Bibliyometrik yasalar ve derme y netiminde kullan m vi
Download
1 / 62

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI - PowerPoint PPT Presentation


  • 152 Views
  • Uploaded on

Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI. Bir kütüphanenin etkin bir koleksiyon geliştirme ve koleksiyon yönetimi politikası oluşturabilmesi için kullanım verilerini değerlendirmesi gerekmektedir.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Bibliyometrik Yasalar ve Derme Yönetiminde Kullanımı - VI' - steel-bridges


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

Bir kütüphanenin etkin bir koleksiyon geliştirme ve koleksiyon yönetimi politikasıoluşturabilmesi için kullanım verilerini değerlendirmesi gerekmektedir.

Kütüphanelerin ihtiyaç duydukları kaynakların hepsini, iyi bir bütçeye sahip olsalar bile, koleksiyonlarına sağlayabilme imkânları yoktur.


Kütüphanelerin en kritik fonksiyonlarından biri olan “koleksiyon yönetimi”, bir kütüphanede bulunması ya da bir kütüphanenin erişim sağlaması gereken her türlü materyalin seçimini ve bu materyallerle ilgili kullanım değerlendirmelerinin yapılmasını gerektirir.


Bir materyalin geçmişteki kullanımı, gelecekteki kullanımı hakkında fikir verir.

Koleksiyon kütüphaneler için oldukça pahalı bir yatırımdır ve koleksiyonun temel bileşenlerinden biri olan süreli yayınların/elektronik yayınların fiyatlarında ve sayılarında çok yüksek artışlar görülmektedir.

Kütüphaneler koleksiyonlarına yaptıkları yatırımınne kadar isabetli olduğunu araştırmak zorundadır.


Kütüphaneler bu araştırmayı: kullanımı hakkında fikir verir.

koleksiyonun kullanım yoğunluğu

kullanıcıların bilgi ihtiyaçlarını karşılama oranı

koleksiyonda en sık kullanılan veya hiç kullanılmayan ya da ender kullanılan materyallerin saptanması

vb. gibi kullanımla ilgili değerlendirmeler

yardımıyla yapabilirler.


Süreli yayınlarla ilgili değerlendirmeler için: kullanımı hakkında fikir verir.

- belge sağlama,

- kütüphane içi kullanım ya da

- veri tabanlarından indirilen makale verilerinin incelenmesi gerekmektedir.


Böylece: kullanımı hakkında fikir verir.

hangi yıllara ait hangi dergilerin koleksiyonda bulundurulması,

hangilerinin koleksiyondan çıkarılması,

hangi elektronik dergi veri tabanlarına abone olunması,

veri tabanlarındaki hangi dergilerin koleksiyonda mutlaka bulundurulması,

hangi dergilere sahip olmak,

hangi dergilere erişim sağlamak gerektiğine karar verilmesi sağlanabilir.


Süreli yayınlar koleksiyonu oluşturulurken özellikle dikkat edilmesi gereken konu:

koleksiyonda mutlaka bulunması gereken “çekirdek dergilerin” saptanması ve

bu dergilerin yıldan yıla değişip değişmediğinin belirlenmesidir.


Dergilerle ilgili değerlendirmelerde kullanılan dikkat edilmesi gereken konu:

“etki faktörü”,

“toplam atıf sayısı”,

“eskime”

gibi bazı kriterlerle, çekirdek dergiler arasında bir ilişki olup olmadığı,

Koleksiyondaki (varsa) basılı ve elektronik dergilerin kullanımı arasında bir fark olup olmadığı,

En çok kullanılan dergilerin yoğunlaştığı konular

koleksiyon yönetimi açısından cevaplanması

gereken araştırma sorularıdır ve tüm bu araştırmalar

kullanımla ilgili bilgilerin değerlendirilmesini

gerektirmektedir.


Lgili terimler
İlgili Terimler dikkat edilmesi gereken konu:


Enformetri (Informetrics) dikkat edilmesi gereken konu:

Enformetri (informetrics) bilginin tüm açılardan ölçülmesi, dolayısıyla matematiksel kuram ve modellemesiyle ilgilenir.

Basılı ve elektronik ortamda, doğal dil metin ve dizinlerdeki kelime ve deyim sıklıklarının analizi,

Yazarların özellikleri (yazar verimliliği, ortak yazarlılık gibi),

Literatür eskimesi ve literatürün dağılımı,

Bilgi sistemlerinin verimliliği,

Bilimsel bir iletişim aracı olarak farklı türdeki bilgi kaynaklarının rolü,

Bilim insanlarının atıf alışkanlıkları,

Kaynakçalara dayanarak disiplinlerarası ve disiplin içi ilişkilerin belirlenmesi,

Kayıtlı bilginin kullanımı (ödünç verme yoluyla kitapların, veri tabanı analizi yoluyla dergilerin kullanımı gibi).


Bibliyometri dikkat edilmesi gereken konu:, matematiksel ve istatistiksel yöntemlerin kitaplar ve diğer iletişim araçları üzerinde uygulanmasıdır (Pritchard, 1969).


Bilimetri (Scientometrics) dikkat edilmesi gereken konu:

Bilimetri bilim dallarının çözümlenmesiyle ilgilenir ve bibliyometriden yararlanır. Gelişmiş ülkelerde bilim politikaları geliştirilirken bilimetrik araştırmalardan elde edilen bulgular dikkate alınmaktadır.


Sibermetri (Cybermetrics) dikkat edilmesi gereken konu:

Webometriye yakın bir kavram olarak gösterilen sibermetri enformetrik yaklaşımların bütün Internet ortamına uyarlanmasıyla ilgilidir.

Bu nedenle web dışında tartışma gruplarının faaliyetleri, elektronik posta üzerinden gerçekleştirilen iletişim gibi konular webometriyi de içine alan sibermetrinin çalışma alanlarıdır


Webometri (Webometrics dikkat edilmesi gereken konu:)

Webometri web bilgi kaynakları yapıları ve teknolojilerinin oluşturulması ile kullanımının bibliyometrik ve enformetrik yaklaşımlarla nicel olarak çalışılmasını sağlamaktadır. Webometri araştırmaları başlıca dört alanda gerçekleştirilmektedir:

Web sayfalarının içerik analizi,

Web bağlantılarının analizi,

Web kullanım analizleri (örneğin log dosyalarının incelenmesi sonucu kullanıcıların arama ve tarama davranışlarına ilişkin bilgi edinilmesi),

Web teknolojisinin analizidir (örneğin arama motorlarının performansının incelenmesine yönelik çalışmalar)


Bibliyometrik Yasalar: dikkat edilmesi gereken konu:

Dağılım ve güç yasaları:

Bradford,

Lotka,

Urquhart,

80/20,

Price


Bradford Yasası dikkat edilmesi gereken konu:

  • Samuel C. Bradford tarafından 1934 yılında formüle edilen Bradford’un Saçılım Yasası belirli bir konudaki bilimsel literatürün dergilere dağılımı ya da saçılımı ile ilgilidir.

  • Yasaya göre, belirli bir konudaki dergiler, eşit sayıda makale içeren bölgelere ayrıldığında, ilk bölgede sadece ilgili konuda makale yayımlayan en verimli çekirdek dergi grubu, diğer bölgelerde ise sayıca daha fazla fakat daha az verimli dergiler yer alır. Bölgelerdeki dergiler azalan verimlilikte sıralanır (Subramanyam, 1979, s. 339-340).


80/20 Kuralı dikkat edilmesi gereken konu:, bir kütüphanede ödünç verilen kaynakların yaklaşık %80’inin koleksiyonun %20’sinden karşılandığını ifade eder.

Price Yasasıbir koleksiyondaki toplam kaynak sayısının karekökü kadar kaynağın, ihtiyacın %50’sini karşıladığını öne sürmektedir .

2500 kitaplık bir koleksiyonda 50 kitabın kullanımın yarısına sahip olması


Lotka Yasası dikkat edilmesi gereken konu:

Belli bir alanda yayın yapan yazarların sıklığını tanımlar

Lotka Yasasına göre belirli bir konuda yayın yapan yazarların %60’ı sadece bir makale, %15’i iki, %6,6’sı üç, %3,75’i dört makale yayımlamaktadır (De Solla Price 1963)

Her hangi bir konu alanına ilişkin olarak verimli yazarların eserlerinin koleksiyona dahil edilmesi istenirse Lotka Yasasından yararlanılır.


Urquhart Yasası dikkat edilmesi gereken konu: …

Bilimsel dergilerin “kütüphane ötesi kullanımı”nın (supralibrary use), bu dergilerin her kütüphanenin “kütüphane içi kullanım”larına (intralibrary use) çok benzediğini, bu nedenle hem kütüphane ötesi kullanımın hem de kütüphane içi kullanımın “toplam” kütüphane kullanımının bileşenleri olduğunu ifade etmektedir (Bensman, 2005a, s. 200).


Urquhart Yasası… dikkat edilmesi gereken konu:

“Kütüphane içi kullanım” bir kütüphanedeki materyallerin tüm kullanıcılar tarafından kullanılması olarak tanımlanır.

“Kütüphane ötesi kullanım” ise bir kütüphanenin kendi koleksiyonunda olmayan ve fakat belge sağlama ya da kütüphanelerarası ödünç verme aracılığıyla başka kütüphanelerden sağladığı materyallerin kullanımı olarak tanımlanmaktadır (Bensman, 2005b, s. 35).


Urquhart Yasasına dikkat edilmesi gereken konu: göre bir kütüphanede olmayan bir bilimsel derginin kütüphane ötesi kullanımı, bir kütüphane sisteminde (örneğin konsorsiyum) o dergiye sahip olan kütüphanelerin sayısıyla pozitif yönde ilişkilidir.

Başka bir deyişle, bir dergi bu dergiye sahip olan kütüphanelerde ne kadar yoğun olarak kullanılırsa (kütüphane içi kullanım), bu dergiye sahip olmayan kütüphaneler tarafından da aynı yoğunlukta kullanılır (kütüphane ötesi kullanım).


ULAKBİM Belge Sağlama Hizmetleri Biriminden hiç istenmemiş ya da az sayıda istenmiş dergileri Türkiye’deki diğer üniversiteler koleksiyonlarında tutmaya devam etmeli midirler?

Konsorsiyumlar aracılığıyla alınan elektronik dergi paketlerindeki dergilerin konsorsiyum üyeleri arasındaki kullanımları ne kadar birbirine benzemektedir ya da konsorsiyum aracılığıyla erişilen elektronik dergilerin kullanımları ulusal bir bilgi merkezi olan ULAKBİM’deki kullanımlarına ne kadar benzemektedir?


Urquhart Yasası istenmemiş ya da az sayıda istenmiş dergileri Türkiye’deki diğer üniversiteler koleksiyonlarında tutmaya devam etmeli midirler? da Bradford Yasası gibi bilimsel dergilerin kullanım verilerinin analizinde ve koleksiyon yönetiminde başvurulabilecek önemli bibliyometrik bir yasadır.

Bu Yasalar, bir koleksiyondaki kullanımın az sayıda dergi üzerinde yoğunlaştığını ve “çekirdek dergilerin” ihtiyacın önemli bir kısmını karşıladığını, dergilerin büyük bir kısmının ise ya hiç kullanılmadığını ya da düşük oranda kullanıldığını göstermektedir.


Bilimsel dergilerin saygınlığının bir ölçüsü olan ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “etki faktörü”nün (impact factor) kullanım ile ilişkisi,

Kullanılan kaynakların güncelliğini ölçen “literatür eskimesi” (obsolescence) ya da “yarı-yaşam” (half-life)

koleksiyon değerlendirmede yararlanılan önemli

araçlardır.


Etki faktörü ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “; bir derginin, önceki iki yılda yayımlanan makalelere bir yıl boyunca aldığı atıf sayısının, o derginin önceki iki yılda yayımladığı makale sayısına oranlanmasıyla hesaplanmaktadır.

Dergileri değerlendirme, sıralama, karşılaştırma vb. gibi amaçlarla kullanılmaktadır.


Toplam atıf sayısı ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “(total cites), Journal Citation Reports’un (JCR) seçilen yılında derginin, veri tabanındaki tüm dergiler tarafından aldığı toplam atıf sayısını vermektedir.

Literatür eskimesi (obsolescence) ise herhangi bir bilimsel yayının etkisinin ve kullanım oranının zamanla azalacağını ifade etmektedir.

Eskime ölçümü olarak genellikle “yarı-yaşam” (half-life) kullanılmaktadır.

Yarı-yaşam herhangi bir literatüre yapılan atıflar yayın yılına göre sıralandığında, yapılan atıfların yarısının (ortanca) en son hangi yılda yayımlanan makalelere yapıldığının ölçüsüdür.

Bu süre (yarı-yaşam) disiplinlere göre farklılık göstermektedir.


Rnek al malar
Örnek Çalışmalar ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “


Ara t rman n amac

Kullanıma göre dergi dağılımları ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “

Kullanım sayısı ile bibliyometrik göstergeler arasındaki ilişkiler

Dergi dağılımları ile ilgili bulguların koleksiyon geliştirme ve koleksiyon yönetiminde kullanılması

Araştırmanın amacı


Ara t rman n sorular

Çekirdek dergi sayıları ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “

Çekirdek dergilerin yıllar içindeki tutarlılığı

Çekirdek dergilerin benzerliği

Kullanım sıklığı / etki faktörü ilişkisi

Kullanım sıklığı / toplam atıf sayısı ilişkisi

Dergilerin güncelliği

Araştırmanın soruları


Belge sa lama ve dergi kullan m verileri

ULAKBİM ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “

~ 400.000 belge sağlama verisi

~ 500.000 kütüphane içi kullanım verisi

~ 800.000 elektronik veri tabanları kullanım verisi

Makale indirme (download) verileri

ScienceDirect: ~ 25 milyon

SpringerLink: ~ 1.715.000

Wiley InterScience: ~ 1.055.000

EBSCOHost: ~ 1 milyon

Toplam 30 milyon kullanım verisi

Belge sağlama ve dergi kullanım verileri


Bulgular
Bulgular ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “


Ulakb m de dergi kullan m oranlar
ULAKBİM’de dergi kullanım oranları ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “


Yar ya am ve en fazla istek
Yarı-yaşam ve en fazla istek ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “


Ulakb m genel bs ve osr istekleri bradford e rileri

ULAKBİM Genel, BS ve OSR istekleri Bradford eğrileri ve dergilerin değerlendirilmesi ve karşılaştırılmasında dikkate alınan “

Çekirdek dergiler


Ulakb m de kullan lan elektronik dergi veri tabanlar n n bradford e rileri

ULAKBİM’de kullanılan elektronik dergi veri tabanlarının Bradford eğrileri








Ekirdek dergilerin benzerli i

Büyük bir kısmı ortak arasındaki ilişki

Kullanım sıklığına göre sıraları arasındaki ilişki

Çekirdek dergilerin benzerliği




ScienceDirect veri tabanı için 2001/07 toplu değerlendirmesi ve diğer tüm yıllarda ortak olan çekirdek dergiler ve sıraları


SpringerLink veri tabanı için 2004/07 toplu değerlendirmesi ve diğer tüm yıllarda ortak olan çekirdek dergiler ve sıraları


Wiley InterScience veri tabanı için 2003/06 toplu değerlendirmesi ve diğer tüm yıllarda ortak olan çekirdek dergiler ve sıraları



Ekirdek dergilerin benzerli i sciencedirect springerlink ve wiley interscience

Çekirdek dergilerin benzerliği 10 dergi

Kullanım sıklıklarına göre sıraları arasındaki ilişki

Çekirdek dergilerin benzerliği: ScienceDirect, SpringerLink ve Wiley InterScience


Az sayıda dergiden çok sayıda istek sağlanmaktadır 10 dergi

Çekirdek dergilerin büyük bir kısmı ortak

Çekirdek dergilerin kullanım sıklıkları ile bibliyometrik göstergeler arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişkiler yok

Güncel makaleler daha sık kullanılmaktadır

Sonuç


Neriler i

Çekirdek dergiler belirlenmeli ve koleksiyonda bulundurulmalıdır.

Az kullanılan ya da hiç kullanılmayan dergiler koleksiyondan çıkarılmalıdır.

Koleksiyon geliştirmede bibliyometrik göstergeler yerine kullanım verileri dikkate alınmalıdır.

Kullanılan dergilerin yıl bilgileri değerlendirilmelidir.

Öneriler I


Neriler ii

Lisans anlaşmaları için veri tabanlarındaki dergilerin kullanım analizleri yapılmalı, az kullanılan ya da hiç kullanılmayan dergiler paketlerden çıkarılmalıdır.

Elektronik dergi paketlerinin konsorsiyum üyeleri bazında kullanımları araştırılmalıdır.

Üyelerin eşit ücret ödeyerek abone olduğu veri tabanları ile ilgili fiyatlandırma politikaları yeniden gözden geçirilmelidir.

Birden fazla veri tabanında bulunan aynı dergiler saptanmalı ve aynı dergi için farklı veri tabanlarına ödeme yapılmamalıdır.

Kullanılan dergilerle ilgili maliyet-yarar analizi çalışmaları yapılmalıdır.

Öneriler II


Analysis of E kullanım analizleri yapılmalı, az kullanılan ya da hiç kullanılmayan dergiler paketlerden çıkarılmalıdır.-book Use: The Case of ebrary

ELPUB2010Conference onElectronic PublishingJune 2010 – Helsinki, Finland


Sonu analysis of e book use the case of ebrary
Sonuç kullanım analizleri yapılmalı, az kullanılan ya da hiç kullanılmayan dergiler paketlerden çıkarılmalıdır.(Analysis of E‐book Use: The Case of ebrary)

Konular arasındaki kullanım farklılığı farklı konular için farklı koleksiyon geliştirme senaryolarının oluşturulmasını gerektirmekte

Kullanılmayan kaynakların yoğun olduğu konularda alım yapılırken daha fazla düşünülmeli

Satın alınacak kaynakların dili ve güncelliği seçimde önemli bir gösterge


Kaynaklar
Kaynaklar: kullanım analizleri yapılmalı, az kullanılan ya da hiç kullanılmayan dergiler paketlerden çıkarılmalıdır.

Al, U. (2008). Türkiye'nin Bilimsel Yayın Politikası: Atıf Dizinlerine Dayalı Bibliyometrik Bir Yaklaşım. Yayımlanmamış doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara. (Bölüm 2)

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~umutal/publications/dissertation/c2.pdf

Ünal, Y. (2008). Dergi Kullanım verilerinin bibliyometrik analizi ve koleksiyon yönetiminde kullanımı. Yayımlanmamış doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

62


ad