HASTA MAHREMIYETI VE MEDYA  Hazirlayan

HASTA MAHREMIYETI VE MEDYA Hazirlayan PowerPoint PPT Presentation


  • 473 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Haber: Gazeteciligi meslek edinmis kisilerin, haber konusu olarak se

Download Presentation

HASTA MAHREMIYETI VE MEDYA Hazirlayan

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


1. HASTA MAHREMIYETI VE MEDYA Hazirlayan Yard.DoçDr. Sebnem SOYGÜDER

2. Haber: Gazeteciligi meslek edinmis kisilerin, haber konusu olarak seçtikleri konularda topladiklari ve kuralina göre formatladiklari, yine gazeteciligi meslek edinmis kitle iletisim araçlarinin sorumlulari tarafindan seçilerek, yazili, sesli ya da görüntülü mesajlar seklinde, okuyucu, dinleyici ya da izleyiciye ulastirilan bilgilerdir.

3. Onlarca haber tanimi içinden bunu tercih etmemin sebebi gazeteciligin temelindeki en büyülü kelimeyi içinde barindirmasidir. Seçmek!

4. Kisaca haber; kuralina uygun ya da degil okura/izleyiciye birileri (gazeteci, haberci, haber fotografçisi, editör, fotograf editörü vs.) tarafindan seçilen (sinirsiz kelime ya da görüntü firsatlari arasindan) ve iletilen mesajdir!

5. “Bu olay/konu neden, neye dayanarak haber olmustur?” Seklinde aklinizdan bir soru geçiyorsa aslinda siz o haberin haber degerini merak ediyorsunuzdur. Haber degeri: Haberin bünyesinde olmasi gereken özellikler ya da kriterlerdir. Bunlar özetle hedef kitlenin büyüklügü, olayin siddeti, kitle üzerindeki etkisi, önemliligi, zaman ve mekânsal açidan yakinligi, beklenirligi, beklenmedikligi, siradisiligi, olayin aktörlerinin siradan kisiler ya da kamuya mal olmus kisiler olup olmamasi, gerilim ve çatisma olarak siralanabilir. IPUCU: Evrensel olarak olumsuzluklar haber degeri tasir (Ölüm, kaza, bela, hastalik, savas, terör, aldatma, yolsuzluk vs.)

6. “Haber degeri” ögretisindeki son dönem trendi: Insanin ilgisini çekme: Herkesin karsilasabilecegi durumlarda, kadin-erkek herkesi ilgilendiren olaylara duyulan ilgiyi, insanin ilgisini çeken (human interest) olaylar seklinde tanimlamak mümkündür. Baskalarinin yasantisi, mutlulugu, sagligi, karsilastigi zorluklar ve insanligin gelisimi, bizim bunlari haber olarak izlememize, bunlar hakkinda ilgi, sempati ve nefret duymamiza yol açar. Haber artik “o gün önemli ne oldugu” degil de “ilginç ne oldugu” sekline dönmüstür.

7. Piyasa mantigina göre en basarili gazete en çok satan (tiraj); en basarili televizyon programi ise en çok izlenendir (rating). Piyasadaki basarinin izlenme orani ve satis rakamlariyla ölçüldügü bir ortamda magazin haberleri ve haberin magazinellestirilerek sunulmasinin gazetelerin tirajini ve televizyon kanallarinin ratingini arttirdigi yadsinamaz bir gerçektir.

8. SAGLIK HABERCILIGI Saglik haberciligi, tipki ekonomi, iç-dis politika, polis-adliye, spor haberciligi, magazin haberciligi gibi basli basina bir ihtisas alanidir. Haberin toplanmasindan, yazimina ve sunumuna kadar; bu alanda çalisan habercilerin çalisma prensiplerinden, çalisma saatlerine, kullanilan fotograf makinelerinden, degerlendirilip seçilen fotograflara ve bu fotograflarin ve haber metinlerinin teknik, içerik, estetik ve etik kalitesine kadar her sey ama her sey diger ihtisas alanlarindan farklilik göstermektedir. Saglik haberciliginin ayri bir ihtisas alani oldugunu kabul etmemiz gerekir.

9. Saglik haberleri ***Saglik haberleri (sicak haber; hastalik, yaralanma, organ nakli, yeni tedavi yöntemleri, dogum, ölüm, kaza, intihar vs.. Bunlar haber degeri tasimali) Magazin degerindeki saglik haberleri (Depo haber. Örnegin enginar kansere iyi geliyor, yumurta kolestrolü yükseltiyor/yükseltmiyor, nar suyu zayiflatiyor, kansere çare bulundu, vs..) Köse yazilari (bir köse yazarinin saglik konusunda kösesinde yazmasi) Okur mektuplari (Okur mektuplarinin geldigi bir köse burada bazi gazetelerde tek bir doktor bazi gazetelerde ise gelen mektuplara göre uzmanlik alanina göre degisen uzman doktorlar yaziyorlar) Reklâm ve ilânlar (hastane, muayenehane, kaplicalar, tibbî cihazlar, ilâçlar, tabanliklar vs…)

10. BASIN AHLÂKI (MEDYA ETIGI) Insanlari karalama, küçük düsürme, kisilik haklarina saldirma, özel hayatlarina müdahale, umut kirici haberler, kiskirtici haberler, toplumda korku ve panik yaratan haberler, etnik ayrimcilik yapan haberler, ulusal ya da uluslararasinda düsmanligi körükleyen haberler, cinselligi ya da siddeti abartan sansasyonel haberler, taraf olma, yorum içeren haberler, haber degeri olmayan haberler, muglak ve kötü yazilan haberler, yanlis bilgi veren haberler, Türkçe’nin yanlis kullanimi, gazete haberlerinde baslik ve içerigin birbirini tamamlamamasi, çalinti haberler, reklâm içeren haberler, haber kaynagini belirtmeme vb… Bunlar size tanidik geliyor mu?

11. Etik, ahlâk ve hukuk arasinda sikismistir. Ilkeleri vardir ama hukuk kurallari gibi yaptirimi yoktur. Bunlar dogru davranisin ilkeleridir. Meslek ahlâkidir. Gazetecinin ahlâkindan, gazeteciligin etiginden sözedebiliriz. Etigi içsellestirmek gerekir. Temelinde baskalarina “saygi göstermek” yatar.

12. Bu ilkeler hangi eylemlerin iyi (ya da daha iyi oldugunu), hangi uygulamadan kaçinmak gerektigini belirterek gazetecilere yol gösterir. Etik ilkeler Bati’da vardir. Bunlar gazeteciyi baski altinda tutmak için gelistirilmemistir. Amaç bu ilkelerle medyanin sayginligini ve güvenilirligini korumaktir.

13. OLMASI GEREKEN Medya, kamu hizmeti gören, sosyal sorumluluk anlayisi ile islemesi beklenen sahip oldugu nitelikleri ile hukuksal baglayiciliklari olan, ancak bundan daha önemlisi her etkinligi, her islevi etik degerlerle donanmis profesyonel bir meslek alanidir. Medya en etkin gücünü haber verme islevinden alir. Haberin dogru, çarpitilmamis, kisilik hak ve özgürlüklerini gözeten, özel yasama saygili ve sosyal sorumluluk bilinciyle üretilmesi beklenir.

14. OLAN Medyadaki etik degerlerin uygulanamaz hale gelmesinin ana sebepleri; * Teknolojinin hizla gelismesi * Küresellesme ve neoliberal sistemle deger yargilarinin zayiflamasi (Bireylerin amaca ulasmak için her yolu mübâh saymasi) * Medyanin tekellesmesi (editöryal bagimsizlik sorunu) * Magazinellesme (haberi sattirdigi için)

15. Gazeteci ilke olarak kitle iletisim araçlari görevini yerine getirirken “kamu yarari” ölçütünü baz almayi benimsemelidir. Iste bu ölçüt zaman zaman görev ahlâki ile gerçeklerin açiklanmasi arasinda bir çatisma ortaya çikarabilir. Editör hangi haberin; fotograf editörü ise hangi haber fotografinin yayinlanacagina dair karar verirken kamu yararini göz önünde bulundurmalidir. Burada önemli olan editörlerin, gazetecilerin, haber fotografçilarinin veya köse yazarlarinin haberi üretirken neye öncelik verecegi, hangi kural, hangi ölçüt ve kriterlere göre karar verecegidir.

16. SINIR Haberin konusu “insan”dir, insanin içinde yer aldigi onunla iliskili kurumlardir ya da toplumsal olaylardir. Diger bir deyisle, basinin temel mali olan “haber” insan üzerine kuruludur. Bu durumda ise basinin “insan” malzemesini nasil kullandigi, kullanmasi gerektigi önem kazanir. Hangi insani ne zaman, nasil, neden, ne kadar süre ile haber konusu olarak kullanmasi gerekir? Tüm bu sorularin yaniti ise gazetecilik olgu ve sürecini olusturur. Haber alma, bilgilenme, aydinlanma islevlerini yerine getirirken basinin “insan” malzemesini nasil kullandigi çok önemli bir etik sorundur. Basin özgürlügüne karsi insan özgürlügünü karsilastirirken iki özgürlük arasinda sinirin nerede bitip basladigi önemli bir sorundur.

17. Saglik haberciliginde etik ihlâller Özel hayata müdahale (doktorun veya hastanin) Kisilik haklarina saldiri (doktorun veya hastanin) Halki yersiz umutlandiran ya da panige kapilmalarina sebep haberler (dezenformasyon, mezenformasyon). Örnek kene sokmasi, sars gribi, kus gribi, domuz gribi vb. Gazetecinin konuya vakif olmadan saglik haberi yapmasi (kaynak dogrulatmadan) Reklâm-haber ayriminin yapilamamasi-Örtülü Reklam- (özel hastane, estetik merkezi, klinik, ilâç reklâmi, medikal cihaz vb.) Medyatik doktorlarin engellenemez yükselisi. Doktorlarin hasta yakinlari tarafindan psikolojik ve fiziksel saldiriya ugramasina sebep olan hedef gösteren haberler.

18. Haberin Kahramanlari Hukuk ve iletisimciler haberi konu olan insanlari ikiye ayirir. Bunlar: 1. Kamuya mal olmus insanlar (ünlüler) - Kazanilmis ünlüler (ölümlerinden sonra bile para kazandirtan, haberi yapilan kalici ünlüler) - Biyolojik ünlüler (aileden kazanilan ün) - Atfedilen ünlüler (Yildizi bir anda parlayip sönen medyanin insanlari) - Kötü ünlüler (kamuoyu bu insanlari da merak eder) 2. Kamuya mal olmamis insanlar (siradan vatandaslar)

19. Nasil habere konu olurlar? Ünlüler her zaman her yaptigi ile habere konu olur. Ünlü olmanin bedeli özel alaninin darligi ve korunmasizligidir. Siradan vatandas cinayet, cinnet, intihar, trafik veya ev/is kazasi, biçaklanmalar, yaralanmalar, aile içi siddet vs.. Siradan insanlar genellikle 3. Sayfada yer alirlar.

20. Kisilerin Yasam Alanlari 1. Kamusal Alan (evin disindaki her yer) 2. Özel Alan (ev, balkon, bahçe, teras) 3. Mahrem (sir) Alan (yatak odasi, hastane odasi, otel odasi)

21. Bildirinin ana konusu Siradan kisiler ya da ünlülerin saglik durumlarina ait bilgilerin bir bölümünün veya tamaminin basin araciligiyla duyurulmasi ve onlarin hastane odalarindan gizli fotograf ve görüntülerinin çekilerek haberde yer almasi. Bu durumun tip etigi, hukuk ve basin etik ve hukuku tarafindan degerlendirilmesidir.

22. Saglik ile Ilgili Bilgiler Kisinin mevcut saglik durumu, uygulanacak islemler, bunlarin faydalari ve muhtemel sakincalari, alternatif tibbi müdahale usülleri, tedavinin kabul edilmemesi durumunda ortaya çikabilecek muhtemel sorunlar, doktoru tarafindan kisiye verilen özel ve gizli bilgilerdir. Hastayla ilgili her türlü bilgi ve belge gizli/sir kapsamindadir.

23. Haklar çakisinca Basin özgürlügü (halkin bilgi alma hakki) ile kisinin saglik bilgilerinin açiklanmamasini talep etme hakki (özel hayatinin parçasi olan sagligi ile ilgili haberi kamuoyu ile paylasmak istememesi) çakistiginda ne olur? Hukuk ikisini birden ayni anda koruyamaz!

24. Hukukun bu durum karsisindaki temel ölçütü “kamu yarari” ölçütüdür. Bunun disinda o haber gerçek olacak, toplumsal ilgi olacak ve konu güncel olacak. Örnegin: Basbakan’in hastaligi merak ediliyor. Kamuoyu bu nedenle medyadan haber bekliyor.

25. Siradan kisilerle ilgi haberlerde kesinlikle kam ilgisi olmadigi için daha dikkatli olmak gerekir. Ancak o haberin açiklanmasi kamu yarari tasiyorsa, bulasici bir hastaliksa (Örn: HIV virüsü tasiyan bir hayat kadini, kuduz olan bir vatandas gibi.) özel hayati düsünülmeksizin haber yapilabilir.

26. ÖZEL HAYATA MÜDAHALE Hiçbir gazeteci sizin sagliniz hakkindaki bilgileri sizin izniniz ve rizaniz olmadan yayinlayamaz! UNUTMAYIN Hastane odalari “özel alan”dir. Özel alandan izinsiz olarak fotograf veya görüntü çekilemez.

27. Özel yasam “rahatsiz edilmeme” hakkidir.

28. Bu tarz haberler neye dayanilarak yapilir? 1. Haberin öznesi ünlü bir kisi ise özel alanin daraldigini varsayiyorlar (yanlis) 2. Haber “kamu yarari” içeriyorsa. Özel alana gerekirse gizli kamera ile bile girebilirler (dogru).

29. Ünlü de olsaniz siradan bir vatandas da olsaniz kamu yarari sözkonusu degilse özel alaniniza rizaniz olmadan hiçbir gazeteci giremez. Burada “izin” ve “riza” çok önemli. Unutmayin siradan bir vatandassaniz (hasta veya doktor) gazeteci büyük bir suç islemistir. Haber kamuoyunun tanidigi ünlü (siyasetçi, sanatçi, sporcu) biri ise özel alanini gazetecilerden saklamak zorundadir. Özel alan ihlâl edildiginde gazeteci buna her an geçerli bir sebep bulabilir.

30. Ünlülerin saglik durumlariyla ilgili haberler çogunlukla “kamu ilgisi”ne yöneliktir. Etige aykiridir. Ancak magazin dünyasinda danisikli dövüs sözkonusu oldugu için ünlüler hastane odalarinda paparazziye yakalandiklarinda susmaktadirlar. Basin ve ünlü varolma açisindan birbirine muhtaçtir. Bu tarz saglik haberinin üreticisi genellikle de paparazzi olmaktadir.

31. Bülent Ecevit’in gizli çekimi

32. Hakkâri’de mayin patlamasi sonucu yaralanan Küçük Zeynep

33. Cizre’de ilk organ bagisi: Gurbet Yavuz

34. Hastaneden izinli ilk fotograf

35. Kadina siddet

36. Isin Karaca Dogum Ani

37. Doktora siddet

38. Michael Jackson öldü

39. Michael Jackson

40. Hastane bahçesinde hayranlari

41. Merakli bekleyis

42. MEDYA ILE MÜCADELE 1. Yargiya basvurun! Ceza Yasasi’nin 134.maddesine göre “Kisilerin özel hayatini ihlal eden kimse 6 ayda 2 yila kadar hapis veya adli para cezasi ile cezalandirilir. Gizliligin görüntü ve seslerin kayda alinmasi suretiyle ihlal edilmesi halinde cezanin alt siniri 1 yildan az olamaz. Bunlari ifsa eden kimse 1 yildan 3 yila kadar hapis cezasi ile cezalandirilir. Fiilin basin ve yayin yolu ile islenmesi halinde ceza yari oraninda arttirilir”. UNUTMAYIN! Yasa bu bölümde yer alan suçlarin sorusturmasi ve kovusturmasini sikâyete bagliyor. Sikâyet olmadigi taktirde “riza” oldugunu var sayiyor.

43. Kisilik Haklarina Saldiri Basin yoluyla mesleginize, kisiliginize saldiri sözkonusu ise (Haber abartili, yanlis, yalan yazilmissa, isim karisikligi olmussa, fotografla ve açik isminizle örnegin bulasici hastaliginiz açiklaniyor, meslek kariyerinizi sarsacak ifadeler kullaniliyorsa) kisilik haklariniza saldiri söz konusudur. Bu hak tüzel kisilere de taninir.

44. MEDYA ILE MÜCADELE 2. Cevap ve Düzeltme Hakkinizi Kullanin! Bu, yalan veya kisilik haklarini ihlâl eden haberlerin en kisa sürede düzeltilmesini ve yanitlanmasini saglayan bir hukuk yoludur. Bu hak yayinin/basilmis yazinin, herkesin görebilecegi yerlerde gösterilmesi, dagitilmasi, dinletilmesi ve satisa sunulmasiyla dogar.

45. Basin Kanunun 14. maddesi bu hakki düzenler. Yayindan sonra 2 ay içerisinde cevap ve düzeltme metni yazin ve bunu gazetenin sorumlu müdürüne gönderin. Müdür bu yaziyi aynen 3 gün içinde haberin çiktigi sayfanin ayni yerinde, ayni puntoda yayinlamak zorundadir.Cevap ve düzeltme, ilgili metinden uzun olamaz.Bu haber birden çok mecrada yayinlandiysa düzeltme yazisi hepsinde birden yayinlanmalidir.

46. Sorumlu yaziisleri müdürü cevap ve düzeltme metninizi yayinlamamis veya aynen yayinlamamissa 15 gün içinde bulundugunuz yerin Sulh Ceza hakimine basvurun! Hakim bu basvuruyu 3 gün içinde degerlendirecek, durusma yapmadan karara baglayacaktir.

47. Hakimin kesinlesmis yayin kararina sorumlu müdür uymazsa 10 bin liradan 100 bin liraya kadar para cezasi ile cezalandirilir.

48. Radyo ve televizyon yayini ile kisilik haklarina saldiri Kisilik haklariniza radyo-televizyon mecrasi ile saldirilmissa yayindan en geç 10 gün içinde ulusal televizyon kanaliysa Ankara sulh ceza; yerel televizyon kanali ise bulunulan yerin sulh ceza mahkemesine basvurun. Düzeltilmesi istenen yayin için hazirlanan metinle birlikte dogrudan yargiya basvuru sonucunda, yargi gerekli incelemeyi yapar. Basvuru yerinde görülürse düzeltme ve cevap, saldiri teskil eden veya gerçege aykiri yayinin yapildigi saatte program içinde yayinlanmalidir.

49. Yayini yapmayan veya karara uygun sekilde yapmayan veya geciktiren kurulusun yayinlarindan sorumlu en üst yöneticisi ile kurulusun sahibi olan anonim sirketin yönetim kurulu baskanina yüksek oranlarda para cezasi verilecegi hüküm altina alinmistir. Ayrica, kurulusa üst kurulca eylemin agirligina göre üç aya kadar gelir getirici yayin yapma yasagi verilebilecegi ve ikinci kez tekrar halinde yayin izninin iptal edilecegi ayrica en yüksek para cezasina hükmolunacagi da belirtilmistir (3984 Sayili Radyo ve Televizyonlarin Kurulus ve Yayinlari Hakkinda Kanun, 28.madde).

50. Doktora siddet haberleri Son zamanlarda bu tarz haberlere çok sik rastliyoruz. Doktoru bu asagilayici bir durumda habere konu yapmak dogru degildir. Ancak bazen de muhabir komplikasyon ve yanlis tedavi arasindaki farki bilmeksizin, haberi bilirkisilere dogrulatmaksizin yazar ve hasta yakinlarina doktoru hedef olarak gösterir. Bu haberler kesinlikle meslek etigine aykiridir. Basin kimseyi hedef gösteremez!

51. ÇÖZÜM ÖNERILERI

52. 1. HASTA/HASTA YAKINI DOKTOR VE GENEL OLARAK KAMUYA ÖNERILER a. Cevap ve Düzeltme Hakki isteyin. b. Yargiya basvurun. c. Ombudsmana yazin.

53. 2. BASINA ÖNERI a. Ombudsman kurulmali b. Saglik editörleri istihdam edilmeli c. Saglik habercilerinin danisacagi bir kurul olmali

54. 3. ILETISIM FAKÜLTELERINE ÖNERI Saglik haberciligini bir ihtisas alani olarak kabul edip bu alani A’dan Z’ye kapsayacak bir ders konmalidir. Fakülteye gerektiginde Tip Fakültesinden hocalar davet edilmeli ve ögrencilerimize hasta haklari ve meslekle ilgili ETIK ILKELER gazeteci adaylarina ögretilmelidir.

55. SON SÖZ Günümüzde her mahremiyet ihlâli bir haber degeri tasimaya baslamistir! Medya okur yazari olarak bizler de bu ihlâlin maalesef gönüllü katilimcilariyiz.

56. Tesekkür ederim….

  • Login