir literatre yaplan atflar yayn ylna gre sralandnda, yaplan atflarn yarsnn (ortanca) en son hangi ylda yaymlanan makalelere yapldnn lsdr.

Bu sre (yar-yaam) disiplinlere gre farkllk gstermektedir.


Rnek al malar

rnek almalar


Ara t rman n amac

Kullanma gre dergi dalmlar

Kullanm says ile bibliyometrik gstergeler arasndaki ilikiler

Dergi dalmlar ile ilgili bulgularn koleksiyon gelitirme ve koleksiyon ynetiminde kullanlmas

Aratrmann amac


Ara t rman n sorular

ekirdek dergi saylar

ekirdek dergilerin yllar iindeki tutarll

ekirdek dergilerin benzerlii

Kullanm skl / etki faktr ilikisi

Kullanm skl / toplam atf says ilikisi

Dergilerin gncellii

Aratrmann sorular


Belge sa lama ve dergi kullan m verileri

ULAKBM

~ 400.000 belge salama verisi

~ 500.000 ktphane ii kullanm verisi

~ 800.000 elektronik veri tabanlar kullanm verisi

Makale indirme (download) verileri

ScienceDirect: ~ 25 milyon

SpringerLink: ~ 1.715.000

Wiley InterScience: ~ 1.055.000

EBSCOHost: ~ 1 milyon

Toplam 30 milyon kullanm verisi

Belge salama ve dergi kullanm verileri


Bulgular

Bulgular


Ulakb m de dergi kullan m oranlar

ULAKBMde dergi kullanm oranlar


Yar ya am ve en fazla istek

Yar-yaam ve en fazla istek


Ulakb m genel bs ve osr istekleri bradford e rileri

ULAKBM Genel, BS ve OSR istekleri Bradford erileri

ekirdek dergiler


Ulakb m de kullan lan elektronik dergi veri tabanlar n n bradford e rileri

ULAKBMde kullanlan elektronik dergi veri tabanlarnn Bradford erileri


Sciencedirect dergileri kullan m n n bradford e rileri

ScienceDirect dergileri kullanmnn Bradford erileri


Springerlink dergileri kullan m n n bradford e rileri

SpringerLink dergileri kullanmnn Bradford erileri


Wiley interscience dergileri kullan m n n bradford e rileri

Wiley InterScience dergileri kullanmnn Bradford erileri


Ebscohost dergileri kullan m n n bradford e rileri

EBSCOHost dergileri kullanmnn Bradford erileri


Da l mlar n 80 20 kural na ve price yasas na uyumu

Dalmlarn 80/20 kuralna ve Price Yasasna uyumu


Kullan m ile etki fakt r ve toplam at f say s aras ndaki ili ki

Kullanm ile etki faktr ve toplam atf says arasndaki iliki


Ekirdek dergilerin benzerli i

Byk bir ksm ortak

Kullanm sklna gre sralar arasndaki iliki

ekirdek dergilerin benzerlii


Ulakb m genel de erlendirmede ilk 10 da olan dergiler ve bs ve osr deki s ralar

ULAKBM Genel deerlendirmede ilk 10da olan dergiler ve BS ve OSRdeki sralar


Kullan m ile etki fakt r ve toplam at f say s ve s ralar aras ndaki ili ki

Kullanm ile etki faktr ve toplam atf says ve sralar arasndaki iliki


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

ScienceDirect veri taban iin 2001/07 toplu deerlendirmesi ve dier tm yllarda ortak olan ekirdek dergiler ve sralar


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

SpringerLink veri taban iin 2004/07 toplu deerlendirmesi ve dier tm yllarda ortak olan ekirdek dergiler ve sralar


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Wiley InterScience veri taban iin 2003/06 toplu deerlendirmesi ve dier tm yllarda ortak olan ekirdek dergiler ve sralar


Ebscohost veri taban i in en fazla makale indirilen ilk 10 dergi

EBSCOHost veri taban iin en fazla makale indirilen ilk 10 dergi


Ekirdek dergilerin benzerli i sciencedirect springerlink ve wiley interscience

ekirdek dergilerin benzerlii

Kullanm sklklarna gre sralar arasndaki iliki

ekirdek dergilerin benzerlii: ScienceDirect, SpringerLink ve Wiley InterScience


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Az sayda dergiden ok sayda istek salanmaktadr

ekirdek dergilerin byk bir ksm ortak

ekirdek dergilerin kullanm sklklar ile bibliyometrik gstergeler arasnda istatistiksel adan anlaml ilikiler yok

Gncel makaleler daha sk kullanlmaktadr

Sonu


Neriler i

ekirdek dergiler belirlenmeli ve koleksiyonda bulundurulmaldr.

Az kullanlan ya da hi kullanlmayan dergiler koleksiyondan karlmaldr.

Koleksiyon gelitirmede bibliyometrik gstergeler yerine kullanm verileri dikkate alnmaldr.

Kullanlan dergilerin yl bilgileri deerlendirilmelidir.

neriler I


Neriler ii

Lisans anlamalar iin veri tabanlarndaki dergilerin kullanm analizleri yaplmal, az kullanlan ya da hi kullanlmayan dergiler paketlerden karlmaldr.

Elektronik dergi paketlerinin konsorsiyum yeleri baznda kullanmlar aratrlmaldr.

yelerin eit cret deyerek abone olduu veri tabanlar ile ilgili fiyatlandrma politikalar yeniden gzden geirilmelidir.

Birden fazla veri tabannda bulunan ayn dergiler saptanmal ve ayn dergi iin farkl veri tabanlarna deme yaplmamaldr.

Kullanlan dergilerle ilgili maliyet-yarar analizi almalar yaplmaldr.

neriler II


Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi

Analysis of E-book Use: The Case of ebrary

ELPUB2010Conference onElectronic PublishingJune 2010 Helsinki, Finland


Sonu analysis of e book use the case of ebrary

Sonu(Analysis of Ebook Use: The Case of ebrary)

Konular arasndaki kullanm farkll farkl konular iin farkl koleksiyon gelitirme senaryolarnn oluturulmasn gerektirmekte

Kullanlmayan kaynaklarn youn olduu konularda alm yaplrken daha fazla dnlmeli

Satn alnacak kaynaklarn dili ve gncellii seimde nemli bir gsterge


Kaynaklar

Kaynaklar:

Al, U. (2008). Trkiye'nin Bilimsel Yayn Politikas: Atf Dizinlerine Dayal Bibliyometrik Bir Yaklam. Yaymlanmam doktora tezi, Hacettepe niversitesi, Ankara. (Blm 2)

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~umutal/publications/dissertation/c2.pdf

nal, Y. (2008). Dergi Kullanm verilerinin bibliyometrik analizi ve koleksiyon ynetiminde kullanm. Yaymlanmam doktora tezi, Hacettepe niversitesi, Ankara.

62


  • Login