slide1
Download
Skip this Video
Download Presentation
De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 48

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw - - PowerPoint PPT Presentation


  • 136 Views
  • Uploaded on

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -. Helias A. Udo de Haes Instituut voor Milieuwetenschappen, CML LUMC, 25 maart 2013. Belangrijkste literatuur:

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -' - odeda


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu- van biologische naar duurzame landbouw -

Helias A. Udo de Haes

Instituut voor Milieuwetenschappen, CML

LUMC, 25 maart 2013

slide2

Belangrijkste literatuur:

  • H.A. Udo de Haes en G.R. de Snoo: Eco-labelling of agriculturalfoodproducts. In U. Sonesson et al., Ch 19.
  • L. Fresco: Hamburgers in het paradijs, 2012.
opbouw college
Opbouw college

I. Certificering van producten

II. Biologische landbouw

III. Naar een duurzame landbouw

i certificering van producten
I. Certificering van producten
  • Wat is certificering?
  • Onafhankelijke toetsing van de kwaliteit van producten
  • Informatie over de kwaliteit: milieukeur,

eco-labels, productclaims, duurzaamheids-certificaten, …

informatie op verschillende niveaus
Informatie op verschillende niveaus

1. Eigen claims

2. Onafhankelijk gecontroleerde eigen claims

3. Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen

(keurmerken)

organisatie certificering
Organisatie certificering
  • Drie lagen:

Accreditatie

Certificatiebureaus

Producten - productketens

certificering als private activiteit
Certificering als private activiteit
  • Bovenop wetgeving, beyondlegal compliance
  • Vrijwillig, ev. wel in samenwerking met overheid
  • Zelfregulering, lage kosten
  • Flexibeler dan wetgeving, ook internationaal
  • Doel: B2B en B2C
toespitsing van het onderwerp
Toespitsing van het onderwerp
  • Certificering van landbouw en van voedsel
  • Vraag: wat kan dat betekenen voor mens en milieu, en i.h.b. voor onze gezondheid?
  • Daartoe kritische beschouwing van biologische landbouw
ii biologische landbouw
II. Biologische landbouw
  • Meest bekende keurmerk
  • Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen (niveau 3): SKAL
  • Groot vertrouwen
  • Internationaal (organicfarming)
  • Aansluitend bij natuurlijke processen
  • Wel belangrijke kritiekpunten
heel korte geschiedenis
Heel korte geschiedenis
  • Ontstaan in jaren 20/30 van vorige eeuw
  • Als reactie op de industriële landbouw
  • Uitgangspunt: inspelen op natuurlijke processen
  • Areaal:
    • Wereld: 1%
    • EU: ca. 5%
    • Europa als geheel:
    • Oostenrijk: 20%
    • Nederland: 3%
kernvraag
Kernvraag
  • In hoeverre is biologische landbouw beter voor mens en milieu dan gangbare landbouw?
  • Per kenmerk bekijken
  • Algemene kritiek van Fresco: “natuurlijk” biedt te weinig houvast, verwijst naar een mythisch paradijs
kenmerken biologische landbouw
Kenmerkenbiologische landbouw
  • Geen synthetische bestrijdingsmiddelen
  • Geen antibiotica in veevoer
  • Geen synthetische kunstmest
  • Geen gentech
  • Biodiversiteit
  • Beter dierenwelzijn
  • Voedselkwaliteit en dieet
  • Ontbrekende kenmerken
1 geen synthetische bestrijdingsmiddelen
1. Geen synthetische bestrijdingsmiddelen

Dichloordifenyltrichloorethaan Soja

  • Wieden
  • Ruime vruchtwisseling en geen monoculturen
  • Resistente gewassen (bv. aardappels, wijnbouw)
  • Geen residuen, dus zeer positief
slide17
Maar …
  • Ook verbeteringen in gangbare landbouw
    • Minder schadelijke bestrijdingsmiddelen
    • Biologische bestrijding (in kassen)
  • Fresco: dus biologische landbouweerwaarde …

geen meerwaarde ….

2 geen antibiotica in veevoer
2. Geen antibiotica in veevoer
  • Geen preventief gebruik in varkensvoer
  • In gangbare veeteelt sinds 2006 verboden
  • Enorm risico in gangbare veeteelt

(zie laatste Bionieuws)

  • Dus hier biologische veeteelt zeer positief

-> studenten

3 geen kunstmest
3. Geen kunstmest
  • Alleen organische mest, compost, guano, etc. en vlinderbloemigen voor stikstof (klaver, lupine)
  • Op zich goed voor bodemvruchtbaarheid (geen risico afname organisch stofgehalte)
  • Ook passend in circulaire economie
  • Per perceel redelijke opbrengsten (ca. 80%)
slide20
Maar …
  • Bemesting via veevoer en mest van elders
  • Grote vraag: hoeveel mensen volledig zonder kunstmest?
  • Min of meer terug naar landbouw van vóór 1850?
toename intensiteit sinds 1850
Toename intensiteit sinds 1850
  • Akkerland-voor-zaaizaad t.o.v. akkerland-totaal:

Middeleeuwen 1 : 3, 18e eeuw: 1 : 12, nu 1 : 40

  • Dagelijkse melkgift koe: 16eeeuw 4-5 l/d, nu 27.5 l/d
  • Succesvolle Groene Revolutie (2-3 oogsten / jaar)
  • Nu slechts 0.25 ha / persoon nodig, bij jagers en verzamelaars was dat 50 – 100 ha / persoon
  • Vanaf 1850 geen honger meer in Europa ondanks bevolkingstoename tot 7 mld mensen
4 geen gentech
4. Geen gentech
  • Wat is gentech, ofwel: genetische modificatie
  • Overbrengen genetische materiaal via biotechnologie i.p.v. via veredeling
  • Onderscheid:
    • intragenese
    • cisgenese
    • transgenese
welke bevolkingsomvang
Welke bevolkingsomvang?
  • Bevolkingsomvang zonder kunstmest:
    • Fresco schat: 5-6 maal minder mensen (1.1 - 1.4 mld)
    • Schatting PRI (LUW): 1 mld zonder fosfaat
  • Op wereldschaal kansloos zonder kunstmest
  • Wel sinds 2006 meer obesitas dan honger …
slide25

Grote angst voor genetische modificatie bij overschrijden grens mens/dier/plant

  • ‘Frankensteinfood’
slide26

Vooral in EU, veel minder in VS, Zuid-Amerika en Australië, ontwikkelingslanden positief

  • Voor EU zware toelatingsprocedure op grond van schade aan mens, dier, milieu
  • In hoeverre angst terecht?
verhaal fresco
Verhaal Fresco
  • Biotechnologie geen trendbreuk
  • Bepleit pragmatische opstelling: welke feitelijke bijdrage aan duurzame landbouw?
  • EU te afhoudend, maar rest wereld geen inspraak
  • Nadruk helaas op goedkoper produceren; nauwelijks bestrijding armoede, honger en milieuproblemen
  • GM had nooit met herbicidenresistentie moeten beginnen (roundup-ready soja van Monsanto)!
betere voorbeelden
Betere voorbeelden
  • Verbetering cassave was beter begin geweest
    • stapelvoedsel voor de armen, vooral in Afrika
    • veel verbetering mogelijk (betere opname nutriënten, hoger eiwitgehalte, minder kwetsbaar voor ziekten)
    • wordt nu pas mee begonnen
  • Gouden rijst, inbouw beta-caroteen(voor-voor vit.A)
    • introductie tot nu toe helaas moeizaam
    • wel in 2009 door China goedgekeurd
wat tot nu toe de effecten
Wat tot nu toe de effecten?
  • Niet makkelijk vast te stellen
  • Waarmee te vergelijken?
  • Exoten zijn óók vaak kwetsbaar (b.v. aardappel)
  • Ook veel horizontale uitwisseling in de natuur
  • Ook andere technische vernieuwingen brengen schaalvergroting met zich mee
beeld negatieve effecten gmo s
Beeld negatieve effecten GMO’s
  • Gezondheidseffecten: geen aanwijzingen (LF)
  • Ecologische effecten: geen aanwijzingen (LF)
    • wel uitkruisen met natuurlijke soorten
    • effecten schaalvergroting bij gebruik gen-soja
    • ontginning mangrovebossen bij zouttolerante rijst
  • Sociale effecten: zeer vele
    • vermengen met biologische landbouw
    • macht multinationals vs. kleine boeren (pachters)
    • democratisch kwekersrecht (open source) vs.

top-down en duur octrooirecht

mogelijke positieve effecten gmo s
Mogelijke positieve effecten GMO’s
  • Tot nu toe helaas zeer beperkt (weinig hogere opbrengsten, weinig betere toleranties)
  • Maar wel potenties voor duurzame landbouw:
    • Bt gewassen tegen plaaginsecten (mais, katoen, soja)
    • reductie methaan-emissie uit koeienmagen en N2O emissie bij bemesting
    • productie omega-3 en -6 vetzuren, bijv. in soja
    • Phytophtora-resistente aardappels (cis of trans); meeldouw-resistente druif (w.druif, gerst of zijderups)
    • zelfs voor biologische landbouw?
slide32

Vergelijk houding tegenover groene, witte en rode biotechnologie (voor medicijnen)

  • Kennelijk niet principieel, maar afhankelijk van nut
5 biodiversiteit
5. Biodiversiteit
  • Onderscheid:
    • Natuur-biodiversiteit
      • intrinsiek
      • functioneel
    • Agro-biodiversiteit
natuur biodiversiteit
Natuur-biodiversiteit
  • Wel- en niet-functionele biodiversiteit
  • Sterk onder druk door intensivering
  • Beter indien geen gebruik bestrijdingsmiddelen
  • Maar in NL geen formele eis voor % natuur
  • Soms zelfs ook negatieve effecten (bv. bij wieden)
  • Maar toch in praktijk per bedrijf wel beter
  • Fresco: wel per kg grotere oppervlakte nodig …; bovendien geen risico voor landbouw
agro biodiversiteit
Agro-biodiversiteit
  • ‘Genetische erosie’ van landbouwgewassen
  • Al lange tijd aan de gang
  • Nu vooral 12 soorten planten, 14 soorten dieren
  • Diversiteit nodig voor inkruisen eigenschappen
  • Fresco: sinds moderne rassen geen grote epidemie

(zoals aardappelmoeheid in Ierland in 19e eeuw)

  • Rol genenbanken
  • In biologische landbouw meer resistente oude rassen
6 dierenwelzijn
6. Dierenwelzijn
  • Steeds belangrijker onderwerp
  • Biologische landbouw gewoon beter
  • Wordt nu ook steeds meer in gangbare landbouw opgepakt

-> studenten

voedselkwaliteit intrinsiek en verontreiniging
Voedselkwaliteit: intrinsiek en verontreiniging
  • Aanwijzingen voor biologische gewassen:
    • Meer anti-oxidantia
    • Meer omega-3 vetzuren
    • Meet vitamine C, zink en ijzer
  • Betere smaak vlees?
  • Meer/minder risico op voedselvergiftiging ? (Salmonella, Listeria, BSE, EHEC, ESBL, Q-koorts ….)
  • Fresco: voedselkwaliteit beter dan ooit

-> Studenten

dieet
Dieet
  • Wel of niet vegetarisch: enorm verschil voor landbouw (tweederde grasland)
  • Flexitariër, slow food, stadslandbouw, smart city
  • Freso: de meeste van de 10 belangrijkste doodsoorzaken zijn direct gerelateerd aan dieet
  • Groot belang gevarieerd dieet

-> studenten

8 ontbrekende kenmerken
8. Ontbrekende kenmerken
  • Effect op klimaat (tomaten uit Spanje, vruchten uit Zuid-Afrika…)
  • Aandacht voor effecten in keten:
    • geen voedselkilometers
    • geen water-voetstap
    • geen LCA
  • In feite is biologische landbouw van voorloper nu conservatief aan het worden
conclusies biologische landbouw
Conclusies biologische landbouw
  • Vele sterke elementen
  • Maar ook drie belangrijke beperkingen:
    • ontbrekende criteria
    • kan de wereld niet voeden
    • conservatief
iii naar een duurzame landbouw
III. Naar een duurzame landbouw
  • Nu volop in beweging
  • Op EU niveau in kader van overleg over GLB
  • Op nationaal niveau
slide45

DEN HAAG 21 maart – Versnelde verduurzaming van de land- en tuinbouw

staat ook het kabinet voor ogen, maar het heeft slechts beperkte

mogelijk­heden om daadwerkelijk iets te kunnen doen.

Dijksma zet zich in voor duurzame landbouw

21-03-2013 09:03 | Redactie politiek

Dijksma. Foto ANP

wat is duurzame landbouw
Wat is duurzame landbouw?
  • Fresco: niemand heeft definitie …
  • Geen reden om er niet aan te werken
  • Heel bruikbaar kader: People – Planet – Profit (PPP) plus concepten als circulaire economie, BBE
  • Het gaat zowel om de landbouw als om het voedsel
  • Vgl.: duurzame bosbouw, duurzame biomassa, duurzame palmolie, duurzame visserij, e.a.
enkele uitgangspunten
Enkele uitgangspunten
  • Alle milieuproblemen
  • Zo min mogelijk bestrijdingsmiddelen (IPM, ICM)
  • Zo min mogelijk kunstmest
  • Alleen gentechniek t.b.v. duurzaamheid (PPP)
  • Redelijke prijzen (Utz vs. Max Havelaar)
  • Gericht op ‘beyondlegalcompliance’, niet op een nichemarkt
  • Moet hele wereldbevolking kunnen voeden
  • Geen afwijzing van high-tech (wel: hoe ver?)
naar een keurmerk voor duurzame landbouw
Naar een keurmerk voor duurzame landbouw?
  • Betekenis groot, maar wel problemen:
    • veel verschillende soorten producten
    • ‘met mate’ technisch moeilijker dan ja-nee
    • dat ook niet makkelijk voor draagvlak
  • Toch alleszins de moeite waard
  • Open eind: hoe problemen aan te pakken?
ad