Urbana geografija
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 47

URBANA GEOGRAFIJA PowerPoint PPT Presentation


  • 76 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

URBANA GEOGRAFIJA. Literatura. M. Vresk: Grad i urbanizacija, 5. dopunjeno izdanje, Školska knjiga, Zagreb, 2002. M. Vresk: Razvoj urbanih sistema u svijetu, 2. prerađeno izdanje, str. 1-98, Školska knjiga, Zagreb, 2002. M. Pacione: Urban Geography: A Global Perspective, Routledge.

Download Presentation

URBANA GEOGRAFIJA

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Urbana geografija

URBANA GEOGRAFIJA


Literatura

Literatura

M. Vresk: Grad i urbanizacija, 5. dopunjeno izdanje, Školska knjiga, Zagreb, 2002.

M. Vresk: Razvoj urbanih sistema u svijetu, 2. prerađeno izdanje, str. 1-98, Školska knjiga, Zagreb, 2002.

M. Pacione: Urban Geography: A Global Perspective, Routledge


Razvoj urbane geografije

Razvoj urbane geografije

  • mlada geografska disciplina

  • prvi važniji radovi o gradovima – 2. polovica 19. st.

  • Ratzel, Hettner, Richthofen...

  • prva opća urbana geografija – Hassert, 1907.

  • intenzivniji razvoj nakon 2. svjetskog rata


To je urbana geografija

Što je urbana geografija?

  • Urbana geografija je geografska znanstvena disciplina koja s aspekta međusobnog djelovanja prirodnih i društvenih čimbenika proučava pojavu i prostornu raširenost gradova, njihovu fizionomsku, funkcionalnu i socijalnu strukturu te važnost i utjecaj grada u prostoru


Prou avanje gradova

Proučavanje gradova

  • gradovima se bave i druge znanstvene discipline  ispreplitanje i dopunjavanje  interdisciplinarni rad


Pristupi geografskom prou avanju gradova

Pristupi geografskom proučavanju gradova

  • 4 razdoblja :

    1. do 1900. - počeci

    2. do 1. svjetskog rata – morfogenetska (fizionomska) faza

    3. između dva svjetska rata – funkcionalna faza

    -Hans Bobek (1927. i 1938) - tri varijable za određivanje gradova: veličina, kompaktnost i gradski način života

    4. poslije 2. svjetskog rata – kompleksan pristup – određivanje gradova na temelju Bobekovih varijabli


Veli ina naselja

Veličina naselja

  • veličina naselja – najčešći kriterij

  • najčešće između 2000 i 5000 st., ali, može i manje i više, od 500 – 30 000 st.

  • primjeri:

    Danska - 500

    Švedska, Finska, Kanada, Australija, Venezuela – 1000

    SAD, Meksiko - 2500

    Nizozemska, Belgija, Pakistan – 5000

    Španjolska, Turska – 10 000

    Italija - 20 000

    Japan - 30 000


Kompaktnost naselja

Kompaktnost naselja

  • kompaktnost – najčešće gustoća zgrada ili stanovništva na jedinici površine

  • primjeri:

    Švedska – međusobna prosječna udaljenost zgrada do 200 m

    VB - međusobna prosječna udaljenost zgrada do 20 m (gustoća zgrada najmanje 25 na jednom hektaru)

    minimalna gustoća naseljenosti: Francuska 500 st/km2, SAD 800, VB 2500


Gradski na in ivota

Gradski način života

  • gradski način života – najčešće odnos između poljoprivrednog i nepoljoprivrednog stanovništva


Centralitet naselja

Centralitet naselja

  • Klöper (1956) dodao varijablu centralitet naselja – manje se primjenjuje jer određeni centralitet mogu imati i seoska naselja


Odnos grada i sela

Odnos grada i sela

  • ranije geografske definicije grada počivale na stajalištu o dihotomiji grada i sela – gradske funkcije i način života mogli su postojati samo u gradovima

  • danas, sve veće smanjivanje razlika između grada i sela – stajalište o odnosu grada i sela kao kontinuumu


Tri grupe relevantnih obilje ja za geografsko poimanje grada

Tri grupe relevantnih obilježja za geografsko poimanje grada:

  • socijalna (populacijsko-demografska)

  • funkcionalna

  • morfološka (fizionomska)

  • njihov uzročno-posljedični odnos


Geografska definicija grada

Geografska definicija grada

  • Grad je kompaktno izgrađeno veće naselje u čijim sekundarnim i tercijarnim djelatnostima radi veći dio aktivnog stanovništva i to ne samo za vlastite potrebe, nego i za potrebe stanovništva šireg prostora.


Formalni funkcionalni administrativni grad

Formalni, funkcionalni, administrativni grad

  • formalni grad – kompaktno izgrađen prostor s urbanim sadržajem

  • funkcionalni grad – kompaktno izgrađen prostor + urbanizirana i funkcionalno integrirana okolica

  • administrativni grad – dobio status grada administrativnim putem


Odnos formalnog i administrativnog grada

Odnos formalnog i administrativnog grada

  • često postoji razlika između formalnog i administrativnog grada


Urbanizacija

Urbanizacija

  • lat. urbs = grad

  • a) pojava i razvoj gradova – primarna urbanizacija

  • b) promjene u rurisu kojima se smanjuju razlike između grada i sela – sekundarna urbanizacija


Primarna i sekundarna urbanizacija

Primarna i sekundarna urbanizacija

  • primarna urbanizacija - postanak i razvoj formalnog grada  urbana područja s velikom koncentracijom stanovništva i gradskih aktivnosti

  • sekundarna urbanizacija – promjene kojima ruralne sredine pod utjecajem grada poprimaju urbana obilježja  urbanizirana područja


Stupanj urbanizacije

Stupanj urbanizacije

  • najčešće se mjeri udjelom gradskog u ukupnom stanovništvu

  • nedostatak: ne uzima se u obzir stanovništvo koje živi izvan gradskih međa, a radi u gradu i živi gradskim načinom života, kao ni stanovništvo koje živi i radi u urbaniziranim područjima


Stadiji urbanizacije

Stadiji urbanizacije

  • 1. predindustrijski (primarni)

  • 2. industrijski (sekundarni)

  • 3. postindustrijski (metropolitanski, tercijarni)


Stupanj i dinamika urbanizacije svijeta

Stupanj i dinamika urbanizacije svijeta

  • Većina gradova osnovana do 19. stoljeća, prije industrijske revolucije (u Europi u sr. vijeku, u Latinskoj Americi od 1521. do kraja 16. stoljeća, drugdje uglavnom u merkantilističkoj fazi)

  • Ipak, broj i udio gradskog stan. u ukupnom stan. svijeta neznatan sve do 20. st.


Urbana geografija

  • 1800. g.: u gradovima s 20 000 i više stan. - 2,4% uk. stan. svijeta (22 milijuna)

  • 1950: više od 20%

  • danas preko 50%


Urbana geografija

  • 1800: samo jedan milijunski grad

  • Osim velikih metropola moćnih država, gradovi su uglavnom bili mali

  • Do 19. stoljeća porast grad. stan. uglavnom uvjetovan podizanjem novih gradova, a nakon toga širenjem postojećih

  • Velika koncentracija stan. u gradove posljedica je industr. faze urbanizacije


Urbana geografija

  • Dinamika porasta gradskog stan. sve veća u odnosu na porast ukupnog svjetskog stanovništva


Urbana geografija

  • Dinamika porasta grad. st. u skladu je s općim stupnjem razvoja:

    • Sve do 1900. Europa ima najveći udio, nakon toga ju prestigle Australija i Amerika


Urbana geografija

  • Među slabije razvijenim dijelovima svijeta, Latinska Amerika se počela najranije pojačano urbanizirati: 1920. imala je 15% gradskog stan. (Azija 7%, Afrika 5%) – to je posljedica različitog društveno-ekon. razvoja uslijed ranije dekolonizacije i industrijalizacije

  • Od 1950-ih godina najjača urbanizacija Afrike


Urbana geografija

  • u drugoj polovici 20. st. u slabije razvijenim zemljama snažna imigracija sa sela u gradove (“ruralni egzodus”) + visoki prirodni priraštaj

  • posljedica:

    -veliki porast broja stan. u gradovima i stvaranje “divljih” naselja na njihovim rubovima


Urbana geografija

  • Razvijene zemlje – slabiji rast gradskog stanovništva

  • Uzrok:

    prestale su migracije selo-grad, nizak prirodni priraštaj, preseljavanje iz grada u rubne i prigradske zone  procesi decentralizacije


Urbana geografija

  • Porast stanovništva gradova s 500000 i više stanovnika (1920-1960. g.):

    • Svijet231%

    • Europa 60%

    • druge razvijene zemlje241%

    • slabije razvijene zemlje 861%


Urbanizacija hrvatske

Urbanizacija Hrvatske

  • Duga tradicija urbanog razvoja (od antike)

  • Unatoč tome, Hrvatska spada među najslabije urbanizirane europske zemlje

  • Razlozi:

    -slabiji intenzitet industrijske urbanizacije od 19. st.  dugo zadržan karakter agrarne zemlje, iako je postojala relativno gusta mreža malih gradova iz ranijih razdoblja  zaostajanje u gospodarskom razvoju i socijalnom prestrukturiraju

    -politički: Hrvatska je od 1102.-1991. bila u sastavu drugih državnih tvorevina pa se najveći gradovi razvijaju izvan nje


Dinamika urbanizacije

Dinamika urbanizacije

  • 1948: samo 25% stanovništva živjelo u gradovima

  • Pojačana industrijalizacija i urbanizacija tek od 1950-ih

  • Najdinamičnije između 1961. i 1981. (sa 32,6 na 52% gradskog stan.) – prosječni godišnji porast gradskog stan. više od 3%, a ukupnog ispod 1%)

  • Porast gradskog stanovništva uvjetovan snažnim preseljavanjem sa sela  posljedično smanjenje udjela poljoprivrednog stanovništva sa 63,4% (1948) na 15% (1981) te 9,1% (1991); danas oko 5%


Dinamika urbanizacije1

Dinamika urbanizacije

  • Nakon 1981. smanjena stopa rasta gradskog stanovništva zbog smanjenog ruralnog egzodusa, niskog prirodnog priraštaja i pojave dnevnih migracija zaposlenih i suburbanizacije te jačanja sekundarne urbanizacije

  • Preobrazba seoskih naselja: socio-ekonomska, fizionomska i funkcionalna  jače ili slabije urbanizirana naselja


Dinamika urbanizacije2

Dinamika urbanizacije

  • Između 1991. i 2001. smanjen broj stanovnika najvećih naselja; porast broja stanovnika u njihovim okolicama, posebno u satelitima  ulazak u tercijarnu fazu urbanizacije


Stupanj urbanizacije1

Stupanj urbanizacije

  • 1981: 47,8% gradskog stanovništva

  • 1991: 51,3%

  • 2001: 53,6%

  • Nejednaka urbanizacija po makroregijama

    • Riječka

    • Splitska

    • Zagrebačka

    • Osječka


Odre ivanje gradova u hrvatskoj 1961 i 1971 godine

Određivanje gradova u Hrvatskoj 1961. i 1971. godine

  • u bivšoj Jugoslaviji 1961. i 1971. naselja se izdvajala na bazi kombinacije veličine naselja i udjela nepoljoprivrednog stanovništva – tri tipa naselja: seoska, mješovita i gradska


Odre ivanje gradova 1961 i 1971 godine

Određivanje gradova 1961. i 1971. godine

  • status grada imala su naselja s više od 2000 stanovnika i s većim udjelom nepoljoprivrednog stanovništva

  • 1971: 103 grada


Odre ivanje gradova 1981 i 1991 godine

Određivanje gradova 1981. i 1991. godine

  • 1981. i 1991. napušten taj model – primjena isključivo admin. kriterija (određivanje statusa prepušteno samim općinama; nema više mješovitih)

  • 1981: 212 gradova, 1991: 204 grada (gotovo polovica s manje od 2000 st.)


Model izdvajanja gradova u hrvatskoj

Model izdvajanja gradova u Hrvatskoj

  • 1997. su gradska naselja izdvojena pomoću modela s četiri varijable


Gradovi u hrvatskoj

Gradovi u Hrvatskoj

  • 1991: 117 gradova (1,7% od svih naselja) s ukupno 2 452 453 st. (51,3% od uk. stan.)


Gradovi u hrvatskoj1

Gradovi u Hrvatskoj

  • 2001. (po prethodnim kriterijima): 139 gradova s uk. 2.393.746 st. (53,9%)

  • nedostatak većih gradova (samo 3 iznad 100 000 stanovnika)

  • nepravilan red veličine gradova

  • prevlast malih naselja i disperzne naseljenosti (više od 6500 naselja)


Urbana geografija

  • Model diferencijacije urbanih, ruralnih i prijelaznih naselja u Republici Hrvatskoj, Metodološke upute 67, DZS RH, 2011.

  • 4 varijable:

    1. upravni status naselja (sjedište upr. grada)

    2. veličina naselja (broj stanovnika)

    3. soc.ek. struktura stan. i funkcija rada naselja (udio zap. mještana koji rade u mjestu stanovanja u sek. i terc. sektoru)

    4. morf.-fizion. obilježja naselja (udio nepoljopr. kuć.)


Urbana geografija

  • Urbanim (gradskim) naseljima smatraju se:

    • 1. sva naselja sjedišta upr. gradova

    • 2. sva naselja s više od 10000 stan.

    • 3. naselja od 5000-9999 st. s 25% i više zaposl. u naselju stanovanja, i to u sek. i terc. djel. (u odnosu na uk. broj zaposl. stan. naselja)

    • 4. naselja od 2000-4999 st. s 25% i više zaposl. u naselju stanovanja, i to u sek. i terc. djel. (u odnosu na uk. broj zaposl. stan. naselja) te s udjelom nepolj. kućanstava od 50% i više


Urbana geografija

  • primjena tog modela za popis 2001. (s uvažavanjem naknadno proglašenih upr. gradova:

    • 143 grada s 2.379.047 st. (53,6% uk. St. RH)


Urbana geografija

Hvala na pažnji!


  • Login