Czym jest czas
Download
1 / 30

Czym jest czas? - PowerPoint PPT Presentation


  • 144 Views
  • Uploaded on

Czym jest czas?. Andrzej Łukasik Instytut Filozofii UMCS http://bacon.umcs.lublin.pl/~lukasik [email protected] Czas. Jedna z podstawowych kategorii ludzkiego doświadczenia Ograniczony czas ludzkiego życia Nie mamy wpływu na tempo upływu czasu

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Czym jest czas?' - prue


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Czym jest czas

Czym jest czas?

Andrzej Łukasik

Instytut Filozofii UMCS

http://bacon.umcs.lublin.pl/~lukasik

[email protected]


Czas

  • Jedna z podstawowych kategorii ludzkiego doświadczenia

    • Ograniczony czas ludzkiego życia

    • Nie mamy wpływu na tempo upływu czasu

    • Nie możemy podróżować w czasie – np. cofnąć się w czasie (naprawić błędy, przeżyć jeszcze raz miłe chwile…)

  • Przedmiot zainteresowania filozofii i nauki

    • Czas a świadomość (obiektywizm – subiektywizm)

    • Czas – przestrzeń – materia (absolutyzm – relacjonizm)

    • Zagadnienie czasowego początku (i końca świata)

    • Strzałka czasu


  • Platon o czasie
    Platon o czasie

    • Toteż [Bóg] postanowił utworzyć pewien obraz ruchów wiecznych i zajęty tworzeniem nieba, utworzył wieczny obraz bytu wiecznego, nieruchomego, jedynego, i sprawił, że postępuje on według praw matematycznych — nazywamy go Czasem.

      • Platon, Timajos, 38a

      • Czas „naśladuje” wieczność i „porusza się ruchem kołowym według praw matematycznych”

      • Koncepcja kołowa vs linearna koncepcja czasu

      • Cykl czasu zamyka się, gdy wszystkie planety znajdą się ponownie w tych samych położeniach(rok doskonały)


    Arystoteles o czasie
    Arystoteles o czasie

    • […] czas nie istnieje bez zmiany; bo gdyby stan naszej myśli w ogóle nie podlegał zmianie, albo gdybyśmy nie doznawali tych zmian, nie odczuwalibyśmy upływu czasu.

    • Albowiem czas jest właśnie ilością ruchu ze względu na „przed” i „po”.

      • Arystoteles


    Epikur o czasie
    Epikur o czasie

    • Czas przez się również nie istnieje, lecz tylko po rzeczach zmysł dochodzi, co się odbyło w przeszłości, jaka rzecz potem nastaje i wreszcie, co dalej nastąpi. I wyznać należy, że nikt nie odczuwa samoistnego czasu poza ruchem rzeczy i ich spokojnym wypoczynkiem.

      • Epikur


    Czym jest czas1
    Czym jest czas?

    • Czymże więc jest czas? Jeśli nikt mnie o to nie pyta, wiem. Jeśli pytającemu usiłuję wytłumaczyć, nie wiem. Z przekonaniem jednak mówię, że wiem, iż gdyby nic nie przemijało, nie byłoby czasu przeszłego. Gdyby niczego nie było, nie byłoby teraźniejszości.

      • Św. Augustyn, Wyznania, ks. XI 14, 15


    Przesz o tera niejszo przysz o
    Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość

    • Owe dwie dziedziny czasu – przeszłość i przyszłość – w jakiż sposób istnieją, skoro przeszłości już nie ma, a przyszłości jeszcze nie ma. Teraźniejszość zaś, gdyby zawsze była teraźniejszością i nie odchodziła w przeszłość, już nie czasem byłaby, ale wiecznością. Jeśli więc teraźniejszość jest czasem tylko dlatego, że odchodzi w przeszłość, to jakże i o niej możemy mówić, że jest, skoro jest tylko dzięki temu, że jej nie będzie.

      • Św. Augustyn, Wyznania, ks. XI 14, 15



    Przesz o tera niejszo przysz o2
    Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość


    Przesz o tera niejszo przysz o3
    Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość


    Przesz o tera niejszo przysz o4
    Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość


    Przesz o tera niejszo przysz o5
    Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość



    Newton czas jest absolutny
    Newton – czas jest absolutny

    • Absolutny, prawdziwy i matematyczny czas, sam z siebie i z własnej natury, płynie równomiernie bez względu na cokolwiek zewnętrznego i inaczej nazywa się „trwaniem”, względny, pozorny i potocznie rozumiany czas jest pewnego rodzaju zmysłową i zewnętrzną (niezależnie od tego, czy jest dokładny, czy nierównomierny) miarą trwania za pośrednictwem ruchu; jest on powszechnie używany zamiast prawdziwego czasu; taką miarą jest na przykład: godzina, dzień, miesiąc, rok.

      • Isaac Newton, Philosophiae naturalis principia mathematica (1687)


    Czas jest absolutny aspekt fizyczny
    Czas jest absolutny (aspekt fizyczny)

    • Tempo upływu czasu nie zależy od układu odniesienia (w całym wszechświecie czas „płynie” tak samo)

    • Pojęcie równoczesności dwóch zdarzeń ma charakter absolutny (niezależny od układu odniesienia)

    • Podział zdarzeń na przeszłe, teraźniejsze i przyszłe ma charakter absolutny (niezależny od układu odniesienia)


    Problem strza ka czasu
    Problem (strzałka czasu)

    • Absolutny, prawdziwy i matematyczny czas, sam z siebie i z własnej natury, płynie równomiernie bez względu na cokolwiek zewnętrznego… (zdaniem Newtona)

    • Problem: równania mechaniki Newtona nie wyróżniają żadnego kierunku czasu (są niezmiennicze względem inwersji w czasie)

    • Dlaczego obserwujemy określone ukierunkowanie zdarzeń w czasie? (zagadnienie strzałki czasu)


    Czas jest absolutny aspekt filozoficzny
    Czas jest absolutny (aspekt filozoficzny)

    • Czas (i przestrzeń) – istnieją całkowicie niezależnie od materii i procesów zachodzących w świecie (gdyby nie istniała materia, istniałby czas i przestrzeń)

    • Własności metryczne czasu (i przestrzeni) nie zależą od obecności w niej materii

    • Metafora: czas i przestrzeń są niezmienną „sceną”, na której rozgrywają się dzieje świata opisywane prawami mechaniki


    Czas jest absolutny aspekt teologiczny
    Czas jest absolutny (aspekt teologiczny)

    • Newton uważał przestrzeń i trwanie za dwa byty, których istnienie wynika w sposób konieczny z istnienia Boga: Istota nieskończona jest bowiem w każdym miejscu, a więc każde miejsce istnieje; Istota wieczna trwa wiecznie, a więc i wieczne trwanie jest rzeczywiste. […] Czyż te zjawiska natury nie wskazują nam, że istnieje Istota bezcielesna, żywa, rozumna i wszechobecna, która w przestrzeni nieskończonej, jako w swoim sensorium, widzi, rozpoznaje i rozumie wszystko sposobem najbardziej wnikliwym i doskonałym?

      • Voltaire, Elementy filozofii Newtona


    Leibniz czas jest relacj
    Leibniz – czas jest relacją

    • Co do mnie, niejednokrotnie podkreślałem, że mam przestrzeńza coś czysto względnego, podobnie jak czas, mianowicie za porządek współistnienia rzeczy, podczas gdy czas stanowi porządek ich następstwa.

      • G. W. Leibniz, Polemika z S. Clarkiem, s. 336

  • Czas nie istnieje niezależnie od zachodzących zdarzeń (koncepcja relacjonistyczna)


    • […] przyjmując, że ktoś pyta, dlaczego Bóg nie stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

      • G. W. Leibniz, Polemika z S. Clarkiem, s. 336-337


    Absolutyzm relacjonizm
    Absolutyzm – relacjonizm stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

    • Sukcesy mechaniki Newtona – przez ponad 200 lat zapanowała w nauce i filozofii koncepcja absolutystyczna

    • Szczególna teoria względności (STW – Einstein, 1905) – rewolucyjna zmiana poglądów na czas (i przestrzeń)

    • Konsekwencje filozoficzne STW:

      • Odrzucenie koncepcji czasu absolutnego

      • Względność czasu

      • Względność równoczesności zdarzeń

      • Wprowadzenie zamiast pojęć czasu (absolutnego) i przestrzeni (absolutnej) pojęcia czterowymiarowej czasoprzestrzeni


    Einstein czas jest wzgl dny
    Einstein – czas jest względny stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

    • Szczególna teoria względności (1905)

    • Szczególna zasada względności = zasada względności Galileusza + c = const.

    • Tempo upływu czasu zależy od stanu ruchu układu odniesienia

    • W układzie „poruszającym się” czas płynie wolniej (dylatacja, czyli spowolnienie czasu)

    • Nie istnieje czas absolutny – czas jest względny


    Wzgl dno czasu paradoks bli ni t
    Względność czasu – paradoks bliżniąt stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

    • Tempo upływu czasu zależy od układu odniesienia


    Wzgl dno r wnoczesno ci zdarze
    Względność równoczesności zdarzeń stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.


    Czasoprzestrze minkowskiego
    Czasoprzestrzeń Minkowskiego stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

    • Czas jest absolutny (Newton) – czas jest względny (Einstein)

    • Przestrzeń jest absolutna (Newton) – przestrzeń jest względna (Einstein)

    • Czas + przestrzeń = czasoprzestrzeń (absolutna)

    • Czas jako jeden z wymiarów czterowymiarowej czasoprzestrzeni Minkowskiego


    Przesz o i przysz o
    Przeszłość i przyszłość stworzył wszystkiego raczej o rok wcześniej, oraz że ta sama osoba zechce stąd wnosić, iż uczynił coś, dla czego niepodobna znaleźć racji, dla jakiej uczynił właśnie tak, a nie inaczej, należałoby mu odpowiedzieć, że jego wywód byłby słuszny, gdyby czas był czymś zewnętrznym wobec rzeczy czasowo trwających, jako że niepodobna znaleźć racji, dla jakiej rzeczy przy zachowaniu tego samego ich następstwa miałyby być połączone raczej z tymi chwilami niż z innymi. Atoli już to samo dowodzi, że zewnętrzne wobec rzeczy chwile nie są niczym i polegają wyłącznie na porządku następczym tych rzeczy.

    • Podział zdarzeń na przeszłe i przyszłe zależy od układu odniesienia

    • Interpretacje czasoprzestrzeni STW

      • Eternizm (Block Universe): przeszłość, teraźniejszość i przyszłość istnieją równie realnie – upływ czasu jest złudzeniem świadomości

      • Transjentyzm – realność upływu czasu


    Tempo up ywu czasu zale y od nat enia pola grawitacyjnego
    Tempo upływu czasu zależy od natężenia pola grawitacyjnego

    • Ogólna teoria względności (Einstein, 1916) – rozszerzenie STW na układy nieinercjalne, uwzględnienie grawitacji

    • Ogólna zasada względności: prawa fizyki są lokalnie takie same dla wszystkich (inercjalnych i nieinercjalnych) układów odniesienia

    • Zasada równoważności: pole grawitacyjne jest lokalnie równoważne polu bezwładności


    R wnania pola grawitacyjnego
    Równania pola grawitacyjnego grawitacyjnego

    • Geometria czasoprzestrzeni określa rozkład materii


    Grawitacja spowalnia tempo up ywu czasu
    Grawitacja spowalnia tempo upływu czasu grawitacyjnego

    • Ogólna teoria względności – powiązanie własności czasu i przestrzeni z rozkładem materii

    • Potwierdzenia techniczne – np. GPS



    ad