Bu dayin t lmes
Download
1 / 126

BUGDAYIN G T LMESI - PowerPoint PPT Presentation


  • 1114 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Bugdayin gtlmesi. gtme endosperm ve kepegin birbirinden ayirmak ve endospermi una indirgemek iin yapilan islemdir. Bir baska deyisle bugdaylarin un veya irmik haline getirilmesi iin yapilan islemdir.Bugdaylarin yabanci maddelerden temizlenip tavlandiktan sonra zerinde disler bulunan vey

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha

Download Presentation

BUGDAYIN G T LMESI

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Bu dayin t lmes l.jpg

BUDAYIN TLMES


Bu day n t lmesi l.jpg

Budayn tlmesi

tme endosperm ve kepein birbirinden ayrmak ve endospermi una indirgemek iin yaplan ilemdir. Bir baka deyile budaylarn un veya irmik haline getirilmesi iin yaplan ilemdir.

Budaylarn yabanc maddelerden temizlenip tavlandktan sonra zerinde diler bulunan veya bulunmayan farkl hzlarda dnen vals ad verilen silindirler arasnda krlarak eleklerden elendikten sonra 1- 150m parack byklnde toplanan rne un denir.


Bu day n t lmesi3 l.jpg

Budayn tlmesi

Deirmene gelen buday tlmeden nce bir takm n ilemlere tabi tutulur. Budaydan un elde etme 4 aamada gerekleir:

  • Budayn temizlenmesi

  • Budayn tavlanmas- kondisyone edilmesi

  • Budayn tlmesi

  • Eleme


Slide4 l.jpg

ekil .. Saatlik kapasitesi 4.5 ton olan bir iletmenin temizleme departman


Bu day n temizlenmesi l.jpg

Budayn Temizlenmesi

Deirmene gelen buday sap, saman, yabanc tohum, metal, ta, tahta gibi ilenmeden nce uzaklatrlmas gereken yabanc maddeler ierir. Yabanc maddeler budaya genelde tarlada veya budayn fabrikaya tanmas srasnda karr. Buday en iyi koullarda yetitirilmi olsa bile her zaman yabanc tohum ierir. evresel ve tarmsal koullar iyi deilse elenecek maddelerin miktar artmaktadr. Yetitirme koullar ve kaltsal varyete zellikleri elemeyle ayrlacak buday miktarn da etkilemektedir.

Buday fabrikaya ulatnda n temizlemeye tabi tutularak gvenli depolama ve ileme iin yabanc maddeler ve tozlar uzaklatrlr.


Bu day n temizlenmesi6 l.jpg

Budayn Temizlenmesi

Buday genel olarak kendi karakteristik zelliklerinden farkllk gsteren yabanc maddeler ierir. Temizleme sisteminde budaydan yabanc maddeleri ayrmak iin farkl prensiplere dayanan eitli makinalar kullanlr.

Bu makinalarn alma prensipleri;

  • Manyetik zellikler

  • rilik ve boyut ( hacim, genilik, uzunluk )

  • ekil

  • zgl arlk

  • Terminal hz ( hava cereyan karsnda gsterdii hz)

  • Srtnme, elastikiyet, tekstr ve sertlik

  • Darbeye dayankllk

  • Elektrostatik zellikler

  • Renk farkllklar


Bu day n temizlenmesi 1 manyetik zelliklere g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (1. Manyetik zelliklere gre ayrma)

Bu amala mknatslar kullanlr. Temizleme sisteminin banda bir manyetik seperatr (mknats) metal paralarn uzaklatrr. Mknatslar sadece budaydan metali uzaklatrmaz, ayn zamanda makinalar hasardan korur ve patlamay tetikleyecek kvlcm tehlikesini ortadan kaldrr. Sistemde birden fazla mknats bulunmas alan makinalardan budaya geebilecek metal paralarn nlemek asndan yararldr. Daimi mknatslar veya daha etkili mknatslar kullanlabilir.


Bu day n temizlenmesi 1 manyetik zelliklere g re ay rma8 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (1. Manyetik zelliklere gre ayrma)

Aluminyum- nikel kobalt gibi metal alamlarnn gelitirilmesi ile at nal veya dz yzeyli ok gl ve yeterli daimi mknatslar gelitirilmitir. Mknatslarn sistemde yerleimi dikkat gerektirir ( ekil 1). Boru aznn dibine yerletirilmi bir mknats, byk bir para demir yakalanrsa buday ak dzeninin bozulmasna neden olabilir. Dikkat edilmesi gereken dier bir konu ise kk demir paralarnn mknatstan geerken tanenin gc ile yn iine karmasdr. Bu problemi amak iin mknatsn kuvveti dikkatli seilmelidir. Boru aznn tasarm mmknse tanenin akn yavalatmal ve ince bir tabaka halinde yaymaldr. Tkanmalarn nlenmesi borunun bana yerletirilmi kuvvetli bir mknats ile salanr.


Slide9 l.jpg

ekil 1. ki mknats rnei


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

Tane iindeki yabanc maddeleri boyuta gre ayrmada mekanik dzenlemeli elekler kullanlr. Elekler delikli metal levha veya tel rgden yaplabilir. Ayrma ilemini gerekletirmek iin hareketli elekler kullanlr.

Makinalar dn hareketi, salnm veya ileri geri hareket ile alrlar. Bir dn; eleme yzeyinin kendi ekseni zerinde silindirik veya poligonal ekilde evrilmesidir. Ayrmn olabilmesi iin silindirik veya poligonal eleklere belli hzda dn hareketi, dz yzeyli eleklerin eleme yzeyine ise belli hzda salnm hareketi veya dairesel hareket verilmelidir. Silindirin dnme, evirme hareketi materyalin uygun boyut ile elekten gemesini salar.


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma11 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

Yatay eleklerde eleme ilemi ancak tanenin hareketi eleinki ile ayn olmad zaman meydana gelebilir. Eleme yzeyi ile stndeki tanelerin hareketi arasndaki fark iki ekilde elde edilebilir.

  • Eleme yzeyine belli derecede eim verilerek zerindeki tanelerin kendi arlklar ile bu eik yzey zerinden hareket ettirilmesi (kaydrlmas veya yuvarlanmas)

  • Eleme yzeyinin hareket ettirilmesi ve bylece zerindeki tanelerin hareketlenmesi


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma12 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

Modern temizleme makinalarnda elekler hareketlidir. Elek zerindeki materyal elekten daha yava bir hzla hareket eder. Bal hz; elek yzeyi, materyalin ekli ve yzeyine baldr. Elekler materyalin elek boyunca yukardan aaya yava hareketini salamak ve eleme performansn arttrmak iin yatay veya yataya yakn bir adadrlar. Elek ve materyalin bal hzlar elek gz geniliinden kk olan tanelerin elekten kolaylkla geebilmesini salamaldr. Eleme srasnda materyalin elek yzeyine muntazam datlmas gerekir.


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma13 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

Yabanc maddelerin budaydan etkin bir ekilde ayrlabilmesi iin buday tanesinin boyutlarnn bilinmesi ve ona gre kullanlacak elein seilmesi gerekir. Boyut farkllna gre ayrmada

  • hacim farkll

  • en farkll

  • boy farkll esas alnr.


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma14 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

  • Hacim Farkna Gre Ayrma

    Hacim farkna gre ayrma tek bana deil dier ayrma yntemleriyle beraber uygulanr. Bu yolla yabanc maddelerin ayrlmas iin materyal elenir. Bir elek zerindeki buday ktlesine belli hzda salnm hareketi yaptrlrsa, ktle iindeki kk taneler zgl arlklar daha az olsa bile dierleri arasndan geerek ktlenin alt ksmlarna doru hareketlenir. Bylece tm karm kkler altta, bykler stte olacak ekilde tabakalar. Ktlenin altna geen taneler elek yzeyi ile temas edenlerdir. Bunlar elek deliklerinden geebilecek durumda ise alta geerek byklerden ayrlm olur.


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma15 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

2. En Farkna Gre Ayrma

En farkna gre yaplan ayrmada salnm veya titreim (reciprocating) hareketi yapan elekler kullanlr. Budaya elek zerinde belirli bir hzda salnm hareketi yaptrlrsa taneler uzun eksenleri elek salnm dorultusuna paralel olacak ekilde dizilirler. Elein her vuruu uzun taneleri dikine (ba aa) dnmeye zorlar. Taneler elek yzeyine dik konuma geldiinde elek delik aplar tanelerin eninden biraz fazla ise tane elekten dikine geer. Boyuta baklmakszn tanenin enine gre bir ayrm yaplm olur. Bu tip eleklerin salnm hz genelde 325- 600 vuru/dakika, salnm genilii ise 1 - 3/8 intir. Elek yzeyi hafif eimlidir.


Bu day n temizlenmesi 2 rilik ve boyuta g re ay rma16 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (2. rilik ve boyuta gre ayrma)

  • Boy Farkna Gre Ayrma

    Yatay bir dzlemde dairesel salnm veya dnme hareketi yapan yatay elek zerinden geen danelerin dik durma yetenei yoktur. Eleme esnasnda uzun eksenleri elek yzeyine paralel durumda sralanrlar. Uzunluu elek gz geniliinin apndan kk olan daneler aa der ve genilie bakmakszn boya gre ayrma yaplr. Danenin uzunluk ve genilii gibi fiziksel boyutlar buday yn iinde eitlilik gsterir. Bu nedenle budaydan yabanc maddelerin eleme ile temizlenmesinde eleklerin gz genilii ve boyutlar nceden seilmelidir. Boy farkna gre ayrm yapan makinalarn hz 150- 300 dev/dk, elek hareketinin ap ise 1 1/2 4.0 intir.


Bu day n temizlenmesi 3 ekle g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

Buday ierisindeki yabanc maddelerin bir ksm yuvarlak, bir ksm uzun, bir ksm da belirli bir ekli olmayan cisimlerdir. Budaydan farkl ekle sahip yabanc maddeler zel olarak dizayn edilmi makinalarla budaydan ayrlr. ekil farkllklarna gre ayrma yapan makinalar disk seperatrler ve triyrlerdir. Disk seperatr buday ynnn iinde dnen bir seri disk, triyr ise materyali uygun yuvalara alp silindir merkezine tayan dnen bir silindirdir.


Bu day n temizlenmesi 3 ekle g re ay rma18 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

Disk seperatr bir seri diskin birka inch aralklarla yatay merkezi bir mil zerine yerletirilmesinden oluur (ekil 2). Diskin her iki tarafnda cepler vardr. Cepler belirli boyuttaki daneyi seip tahl ktlesinden ayrp baka bir blme brakma esasna gre tasalanmtr. Tahl diskin i ksmna bir utan girerek diskin iletici kanatlar ile dier ucuna tanr. Disk seperatrler genelde birbirlerine ok yakn alrlar. ki tip disk vardr; buday diski ve tohum diski. Buday diski buday disklerde tutup yulaf, arpa ve dier yabanc maddeleri almaz, tohum diski ise arzu edilen tahl danelerini reddederek daha kk tohumlar ayrr.


Slide19 l.jpg

ekil 2. st resim: Disk Seperatr,

Alt sol resim: buday diski, alt sa resim: tohum diski


Bu day n temizlenmesi 3 ekle g re ay rma20 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

Triyrler i yzlerinde cep eklinde oyuklar bulunan, yatay veya hafif eik konumdaki bir eksen zerinde dnen, sa levhadan yaplm silindirlerdir (ekil 3). Silindir ierisine verilen materyal, silindir eik ise kendi arl ile ka doru hareket eder, silindir yatay konumda dnyorsa bir vida konveyr ile ka doru itilir. Silindirin dn srasnda cepler ierisine giren materyal belirli bir noktaya kadar kaldrlr, daha sonra bir tekneye aktarlr ve vida konveyrlerle dar tanr. Oluklara yerleemeyen byk ve uzun taneler ise silindirin sonundan triyr terk eder.


Slide21 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

ekil 3. Silindirik Triyr


Bu day n temizlenmesi 3 ekle g re ay rma22 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

Disk seperatrn silindirik triyre gre avantajlar;

  • Disk seperatrn kapasitesi ok daha fazladr, triyrden daha fazla yzey ve cebe sahiptir

  • Diskler budayn andrmasna kar koyabilmesi iin ok sert dkme demirden yaplabilir.

  • Farkl ekillerdeki cepler kolaylkla diske uygulanabilir

  • Farkl disklerden ayrlan fraksiyonlar tekrar temizleme iin makinann bana dndrlebilirler

  • Farkl cep ekillerine sahip diskler tek bir makinada birletirilebilir.


Bu day n temizlenmesi 3 ekle g re ay rma23 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (3. ekle gre ayrma)

Silindirik triyrlerin avantajlar;

  • rnn uzaklatrlmas makine alrken teknenin as ile ayarlanabilir.

  • Cepler disk seperatrnkine oranla daha dayankldr.

  • Bakm masraflar dktr. nk silindirleri deitirmek kolaydr.


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Ta, kum, amur, metal gibi buday daneleri ile yaklak ayn boyutta olan partikller elekten buday yn ile birlikte geerler. Talar veya budaydan ar olan dier materyaller su veya hava kullanlarak zgl arlk farkna gre ayrlabilirler. Bu prensibin uyguland makinalar kuru ta ayrclar ve ykama makinalardr.

Kuru ta ayrclar sadece ta ve amur gibi budaydan ar olan partiklleri uzaklatrmaz ayn zamanda ergot, kuru ve bcek zarar grm daneler gibi budaydan hafif partiklleri de uzaklatrr. zgl arlktaki farkllklara dayanan ta ayrma, hava akm, elek titreimi ve elek eiminin ayrma performansn etkiledii kuru ta ayrclarda salanr ( ekil4-5 )


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma25 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Bu sistemde, iki veya daha fazla temizleme makinas prensibinin kombinasyonu kullanlr. Sistemde bir yandan salnm hareketi ve kuvvetli hava akm ile zgl arlna gre rn akkan hale getirilip dzenli bir ekilde elek zerine yaylrken dier yandan elek aklklar giderek artar, bylece ilk nce ar daneler daha sonra orta arlktaki daneler ve son olarak da hafif daneler elekten geer. Elekten geen rnler ar rn ve kark ( hafif-orta )rn olarak ayrlrlar. Sona kalanlar hafif rnden oluur. Bu tip ayrma genelde kark rn yn iinde bulunan ergot, topaklar ve bcek zarar grm buday ayrmada nemlidir.


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma26 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

ekil 4. Kuru ta ayrc


Slide27 l.jpg

ekil 5. Kuru Ta Ayrc emas

A: Besleme, B: Buday k, C: Ta k, D: Ekzost bacas, E: gzetleme penceresi, F: besleme tablas, G: delikli tabla, H: ayarlanabilir suspensiyon kolu, J: titresim nitesine bal yaylar


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma28 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Materyal tablann alt hizasna yakn yerdeki besleme borusundan (A) verilir. Materyal tablann titreimi ile tabla zerine dzgn bir ekilde dalr ve nce yukardaki uca doru hareket eder. Buday taneleri tabla zerinde alttan verilen havann etkisini gsterdii yere gelince havann kaldrma etkisiyle hafife kaldrlr ve tablann titreim etkisinden kurtulur. Bylece buday buday hareket ynn deitirerek bir hava yast zerinden tablann alt ucuna doru kayarak ktan (B) aleti terkeder. Ta ve budaydan youn partikller ise tablann titreimi hava akm ile tablann yukarsna doru kayarak ta kndan (C) aleti terkeder. Toz ve hafif partikller ekzost bacasndan (D) hava ile birlikte karlar. lem bir pencereden (E) takip edilerek gerekirse hava hz, tabla eimi, titreim hz ayarlanabilir.


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma29 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Kuru temizleme yntemleri ile ayrlamayan yzey kirleri, budayla ayn boyuttaki ta, amur, kum, toprak gibi paracklar ykama makinalarnda ayrlrlar. Su, amur paralarn sker, ta ve kum paralarnn budaydan ayrlmasn salar. Ykama ile budaydaki mikroorganizma yk azaltlr. Tane zerindeki ila kalntlar, tanenin karn ukurundaki kirler uzaklatrlr.


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma30 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Ykama makinas (ekil 6) 2 ksmdan meydana gelmitir. Bunlardan birisi ykama ve ta ayrma tank dieri de kurutucudur (ekil 7). Su ykama tankna (A) doldurulduktan sonra buday buraya teleskopik bir borudan (B) verilir. Ykayc (C) buday su iinde dank halde tutmaya ve ayn zamanda kurutucuya doru itmeye yarar. Buday hareket srasnda dibe batmaz, su ile alkalanarak yzey kirleri znr. Budaydan daha youn olan ta paralar dibe batar. Dibe ken materyal, buday ak ynnn tersine hareket eden ta helezonu yardmyla bir toplama kabna itilir (E).


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma31 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

ekil 6. Ykama Makinas


Slide32 l.jpg

ekil 7. Ykama Makinas emas A: su havuzu, B: buday girii borusu, C: buday helezonu, D: ta helezonu, E: ta toplama haznesi, F: dili kutusu, G: dikey aft, H: elik paletler, I: delikli silindir, J: hava girii, K: buday k, L: su pskrtc


Bu day n temizlenmesi 4 zg l a rl a g re ay rma33 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (4. zgl arla gre ayrma)

Budayda ykama ilemi ok nemlidir. Budaydaki %0.2 oranndaki bir toz veya kir bile unda ok nemlidir. Bu toz veya kirlerin ou toplam unun %18ini oluturan krma unlarna geer.

Ykamada kullanlan su miktar budayn kirlilik durumuna gre deimekle birlikte 1 kg budayn ykanmas iin ortalama litre su gerekmektedir.


Bu day n temizlenmesi 5 hava ak m nda ta nabilme zelli ine g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (5. Hava akmnda tanabilme zelliine gre ayrma)

Hava akm temel olarak salam taneden toz, sap, saman, kavuz, hafif taneler ve budaydan hafif dier yabanc maddeleri ayrmak iin kullanlr. Ayrma; makinaya gelen materyalin aerodinamik zelliklerine bal olarak yaplr. Bir ayrma sistemindeki hava, dikey ya da yatay olarak hareket edebilir ancak dikey ayrma daha etkilidir.

Terminal hz farkllndan yararlanarak ayrmada aspiratr veya hava kanallar gelitirilmitir. Bu tip aletlerde materyal dzgn bir ekilde aktlrken, zerine belli bir hzda hava verilerek uabilen paracklar ayrlr ve bir yerde toplanr.


Bu day n temizlenmesi 6 y zey yap s tekst r ve elastikiyet fark na g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (6. Yzey yaps, tekstr ve elastikiyet farkna gre ayrma)

Yabani sarmsak tohumlarnn budaydan ayrlmasnda yzey yaps, tekstr ve elastikiyet farkllnndan yararlanlr. Bu amala yaplm aletlerde silindir eklinde dner tel bir fra bulunur. Bu sert fra, buday ktlesi ierisinde dnerken yumuak yapdaki sarmsak tohumlarna batarak onlar kaldrr ve budaydan ayrr.


Bu day n temizlenmesi 7 darbeye dayan kl l k fark na g re ay rma l.jpg

Budayn Temizlenmesi (7. Darbeye dayankllk farkna gre ayrma)

Buday ierisinde birok fiziksel zellii buday tanesine eit olan, sadece bir etki altnda kaldklarnda krlma ve ufalanma zellikleri farkl olan yabanc maddeler bulunabilir. Bunlar ayrmak iin buday tanesini etkilemeyen fakat bu tip yabanc maddeleri krp ufalayan aletler kullanlr. rnein bcek tarafndan iten yenmi buday tanelerini dier salam tanelerden ayrmak iin arpma etkili bir aletten geirerek paralama ve ufalanan paralar sonraki bir eleme veya aspirasyon ilemi ile ayrma uygulanr. Bu amala kullanlan alet entoleterdir (ekil 8). Bu tip aletler buday ierisindeki bcek, larva veya bcek yumurtalar etkin bir ekilde tahrip edilir.


Bu day n temizlenmesi 7 darbeye dayan kl l k fark na g re ay rma37 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (7. Darbeye dayankllk farkna gre ayrma)

ekil 8. Entoleter


Bu day n temizlenmesi 7 darbeye dayan kl l k fark na g re ay rma38 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (7. Darbeye dayankllk farkna gre ayrma)

Budayn bcekle bulak olmas veya bcek yenikli taneler iermesi durumunda bu gibi tanelerin salam tanelerden temizleme makinalar ile ayrlmalar zordur. zellikle tane ierisinde gelien bceklerin larvalar tane ierisinde iken bunlar normal tane grnmndedir. Bcek zarar grm tanelerin normal tanelerden ayrlmasnda arpma etkili makinalardan yararlanlr. inde bcek larvas bulunan taneler salam taneler kadar dayankl deildir. Entoleterden geerken kolayca paralanrlar.


Bu day n temizlenmesi 7 darbeye dayan kl l k fark na g re ay rma39 l.jpg

Budayn Temizlenmesi (7. Darbeye dayankllk farkna gre ayrma)

Entoleter, iinde hzla dnen bir tablas bulunan konik ekilde bir makinadr (ekil 9). Materyal makinaya stteki aklktan (A) verilir. Alete giren materyal bir dner tabla (B) zerine gelince merkezka kuvvetinin etkisiyle aletin yan duvarlarna doru frlatlr. Bylece bcek ve bcek yumurtalar tahrip olur, bcekle bulak taneler paralanr. Buday aleti terkederken bir aspirasyon kanalndan geer, bylece salam tane dndaki krntlar ayrlr.


Slide40 l.jpg

ekil 9. Entoleter. A: Buday girii, B: dner tabla, C: yzeyi zmpara kapl konik blme, D: aspirasyon kanal, E: buday k, F: hava ayar valfi, G: toz k, H: hava k


Bu day n tavlanmas l.jpg

Budayn Tavlanmas

tmede temiz, homojen, tmeye uygun budaya sahip olmak, en iyi un ekstraksiyonu ve un kalitesi salamak amalanmaktadr. Bu nedenle buday temizlendikten hemen sonra tlmez. tme ileminden nce tanenin fiziksel yaps tmeye uygun hale getirilir. Bu da budayn tavlanmas (tempering) veya kondisyone edilmesi (conditioning) ile salanr. Tavlama ve tavlama koullarnn ayarlanmas, suyun uzaklatrlmas veya daha sklkla su ilavesi ve ardndan budayn dinlendirilmesi anlamna gelir. Budayn sertlik ve gevreklik bakmndan nispeten farkllk gsteren kepek, rueym ve endosperm gibi farkl ksmlar tmeye uygun hale getirilir.


Bu day n tavlanmas42 l.jpg

Budayn Tavlanmas

Eklenen suyun miktar budayn nemi ve ortamn bal nemine baldr. Nem verilen buday eklenen nemin tanenin iine tam olarak ilemesi iin dinlendirilir. Tavlama ilemi deirmencinin tanenin fiziksel ve kimyasal durumunu deitirebilecei tek basamaktr. Tavlamada ama buday tanelerinin tmnn ayn fiziksel duruma ulamasn salamaktr.


Bu day n tavlanmas43 l.jpg

Budayn Tavlanmas

Budayn tavlanmas tlecek budayn rutubet orann belli dzeye getirme ve rutubetin tane ierisinde uniform olarak dalmn salama ilemidir. Kondisyone etme ise bu ilemlere ek olarak scaklk uygulanp tanenin fizikokimyasal zelliklerini deitirmek amalanr. Kondisyone etme ileminde uygulanan stma ilemiyle suyun taneye difzyon hz artrlr, tanenin gluten ve enzim yaps deitirilerek ekmeklik kalitesi iyiletirilir. Ayrca kondisyone ilemi, rutubet oran ar olan budaylarn tmeye elverili rutubete getirilinceye kadar kurutulmasn da kapsar.


Bu day n tavlanmas44 l.jpg

Budayn Tavlanmas

Budayn kondisyone edilerek tanenin fiziksel zelliklerini deitirmenin yararlar:

1.Tane kabuu, dayankllk ve elastikiyet kazanarak krma valslerinden paralanmadan geer.

2.Tanenin kabuk ve endospermi birbirinden daha kolay ayrlr. Bylece krma valslerindeki g gereksinimi der. Bu da materyalin snmasn ve niastann ar zedelenmesini nler, evaporasyon kaybn azaltr, kalite fazla etkilenmeden ekstraksiyon artar.

3. Endosperm yumuayarak redksiyon valslerinde az bir basnla kolayca paralanacandan redksiyon valslerinde g sarfiyat der.


Bu day n tavlanmas45 l.jpg

Budayn Tavlanmas

4.Karmda tane sertlii farkl olan eitler varsa bunlarn tme basnlar yaklak ayn olur ve eitlere gre pasaj unlar arasndaki farkllk azalr.

5. Unda uygun bir partikl irilii dalm salanr ve unun elenmesi kolaylar.

6.Son rnde istenen rutubet oran salanr, kalite ykselir.


Bu day n tavlanmas46 l.jpg

Budayn Tavlanmas

Budayn tavlanmadan nceki orijinal nem ierii deiiklik gsterir. Budayn nem ierii srekli olarak izlenmeli ve buday optimum tme nemine getirmek iin su eklenmelidir. Genelde optimum tme nemi %14-17 arasndadr. Tanenin ortalama nem ierii % 16 olsa bile, eer kabuk %14 nem, i ksm % 17 nem ieriyorsa tatminkar olmayan bir un rengi ortaya kabilir. Ayn ekilde tane nemi %16, fakat i nem %14.5, kabuk %18.5 ise un verimi ve tme dengesi olumsuz etkilenebilir.


Bu day n tavlanmas47 l.jpg

Budayn Tavlanmas

Yumuak ve sert taneli budaylara verilecek su miktar birbirinden farkldr. Sert budaylar yumuak budaylara oranla daha nemli hazrlanrlar. nk sert budaylarn valslerde krlmalar daha zordur. Farkl tane sertliindeki budaylarn tmeden nce sahip olmalar gereken rutubet oranlar:

Sert budaylar %17- 18

Orta sert budaylar %16- 17

Orta yumuak budaylar %15.5- 16

Yumuak budaylar %15- 15.5


Bu day n tavlanmas taneye suyun ge i i l.jpg

Budayn Tavlanmas (Taneye suyun geii)

Buday tanesine su verildiinde suyun tane iine penetrasyonu difzyon yoluyla gerekleir ve scaklkla hzlanr. Buday tanesi su iine daldrldnda tanenin suyu absorbe etmesi 2 aamada gerekleir. lk aamada bir miktar su tane yzeyinde tutulur. kinci aamada tutulan su tane ierisine ok yava bir ekilde absorbe olur. Tane yzeyinde tutulan suyun tane iine absorbsiyonunu engelleyen bir tabaka olmamakla birlikte tanenin kabuk ksm penetrasyonu ok yavalatr.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

Budaya verilen suyun tane ierisinde dalmas :

Souk tavlama

Ilk Kondisyone

ok Kondisyone olmak zere 3e ayrlr.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri50 l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

Souk Tavlama

Souk tavlama ortam scaklnda yaplan tavlamadr. %3e kadar su ilave edilir ve suyun tane iine difzyonu iin birka gn dinlendirilir. Souk tavlamada bir defada %3ten fazla su verilmez. Suyun verilmesi birka aamada yaplabilir. Bu yntemde suyun tane ierisine uniform olarak yaylabilmesi iin geen sre uzun olduundan fazla tav silosu kapasitesine ihtiya vardr.

Sert taneli budaylarn souk tavlanmas durumunda bekletme sresi 72 saate kadar kar.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri51 l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

Tavlama ileminin ok aamal yaplmasnn yararlar:

  • Uzun bir dinlendirme sresi uygulandndan tavlama srasnda verilecek suyun taneler arasnda ve tane iinde dzgn olarak dalmas salanr.

  • Bu yntemle tavlanan budaylarda tane kabuunun endospermden daha kolay ayrlmas salanr.

    ok aamal tavlamann dezavantajlar ise maliyeti ve undaki bakteriyal yk artrmasdr.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri52 l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

Ilk Kondisyone

Budayn tavlanmas rutubet, scaklk ve zamann bir fonksiyonudur. Scaklk ykseldike budayn tmeye tmeye elverili hale gelmesi iin gerekli sre azalr. Tane scaklnn ykselmesi tanenin genilemesini salar. Bylece bnyesindeki kapiller borular alr ve belirli srede daha fazla suyun absorbe edilmesi salanr. Ilk kondisyone ileminde buday en fazla 46Ca kadar stlr ve bir aamada %9a kadar su verilebilir. Ilk kondisyone ileminde tavlama sresi 40 dakikadan 3 saate kadar deiebilir.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri53 l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

ok kondisyone

ok kondisyone ileminde ama buday tanesinin kabuk ve endospermi arasndaki yapma gcn azaltarak kabuun kolay ayrlmasn salamak ve ayrca endosperme kolayca krlan bir yap kazandrarak tmeyi kolaylatrmaktr.

ok tavlama ilemi stabilizr denen aletlerde gerekletirilmektedir. Stabilizrlerde buday yaklak bir dakika sre ile atmosfer basncnda dorudan buhar enjekte edilerek ok kontroll bir ekilde hzla stlr. Buday 49- 66C arasnda bir scakla ksa srede getirilir.


Bu day n tavlanmas tavlama y ntemleri54 l.jpg

Budayn Tavlanmas (Tavlama yntemleri)

Bu yntemde tanenin dndan iine doru scaklk ve rutubet derece derece deiir ve tanede derece derece buhar basnc meydana gelir. ok kondisyone ileminde abuk stmadan sonra budayn gluten zelliklerinin zarar grmemesi ve scaklk uygulamasnn uzayarak kabuk ve endosperm arasndaki yapma kuvvetinin tekrar artmamas iin budayn tekrar hzla soutulmas gerekir.


Bu dayin t lmes55 l.jpg

BUDAYIN TLMES

Budaylarn un veya irmik haline getirilmesi iin yaplan ileme tme denir.

Budayn tlmesinde ama tanenin endosperm ksmn mmkn olduunca kabuk ve rueymden ayrmak, ayrlan endospermi ise incelterek un haline getirmektir.


Slide56 l.jpg

Un fabrikalar dikeye yaylm durumdadr. Fabrikaya gelen buday temizlenmek, tavlanmak, tlmek veya depolanmak zere katlar arasna denmi dikey borular iinde tanr. Budayn veya tme rnlerinin borular iinde tanmas iin hava kullanlr. Buday ve rnlerinin tanmas iin havann kullanld sistemlere pnmatik sistem denir.


Bu dayin t lmes58 l.jpg

BUDAYIN TLMES

tme ilemi 4 sisteme ayrlmaktadr:

Kepek ve rueymin endospermden ayrld KIRMA SSTEM

Kabua yapk halde bulunan az miktardaki endosperm paralarnn ve rueym paralarnn ayrld KAZIMA SSTEM

Endospermi una indirgeyen REDKSYON SSTEM

Dier 3 sistemden geri alnan endospermden kepein ayrld KUYRUK SSTEMLER (Tailings System)


Slide59 l.jpg

tme ilemi krma, ufalama, ayrma ve snflama ilemlerini kapsar. Krma ve ufalama ilemleri deirmenin krma ve redksiyon sistemlerinde, ayrma ve snflama ilemleri ise prifikasyon (irmik temizleme) ve eleme sistemlerinde gerekletirilir.


Slide60 l.jpg

tmede bir vals ifti ve hemen ardndan gelen elekten oluan sistemlerde gerekletirilir. Bu sistemlere pasaj denir. Pasajlarda krma ve inceltme ilemlerinde 4 farkl rn elde edilmektedir;

  • Endospermin yapk olduu iri kabuk paralar

  • ri endosperm paralar (irmik)

  • nce endosperm paralar (dunst)

  • En ince endosperm paralar (un, 1-150 )


Slide61 l.jpg

Krma sisteminin grevi tanenin endosperm ksmn mmkn olduunca ayrmak, bunu yaparken en az miktarda kepek tozu ve un oluturmaktr. Krma srasnda endosperm partiklleri mmkn olduunca iri kalmaldr. Bylece prifayrlarda (irmik temizleme) iri endosperm kepekten kolayca ayrlr.

Hedef; mmkn olduunca az un, fazla irmik ve middlings meydana getirmektir.


Slide62 l.jpg

Kazma sisteminin grevi kabua yapk halde bulunan az miktardaki endoperm paracklar ve rueym paracklarn ayrmaktr. Bu ilem iin irmik temizleme makineleri kullanlr.


Slide63 l.jpg

Redksiyon sisteminin grevi krma sisteminden kan iri endosperm paralarn un haline getirmektir. Redksiyon sisteminde materyal inceltilirken niasta granllerinin zedelenmesinin kontrol altnda tutulmas, kabuk ve rueym paracklarnn olabildiince az andrlmas esastr.


Slide64 l.jpg

Her sistemde de farkl zellikteki elik valsler kullanlr (ekil 13). Valslerin yzeyi su verilerek sertletirilmitir. Krma valsleri dilidir (yivlidir). Krma valsleri buday kesip ama, kazyp andrma, krp paralama grevini yerine getirmek zere valsler zerinde hafif eim yaparak uzanan diler bulunmaktadr. Vals yzeyine yivler oyulmu durumdadr. Yivlerin ekli, testere, vida veya oluk eklinde olabilir. En yaygn olarak kullanlan yiv ekli testeredir.


Slide65 l.jpg

ekil 13. elik Vals


Slide66 l.jpg

Bir iletmenin krma sisteminde ilevleri birbirinden farkl 4 veya 5 krma deirmeni bulunmaktadr. Di says krma sisteminde sona doru gidildike vals yzeyindeki di says artar. 250 mm apl valslerin di says u ekildedir:

1.krmada 250-335 di/vals, 3.2-4.1 di/cm

2.krmada 400-450 di/vals, 5.1-5.7 di/cm

3.krmada 500-550 di/vals, 6.4-7.0 di/cm

4. krmada 675-750 di/vals, 8.6-9.6 di/cm

5.krmada 800-850 di/vals, 10.2- 10.8 di/cm


Slide67 l.jpg

Krma valslerinin dileri zamanla keskinliini kaybederek kesme etkileri azalr, deirmen daha fazla ince materyal tmeye balar. Valsin sert yzeyindeki dileri andktan sonra ikinci kez di almaktadr.


Slide68 l.jpg

Redksiyon valsleri ise dz valsler (liso valsleri de denir) dir. Vals yzeyi ayna gibi parlak olabildii gibi donuk ve przl de olabilir. Dz ve parlak vals yzeyi rn ezme ve yassltma grevi grr. Hafif przl olduu taktirde valsler rn ovalayarak ezmeden inceltir. Valslerin yzeyi parlad taktirde yzeye kum pskrtlerek przl hale getirilir.


Tme mak nalari l.jpg

TME MAKNALARI

Valsli Deirmen

Valsli deirmen gnmzde ta deirmenlerin yerini alm ve un fabrikalarnda kullanlan en nemli makinelerdir. Bir iletmede bir deil bir dizi valsli deirmen kullanlr. Bunlar ard arda yerletirilerek budayn kademeli olarak kabuu ayrlr ve endosperm inceltilir. Bylece istenen ekstraksiyon derecesinde un elde edilir (ekil 14).

Bir valsli deirmende partikller vals yzeyindeki diler ve valsler tarafndan uygulanan basn nedeniyle vals aralna doru itilirken oluturulan kesme ve sktrma kuvvetlerine maruz kalrlar.


Slide70 l.jpg

ekil 14.Valsli deirmen, 1: Besleme, 2: datma vidas, 3: n besleme valsi, 4: besleme ayarlama plakas, 5: tme araln belirleyen manuel kol, 6:kilitleme kolu, 7: dz valsler iin bak kazyc, 8: dili valsler iin fra kazyc, 9:tme aral aspirasyonu


Slide71 l.jpg

ekil 15. Bir dizi valsli deirmen


Slide72 l.jpg

ekil 16. Valsli deirmen


Tme mak nalari73 l.jpg

TME MAKNALARI

Valsli deirmende partikller zerine uygulanan basncn bykl u faktrlere bal olarak deiir.

Valslere mal aknn oran ve tekdzelii

Vals hzlar

Hzl ve yava valslerin hzlarnn oran (diferansiyel)

Vals yzeylerinin tipi ve durumu

Vals aral

Partikllerin zellikleri


Tme mak nalari74 l.jpg

TME MAKNALARI

Valsli deirmende tme zt ynde dnen elik valslerle yaplmaktadr. Bunlar rn tme blgesi denilen valslerin arasna eker. Valsler kullanm amacna gre dz yzeyli (liso) olabilir veya yzeyine di (yiv) oyulabilir. Dili valsler krma sisteminde, dz valsler redksiyon sisteminde kullanlr.

Bir deirmende 2 ift, yani 4 adet vals bulunur. Vals iftleri makine gvdesi ierisine st ste (vertical), yan yana (horizontal) veya 45 derecelik a ile diagonal yerletirilebilir. Yan yana pozisyonda vals bana den verim yksektir, ar beslemeye ve yksek vals hzna uygundur. Diagonal tarzda yerleimde ise valsler az alan kaplamaktadr.


Bu dayin t lmes k rma sistemi l.jpg

BUDAYIN TLMES (Krma Sistemi)

tme ilemi temizlenen ve tavlanan budayn 1.krma valsine gelmesiyle balar. Krma sistemi, yzeyleri dili krma valsleri ve bunlarn her birinden sonra gelen eleme makinalarndan oluur. Krma sisteminin grevi buday tanesini krmak, amak ve endospermi kabuk ve rueymden ayrmaktr. Krma sisteminde 4-6 aras genelde ise 5 krma kademesi bulunur. Her kademeden sonra materyal elenerek snflanr. Bunun sonucunda un iriliine gelmi materyal ayrlrken, kabuk ve endospermin tam olarak ayrlmam olduu partikller bir sonraki kademeye gnderilir. Orta irilikteki partikllerden, kabuk partikllerinden ve saf endosperm partikllerinden oluan materyal prifikasyon sistemine gider. Bu ilemler her krma kademesinde tekrarlanr ve en son kademede kabukla endosperm birbirinden ayrlm olur.


Slide76 l.jpg

5 krma valsli bir sistemde ilk krma valsinin grevi buday tanesini krmak, amak ve iri middlings elde etmek, son iki krma valsinin grevi ise kabuktaki endospermi kazyarak almaktr. Son krma valsleri kepekteki endospermi alrken una bir miktar kabuk karacandan son iki krmann materyali dierlerine kartrlmaz ve temizleme ve redksiyon iin deirmenin kuyruk ksmna gnderilir.

Krma sisteminde iri irmik ve iri kepek partikllerinden baka herhangi bir materyalin meydana gelmemesi en ideal olandr. Ancak bu pratikte mmkn deildir. Ama krma ununun orannn azaltlmaya allmasdr. Ortalama %12-18 orannda un olumaktadr.


Slide77 l.jpg

Krma valslerinde son kademelere doru inchteki di says artmaktadr. Yiv skl arttka kazyc etki de artmaktadr. Krma valslerinin 4. ve 5. kademeleri kazma fonksiyonu grmekte olduundan inchteki di says ve vals evresindeki di says artmaktadr.


Bu dayin t lmes p rifikasyon sistemi l.jpg

BUDAYIN TLMES (Prifikasyon Sistemi)

Prifikasyon sistemi krma valslerinden gelen orta irilikteki partikllerin tekrar ileme tabi tutularak kabuk, saf endosperm ve kompozite partikllerin birbirinden etkin olarak ayrld sistemdir. Krma valslerinden geerken paralanm, kaba eleklerden gemi olan kepek partiklleri ve kompozite partikller bu aamada endosperm partikllerinden (irmik ve middlings partikllerinden) ayrlmaktadr.


Slide79 l.jpg

Krma sisteminde kepek partikllerinin iri paraklar halinde kalmas hedeflenirse de bir ksm kepek tme srasnda paralanarak eleklerden geer ve irmik ierisine karr. Bu kepek paralar purifikasyon aamasnda ayrlr.

Burada ayrlan kabuk yem materyaline, kompozite partikller tekrar ilem grmek zere iletmenin krma sistemine, endosperm partiklleri ise redksiyon valslerine gnderilirler. Prifikasyon ileminde purifayr da denen irmik sasrleri kullanlmaktadr (ekil 17).


Slide80 l.jpg

ekil 17. rmik sasr


Slide81 l.jpg

rmik sasrleri hava geirmez bir sandk ierisine alnm titreim hareketli ba ksmndan kuyruk ksmna doru hafif eimli uzun bir elektir. Purifier elekleri batan sona doru giderek kalnlamaktadr. Sasrde bir ekzost kanal vardr. Bu kanal sayesinde eleklerin altndan stne doru bir hava akm olumaktadr.

rmik sasrne gelen materyal 3e ayrlr: Eleklerden geen materyal;bataki materyal saf endosperm paralardr, irmik sasrnn sonuna doru elek kalnlamakta ve elek alt endosperme yapk kepek paralar olmaktadr.


Slide82 l.jpg

Eleklerden alta geen materyal bir toplama konisinde toplanarak kalitelerine gre farkl klardan karak redksiyon valslerine giderler.

rmik sasrlerinden kan 2. materyal elek stnde kalan kirli materyaldir. Bu ksm kepee yapk endosperm paralar veya kepek partiklleri olabilmektedir.

3. materyal ise hava akm ile ayrlan ve daha ok tanenin ar kanad tabakas veya tozdan ibaret olan ekzost kanalna giden materyaldir.


Bu dayin t lmes red ksiyon sistemi l.jpg

BUDAYIN TLMES (Redksiyon Sistemi)

Bir deirmende redksiyon (inceltme, tme) sisteminin grevi, krma ve prifikasyon sisteminden gemi ve temizlenmi olan materyali, kepek ve rueym partiklleri kartrmadan, gluten ve niasta zelliklerine zarar vermeden gerekli incelie getirmektir.

Redksiyon sistemi, krma sisteminde olduu gibi bir dizi vals ve bunlarn her birinden sonra gelen eleme makinalarndan oluur. Redksiyon valslerinin krma valslerinden fark vals yzeyinin krma valslerinin dili deil dz oluudur.


Slide84 l.jpg

Redksiyon valslerinde endospermin bir defada ufalanp un haline getirilmesi mmknse de pratikte uygulanmaz. nk ok fazla vals basnc gerektirir ve una kepek ve rueym karma riski artar. Gluten zarar grr ve ar niasta zedelenmesi meydana gelir.Sonu olarak unun rengi ve ekmeklik kalitesi bozulur.

Redksiyon kademesi deirmenin byklne gre 8-14 arasnda olabilmektedir. Redksiyon sisteminin grevi kabuundan ayrlm endosperm partikllerini ufaltarak un haline getirmektir. Her kademe sonunda bir ksm un ayrlr ve daha iri olan materyal bir sonraki kademeye gnderilir. Yasslm ve yzeyi genilemi olan kepek ve rueym partiklleri de uzaklatrlr.


Slide85 l.jpg

Kademeli redksiyonda sistemin sonuna doru gidildike materyal ierisindeki endosperm oran der, kepek oran artar. Ayrca materyalin fiziksel karakterleri de deiir. Balangta iri ve granll olan, kolay ufalanabilen endosperm giderek klr, yumuak ve yapkan bir hal alr, tlmesi elenmesi zorlar.

Redksiyon sisteminde de krma sisteminde olduu gibi valsli deirmenler kullanlr. Krma sisteminden kan materyal redksiyon sisteminde boyut kltme ilemine tabi tutulur.


Slide86 l.jpg

Vals yzeyi: 100 kg budayn 24 saatte tlmesi iin gerekli vals uzunluu (mm) olarak ifade edilir. Redksiyon vals yzeyi toplam deirmenin %62sine karlk gelmektedir. Krma valslerinde ise bu oran %38dir. Bir anlamda tme ileminin %62si redksiyon valslerinde %38i ise krma valslerinde gerekleir.


Tmeye etk eden fakt rler l.jpg

TMEYE ETK EDEN FAKTRLER

Bir ift elik valsin tme nitelii birok faktrden etkilenmektedir:

Valslerin ap

Ticari valslerin ap 225- 450 mm arasnda deiim gsterir. Ticari deirmenlerde en yaygn olarak kullanlan vals ap 250 mmdir. Vals ap bydke inceltme- ezme etkisi artar. Geni apl valsler tabaka haline getirme ileminde tercih edilirler. Kk apl valsler ise krma sisteminde basnc minimuma indirmek ve kesme ileminin etkisini arttrmak iin tercih edilirler. ap arttka tme etkisi artar.


Slide88 l.jpg

2. Valslerin Uzunluu

Ticari bir deirmende vals uzunluu 450- 1500 mm arasnda deimekle birlikte en yaygn olarak kullanlan vals uzunluu 1000 mmdir. Valsli deirmenin tme kapasitesi vals uzunluuna baldr. Kapasite; belli vals uzunluuna den materyal miktar olarak ifade edilir. 1.2. ve 3. krma valslerinde valsler aras aklk fazla olduundan ve sapma riski olmadndan uzun valsler tercih edilirken birbirine yakn alan 4. ve 5. krma valsleri ve redksiyon sisteminde daha ksa valsler tercih edilir. nk bu valslerde vals akl hassas ayar gerektirir. Sapma minimum olmaldr. Uzun valslerde dzgn bir vals araln salamak zordur.


Slide89 l.jpg

3. Vals Yzeyi

Valsler yzeylerinin mrn ve almasn arttrmak iin farkl materyallerden yaplmlardr. Valslerin ou dkme demirden yaplm ve daha uzun mrl olmalar iin yzeyi sertletirmek zere hzlca soutulmulardr. Valsler yzeyinden 10 mm derinlie kadar sertletirilebilirler. Dezavantaj vals metalinin yzeyde en sert, artan derinlikle daha yumuak olmasdr.

Vals yzeyinin sertlii Share Sceleroscope Enstrman ile llr. Bu deer 70-74 aralndadr veya dili valsler iin 510-550 Brinelldir. Yksek sertlik numarasna sahip valsler ok krlgandr ve bu da dilerin paralara ayrlmasna neden olur, daha dk numarallar ise daha hzl anrlar.


Slide90 l.jpg

4. Valslerin Dn Hz ve Diferansiyel

Deirmenlerde valsler olduka yksek hzlarda dnerler. Krma ve redksiyon sistemlerinde hzl valsin dn hz 500- 550 dev/dakdr. Valsin dn hz arttrldka tme performans zarar grmekte, ince materyal oluumu ve g sarfiyat artmaktadr.

Bir vals iftinde iki valsin dn hzlar (rpm cinsinden) arasndaki orantya diferansiyel denir. 2:1lik bir diferansiyel hzl valsin yava vals devrinin 2 kat ile dndn gsterir. 1:1lik bir diferansiyel ise valslerin hznn eit olduunu ifade eder.


Slide91 l.jpg

tme ii valsler arasndaki hz fark nedeniyle gerekleir.

Krma ve redksiyon valslerinde stteki vals alttakinden hzl dnmektedir. Yava vals taneyi 1 hz ile tutarken, hzl vals 2.5 hzyla onu kazm paralam olur (diferansiyel 2.5:1). Valsler arasndaki tme yledir: Dnen valsler arasna den paracklar her iki valsin yzeylerinin arasnn paracklarn bykl kadar olduu yerde valsler tarafndan yakalanr. Yivler valsin dnme hareketi ile paracklar ekerler ve tme aral darald iin paracklar yivlerin basnc ile kesilirler, hz fark nedeniyle birbirinden ayrlrlar ve birok paralar halinde dalrlar. Yava dnen vals tarafndan tutulan partikl hzl dnen valsin yivleri keserler.


Slide92 l.jpg

Un deirmenlerinde krma sisteminde, kepei ayrmak iin 2,5:1de almak, kepek paracklarnn paralanmasn azaltmak iin dz valsli redksiyon sisteminde 1,25:1den 1,5:1e kadar olan diferansiyel oranlarnda almak uygundur.


Slide93 l.jpg

5. Yiv ekli ve Says

Krma valslerinin zerindeki yiv ve setlerin profili (enine kesitinin ekli) ve says valsin yapt ii etkiler. Bu nedenle yaplan ie gre valsin yzeyine oyulacak dilerin zellikleri ve says zenle seilir. Dilerin kesme hareketi a azaldka iddetlenir ve a bydke diin derinlii azalr. Diin derinlii tlen materyalin partikl boyutu ile karlatrlr. Di ok derinse, materyal di iine gizlenerek tlmeden geebilir veya vals endospermi kazmakszn kepei paralar. ok s (ksa) olan bir di endospermi kepekten kazmaya yetecek derecede iine ilemeyecek veya partikl zerinde blme kuvvetinden ok sktrma kuvveti uygulayacaktr.


Slide94 l.jpg

Gnmzde en yaygn olarak kullanlan di ekli testere diidir.

Di says diler arasndaki akl belirler. Yiv skl cmde ortalama 4-16 yiv arasnda (10-40 /in) deimektedir.


Slide95 l.jpg

6. Yiv Pozisyonu

Valslerin kesme ve tme etkisi dilerin pozisyonuna gre deiir. Buday tanesi veya zerine kepek yapk bulunan iri endosperm paralar valsler arasndan geerken alttaki valsin dileri taneyi tutar, stteki hzl dnen valsin dileri taneyi keser ve endospermden kabuu kazr.

Drt farkl di pozisyonu mevcuttur (ekil 18):

Die di pozisyonu:stteki hzl dnen valsin dilerinin kesme veya ksa kenarlar altta, alttaki yava dnen valsin dilerinin kesme kenarlar ise sttedir. Materyal valsler arasndan geerken yava dnen valsin dilerinin kesme kenar partikl tutarken, hzl dnen valsin dilerinin kesme kenar krpar. Die di pozisyonu en iddetli etkiye sahip pozisyondur. ok yumuak budaylarda kullanlr.


Slide96 l.jpg

Srta di pozisyonu: Hzl dnen valsin dilerinin kesme kenar yava dnen valsin dilerinin uzun kenarna yani srt ksmna karlk gelir. Partikl yava dnen valsin dilerinin srt ksm ile hzl dnen valsin dilerinin keskin kenar arasnda kalr. Kabuu orta derecede dayankl yumuak budaylara daha uygundur.

Die srt pozisyonu: Her iki valsin dilerinin kesme kenarlar yukar dorudur. Hzl dnen valsin dilerinin srt ksm yava dnen valsin dilerinin keskin kenarna karlk gelir. Bu pozisyon orta sert krlgan budaylar iin uygun saylr.


Slide97 l.jpg

ekil 18. Di pozisyonlar


Slide98 l.jpg

Srta srt pozisyonu: iddeti en az olan pozisyondur. Hzl dnen valsin dilerinin kesme kenarlar yukar, yava dnen valsin kesme kenarlar ise aa dorudur. Partikl valsler arasndan geerken valslerin srt ksmlar arasnda kalr. Bu pozisyon ok sert budaylara uygundur.

Srta srt pozisyonunda kepein paralanmas olasl en az, di mr ise en uzundur. Bu pozisyon en fazla tercih edilen pozisyondur.

ok yumuak budaylarn tlmesinde die di, orta yumuak budaylarn tlmesinde die srt, orta sert budaylarn tlmesinde srta di, sert budaylarn tlmesinde srta di tercih edilir.


Slide99 l.jpg

7. Yiv eimi, Spiralite (Drall)

Vals yzeyi zerinde eksene paralel, boydan boya izilmi bir hatta gre yivin eimine spiralite (drall) denir. Krma valslerinde spiralite genelde %2- 8 arasndadr. Yani bir yivin vals boyunca 100 mmde 2 yada 8 mm yataydan uzaklat anlamna gelir.

Kk dralln daha fazla kesici, byk dralln daha fazla andrc etkisi olduundan ilk tme pasajlarnda 1. krma valsinde %8-10, sonuncu krmada %12- 16 drall kullanlr.


Slide100 l.jpg

8. Yn (Hand): Yn dilerin materyali hangi tarafa doru kestiini belirten bir ifadedir. ekil 19da farkl dn aranjmanndaki valslerin ynleri gsterilmitir. Yn belirlenirken hzl dnen valse yzmz dnk vaziyette durunca valsin hangi utan hareket aldna baklr. Yani hzl vals dta veya bize yakn tarafta olacak ekilde durduunuzda hareket veren kasnak sada ise deirmenin yn sa, solda ise deirmenin yn soldur.


Slide101 l.jpg

ekil 19. Valsin yn


Slide102 l.jpg

9. Vals Ularnn Darl ve Vals Kavisi

Redksiyon valsleri alrken vals hzlar arasndaki farkllk snmaya neden olur. Ancak snma ve buna bal olarak da genleme valsin her tarafnda eit deildir. Vals ular yataklardaki ilave snma nedeniyle orta ksmlara kyasla biraz daha genleir. Orta ksmlarda rnn tlmesi daha hafif, u ksmlarda ise ar olur. U ksmlarda materyal ar incelir.


Slide103 l.jpg

Bunu engellemek iin vals retilirken ular biraz daha inceltilerek retilir (taper), veya valslere d bkey yani orta ksm hafif geni olan f ekli (camber) verilir. F ekli verilmesi daha kullanl olmaktadr. Genleme farkndan doan olumsuzluklar engellemek iin bu nlem alnr.


Slide104 l.jpg

Vals ularnn biraz daha dar yaplmas krma valslerinde rastlanan bir durum deildir. nk dili valslerde basn dk olduu iin ve valsler arasndaki aklk fazla olduu iin vals ular inceltilmez.

Sapma, uzun valslerde ksa valslere gre daha fazladr.


Slide105 l.jpg

BRM VE TOTAL EKSTRAKSYONUN HESAPLANMASI

Krma tahliyeleri birim ekstraksiyon ve total ekstraksiyon olarak ifade edilir. Bir iletmenin krma sisteminde ykn dalm rn kalitesi ve un verimi bakmndan nemlidir. Bu nedenle krma valslerine gelen yk dalm bilinmelidir. Ayrca her krmaya gelen materyalin partikl irilii ve kalitesi de farkl olduundan her krmann % ekstraksiyonu, partikl irilii dalm, total ekstraksiyonu gibi zelliklerinin tayini gereklidir.

Total ekstraksiyon= Valse gelen yk* Birim ekstraksiyon /100

Birim ekstraksiyon= Total ekstraksiyon/ Valse gelen yk*100


Slide106 l.jpg

Birim ekstraksiyon: Her krma valsinden geen % rn miktardr. Yani bir krma valsine gelen 100 kg budayn tlerek eleklerden geen oran birim ekstraksiyonu verir (%30 demek gelen rnn %30u geiyor demektir.)

Total ekstraksiyon: Her krma valsi sonunda elde edilen rn miktardr. Yani total ekstraksiyonu 20 demek valse gelen budayn 20 kg aaya gemi demektir.

lk krma valsinde birim ve total ekstraksiyonlar ayndr. Dier valslerde deiiklik gstermektedir.


Slide108 l.jpg

ekil 20. Birim ve total ekstraksiyonlar


Bu dayin elenmes l.jpg

BUDAYIN ELENMES


Eleme l.jpg

ELEME

Eleme, tlm materyal ierisinde bulunan deiik irilikteki partikllerin birbirinden ayrlmas ilemidir. Deirmenlerde eleme her tme operasyonundan sonra elde edilen materyali bir sonraki tme veya purifikasyon aamas iin snflamak veya materyal iindeki unu ayrmak iin yaplr.

Eleme ilemi materyalin elek zerinden hareket ettirilmesi ve elek deliklerinden geebilecek olanlarn yerekimi ile elek altna geirilmesidir. Baz durumlarda materyalin elek deliklerinden gemesi iin hava akmndan veya zel paletlerin zorlayc etkilerinden de yararlanlr.


Eleme kare elek l.jpg

ELEME (KARE ELEK)

Un deirmenciliinde en ok kullanlan eleme makinas

  • Yaklak 30 adet elein st ste bulunduu, 1- 8 aras blmden oluan ve her blmde maksimum 8 boyutta eleme yapabilen kare ereveli dairesel hareketli eleklerdir. Bu eleklere kare elek veya plansifter denir.

  • Kare elekler yatay dzlem zerinde dairesel hareket yaparak alrlar. Birok elek st ste yerletirilerek geni bir eleme yzeyi elde edilmitir. Eleme yzeyi eik deil tamamen yataydr. ok sayda elek blok eklinde st ste yerletirilmitir. Her bir elek blou bir seksiyon oluturur. Bir eleme makinasnn bir, iki veya seksiyonu bir sandk (veya kasa) ierisinde bulunur. ki sandk ve bir g nitesi bir eleme makinasn oluturur.


Slide112 l.jpg

ekil 21. Kare elek


Slide113 l.jpg

ekil 22. Plansifterde bir bloun emas


Slide114 l.jpg

Elek bloklarnn altnda taban distribtrleri vardr. Bunlar farkl pasajlar elek panelinin altndaki uygun ka gndermek iin konulmutur. Elekte elde edilen farkl boyutlardaki tme rnleri distribtrlerden geerek pnmatik sistemle makinaya gnderilir.

Un fabrikalarnda nemli bir kural; istenilen boyuta kltlm materyalin sistemi terk ederek sonraki tme ve eleme ilemlerine tabi tutulmamasdr. Aksi taktirde hem uygun boyuttaki materyal gereksiz yere makinalar igal edecek hem de ileri aamalarda kaln materyal iine kararak ayrlmas gleecektir.


Elemenin prensipleri elemeye etki eden fakt rler l.jpg

Elemenin Prensipleri (Elemeye etki eden faktrler)

Elek hareketinin ekli

Elek yzeyi ile materyal arasndaki hz oran

Elek delik akl

Elek yzey alan ve elek bezinin etkin ak alannn yzdesi

Elek yzeyindeki materyal miktar

Elek yzeyindeki materyalin zellikleri


Elemenin prensipleri elek hareketinin ekli l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek hareketinin ekli)

tme sanayiinde kullanlan dz eleklerin hareketi ya yatay dzlem zerinde dairesel hareket (gyrating), ya ileri geri titreim hareketi (reciprocating) ya da bunlarn kombinasyonudur. Silindir ve poligonal elekler ise dnme hareketi yapar ve kullanmlar snrldr.

tme sanayiinde en ok kullanlan eleme makinalar ekil 19da grlen ok seksiyonlu kare ereveli dairesel hareketli eleklerdir. Bu elekler 30 adet elein st ste bulunduu, 1- 8 aras blmden oluan ve her blmde maksimum 8 boyutta eleme yapabilen eleklerdir.


Elemenin prensipleri elek hareketinin ekli117 l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek hareketinin ekli)

Eleklerin bir dier hareket ekli titreim hareketidir. Titreim hareketli elekler esneklik ve kapasitenin snrl olduu zel durumlarda kullanlmaktadr. leri geri titreimli elekler bir eksantrik dzen veya yksek-frekansltitreimle hareket etmektedir. Elein titreim skl ve salnm genilii ileme gre deitirilebilmektedir. Bu dzenleme genel olarak irmik sasrnde kullanlmaktadr.


Elemenin prensipleri elek y zeyi ile materyal aras ndaki h z oran l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek yzeyi ile materyal arasndaki hz oran)

Dairesel hareketli elekler iin eleme ileminde nemli olan faktrler, elein dakikada devir hz ve elein frlatmas yani dairesel hareketin apdr. Bu faktrler materyalin elek zerindeki hareketini belirler. Elek frlatmas arttka hareket artar.

Materyalin elenebilmesi iin materyal ile eleme yzeyi arasnda bir hz fark olmaldr. Materyalin elek yzeyi zerinde kaymaya veya hareket etmeye balad hza kritik hz denir. Elek hz genelde materyalin kritik hznn %1.25- 1.75i olacak ekilde ayarlanr.


Elemenin prensipleri elek g z geni li i l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek gz genilii)

Elek gz genilii arzu edilen partikl ayrlmasn etkileyen nemli bir faktrdr. Gz genilii ayn mesh numarasna sahip eleklerde (bir inchteki veya cmdeki ip) ip kalnl nedeniyle deiiklik gsterebilir. Elek numaralar mesh numarasyla ilikilidir. Ancak gnmzde reticiler elek boyutunu belirtmek zere gz geniliini mikron olarak ifade etmektedirler. Tablo 1de un deirmenciliinde kullanlan eleklerin gz genilii gsterilmektedir.


Slide120 l.jpg

Tablo1. Un deirmenciliinde kullanlan eleme materyalleri ve eleklerin gz genilikleri


Slide121 l.jpg

Tablo 1 Un deirmenciliinde kullanlan

eleme materyalleri ve eleklerin gz genilikleri

(devam)


Elemenin prensipleri elek g z geni li i122 l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek gz genilii)

Unu elemede kullanlan eleklerin seiminde gz nne alnacak faktrler:

Elenecek materyaldeki endosperm harici maddeler ve materyal kl

Materyalin elenebilirlii

Materyal iindeki unun miktar ve yzdesi

Gerekli un granulasyonu (partikl boyutu)


Elemenin prensipleri elek y zey alan ve elek bezinin etkin a k alan n n y zdesi l.jpg

Elemenin Prensipleri (Elek yzey alan ve elek bezinin etkin ak alannn yzdesi)

Kontin eleme ileminde, materyalin elenmesi iin geen sre ve elek bezindeki ak alann yzdesi, eleme ile ayrlan fraksiyonlarn granlasyonunu etkiler. Eleme sresi, elek numarasna ve bezdeki ak alann yzdesine baldr. Eer bu faktrler yeterli deilse (rnein yeterli elek yzeyi salanamamsa) elek zerinde kalan materyal ierisinde elek gz geniliinden geebilecek incelikteki partikller de bulunmaktadr. Bu duruma yetersiz eleme (undersifted, underbolted) denir. Tam tersi bir durumla karlalrsa, yani ar elek yzeyi varsa veya yetersiz besleme yaplyorsa bu duruma ise ar eleme (oversifted, overbolted) denir.


Elemenin prensipleri elek y zey alan ve elek bezinin etkin a k alan n n y zdesi124 l.jpg

Elemenin Prensipleri (Elek yzey alan ve elek bezinin etkin ak alannn yzdesi)

Deirmenlerde kullanlan elek alan ar deil fakat materyalin serbeste akmasna yetecek kadar olmaldr. Elek yzeyinin fazla gelmesi durumunda kk kapasiteli deirmenler dar elek ya da blnm elek seksiyonlar kullanarak problemi minimuma indirmeye alrlar.

Eleme yzeyinde dikkate alnacak noktalardan biri de bezin etkin ak alan yzdesidir. Ayn alana sahip, ayn delik aklndaki elek bezlerinden kaln iple dokunmu olanlarn etkin ak alan yzdesi ince iple dokunmu olanlara kyasla daha dk olmaktadr.


Elemenin prensipleri elek y zey alan ve elek bezinin etkin a k alan n n y zdesi125 l.jpg

Elemenin Prensipleri (Elek yzey alan ve elek bezinin etkin ak alannn yzdesi)

Elein etkin ak alan:

% A: L2 / (L + d)2. 100

A: Elein etkin ak alan (%)

L: Delik akl ()

d: dokuma iplii ap ()


Elemenin prensipleri elek y zeyindeki materyal miktar l.jpg

Elemenin Prensipleri(Elek yzeyindeki materyal miktar)

Elek zerindeki madde miktar yani ykleme oran eleme etkinlii iin nemli bir faktrdr. Materyal elek yzeyini tamamen kaplamaya yetecek miktarda olmal ve elek zerinde spesifik arlk, partikl boyutu ve ekle gre ayrlmaldr. Elein hareketi kk partikllerin dibe kmesini byk kepeksi partikllerin ise yzeye kmasn salayarak elemenin etkinliini arttrr. Elein zerindeki yk ok fazla olmamal aksi taktirde materyalin serbest hareketi engelleyecektir.

Eleklere fazla ykleme yaplrsa, kaln elek kullanlsa bile unun elenmesi tam olmaz. Yetersiz yklemede ise ince elek kullanlsa bile alta gemesi istenmeyen partikller de elek altna geebilir.


ad
  • Login