De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 48

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw - PowerPoint PPT Presentation


  • 90 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -. Helias A. Udo de Haes Instituut voor Milieuwetenschappen, CML LUMC, 25 maart 2013. Belangrijkste literatuur:

Download Presentation

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu- van biologische naar duurzame landbouw -

Helias A. Udo de Haes

Instituut voor Milieuwetenschappen, CML

LUMC, 25 maart 2013


Belangrijkste literatuur:

  • H.A. Udo de Haes en G.R. de Snoo: Eco-labelling of agriculturalfoodproducts. In U. Sonesson et al., Ch 19.

  • L. Fresco: Hamburgers in het paradijs, 2012.


Opbouw college

I. Certificering van producten

II. Biologische landbouw

III. Naar een duurzame landbouw


I. Certificering van producten

  • Wat is certificering?

  • Onafhankelijke toetsing van de kwaliteit van producten

  • Informatie over de kwaliteit: milieukeur,

    eco-labels, productclaims, duurzaamheids-certificaten, …


Informatie op verschillende niveaus

1. Eigen claims

2. Onafhankelijk gecontroleerde eigen claims

3. Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen

(keurmerken)


Organisatie certificering

  • Drie lagen:

    Accreditatie

    Certificatiebureaus

    Producten - productketens


Certificering als private activiteit

  • Bovenop wetgeving, beyondlegal compliance

  • Vrijwillig, ev. wel in samenwerking met overheid

  • Zelfregulering, lage kosten

  • Flexibeler dan wetgeving, ook internationaal

  • Doel: B2B en B2C


Toespitsing van het onderwerp

  • Certificering van landbouw en van voedsel

  • Vraag: wat kan dat betekenen voor mens en milieu, en i.h.b. voor onze gezondheid?

  • Daartoe kritische beschouwing van biologische landbouw


II. Biologische landbouw

  • Meest bekende keurmerk

  • Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen (niveau 3): SKAL

  • Groot vertrouwen

  • Internationaal (organicfarming)

  • Aansluitend bij natuurlijke processen

  • Wel belangrijke kritiekpunten


Heel korte geschiedenis

  • Ontstaan in jaren 20/30 van vorige eeuw

  • Als reactie op de industriële landbouw

  • Uitgangspunt: inspelen op natuurlijke processen

  • Areaal:

    • Wereld: 1%

    • EU: ca. 5%

    • Europa als geheel:

    • Oostenrijk: 20%

    • Nederland: 3%


Kernvraag

  • In hoeverre is biologische landbouw beter voor mens en milieu dan gangbare landbouw?

  • Per kenmerk bekijken

  • Algemene kritiek van Fresco: “natuurlijk” biedt te weinig houvast, verwijst naar een mythisch paradijs


Wat zijn de kenmerken?


Kenmerkenbiologische landbouw

  • Geen synthetische bestrijdingsmiddelen

  • Geen antibiotica in veevoer

  • Geen synthetische kunstmest

  • Geen gentech

  • Biodiversiteit

  • Beter dierenwelzijn

  • Voedselkwaliteit en dieet

  • Ontbrekende kenmerken


1. Geen synthetische bestrijdingsmiddelen

Dichloordifenyltrichloorethaan Soja

  • Wieden

  • Ruime vruchtwisseling en geen monoculturen

  • Resistente gewassen (bv. aardappels, wijnbouw)

  • Geen residuen, dus zeer positief


Maar …

  • Ook verbeteringen in gangbare landbouw

    • Minder schadelijke bestrijdingsmiddelen

    • Biologische bestrijding (in kassen)

  • Fresco: dus biologische landbouweerwaarde …

    geen meerwaarde ….


2. Geen antibiotica in veevoer

  • Geen preventief gebruik in varkensvoer

  • In gangbare veeteelt sinds 2006 verboden

  • Enorm risico in gangbare veeteelt

    (zie laatste Bionieuws)

  • Dus hier biologische veeteelt zeer positief

    -> studenten


3. Geen kunstmest

  • Alleen organische mest, compost, guano, etc. en vlinderbloemigen voor stikstof (klaver, lupine)

  • Op zich goed voor bodemvruchtbaarheid (geen risico afname organisch stofgehalte)

  • Ook passend in circulaire economie

  • Per perceel redelijke opbrengsten (ca. 80%)


Maar …

  • Bemesting via veevoer en mest van elders

  • Grote vraag: hoeveel mensen volledig zonder kunstmest?

  • Min of meer terug naar landbouw van vóór 1850?


Toename intensiteit sinds 1850

  • Akkerland-voor-zaaizaad t.o.v. akkerland-totaal:

    Middeleeuwen 1 : 3, 18e eeuw: 1 : 12, nu 1 : 40

  • Dagelijkse melkgift koe: 16eeeuw 4-5 l/d, nu 27.5 l/d

  • Succesvolle Groene Revolutie (2-3 oogsten / jaar)

  • Nu slechts 0.25 ha / persoon nodig, bij jagers en verzamelaars was dat 50 – 100 ha / persoon

  • Vanaf 1850 geen honger meer in Europa ondanks bevolkingstoename tot 7 mld mensen


4. Geen gentech

  • Wat is gentech, ofwel: genetische modificatie

  • Overbrengen genetische materiaal via biotechnologie i.p.v. via veredeling

  • Onderscheid:

    • intragenese

    • cisgenese

    • transgenese


Welke bevolkingsomvang?

  • Bevolkingsomvang zonder kunstmest:

    • Fresco schat: 5-6 maal minder mensen (1.1 - 1.4 mld)

    • Schatting PRI (LUW): 1 mld zonder fosfaat

  • Op wereldschaal kansloos zonder kunstmest

  • Wel sinds 2006 meer obesitas dan honger …


  • Grote angst voor genetische modificatie bij overschrijden grens mens/dier/plant

  • ‘Frankensteinfood’


  • Vooral in EU, veel minder in VS, Zuid-Amerika en Australië, ontwikkelingslanden positief

  • Voor EU zware toelatingsprocedure op grond van schade aan mens, dier, milieu

  • In hoeverre angst terecht?


Verhaal Fresco

  • Biotechnologie geen trendbreuk

  • Bepleit pragmatische opstelling: welke feitelijke bijdrage aan duurzame landbouw?

  • EU te afhoudend, maar rest wereld geen inspraak

  • Nadruk helaas op goedkoper produceren; nauwelijks bestrijding armoede, honger en milieuproblemen

  • GM had nooit met herbicidenresistentie moeten beginnen (roundup-ready soja van Monsanto)!


Betere voorbeelden

  • Verbetering cassave was beter begin geweest

    • stapelvoedsel voor de armen, vooral in Afrika

    • veel verbetering mogelijk (betere opname nutriënten, hoger eiwitgehalte, minder kwetsbaar voor ziekten)

    • wordt nu pas mee begonnen

  • Gouden rijst, inbouw beta-caroteen(voor-voor vit.A)

    • introductie tot nu toe helaas moeizaam

    • wel in 2009 door China goedgekeurd


Wat tot nu toe de effecten?

  • Niet makkelijk vast te stellen

  • Waarmee te vergelijken?

  • Exoten zijn óók vaak kwetsbaar (b.v. aardappel)

  • Ook veel horizontale uitwisseling in de natuur

  • Ook andere technische vernieuwingen brengen schaalvergroting met zich mee


Beeld negatieve effecten GMO’s

  • Gezondheidseffecten: geen aanwijzingen (LF)

  • Ecologische effecten: geen aanwijzingen (LF)

    • wel uitkruisen met natuurlijke soorten

    • effecten schaalvergroting bij gebruik gen-soja

    • ontginning mangrovebossen bij zouttolerante rijst

  • Sociale effecten: zeer vele

    • vermengen met biologische landbouw

    • macht multinationals vs. kleine boeren (pachters)

    • democratisch kwekersrecht (open source) vs.

      top-down en duur octrooirecht


Mogelijke positieve effecten GMO’s

  • Tot nu toe helaas zeer beperkt (weinig hogere opbrengsten, weinig betere toleranties)

  • Maar wel potenties voor duurzame landbouw:

    • Bt gewassen tegen plaaginsecten (mais, katoen, soja)

    • reductie methaan-emissie uit koeienmagen en N2O emissie bij bemesting

    • productie omega-3 en -6 vetzuren, bijv. in soja

    • Phytophtora-resistente aardappels (cis of trans); meeldouw-resistente druif (w.druif, gerst of zijderups)

    • zelfs voor biologische landbouw?


  • Vergelijk houding tegenover groene, witte en rode biotechnologie (voor medicijnen)

  • Kennelijk niet principieel, maar afhankelijk van nut


5. Biodiversiteit

  • Onderscheid:

    • Natuur-biodiversiteit

      • intrinsiek

      • functioneel

    • Agro-biodiversiteit


Natuur-biodiversiteitintrinsiekfunctioneel


Agro-biodiversiteitBlaarkopMangalica varkenPhytophthora resistent


Natuur-biodiversiteit

  • Wel- en niet-functionele biodiversiteit

  • Sterk onder druk door intensivering

  • Beter indien geen gebruik bestrijdingsmiddelen

  • Maar in NL geen formele eis voor % natuur

  • Soms zelfs ook negatieve effecten (bv. bij wieden)

  • Maar toch in praktijk per bedrijf wel beter

  • Fresco: wel per kg grotere oppervlakte nodig …; bovendien geen risico voor landbouw


Agro-biodiversiteit

  • ‘Genetische erosie’ van landbouwgewassen

  • Al lange tijd aan de gang

  • Nu vooral 12 soorten planten, 14 soorten dieren

  • Diversiteit nodig voor inkruisen eigenschappen

  • Fresco: sinds moderne rassen geen grote epidemie

    (zoals aardappelmoeheid in Ierland in 19e eeuw)

  • Rol genenbanken

  • In biologische landbouw meer resistente oude rassen


6. Dierenwelzijn

  • Steeds belangrijker onderwerp

  • Biologische landbouw gewoon beter

  • Wordt nu ook steeds meer in gangbare landbouw opgepakt

    -> studenten


7. Voedselkwaliteit en dieet


Voedselkwaliteit: intrinsiek en verontreiniging

  • Aanwijzingen voor biologische gewassen:

    • Meer anti-oxidantia

    • Meer omega-3 vetzuren

    • Meet vitamine C, zink en ijzer

  • Betere smaak vlees?

  • Meer/minder risico op voedselvergiftiging ? (Salmonella, Listeria, BSE, EHEC, ESBL, Q-koorts ….)

  • Fresco: voedselkwaliteit beter dan ooit

    -> Studenten


Dieet

  • Wel of niet vegetarisch: enorm verschil voor landbouw (tweederde grasland)

  • Flexitariër, slow food, stadslandbouw, smart city

  • Freso: de meeste van de 10 belangrijkste doodsoorzaken zijn direct gerelateerd aan dieet

  • Groot belang gevarieerd dieet

    -> studenten


8. Ontbrekende kenmerken

  • Effect op klimaat (tomaten uit Spanje, vruchten uit Zuid-Afrika…)

  • Aandacht voor effecten in keten:

    • geen voedselkilometers

    • geen water-voetstap

    • geen LCA

  • In feite is biologische landbouw van voorloper nu conservatief aan het worden


Conclusies biologische landbouw

  • Vele sterke elementen

  • Maar ook drie belangrijke beperkingen:

    • ontbrekende criteria

    • kan de wereld niet voeden

    • conservatief


III. Naar een duurzame landbouw

  • Nu volop in beweging

  • Op EU niveau in kader van overleg over GLB

  • Op nationaal niveau


DEN HAAG 21 maart – Versnelde verduurzaming van de land- en tuinbouw

staat ook het kabinet voor ogen, maar het heeft slechts beperkte

mogelijk­heden om daadwerkelijk iets te kunnen doen.

Dijksma zet zich in voor duurzame landbouw

21-03-2013 09:03 | Redactie politiek

Dijksma. Foto ANP


Wat is duurzame landbouw?

  • Fresco: niemand heeft definitie …

  • Geen reden om er niet aan te werken

  • Heel bruikbaar kader: People – Planet – Profit (PPP) plus concepten als circulaire economie, BBE

  • Het gaat zowel om de landbouw als om het voedsel

  • Vgl.: duurzame bosbouw, duurzame biomassa, duurzame palmolie, duurzame visserij, e.a.


Enkele uitgangspunten

  • Alle milieuproblemen

  • Zo min mogelijk bestrijdingsmiddelen (IPM, ICM)

  • Zo min mogelijk kunstmest

  • Alleen gentechniek t.b.v. duurzaamheid (PPP)

  • Redelijke prijzen (Utz vs. Max Havelaar)

  • Gericht op ‘beyondlegalcompliance’, niet op een nichemarkt

  • Moet hele wereldbevolking kunnen voeden

  • Geen afwijzing van high-tech (wel: hoe ver?)


Naar een keurmerk voor duurzame landbouw?

  • Betekenis groot, maar wel problemen:

    • veel verschillende soorten producten

    • ‘met mate’ technisch moeilijker dan ja-nee

    • dat ook niet makkelijk voor draagvlak

  • Toch alleszins de moeite waard

  • Open eind: hoe problemen aan te pakken?


  • Login