Kalda str i j frelsisbar tta v etnam austurl nd n r
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 13

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær PowerPoint PPT Presentation


  • 110 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær. 7. kafli. Kalda stríðið 1945-1991.

Download Presentation

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Kalda str i j frelsisbar tta v etnam austurl nd n r

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær

7. kafli

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 1991

Kalda stríðið1945-1991

  • Tímabilið eftir seinni heimsstyrjöld hefur verið kallað kalda stríðiðvegna þess að það einkenndist af spennuástandi milli tveggja risavelda, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna (Rússlands)sem kepptu um áhrif og völd í heiminum.

  • Bandaríkin:

    • Lýðræði.

    • Opið kapítalískt hagkerfimeð eðli markaðarins um framboð og eftirspurn.

    • Frjálshyggja með það að markmiði að skattar eigi að vera lágir og þegnarnir borgi sjálfir sína menntun og heilbrigðisþjónustu.

    • Einkaframtakið í hávegum haft.

    • Hægrisinnuðstjórnmálmeð sterkum ítökum auðhringa og pólitískra þrýstihópa.

    • Bræðingur margra evrópskra þjóðernishópasem ráða ferðinni.

    • Sundurleit einstaklingshyggjuþjóðsem þarf sífellt að sameinast um óvin til að stríða við til að gleyma eigin vandamálum.

  • Sovétríkin (Rússland):

    • Einræði Kommúnistaflokksins– aðrir flokkar bannaðir.

    • Kommúnískt miðstýrt hagkerfiþar sem framboði og eftirspurn var stjórnað af ríkinu.

    • Ríkið sá um allar þarfir einstaklinganna, s.s. menntun, heilbrigði og starf.

    • Einkaframtak óþarft, hagsmunir heildarinnar réðu hér mestu.

    • Þjóðernishyggja með blöndu af ofsóknaræði– öðrum þjóðum raðað upp í kringum aðalþjóðina, Rússa, sem varnarvirkjum og tjónaþolum í átökum og stríði.

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19911

Kalda stríðið1945-1991

Andstæðar fylkingar um 1960

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19912

Kalda stríðið1945-1991

Andstæðar fylkingar um 1980

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19913

Kalda stríðið1945-1991

Taflan hér til vinstri sýnir þróun og fjölgun kjarnorkuvopna-birgða stórveldanna tveggja, BNA og SR. Hér eru ekki taldar með tölur frá Bretum og Frökkum yfir þeirra kjarnavopn.

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19914

Kalda stríðið1945-1991

  • Sameinuðu þjóðirnar:

    • Stofnaðar 1945 í þeim tilgangi að varðveita heimsfriðinn og leysa deilur.

    • Innan þess myndað Öryggisráðsigurvegaranna sex úr Seinni heimsstyrjöld, Bandaríkin, Sovétríkin, Bretland, Frakklandog Kína – voru einskonar ríkisstjórn með neitunarvald á athafnir og ályktanir SÞ.

    • Aðalstöðvar SÞ eru í New York í Bandaríkjunum.

  • Örlög Þýskalands – tákn Kalda stríðsins:

    • Fyrstu áratugina eftir Seinna stríð var Þýskaland hernámslandBandaríkjamanna, Breta, Frakka og Sovétmanna – Berlín var líka skipt upp á milli sigurvegaranna.

    • Þjóðernishreinsanir: Eftir stríð höfðu milljónir Þjóðverja verið fluttar nauðugar frá landsvæðum austurhéraðanna til að endurskapa þjóðerniskort Austur-Evrópu á þann hátt sem Stalín líkaði.

    • Sömuleiðis voru milljónir Pólverja neyddir burt úr austurhéruðum vestur á bóginn.

    • Þýskalandi var að lokum skipt í tvö ríki:

      • Vestur-Þýskaland með lýðræði, kapítalískan efnahag og NATO-aðild

      • Austur-Þýskaland með einræði kommúnista og efnahag og Varsjárbandalagsaðild.

Byggðir fólks sem talaði germönsk tungumál í Mið-Evrópu um árið 1940.

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19915

Kalda stríðið1945-1991

Atlantshafsbandalagið (NATO)

  • Hvert risaveldi um sig safnaði í kringum sig vinveittum ríkjum og myndaði hernaðarbandalag þar sem þau sóru að koma hvert öðru til aðstoðar ef á eitt þeirra yrði ráðist.

  • Atlantshafsbandalagið – NATO(North Atlantic Treaty Organization)

    • Stofnað 1949á grundvelli Norður-Atlantshafssamningsins af ótta við hernaðarstyrk Sovétríkjanna.

    • Harðar deilur urðu á Íslandi hvort ganga ætti í bandalagið og óeirðir urðu fyrir utan Alþingi 30. mars 1949 þegar atkvæðagreiðsla um aðildina fór fram.

    • Aðilar: Bandaríkin, Kanada, Bretland, Ísland, Frakkland, Vestur-Þýskaland, Noregur, Danmörk, Belgía, Holland, Spánn, Portúgal, Ítalía, Grikkland, Tyrkland.

  • Varsjárbandalagið:

    • Stofnað í Varsjá 1955 af alþýðulýðveldunum (kommúnistaríkjunum)

    • Ætlað sem andsvar við Atlantshafsbandalagið og inngöngu Vestur-Þjóðverja í það.

    • Formlega leyst upp 1991.

    • Aðilar: Sovétríkin, Pólland, Austur-Þýskaland, Tékkóslóvakía, Ungverjaland, Rúmenía, Búlgaría, Albanía.

Varsjárbandalagið

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19916

Kalda stríðið1945-1991

  • Í frægri ræðu 5. mars 1946talaði Winston Churchill, forsætisráðherra Breta, um að járntjaldværi að skipta Evrópu í tvennt.

  • Er þessi fræga ræða Churchills af mörkum talin vera táknræn fyrir upphaf Kalda stríðsins.

  • Í framhaldi af þessari ræðu hefur ætíð síðan verið vísað til markanna á milli Vesturlanda og Austantjaldslandanna sem skipti Evrópu í tvennt, sem einskonar járntjalds, víggirt svæði, markalína ríkja með tvenn ólík pólitísk og efnahagsleg samfélagsform.

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i k reustr i 1945 1991

Kalda stríðið - Kóreustríðið1945-1991

  • Kóreustríðið:

    • Árið 1950 réðust hersveitir Norður-Kóreu, sem vorukommúnistar vinveittir Rússum, inn í Suður-Kóreu semvar vinveitt Bandaríkjamönnum sem kom SK til hjálpar.

    • Hernaðurinn var einkar grimmúðlegur og blönduðustKínverjar beint inn í átökin með Norður-Kóreubúum ogmargar aðildarþjóðir Sameinuðu þjóðanna meðSuður-Kóreu, sérstaklega þær sem voru hliðhollar BNA.

    • Árið 1953 var loks samið um vopnahlé og var vígstaðanþá lítt breytt frá því fyrir 1950.

    • Dánir og særðir: 1,2-1,6 milljónir NK & Kína.– 500.000 SK & SÞ.

    • Í dag standa milljónir hermanna við vopnahléslínuna tilbúnir aðberjast á ný.

    • Norður-Kórea er í dag eitt lokaðasta og kúgaðasta land veraldar.

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i k budeilan 1945 1991

Kalda stríðið-Kúbudeilan1945-1991

Nikita Khrushchev, aðalritari Sovétríkjanna

  • Kúbudeilan:

    • Árið 1959komst Fidel Kastrótil valda á Kúbu eftir harða skæruliðabaráttu þar sem spillt harðstjórn vinveitt BNA hafði verið við völd.

    • Kastró tók upp vinsamleg samskipti við Sovétríkinþar sem hann var hliðhollur hugmyndakerfi kommúnista.

    • Árið 1962 reistu Sovétmenn skotpalla fyrir kjarnorkuflaugará Kúbu.

    • Því mótmæltu Bandaríkjamennharðlega og settu hafnbann á Kúbu.

    • Magnaðist spennan svo mjög að nær komst heimurinn ekki Þriðju heimsstyrjöldinni.

    • Sovétmenn gáfu að lokum eftir og fjarlægðu skotpalla sína á Kúbu og Bandaríkjamenn sína í Tyrklandi.

John F. Kennedy, forseti BNA

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i fri arhreyfingar 1945 1991

Kalda stríðið-Friðarhreyfingar1945-1991

  • Friðarhreyfingar:

    • Eftir Kúbudeiluna fengu friðarhreyfingar byr í seglin.

    • Almenningi hryllti við brjálæði vígbúnaðar-kapphlaupsins og þeirri staðreynd að árið 1965 var hægt að sprengja þessa plánetu okkar í loft upp ótal sinnum með kjarnorkusprengjum.

    • Vinstrihreyfingarvoru í fararbroddi mótmælendanna.

    • Frá þessum hreyfingum spruttu síðar margvíslegar aðrar hreyfingar sem börðust fyrir dýraverndun, náttúruvernd, osvfr.

    • Margir frægir listamenn (Bítlarnir, t.d.) voru áberandi í friðarhreyfingunni.

    • Hippar kölluðust þeir sem vildu lifa sínu lífi eftir hugsjónum friðarsinnanna.

Let’s give peace a chance!

Make love, not war!

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i v etnam 1945 1991

Kalda stríðið-Víetnam1945-1991

  • Víetnamstríðið:

    • Árin 1965-1973 háðu Bandaríkjamenn stríð við kommúnistastjórn Norður-Víetnam og skæruliða í Suður-Víetnam.

    • BNA unnu allar orrustur en hugrekki og þrjóska Víetnama vann samt á endanum stríðið.

    • BNA sneru almenningi í Víetnam – og reyndar heiminum öllum - gegn sér með tillitsleysiog skeytingarleysi fyrir lífi almennra borgara.

Úr myndinni Full Metal Jacket

7

Nútíminn 1900-2008


Kalda str i 1945 19917

Kalda stríðið1945-1991

  • Kalda stríðið einkenndist oft af miklum öfgum.

  • Mikil ódæðivoru framin af risaveldunum íbaráttunni um völd og áhrif.

  • Hundruðir þúsunda manna voru myrtir og pyntaðiraf leppstjórnum risaveldanna, verst var ástandið íRómönsku Ameríkuþar sem einræðisherrar ogherstjórnir vinveittir BNA bældu af hörku niður allamótstöðu og framþróun í álfunni.

  • Árið 1987 hefur Mikhail Gorbachev, nýr aðalritari Sovétríkjanna, glasnostog perestroijku sem þýðir opnara samfélag og endurbætur á þeirri stöðnun sem ríkti í Sovétríkjunum.

  • Sovétríkin voru hins vegar of langt leidd og eftir töluverð átök innanlands líða Sovétríkin undir lok í desember 1991.

  • Er þá talið að Kalda stríðinu ljúki formlega séð.

  • Sumir hafa reyndar bent á það í hálfkæringi að réttur aðili hafi tapað Kalda stríðinu en rangur aðili unnið það.

  • Eftir það urðu Bandaríkin að ofurveldi, miklu stærra og ríkara en nokkurt annað ríki hér á jörð.

Berlínarmúrinn

7

Nútíminn 1900-2008


  • Login