บทที่
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 113

บทที่ 6 การสืบค้นสารสนเทศ PowerPoint PPT Presentation


  • 185 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

บทที่ 6 การสืบค้นสารสนเทศ. อ. ธนพรรณ กุลจันทร์. บัตรรายการ vs ห้องสมุดออนไลน์. ค้นหาสารสนเทศในห้องสมุด  รายการห้องสมุด ( Library Catalog) ให้รายละเอียดของทรัพยากรสารสนเทศประเภทต่างๆ เช่น ผู้แต่ง ชื่อเรื่อง ปีที่พิมพ์ สถานที่พิมพ์ สำนักพิมพ์ คำค้น

Download Presentation

บทที่ 6 การสืบค้นสารสนเทศ

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


6

บทที่ 6 การสืบค้นสารสนเทศ

อ. ธนพรรณ กุลจันทร์


6

บัตรรายการ vs ห้องสมุดออนไลน์

ค้นหาสารสนเทศในห้องสมุด  รายการห้องสมุด

(Library Catalog)

ให้รายละเอียดของทรัพยากรสารสนเทศประเภทต่างๆเช่น ผู้แต่ง ชื่อเรื่อง ปีที่พิมพ์ สถานที่พิมพ์ สำนักพิมพ์ คำค้น

  • เดิม: บัตรรายการ

  • ปัจจุบัน: รายการห้องสมุดออนไลน์ (Online Public Access Catalog) เรียกย่อๆ ว่า OPAC


6

ตัวอย่าง


6

จากสิ่งพิมพ์สู่อิเล็กทรอนิกส์ และอินเทอร์เน็ต

Printed  Nonprinted (Electronic)

ได้แก่

  • หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (e-Book)

  • บทความอิเล็กทรอนิกส์ (e-Article)

  • วารสารอิเล็กทรอนิกส์ (e-Journal)

    เนื่องจากมี Internet  เก็บข้อมูลได้มาก

    ระดับ Gigabyte(GB) และ Terabyte (TB)

    การค้นต้องใช้ โปรแกรมค้นหา (Search Engine)


6

จากสิ่งพิมพ์สู่อิเล็กทรอนิกส์ และอินเทอร์เน็ต

Reader

  • Computer

  • Reading device / e-book reader (ex. Kindle)

  • Mobile ex. iPOD, PDA และ Pocket PC


6

จากสิ่งพิมพ์สู่อิเล็กทรอนิกส์ และอินเทอร์เน็ต

การค้นฐานข้อมูล

  • การค้นสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ เช่น ฐานข้อมูลห้องสมุด ฐานข้อมูลเชิงพาณิชย์ และโปรแกรมค้นหา

  • ต้องการทักษะการค้นฐานข้อมูล


6

จากสิ่งพิมพ์สู่อิเล็กทรอนิกส์ และอินเทอร์เน็ต

กลวิธีการสืบค้นสารสนเทศ (2)

  • การกำหนดคำค้น

    • การค้นโดยใช้ศัพท์ควบคุม และ

    • การค้นโดยใช้ศัพท์แบบไม่ควบคุม

  • เทคนิคการค้นฐานข้อมูล

    • การใช้ตัวดำเนินการ (Operators)

    • การค้นเฉพาะส่วน (Field Search)

    • การจำกัดการค้น (Search Limit)


6

การกำหนดคำค้น

  • การค้นโดยใช้ศัพท์ควบคุม (Controlled Vocabulary)

    • หัวเรื่อง (Subject Heading) หรือ เนื้อหา (Subject)

    • ศัพท์สัมพันธ์ (Thesaurus)

  • การค้นโดยใช้ศัพท์แบบไม่ควบคุม


6

การกำหนดคำค้น

Ex. การกำหนด ศัพท์ควบคุม แทนสาระเนื้อหา เช่น

Continuing education

Continuous learning

Lifelong learning Lifelong education

Span education


6

หัวเรื่อง

กัมมันตภาพรังสี

คำทั่วไป

กัมมันตรังสี

สารกัมมันตภาพรังสี

สารกัมมันตรังสี

ตัวอย่างของหัวเรื่องภาษาไทย


6

การกำหนดคำค้น

ข้อดี

ได้เอกสารที่ครอบคลุมเนื้อหาเดียวกัน หรือเกี่ยวข้องกันได้อย่างกว้างขวาง และครบถ้วน ตรงต่อความต้องการ โดยที่ผู้ใช้ไม่ต้องรู้จัก หรือ นึกถึงคำศัพท์ อื่นๆ เองทั้งหมด

ทำให้การค้นมีประสิทธิภาพ


6

การกำหนดคำค้น

  • กำหนดโดยใช้สาระเนื้อหา โดยรวมของเอกสาร

  • อาจกำหนดได้มากกว่า 1 คำ ตามเนื้อหา

  • การกำหนดอาจใช้คู่มือมาตรฐานหรือคู่มือที่สถาบันกำหนดเอง

    เช่น

    • Library of Congress Subject Headings-LCSH

    • Agricultural Thesaurus

    • ERIC Thesaurus


Thesaurus

ตัวอย่าง Thesaurus

Cat

BT:mammal

NT:siamese cat

RT:flea (หมัด)

UF:feline


6

การกำหนดคำค้น

ข้อเสีย

  • บางฐานข้อมูลไม่ใช้ controlled vocabulary เช่น

    • Search Engine

    • Gateway to Astronaut Photography of Earth ของนาซ่า

  • ฐานข้อมูลมักใช้มาตรฐานการศัพท์ควบคุมที่แตกต่างกัน


6

ตัวอย่าง:ความแตกต่างของการกำหนดคำของศัพท์สัมพันธ์ และหัวเรื่องที่ห้องสมุดนิยมใช้


Uncontrolled vocabulary

คำศัพท์แบบไม่ควบคุม (Uncontrolled vocabulary)

คำศัพท์แบบไม่ควบคุมหรือ ภาษาธรรมชาติ(Natural Language) คือ คำที่ปรากฏในการเขียน

เช่น ชื่อผู้แต่ง (Author) ชื่อเรื่อง (Title) สาระสังเขป (Abstract) หัวเรื่อง (Subject Heading) เนื้อเรื่อง (Text) หรือเว็บไซต์ (Website)

นำมาจัดทำรายการศัพท์ดรรชนี


6

ข้อดีของคำสำคัญ

  • กำหนดได้ง่าย

  • กำหนดศัพท์ใหม่ ๆ ได้

ข้อเสียของคำสำคัญ

สารสนเทศบางรายการที่ได้เนื้อหาอาจไม่ตรงกับที่ต้องการ

ผลที่ได้ไม่ครอบคลุม - ค้นได้แต่เอกสารที่ใช้คำค้นนั้น


6

วิธีการกำหนดคำสำคัญ

  • เลือกคำนาม

  • ตัดคำเชื่อม คำบุพบท คำขยายความออกเช่น a, an, the, in, on, under

  • ใช้ศัพท์ที่เป็นที่นิยม เช่น

    • DDT

    • Dichloro-dipheny-tricloroethane

  • กำหนดหลาย ๆ คำ ให้ครอบคลุมเนื้อหา (ผลค้นจะได้เจาะจงมากขึ้น)


6

วิธีการกำหนดคำสำคัญ

  • เพิ่มคำที่พ้องความหมาย (เชื่อมด้วย or)

    • Cat, moggy, gib (แมวตัวผู้), kittyfeline (สัตว์ตระกูลแมว)

    • หมา สุนัข

  • ใช้ Operator ช่วย ได้แก่ and, or, not, near, *, ( )


6

วิธีการกำหนดคำสำคัญ

  • คำข้างเคียง หรือคำสัมพันธ์ อาจใช้คู่มือช่วย

    • หัวเรื่อง - Sears List of Subject Heading

    • ศัพท์สัมพันธ์ – Roget Thesaurus

      หากไม่มีให้ใช้ subject heading ใน CMUL OPAC เป็นแนวทางได้


6

CMUL OPAC


6

วิธีการค้นฐานข้อมูล

  • Search = กำหนดค้น

  • คือการกำหนดคำสั่งในการค้น ประกอบด้วย

    • ตัวดำเนินการ (operator) - Boolean

    • ระยะคำ (proximity)

    • คำสั่งตัดปลาย (Truncation)

    • การค้นเฉพาะส่วน (Search Limit หรือ Field search)


Boolean logic and or not

Boolean logic – and, or, not

1

2

3

Information

Technology


Boolean

ตัวอย่างการใช้ Boolean

ความหมายเหมือนกัน

  • bicycling OR biking

  • television OR TV

    ตำแหน่งและความหมายของ Boolean

  • water AND soil AND erosion

  • water AND soil NOT erosion

  • (water AND soil) NOT erosion


Boolean1

ตัวอย่างการใช้ Boolean

  • ความหมายเหมือนกัน – ความสำคัญของวงเล็บ

  • bicycling OR biking

  • television OR TV

  • bicycling OR biking AND Hawaii

  • (bicycling OR biking) AND Hawaii

  • Hawaii AND bicycling OR biking


Boolean2

ตัวอย่างการใช้ Boolean

แก้ไข

cancer AND women OR female

cancer AND (women OR female)

(television OR TV) NOT radio

(water AND soil) NOT erosion


Proximity

ระยะคำ (Proximity)

  • ฐานข้อมูล OhioLINK

    • water NEARenvironmentwater NEAR10environment

    • water NEAR5 environment

  • ฐานข้อมูล EBSCOhost

    • water N5 environment

  • ฐานข้อมูล DIALOG

    • Water W/5 environmentwithหรือ within


Phase search

การค้นเป็นวลี (Phase Search)

  • ใช้เครื่องหมายอัญประกาศคร่อมวลีที่ต้องการ

  • “ “

  • ตัวอย่างเช่น

    • “Change has come to America”

    • “Barack Obama”


Truncation

การค้นแบบตัดปลาย (Truncation)

  • หรืออาจเรียกว่าเครื่องหมาย Wildcards

  • ใช้เครื่องหมาย * ? !

  • แทนตัวอักษรใด ๆ หนึ่งหรือมากกว่าหนึ่งตัวอักษร

  • ตัวอย่างเช่น

    • educat*

      • educate, educating, educational, educator, educators

    • colo*r

      • color, colour


6

การใช้หลายเครื่องหมายร่วมกัน

(television OR TV) AND educat*


Field search limit search advance search

การกำหนดค้นเฉพาะส่วน (Field search)การจำกัดการค้น (Limit Search)หรือการค้นขั้นสูง (Advance Search)

  • การค้นเฉพาะส่วน (Field Search)

    คือการค้นเฉพาะเขตข้อมูล (Field) เช่น

    • ชื่อเรื่อง, ชื่อผู้แต่ง, ปีทีพิมพ์, เลขหมู่หนังสือ, ISBN

  • การค้นเฉพาะส่วน

    • Google: title:environment

    • APL: PDN(12/12/2008)


Field search cmul opac

การจำกัดการค้น (Field Search)ใน CMUL OPAC


6

ตัวอย่าง

  • การจำกัดการค้น (Limit search) คือการค้นโดยจำกัดข้อมูลบางส่วนเช่น

    • ภาษาที่ใช้, ระยะเวลา, สถานที่, ประเภทเอกสาร (html, pdf, ppt), web site

  • การจำกัดการค้น

    • Google: environment date:3


Cmul opac

เมนูกำหนดจำกัดการค้น ของฐานข้อมูล CMUL OPAC


6

คำอธิบายส่วนช่วยเหลือการค้นข้อมูล

ตัวอย่างจากฐานข้อมูล ERIC


6

คำอธิบายส่วนช่วยเหลือการค้นข้อมูล

ตัวอย่างจากฐานข้อมูล CMUL OPAC


6

ระดับการค้นหา

  • การค้นขั้นพื้นฐาน (Basic search)ใช้ได้แต่ Boolean

  • การค้นระดับลึก (Advance search)ใช้ได้ทั้ง Boolean + Field search + Limit search


Basic search

การค้นขั้นพื้นฐาน (Basic search)

Irrigation AND rice AND "South East Asia"


Advance search

การค้นระดับลึก (Advance search)


6

ระดับการค้นหา

  • การค้นขั้นพื้นฐาน (Basic search)ใช้ได้แต่ Boolean

  • การค้นระดับลึก (Advance search)ใช้ได้ทั้ง Boolean + Field search + Limit search


6

การสืบค้นฐานข้อมูลห้องสมุด ฐานข้อมูลเชิงพาณิชย์ และอินเทอร์เน็ต

ฐานข้อมูลที่มีให้บริการ

  • CMUL OPAC

  • Digital Collection

  • e-Books + Electronic Database


6

ฐานข้อมูลของ มช.


6

ฐานข้อมูลสำนักหอสมุด มช http://library.cmu.ac.th


6

CMUL OPAC


6

CMUL OPAC - การค้นขั้นสูง

Modified search


6

CMUL OPAC


Cmul opac1

CMUL OPAC

การค้นหาทรัพยากรห้องสมุด

  • ชื่อผู้แต่ง นามแฝง

  • Call no > Call#

  • Status

  • Subject / Subject Heading / หัวเรื่อง

  • Description > ลักษณะรูปเล่ม

    • จำนวนหน้า ภาพประกอบ

  • การใช้งานปุ่มด้านบน


6

CMUL OPAC - วิทยานิพนธ์


6

การค้นหนังสือพิมพ์


6

การค้นชื่อวารสาร


6

การตรวจสอบสถานะวารสาร

หากเป็นวารสารอิเล็กทรอนิกส์ก็จะมีการเชื่อมโยงไปยังต้นฉบับ


6

ฐานข้อมูลสำนักหอสมุด


Cmul isis

CMUL ISIS

  • ให้ข้อมูลระดับบรรณานุกรม

  • ให้ข้อมูลบทความวารสาร, งานวิจัยอาจารย์, ฯลฯ


6

ค้นหาดัชนีหนังสือพิมพ์


E research

e-Research

  • ข้อมูลงานวิจัยอาจารย์

  • ให้ฐานข้อมูลฉบับเต็ม

  • แต่ไม่ค่อย Update


Cmu e theses

CMU e-Theses

  • ข้อมูลวิทยานิพนธ์ และการค้นคว้าอิสระของนักศึกษา

  • ให้ฐานข้อมูลฉบับเต็ม


Digital collection

Digital Collection

  • สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา

  • ได้ดำเนินโครงการพัฒนาเครือข่ายห้องสมุดในประเทศไทย (ThaiLIS)

  • รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศประเภทอิเลคทรอนิกส์ที่จัดทำโดยมหาวิทยาลัยในประเทศไทยทั้งหมด


Union catalog

Union Catalog

  • สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา

  • ได้ดำเนินโครงการพัฒนาเครือข่ายห้องสมุดในประเทศไทย (ThaiLIS)

  • รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยทั้งหมด (24 มหาวิทยาลัย)


Reference database

Reference Database

  • บทความภาษาต่างประเทศ

    • บทความวารสาร

    • บทความประชุมทางวิชาการ

    • Thesis / Dissertation

    • News

    • Book Review

    • สิทธิบัตร


E book

e-book


6

การค้นบนอินเทอร์เน็ต

  • ใช้โปรแกรมค้นหา (Search Engine)

  • มีการค้นโดย

    • ใช้ตัวดำเนินการ

    • การค้นเฉพาะส่วน

    • มีเมนูช่วยค้น

      • การค้นขั้นพื้นฐาน (Basic Search)

      • การค้นขั้นสูง (Advance Search)

  • ยกตัวอย่าง Google


Basic search1

Basic Search


6

Advance Search


Search engine 4

ประเภท Search Engine (4)

โปรแกรมค้นดรรชนี (Index Search engines)ex. Google, Yahoo, MSN search, Bing

โปรแกรมค้นหานามานุกรม (Subject Directories หรือ Web Directory)ex. Yahoo, Open Directory

โปรแกรมค้นหาแบบพหุ (Metasearch engine) ex. Dogpile, Mamma

โปรแกรมค้นหาเฉพาะ (Specific search engines)


Search engine 1 4

ประเภท Search Engine (1/4)

  • โปรแกรมค้นดรรชนี (Index Search engines)

    • มีโปรแกรมที่เรียกว่า Agent, Botหรือ Crawler ตรวจหา และจัดเก็บคำค้นในหน้าเว็บอัตโนมัติ

    • เก็บคำค้นจาก Meta Tag (Title, Author, Content, Date) > ฐานศัพท์ดรรชนี

    • ข้อดี

      • ข้อมูลทันสมัย

      • ครอบคลุมทุกสาขา

    • ข้อเสีย

      • ผลค้นมากเกินจำเป็น

      • ต้องประเมินความน่าเชื่อถือก่อนนำมาใช้

    • Ex. Google, Yahoo, MSN Search(Bing), etc.


Index search engines

โปรแกรมค้นแบบดรรชนี (Index Search engines)

  • แต่ละ search engine มีคำสั่งในการค้นแตกต่างกัน เช่น

    • Google

    • Yahoo


Search engine 2 4

ประเภท Search Engine (2/4)

  • โปรแกรมค้นแบบนามานุกรมหัวข้อ (Subject directories หรือ Web directories)

    • มี web editor ตรวจสอบเว็บ เลือกเฉพาะที่น่าเชื่อถือมีคุณค่าทางวิชาการมาแบ่งเป็นหมวดใหญ่ และหมวดย่อย

    • จัดทำคำอธิบาย สาระสำคัญเนื้อหาของเว็บเพจ เพื่อช่วยผู้ใช้ในการตัดสินใจเลือก โดยผู้เชี่ยวชาญ


Search engine 2 41

ประเภท Search Engine (2/4)

  • โปรแกรมค้นแบบนามานุกรมหัวข้อ (Subject directories หรือ Web directories)

    • ข้อดี

      • สารสนเทศมีการประเมินแล้ว > น่าเชื่อถือ

      • ค้นได้ง่ายจากหมวดที่มี

      • เลือกอ่าน ได้จากคำอธิบาย

      • มีการค้นด้วย Keyword ที่ผู้เชี่ยวชาญจัดทำ > ผลค้นตรงต่อความต้องการ

    • ข้อเสีย

      • ข้อมูลไม่ทันสมัย เพราะจัดทำได้ช้า

      • ข้อมูลมีจำนวนน้อย > ไม่เหมาะสำหรับค้นข้อมูลที่เจาะจง


6

Open Directory


6

หมวด และหมวดย่อย

โปรแกรมค้นหาดรรชนี แจ้งเนื้อหาเว็บโดยนำมาจาก 3 บรรทัดแรกของเว็บเพจทำให้ไม่สามารถทราบถึงเนื้อหาโดยรวมที่มีปรากฏในเว็บเพจได้


Search engine 2 42

ประเภท Search Engine (2/4)

  • Ex.

  • Librarians’Internet Index (14 หมวดใหญ่- 300 หมวดย่อย)http://www.lii.org

  • Infominehttp://infomine.ucr.edu

  • Academic Infohttp://www.academicinfo.net

  • Open Directoryhttp://www.dmoz.org

  • Yahoohttp://dir.yahoo.com


Search engine 3 4

ประเภท Search Engine (3/4)

  • โปรแกรมค้นแบบพหุ (Metasearch Engine)

    • ค้นข้อมูลจาก Search Engine หลายๆ ตัวพร้อม ๆ กัน

    • นำผลค้นอันดับต้น ๆ (15-20 รายการ) ของแต่ละ Search engine มาเป็นผลลัพธ์ (ลบที่ซ้ำ)

    • ข้อดี

      • ประหยัดเวลาในการค้น (การค้นที่ดีต้องค้นจาก Search Engine หลาย ๆ ตัวเพื่อยืนยันข้อมูล)

      • ได้ผลค้นอันดับต้น ๆ > เป็นอันดับที่มีเนื้อหาตรงมากที่สุด

    • ข้อเสีย

      • ใช้คำสั่งค้นได้ระดับพื้นฐาน (search engine แต่ละตัวมีคำสั่งแตกต่างกัน)


Search engine 3 41

ประเภท Search Engine (3/4)

  • ตัวอย่าง

    • Dogpile http://www.dogpile.com

    • Mammahttp://www.mamma.com

    • SurfWax http://www.surfwax.com

    • Vivisimo http://vivisimo.com/


Mamma http www mamma com

Mammahttp://www.mamma.com


Search engine 4 4

ประเภท Search Engine (4/4)

  • โปรแกรมค้นหาเฉพาะ(Specific Search Engine)

    • ทำเฉพาะเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เช่น ดนตรี กฎหมาย วิทยาศาสตร์

    • จัดทำโดยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะสาขาวิชา

    • ข้อดี

      • สารสนเทศมีการประเมินแล้ว > น่าเชื่อถือ

      • เหมาะกับการค้นหาเรื่องที่เฉพาะเจาะจง

    • ข้อเสีย

      • ข้อมูลไม่ทันสมัย เพราะจัดทำได้ช้า


Search engine 4 41

ประเภท Search Engine (4/4)

  • ตัวอย่าง

    • เกษตรกรรม Agriculture World http://agriculture.tradeworlds.com/

    • วิทยาศาสตร์/ธรรมชาติ SciSeekhttp://www.sciseek.com (ค้นหาข้อมูลไม่ได้)

    • ชีววิทยาBioCrawlerhttp://www.biocrawler.com (ใช้ google ค้น)

  • เว็บค้นหา Specific Search Engine

    • http://www.searchengineguide.com/searchengine.html


  • Deep web

    Deep Web

    • หรือ Invisible web

    • เนื่องจากหาเนื้อหาบางอย่างที่ Index search หาไม่ได้ เช่น

      • เว็บที่มีการ Login

      • เว็บที่ต้องกรอกข้อมูลบางอย่างก่อนเข้า

      • เว็บที่ไม่อนุญาตให้ Agent จัดเก็บ


    Deep web1

    Deep Web

    CompletePlanet (http://www.completeplanet.com)ค้นฐานข้อมูลมากกว่า 70,000 ฐานข้อมูล พร้อมมีคำอธิบายเกี่ยวกับแหล่งข้อมูล

    Direct Search (http://www.freepint.com/gary/direct.htm)เก็บแหล่งข้อมูลเพื่อการวิจัย

    Invisible-web.net (http://www.invisible-web.net/)ค้นฐานข้อมูลที่ประเมินโดยผู้จัดทำว่ามีความน่าเชื่อถือ

    Pinakes (http://www.hw.ac.uk/libWWW/irn/pinakes/pinakes.html)นามานุกรมฐานข้อมูล ในสาขาวิชาต่างๆ


    Deep web2

    Deep Web

    นอกจากใช้แหล่งค้นหาที่แจ้งแล้วอาจสามารถ ใช้โปรแกรมค้นหาแบบดรรชนี และนามานุกรม เช่น Librarians' Internet Index หรือ Infomine กำหนดคำสำคัญในการค้น โดยใช้ คำค้น คือ database และกำหนด เรื่อง หรือสาขาวิชาที่ต้องการ เช่น

    Genome database

    languages database

    “toxic chemicals” database

    “cell biology” database

    “plane crash” database


    Search engine help

    Search Engine - Help

    วิธีการใช้คำสั่งของ Search Engine

    Ex. Google

    http://www.google.com/help/cheatsheet.html

    http://www.google.com/help/features.html


    Web search engine

    Web สำหรับหา Search Engine

    Searchengineguide.com

    http://www.searchengineguide.com/searchengines.html

    Searchenginewatch.com

    http://searchenginewatch.com/links


  • Login