Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 80

Mniejszości narodowe w POWIECIE WOŁOMIŃSKIm PowerPoint PPT Presentation


  • 145 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Mniejszości narodowe w POWIECIE WOŁOMIŃSKIm. Gimnazjum im. Jana Pawła II w Duczkach Projekt realizowany przez Michała Szymańskiego ucznia klasy III d pod opieką Barbary Napiórkowskiej. S p i s t r e ś c i. Terminy związane z mniejszościami narodowymi i ich wyjaśnienia.

Download Presentation

Mniejszości narodowe w POWIECIE WOŁOMIŃSKIm

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Mniejszoci narodowe w POWIECIE WOOMISKIm

Gimnazjum im. Jana Pawa II w Duczkach

Projekt realizowany przez Michaa Szymaskiego ucznia klasy III d

pod opiek Barbary Napirkowskiej


S p i s t r e c i

S p i s t r e c i

  • Terminy zwizane z mniejszociami narodowymi i ich wyjanienia

  • Losy mniejszoci narodowych w powiecie woomiskim

  • ydzi

  • Niemcy

  • Dokumenty regulujce prawn sytuacj osb nalecych do mniejszoci narodowych

  • Przedstawiciele mniejszoci narodowych

  • Cmentarz ydowski w Woominie

  • W poszukiwaniu ladw niemieckich

  • Strojeydowskie


Terminy zwi zane z mniejszo ciami narodowymi i ich wyja nienia

Terminy zwizane z mniejszociami narodowymi i ich wyjanienia

mniejszo narodowa grupa ludzi o narodowoci innej ni ludno dominujca na terenie danego pastwa; jej przedstawiciele najczciej dbaj o zachowanie wasnych zwyczajw, kultury, jzyka oraz tradycji

Polonia Polacy mieszkajcy stale poza granicami Polski

diaspora rozproszenie jakiej narodowoci wrd innej

ksenofobia uprzedzenie, niech, nienawi wobec czonkw innych narodw

asymilacja przyswojenie tradycji, zwyczajw, kultury innego narodu; upodobnienie si do innej nacji

nacja nard


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

patriotyzm postawa czowieka, ktry kocha swoj ojczyzn, jest do niej przywizany i gotowy, by si powici dla wasnego narodu; patrioci szanuj inne narody

nacjonalizm postawa czowieka, wedug ktrego naley podporzdkowa interesy obywateli sprawom narodu; nacjonalici wywyszaj swoj nacj oraz nie dostrzegaj wasnych wad narodowych; czasami wie si to z niechci do innych narodw

szowinizm forma skrajnego nacjonalizmu; szowinici nienawidz innych narodw i gardz nimi; uwaaj swoj nacj za najlepsz na wiecie

kosmopolityzm przeciwiestwo patriotyzmu; kosmopolici twierdz, e ich ojczyzn jest cay wiat i czsto maj pogardliwy stosunek do kultury i tradycji swojego i innych narodw


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

ojczyzna kraj, z ktrym czowiek jest silnie zwizany emocjonalnie, odczuwa bliski zwizek z takim krajem; najczciej jest to kraj urodzenia, zamieszkania lub miejsce pochodzenia przodkw

nard trwaa, odrbna wsplnota ludzi zwizanych wspln histori, kultur i terytorium, a czsto i jzykiem


Y d z i

y d z i

  • antysemityzm uprzedzenie, niech, nienawi wobec ydw

  • syjonizm nacjonalizm ydowski

  • kirkut cmentarz ydowski

  • synagoga (bonica) ydowski dom modlitwy

  • judaizm (mozaizm) religia narodowa ydw

  • jarmuka - nakrycie gowy noszone przez ydw, okrywajce wosy i szczyt gowy


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Holocaust ludobjstwo ydw w czasie II wojny wiatowej dokonane przez nazistw

  • obrzezanie - zabieg usunicia niektrych fragmentw zewntrznych narzdw pciowych mczyzny, tradycyjnie stosowany przez niektrych ydw

  • Izrael kraj ojczysty dla ydw

  • jidysz jzyk powstay z poczenia hebrajskiego i niemieckiego z elementami sowiaszczyzny i romaszczyzny; jzyk uywany przez ydw europejskich i amerykaskich

  • maca tradycyjny placek ydowski


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Pascha - wito ydowskie obchodzone na pamitk wyzwolenia Izraelitw z niewoli egipskiej

  • Tora (picioksig) - pi pierwszych ksig Biblii; najwaniejszy tekst objawiony judaizmu

  • Talmud ydowska ksiga bdca komentarzem do Tory

  • pejsy - dugie pasma wosw wyrastajcych ze skroni, noszone przez wyznawcw tradycyjnego judaizmu


M u z u m a n i e

M u z u m a n i e

  • islam religia wyznawana przez muzumanw

  • Mahomet gwny prorok islamu

  • meczet muzumaski dom modlitwy

  • minaret - wysoka, zwykle smuka wiea stawiana przy meczecie, z ktrej muezin nawouje wiernych do modlitwy

  • mizar (zire) cmentarz muzumaski

  • Koran wita ksiga dla wyznawcw islamu


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Ramadan - dziewity miesic kalendarza muzumaskiego, w trakcie ktrego muzumaninowi nie wolno je ani pi midzy wschodem i zachodem soca

  • dihad - wszelkie starania podejmowane w imi szerzenia i umacniania islam, np. walki zbrojne

  • hidra ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny w 622r.; pocztek arabskiej rachuby czasu

  • Al-Kaaba witynia i sanktuarium w Mekce; najwaniejsze miejsce wite islamu


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Hadar Czarny Kamie wbudowany na wysokoci 1,5 metra w poudniowo-wschodnim naroniku wityni Kaaba w Mekce; najwiksza wito muzumanw

  • saum post w islamie

  • iftar pierwszy posiek, ktry spoywa muzumanin po zachodzie soca w okresie postu ramadan

  • suhur - ostatni posiek, ktry wolno spoy muzumaninowi przed witem w okresie postu ramadan


Losy mniejszo ci narodowych w powiecie wo omi skim

Losy mniejszoci narodowych w powiecie woomiskim

ydzi

ydzi od dawna zwizani s z Woominem. Przed II wojn wiatow osoby o ydowskim pochodzeniu stanowi prawie poow mieszkacw miasta. Przeom XIX i XX w. spowodowa napyw ydw do Woomina, gdy to miasto przeksztacio si w orodek przemysowy.

  • Pracowali oni gwnie jako:

  • szewcy,

    • krawcy,

      • handlowcy,

        • prawnicy

          • lekarze.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Wyznawcy Mojesza pacili wwczas najwiksze podatki. Judaici nie byli przewanie bogaci, niektrzy nawet cierpieli bied. ydzi nie stronili od polityki, wrcz przeciwnie, podczas wojny polsko-bolszewickiej wielu z nich sympatyzowao si z Armi Czerwon. Aktywnie uczestniczyli w wyborach samorzdowych w Radzie Miejskiej w 1919r. zasiadao 9 ydowskich obywateli miasta na 24-osobowej Radzie.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Obok lekarzy i nauczycieli potn grup inteligencji ydowskiej stanowili

  • waciciele hut,

  • fabryk ek elaznych

  • adwokaci.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Jedno z kin woomiskich Oaza obecnie w tym budynku jest Biblioteka Pedagogiczna naleao do bardzo bogatego Nasfetera. Prawie caa ulica Kocielna byo domen handlu i rzemiosa ydowskiego: znajdowaa si tutaj wytwrnia zabawek Raj, dwie ydwki sprzedaway materiay okciowe.

W latach trzydziestych XX wieku przy obecnej ulicy Moniuszki i Legionw mieci si cheder, czyli maa szkka dla chopcw ydowskich. Niedaleko od tej szkoy miecia si rytualna ubojnia. Przy ulicy Warszawskiej odnale byo mona ma pracowni krawieck. Tutaj zatrudnienie znajdoway cae rodziny ydowskie. Judaici mieszkali gwnie w kilkupitrowych kamienicach przy gwnych ulicach.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Niestety, lata spokojnego przedwojennego ycia ydw w powiecie woomiskim, jak i w caej Polsce dobiegy koca. II wojna wiatowa przyniosa zagad ludzkoci. 14 wrzenia 1939r. Niemcy zajli Woomin i okoliczne wioski. Teren Woomina zosta wczony do dystryktu warszawskiego.

W Radzyminie utworzono land-komisariat. Porzdku w powiecie pilnowaa andarmeria, tzw. blacharze. W listopadzie 1939r. zaczto wprowadza ustawy antyydowskie. ydzi odtd musieli mie na swoich rkawach biae opaski z szecioramienn gwiazd Dawida. Zakady i sklepy ydowskie otrzymay napis JudischeshGeschaft z gwiazd Dawida.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Zakazano judaistom

  • podry pocigiem,

  • opuszczania miasta bez zezwolenia,

  • pracowania w kluczowych gaziach przemysu i administracji

  • posiadania zota i biuterii.

Bonic znajdujc si przy ulicy 11 listopada (obecnie park) zniszczono.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Nazici utworzyli getto, ktre obejmowao obszary od przejazdu kolejowego, wzdu torw kolejowych przy ulicy Wilsona do Kobyki, do ulicy Wsplnej dalej drog z Kobyki do Woomina (obecnie szosa warszawska), nastpnie do ulicy Wiejskiej, ulicy Glinki, Cementow do przejazdu w Woominie.

Rozpoczy si przesiedlenia ludnoci ydowskiej do getta, ktre zostao ogrodzone dwumetrowym drutem kolczastym.

Mieszkacy okolic byli jedynymi wiadkami okrutnych wydarze.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

W kadym tygodniu Niemcy dokonywali przegldu getta. andarmeria dokonywaa apanek ludzi wychodzcych zza drutw. Schwytanych zabijano na miejscu. Olbrzymi gd panowa dzielnicy ydowskiej. Du pomoc wykazali si ssiedzi getta, dajc ydom niezbdne rodki do ycia.

Ostatecznie getto zlikwidowano w padzierniku 1942r.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Chorych, starcw i niedonych zabijano na miejscu. Mczyzn oddzielano od rodzin, kazano im klcze. Kobiety i dzieci stay osobno. W godzinach popoudniowych bez ywnoci i wody wpdzono ydw do wagonw pocigu na stacji kolejowej w Radzyminie i wywieziono do Treblinki, gdzie zginli w obozie koncentracyjnym. Opustoszae getto zostao zrabowane przez nazistw. Niemcy zaczli przeszukiwa okoliczne miejscowoci. Ukrytych ydw mordowano od razu.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

I tak oto z wielotysicznej spoecznoci ydowskiej z powiatu woomiskiego po II wojnie wiatowej

zostao obecnie kilkadziesit wyznawcw Mojesza.


N i e m c y

N i e m c y

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795r. tereny powiatu woomiskiego znalazy si w zaborze austriackim.

W Jadowie i jego okolicach znajdoway si dawne krlewszczyzny. Rzd austriacki chcia je szybko sprzeda, ale nie znalaz nabywcy. Pozwala jednak osiedla si na tych obszarach osadnikom z Niemiec.

Take do Radzymina przybywao wielu Niemcw.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Powstaway liczne kolonie niemieckie w gminach:

  • Strachwka,

    • Radzymin,

      • Rczaje,

        • Zabrodzie.

          Stanisaw Kostka Zamoyski, waciciel Jadowa, Rczajw i dziesiciu pobliskich wsi, sprowadzi osadnikw zza Odry, ktrzy cechowali si wysz kultur roln ni Polacy. Dziki temu oywia si gospodarka na wsi. Za czasw Andrzeja Zamoyskiego (1800-1874), syna Stanisawa, powstay Rczaje Niemieckie (obecnie Rczaje Nowe).


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Budowa kolei elaznej

WARSZAWA-PETERSBURG przyczynia si do intensyfikacji kolonizacji ziem powiatu woomiskiego.

Wielu Niemcw pracowao na kolei jako:

  • drnicy,

    • zwiadowcy.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

W 1869r. w pobliu Radzymina powsta pierwszy dom modlitwy dla ewangelikw.

Budowla zostaa w caoci sfinansowana przez osadnikw niemieckich. Nastpnie ze skadek wiernych wybudowano jeszcze domy modlitwy w Rczajach, Kicinach, Rozalinie.

witynia znajdujca si w pobliu Radzymina funkcjonowaa do II wojny wiatowej, pniej zostaa rozebrana.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Przy kadym zborze istniaa szkoa dla Niemcw, do ktrej mogy uczszcza rwnie dzieci katolickie.

Niedaleko od domw modlitw powstaway cmentarze.

Najwikszy, zaoony na poudniowy-zachd od Radzymina, obejmowa obszar ponad 2500 metrw kwadratowych. Pozostaoci po cmentarzu istniej do dzi w Radzyminie.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Swoj odrbno kulturow niemieccy osadnicy podkrelali w architekturze.

Mimo e ich domy nieznacznie si rniy od tych radzymiskich, to odstpy midzy mieszkaniami byy due, nieregularne.

Chronio to przed rozpowszechnianiem si poarw.

Z czasem Polacy zaczli naladowa Niemcw.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Niemcy rzadko nosili proste, jednoczciowe stroje.

Zazwyczaj byli ubrani w granatowe lub szare surduty, na ktre zakadali paszcze z pelerynami. Zim nosili kouch wkadany pod paszcz i czapk z daszkiem.

Kobiety natomiast ubieray si w kaftany i chusty, a na gow wkaday czepce. Nosiy dugie spdnice uszyte z weny lub perkalu.

Osadnicy zza Odry jedli proste potrawy, np. barszcz czy kasz z mlekiem. Lubili, podobnie jak Polacy, pi alkohol.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Ich ulubionym napojem byo

p i w o b a w a r s k i e,

ktre znale mona byo w nielicznych karczmach, gdy ludno polska nie pia go (wysoka cena i niska zawarto alkoholu).

Wszelkie zabawy i uroczystoci obchodzono cicho i skromnie.

Na chrzciny czy wesela zapraszano tylko najblisz rodzin.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Niemcy rzadko chodzili do lekarza lub felczera. Najczciej leczyli si sami. Niska opieka medyczna powodowaa, e rednia wieku niemieckiego osadnika wynosia jedynie ponad 20 lat. Z drugiej strony, najwikszym uznaniem mieszkacw powiatu woomiskiego w dziedzinie medycyny cieszyli si wanie Niemcy. Kolki, ble czy zamania leczono medycyna niekonwencjonaln z rnym skutkiem.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

W Woominie take mieszkali Niemcw.

W 1794r. zakupi wczesn wie niemiecki i ewangelicki patrycjusz Wawrzyniec Meyer.

Tam te wybudowa dwr.

Po jego mierci Woomin sta si wasnoci syna Kazimierza, ktry unowoczeni lokaln gospodark.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

W 1867r. sprzedano Woomin w rce pastwa Schoenman, ktrzy z powodw finansowych odsprzedali ziemie Eherstaedtom.

Gustaw Granzowdzierawi od nich grunty.

Granzow chcia zaoy zakady wkiennicze.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

W XIX w. niewielu byo Niemcw w Woominie.

Po wybudowaniu przystanku kolejowego we wsi w 1862r. to wanie Niemcy tam pracowali.

W czasie I wojny wiatowej gospodarka Woomina zostaa zrujnowana.

Po odzyskaniu niepodlegoci nadano wsi prawa miejskie.

W miecie nie byo cmentarza dla ewangelikw (nekropolia bya w planach), ale za to istnia dom modlitwy baptystw przy ulicy Sowackiego 12.

Po II wojnie wiatowej ludzi innej narodowoci pozostao bardzo niewielu.


Dokumenty reguluj ce prawn sytuacj mniejszo ci narodowych

Dokumenty regulujce prawn sytuacj mniejszoci narodowych


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

Konstytucja III Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. reguluje prawa mniejszoci narodowych

Rozdzia II Wolnoci, prawa i obowizki czowieka i obywatela

Art. 35.

1.Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim nalecym do mniejszoci narodowych i etnicznych wolno zachowania i rozwoju wasnego jzyka, zachowania obyczajw i tradycji oraz rozwoju wasnej kultury.

2.Mniejszoci narodowe i etniczne maj prawo do tworzenia wasnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji sucych ochronie tosamoci religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczcych ich tosamoci kulturowej.


Przedstawiciele mniejszo ci narodowych

Przedstawiciele mniejszoci narodowych

Wiera Gran

Jerzy Surowcew

Jerzy Lipman

Zachariasz Frank

Franciszek Wodiczko


Wiera gran

Wiera Gran


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Wiera Gran (naprawd Weronika Grinberg) urodzia si 20 kwietnia 1918 r. na Biaorusi. W Woominie artystka zamieszkaa w 1919 r. w kamienicy przy ulicy Warszawskiej 11 (obecnie 13). Po latach mwia, e na balkonie tej kamienicy z widokiem na tory kolejowe spdzia dziecistwo. Uczya si w Szkole Powszechnej nr 2 (eskiej). W 1933 r. rodzina Grinbergw przeprowadzia si do Warszawy. Wiera Gran jest znana jako te jako Sylwia Grin, a potem - Sylwia Gran. Wystpowaa w kawiarniach i nocnych lokalach muzycznych, m.in. Paradise przy Nowym wiecie i Cafe Vogue przy Zotej. Przed wojn ukazao si okoo 40 nagra pytowych Wiery, gwnie sentymentalne tanga i walce angielskie m.in.: Jedynie serce matki, O tobie mog tylko marzy, Tango notturno, Portugalia, List, Co nic. Wystpia take w filmie Bezdomni w 1939 r. nakrconym w jzyku jidysz. Zmara w Paryu 19 listopada 2007 r.


Jerzy surowcew

Jerzy Surowcew


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Jerzy Surowcew urodzi si 26 listopada 1892 r. w Kijowie na Ukrainie. Mwi o sobie, e jest Polakiem wyznania prawosawnego. W Woominie osiedli si w 1921 r. Zamieszka w domu przy ulicy Orwida 1, utrzymywa si z produkcji galanterii artystycznej. Bra czynny udzia w yciu religijnym woomiskiej parafii prawosawnej. Podczas II wojny wiatowej w 1942 r. zosta wywieziony wraz z on Joann i synem Jerzym na przymusowe roboty do Niemiec. Po wojnie Surowcew senior wrci do Woomina. W 1945 r. zamieszka na Grkach, przy ulicy Wacawa Nakowskiego 17. Dom nad kami by wwczas domem komunalnym. Jerzy Surowcew zmar w Woominie 12 lipca 1976 r. Mia 84 lata.


Jerzy lipman

Jerzy Lipman


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Jerzy Lipman urodzi si 10 kwietnia 1922r. W Brzeciu nad Bugiem. By najmodszym dzieckiem dyrektora huty szka w Woominie. Jego ojciec aktywnie uczestniczy w yciu publicznym jako radny miejski i czonek PPS. Rocznik 1922 to pokolenie szczeglnie okrutnie dowiadczone w czasie wojny. Lipman cudem wyrwa si z getta woomiskiego, przey ciki obz w Izabelinie. W przebraniu niemieckiego oficera kry pocigami po caej Europie, zdobywajc w ten sposb m. in. bro dla polskiego podziemia, w ktrym dziaaa jego starsza siostra Zosia. By wybitnym operatorem filmowym, wsppracowa m.in. z Andrzejem Wajd, Romanem Polaskim czy Jerzym Hoffmanem. Zmar 11 listopada 1983 r. w Londynie.


Zachariasz frank

Zachariasz Frank

  • Zachariasz Frank urodzi si 15 wrzenia 1890 r. w Warszawie. Osiedli si w Woominie w maju 1922 r. Zamieszka w drewnianym domu przy ulicy Sienkiewicza 24, gdzie rozpocz prywatn praktyk lekarsk. Wkrtce sta si znanym i szanowanym w miecieinternist. Leczy z oddaniem kilka pokole Woominian, a wdziczni pacjenci darzyli go zaufaniem i szacunkiem. 27 maja 1934 r. zosta wybrany do Rady Miejskiej. W okresie okupacji niemieckiej, zamknity w woomiskim getcie, wychodzi stamtd w nocy, naraajc wasne ycie, aby nie pomoc chorym. Zmar 1 listopada 1957 r., w wieku 67 lat.


Franciszek wodiczko

Franciszek Wodiczko

  • Franciszek Wodiczko urodzi si16 wrzenia (lub 18 wrzenia) 1882 r. w Zamociu w powiecie lubelskim. Przez cae ycie zawodowe Franciszek Wodiczko by urzdnikiem. W 1941 r. zosta zatrudniony w Zarzdzie Miejskim w Woominie (wwczas DieStadtvewaltunginWolominkreisWarschau) jako referent przemysowy. Ju po wojnie by pracownikiem Urzdu Stanu Cywilnego w Woominie, a 17 lipca 1946 r. otrzyma nominacj na stanowisko Sekretarza Zarzdu Miejskiego. W Woominie Franciszek Wodiczko by sekretarzem Zarzdu Ochotniczej Stray Poarnej i kapelmistrzem orkiestry OSP. Franciszek Wodiczko zmar 17 grudnia 1950 r. w Woominie, w wieku 68 lat.


Cmentarz ydowski w wo ominie

Cmentarz ydowski w Woominie

  • Cmentarz ydowski w Woominie to miejsce zapomniane. Na jego temat trudno znale jakiekolwiek opracowania historyczne i nawet Gmina ydowska w Warszawie w zoonym 2005 r. wniosku restytucyjnym podobno nie potrafia precyzyjnie okreli jego lokalizacji. Nekropolia znajduje si przy ul. Andersa, dawniej zwanej ul lep.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Dzi cmentarz w Woominie naley do najbardziej zdewastowanych nekropolii ydowskich w skali caego kraju. Przez jego poronity krzakami teren przechodz polne drogi, stanowi on nieoficjalne wysypisko mieci i gruzu. Konieczne jest podjcie dziaa na rzecz uporzdkowania nekropolii oraz wzniesienia w tym miejscu stosownego pomnika.


W poszukiwaniu lad w niemieckich

W poszukiwaniu ladw niemieckich

  • czyli wyniki ledztwa w postaci zdj


Stroje ydowskie

Stroje ydowskie

  • Strj mski


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Codziennystrjydanie byzbytbogaty, co wizao si zarwno z zasadami religijnymi, jak rwnie z codziennymizajciami.

  • W XVIII wiekuydziczstoubieralisi w upany, delie, kiereje i szuby podbite poledniejszymi skrami, rzadko w kontusze. Chtnienosilitake ubir polski ze wzgldu najego dugoifadzisto, rozrnianojednakupanpolskiiydowski, prawdopodobniezewzgldu na rodzaj i barwmateriau. W XIX wiekuydziwyrnialisi na ulicach miast czarnym paszczem, zwanymkapotlub chaatem i czarnym kapeluszem z szerokim rondem.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Chaat to duga szata, z szalowym konierzem, z wszytymi po bokach kieszeniami, zapinana z przodu na guziki obcignitemateriaem, najczciejuszyta z atasu lub aksamitu w ciemnych kolorach: granatowym, czarnym lub szarym. Na chaat, wychodzc z domu, yd nakadakaftan, czyli dugi do kostek rodzaj paszcza o prostym kroju, dopasowany do sylwetki. Kaftan zapinany by z przodu na dwa rzdyguzikwobcignitychmateriaem, pobokachmia wszyte kieszenie, z przodu konierz z klapami. Kaftan zimowy byocieplany.

  • Chaat lubkaftanprzewizywanopasem. Uywano dwch rodzajw pasw: plecionych i z materiau. Ta czubioruszczeglneznaczeniemiaa dla chasydw, wierzyli oni bowiem, i pas oddzielagrn bosk poowciaa oddolnejpoowy animalistycznej. cile przestrzegalioniobowizkuzakadania pasa do modlitwy, nauki i posikw.

  • Drugirodzajpasw uywanychprzezydw to pasy uszyte z tkanin wzorzystych lub gadkich, haftowanych i aplikowanych, zapinane na klamry.

  • Na wzrmodymieszczaskiejnoszonospodnie. Pocztkowo byy to sigajce do kolan pludry, ktre stopniowo wyparte zostay w XIX wieku przez dugiespodnie. Nogimusiay by cakowiciezakrytedlategozakadanoskarpety, lubpoczochy do kolan. Noszono wysokie buty skrzane z cholewami, paskiepbuty bez obcasw, oraz buty zwane kamaszami.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • W szabatiwita mczynizakadalistrojeozdobniejsze, dugieczarne, jedwabne paszcze zwane bekiesz, na gownatomiastokrgczapkuszyt z aksamitu, obszytfutremzwierzcym sobolowym lub lisim, zwanstreimel. Modsi mczyniczsto nosili kaszkiety. Najbardziej wyrafinowane i ozdobne stroje uywanowychodzc do synagogi, a szczeglnie bogate w wita. Mczyni w tym czasie zakadalina gowyjarmuki z wzorzystych tkanin broszowanych lub bogato haftowane. Przez ortodoksyjnych ydwjarmuka noszona bya stale, w domu, na ulicy i w synagodze, bez wzgldu na uywanierwnoczenieinnegonakrycia gowy. W czasiewit lubwychodzc do synagogizakadanojarmukbogatohaftowan, czstodekorowankoronkszychow. Czasem kade z plodrbniezdobionohaftem, zotymi i srebrnymi cekinami, blaszkami i poyskliwnicimetalow. W witanoszonorwniewysokienakrycie gowy z filcu lub sukna z szerokfutrzanopuszk, zwanekopakiem.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • W trakcie modlitwy w synagodze mczynizakadalina gowtaes, prostoktnybiay szal z symbolicznymi pasami koloru granatowego (kolor pokolenia Judy) lub czarnymi. W czterech rogach taesuprzecignite szgodnie z nakazemmojeszowymnitkicyces. Taes szyto z jednorodnego materiau wenylubjedwabiu ydwobowizywabowiemzakazczeniaze sobkilkugatunkwprzdzy. rodkowczszalazazwyczajzdobionoatar, pasemrnej dugociiszerokoci wykonanym z koronki srebrnej, zotej, lub bogato haftowanym. Do wykonania atar uywano blaszki srebrnej (czasem zoconej) lub stopw srebra z miedzi o rnejzawartoci szlachetnego kruszcu. Cena takiej ataryksztatowaa sioczywicie w zalenociodzawartoci czystego srebra. Na posiadanie takiej atary do taesasta byo jedynie najbogatszych. Biedacy zadowalali sitaesembezadnychozdb.

  • Taesy due suyy do sprawowania modlitwy, natomiast taesy mae noszononabielinie jako rodzaj kaftanika speniajc rwnoczeniefunkcjmnemoniczn.

  • W witecznydzieJomKipur, idc do synagogiydzizakadali do kitla jedwabnego lub pciennegodekoracyjnykonierz, bogatohaftowanynici zot, srebrn, przdzjedwabn, bajorkiem i cekinami, czasem z koronki wykonanej technik szpanierarbajt.


Str j kobiecy

Strj kobiecy

  • Ambroy Grabowski zapisa w swoichpamitnikach, jakubranechodziy ydwki w Krakowie w wieku XVIII: Gdym w 1797 roku do Krakowa przyby [...] ydwkizamne nosiy na gowachbiae przecierado spite pod brodiwisiao do samej ziemi, na gowienosiy bindy perowe. Modszezarzuciy to ubranie i od 15 lat ubierajsijakchrzecijanki, szale, chustki, suknie, szlafroczki, czepeczki z kwiatw, nie rnisistrojemod dam krakowskich.

  • Takwic ubirydwkiniernisi zasadniczo od ubioru mieszczanki, skadasi ze spdnicy, fartucha, bluzki, gorsetu lub sukni oraz w przypadku matek czepca. Wyrnikstanowiy napiernikinaczek.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Napiernik, zwanyrwniezak to oddzielny przd stanika kobiecego, ktry zasaniarozciciebluzki. Zakszyto z prostoktatkaniny, wycitejpokrgo u gry z doszytymi dwiema tasiemki lub wstkami sucymi do zawizywania na karku pod konierzykiem. Dzakoczony byniedekorowanymprostoktnympasemmateriau wkadanym za pasek spdnicy. Czstokobietyzakaday zaniego rce (traktujc go jako rodzaj kieszeni lub raczej mufki std jegonazwa). Zakidekorowanoczstonapodkadzie z tkanin: adamaszku, brokatu, zotogowia, aksamitu, stanowicych to haftowanenici zot, srebrn, bajorkiem, cekinami i blaszkami. Dominoway motywyrolinne i geometryczne. Boki okolone byy naszytkoronkformowan w technice szpanierarbajt, zotlubsrebrn. Abyuplastyczninaszywannatkaninkoronkszychowczstoprzytwierdzano jnapodkadzie z waty, pakuw lub skrawkw tkaniny. Niektre bogatsze napiernikiobszywanokoronkklockowze zotych, cienkichnici. Sporzdzanorwnienapiernikiwycznie z tkaniny, bez dodatkowych elementw dekoracyjnych.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Na gowydwkazakadaa naczek. Zazwyczaj bya to bogato haftowana zotlubsrebrnnicimetalowiperekami opaska z tkaniny atasowej, aksamitnej, taftowej, czasem z naszytkoronkklockowlubkoronkrobiontechnik szpanierarbajt, z dwoma tasiemkami lub wstkami do zawizywania. Naczeknosiy gwniepanny. Kobietyzamne czasemzakaday dekoracyjnynaczeknaczepki atasowelubperuki.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Po lubie, pobone kobietycinay wosyizakryway gowy. Uywanornychnakry. Najpopularniejszym i najbardziej dekoracyjnym by czepiec, z czasem symbol kobiety zamnej, ktra zgodnie z obyczajem nakrywaa ca gow. Czepce szyto z tkanin atasowych, nocne z batystowych, witeczneza z tkanin jedwabnych broszowanych, brokatw i aksamitw, czsto cae pokrywane byy haftem, cekinami lub bajorkiem, perami, blaszkamiobszywanekoronkszychow. Czepek noszono stale, skromniejszy na co dzie, odwitastrojniejszy, inny uywano na noc do spania. Chasydki po obciciu woswnosiy na gowieczepce z naoonymnaczkiemiperuczkuformowan z tkaniny w kolorach brzowymlubczarnym, naladujcloki wosw.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Wanymelementemstrojuydwki byfartuchzakadanynaspdnic. Bogatszeydwkinosiy fartuchy uszyte z droszych tkanin jedwabnych lub z batystu, zdobione aplikacjami z aksamitu, haftami i koronkami. Uboszemiay fartuchy z cyc, tkanin wenianychlubbawenianych, mao dekoracyjnych. Fartuchspeniarwniefunkcjsymboliczn, podobn do tej, jakspenia pas, oddzielajc odsiebieczciciaa, grn bosk inatchnion, od dolnej ludzkiej. Nawet wwczas, gdy fartuch wyszed z modypobone ydwkinosiy go pod spdnic. Byrwniesymbolemskromnoci (podobniejakzaka), wierzono w jego magicznmocoraz w to, e chronikobietprzed zymiduchami.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Biedniejszeydwki z maychmiasteczekczstozakaday spdnice i fartuchy drukowane, nazywane nieraz malowankami; okreleniewskazujena to, e musiay bybardzokolorowe. Rzemielnicyydowscysamitrudnilisi farbowaniem i drukiem tkanin bawenianych, ktrenastpnie sprzedawali na targach. Fartuch w ubiorze kobiecym pocztkowopenirolodziey ochronnej, potem w ubiorze ydowskimstasi elementem dekoracyjnym, z czasem magicznym.

  • Znane steprzykadyzapoyczeelementwubioruydowskiego do ubiorwmieszczaskich.


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • Prezentacja odbya si w szkole w dniu prezentacji projektw edukacyjnych dla klas drugich, za odczyt i prezentacja dla klas III gimnazjum.


Bibliografia

Bibliografia

  • Konstytucja IIIRP

  • Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszociach narodowych i etnicznych oraz o jzyku regionalnym

  • Tomaszewski J., bikowski A. ydzi w Polsce. Dzieje i kultura leksykon

  • sejm.gov.pl

  • wikipedia.org.pl

  • jewishsphere.com

  • W poszukiwaniu ladw niemieckich osadnikw w powiecie woomiskim pod redakcj Beaty Lewickiej i Magdaleny Rozbickiej, Leszek Podhorodecki


Mniejszo ci narodowe w powiecie wo omi skim

  • ydzi w yciu publicznym Woomina w czasach II Rzeczypospolitej, Krystyna Kwapiszewska

  • Woomiscy ydzi, Tadeusz Kielak Tragiczne losy ludnoci ydowskiej w Woominie w latach 1939-1943

  • teksty Marzeny Kubacz, Agaty Bochenek, Anny Laskowskiej i Danuty Michalik Muzeum Zofii Nakowskiej

  • opisy Majera Baabana

  • kirkuty.xip.pl/wolomin.htm

  • http://www.mywolomin.pl/?a=a&i=114

  • Dzi i jutro. Wiedza o spoeczestwie cz I, Iwona Janicka, Aleksandra Kucia, Tomasz Makowski

  • Roczniki woomiskie

  • http://kultura-zydowska.blogspot.com/2010/03/swieta-zydowskie.html


Dzi kuj za uwag

Dzikuj za uwag


  • Login