upravljanje u agroprivredi i deo
Download
Skip this Video
Download Presentation
Upravljanje u agroprivredi (I deo)

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 51

Upravljanje u agroprivredi I deo - PowerPoint PPT Presentation


  • 137 Views
  • Uploaded on

Upravljanje u agroprivredi (I deo). Osnovni principi i koncepti menadžmeta u poljoprivredi Agrarni menadžment – diferencijacija makro i mikro pirstupa Upravljanje poljoprivrednim preduzećem. Osnovni principi upravljanja u agraru. Princip umanjujućih (opadajućih) prinosa

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Upravljanje u agroprivredi I deo' - nellis


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
upravljanje u agroprivredi i deo

Upravljanje u agroprivredi (I deo)

Osnovni principi i koncepti menadžmeta u poljoprivredi

Agrarni menadžment – diferencijacija makro i mikro pirstupa

Upravljanje poljoprivrednim preduzećem

osnovni principi upravljanja u agraru
Osnovni principi upravljanja u agraru
  • Princip umanjujućih (opadajućih) prinosa
  • Princip marginalnosti (troškovni princip)
  • Princip supstitucije
  • Princip ograničenog kapitala i oportunitetnih troškova
  • Princip kombinovanja proizvodne strukture
  • Princip vremenskog upoređenja
slide3
Menadžment je veština koordiniranja faktorima proizvodnje kako bi se realizovali ciljevi jedne organizacije
  • Menadžment u agraru možemo posmatrati kao:
    • Agrarni makro (državni) menadžment

(prisutne su različite forme državne intervencije u cilju osiguranja prehrambene sigurnosti nacije)

    • Agrarni mikro (poslovni) menadžment

(preduzećem upravlja vlasnik samostalno poštujući osnovne principe menadžmenta)

  • Zašto je sektor agrara istovremeno “najjavniji” i “najprivatniji” deo ekonomije?
vrste menad menta u agraru
Vrste menadžmenta u agraru:
  • Prema značaju poslovnih odluka:
    • Strategijski, operativni i taktički menadžment
  • Prema vrsti procesa:
    • Menadžment funkcionisanja i menadžment razvoja
  • Prema poslovnim funkcijama:
    • Marketing, finansijski, proizvodni menadžment i menadžment ljudskih resursa.

Podele su identične onim koje postoje u bilo kom preduzeću. Specifičnosti poljoprivrede opredeljuju različitost pristupa rešavanju pojedinačnih problema u agraru, kao i opšteg pristupa menadžmentu u ovoj oblasti posmatrano sa makro aspekta.

upravljanje marketingom u agraru
Upravljanje marketingom u agraru
  • Marketing se u savremenom agraru definiše kao proces obezbeđenja optimalnog zadovoljenja potreba potrošača uz stvaranje sistema vrdnosti zazaposlene(kroz povećanje finansijskog i radnog zadovoljstva) i optimalnog profita zapreduzeće, bez oštećenja fizičkog ili socijalnogokruženja.
  • Marketing obuhvata sve aktivnosti usmerene ka definisanju marketing miksa koji pored “4P” (cena, proizvod, distribucija i promocija) obuhvata i “3C” (obezbeđenje dugoročnih interesa potrošača, kontrolu i racionalno korišćenje raspoloživih resursa i očuvanje čovekove okoline).
  • Upravljanje marketingom u agraru je proces kojim se pokreće i usmerava marketing aktivnost u cilju zadovoljenja potreba građana kao potrošača, privrede i društva za egzistencijalnim proizvodima uz ostvarenje razumne dobiti.
razli iti pristupi marketingu poljoprivrednih proizvoda
Različiti pristupi marketingu poljoprivrednih proizvoda
  • Marketing masovne proizvodnje
    • Korišćenje nove tehnologije i ekonomija obima
    • Tržištu se nudi nediferencirani proizvod po nižoj ceni
    • Brendiranje proizvoda – stvaranje svesti kupaca i velikih trgovinskih lanaca o značaju proizvoda (“pull” i “push” faktori pozicioniranja proizvoda)
  • Ciljno usmereni marketing
    • Potrošači su grupisani prema potrebama u tržišne segmente (ukus, nutritivna vrednost, bezbednost, pouzdanost...) ili tržišne niše
    • Cilj proizvođača: identifikovati potrebe grupe potrošača koje nisu zadovoljene postojećom ponudom
    • Rizik: orijentacija na jedan tržišni segment i nivo konkurencije
  • Marketing usmeren direktno na potrošača
    • Tržište personalizovanih usluga i prilagođenih proizvoda
marketing strategija i mogu i na ini prevazila enja rizika u polj oprivredi
Marketing strategija i mogući načini prevazilaženja rizika u poljoprivredi
  • Različit položaju subjekata iz agroprivrede
    • veliki sistemi za proizvodnju i distribuciju hrane,
    • individualni polj.proizvođači – farmeri
    • udruženi polj.proizvođači.
  • Definicija marketing strategije i faktori
  • Osnovne metode marketing strategije u agraru:
    • vertikalna integracija (unapred ili unazad)
    • ugovorno povezivanje (ugovor o proizvodnji i snabdevanju neophodnim inputima, marketing ugovori - sa minimalnom otkupnom cenom, sa definisanom bazom, forvard ugovor)
    • berzanski ugovori – hedžing.
finansijski menad ment u agraru
Finansijski menadžment u agraru
  • Definicija: proces pribavljanja (akvizicije) i korišćenja finansijskih resursa na farmi (agrobiznis, individualni ili udruženi proizvođač) uz zaštitu raspoloživog kapitala od različitih vrsta rizika.
  • Finansijski menadžment na farmi obuhvata aktivnosti:
    • Finansijskog planiranja (budžetiranje)
    • Finansiranja
    • Investiranja
    • Održanja likvidnosti
slide13
Osnovne teme:

Reforma finansijskog sistema

Upravljanje tekućim poslovanjem i finansiranje putem skladišnice

Analiza Nacrta Zakona o javnim skladištima poljoprivrednih proizvoda

Razvoj berzanske trgovine polj.proizvodima

Reforme finansijskog sistema i tržišno finansiranje agroprivrede u Srbiji – povezanost marketing i finansijskog menadžmenta u agroprivredi

finansijski sistem
Finansijski sistem
  • Finansijske institucije i učesnici

(centralna banka, sistem poslovnog bankarstva, štedionice, štedno-kreditne asocijacije, penzioni i investicioni fondovi, osiguravajuće kompanije, posredničke organizacije)

  • Finansijsko tržište
  • Finansijski instrumenti

(instrumenti duga, vlasničke i izvedene hartije od vrednosti)

struktura nacrta zakona o javnim skladi tima za poljoprivredne proizvode www minpolj sr gov yu

Institucionalne reforme i tranzicija agroprivrede u Republici Srbiji

Struktura Nacrta Zakona o javnim skladištima za poljoprivredne proizvode(www.minpolj.sr.gov.yu)
  • Opšte odredbe
  • I deo: Dozvola za rad javnih skladišta (Nadležan organ, uslovi za izdavanje dozvole, procedure izdavanja, odustanka od prava, izmene i oduzimanja dozvole)
  • II deo: Obavljanje delatnosti javnih skladišta za poljoprivredne proizvode (uskladištenje robe, izdavanje i evidencija robnog zapisa, obaveze po osnovu robnog zapisa)
  • III deo: Robni zapisi (elementi RZ, postupak izdavanja, prometa i zaloge RZ, prinudna naplata po osnovu zaloge RZ, garancije ispunjenja obaveza javnih skladišta, kompenzacioni fond i inspekcijski nadzor)
  • Kaznene, prelazne i završne odredbe
klju ni elementi pravne regulative funkcionisanja javnih skladi ta za poljoprivredne proizvode

Institucionalne reforme i tranzicija agroprivrede u Republici Srbiji

Ključni elementi pravne regulative funkcionisanja javnih skladišta za poljoprivredne proizvode
  • U Nacrtu Zakona o javnim skladištima za poljoprivredne proizvode predviđeno je formiranje nedostajućih elemenata koji bi sistem javnog skladištenja učinili bezbednijim za ulaganja na komercijalnim osnovama (institucije javnog skladištenja, kompenzacioni fond i detaljno propisana procedura prinudne likvidacije zaliha).
  • Obaveze javnog skladišta, propisane u drugom delu predloženog zakonskog rešenja, odnose se na sledeće aktivnosti: (1) uskladištenje i čuvanje poljoprivrednih proizvoda; (2) izdavanje robnih zapisa; (3) evidenciju robnih zapisa; (3) izdavanje robe po osnovu robnog zapisa.
  • Robni zapis se izdaje u pisanoj formi koju propisuje Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srbije, i sastoji se iz priznanice i založnice. Poslovi u vezi robnog zapisa su klasifikovani u sledećih pet grupa: (1) izdavanje RZ; (2) zaloga RZ; (3) prenos RZ; (4) prinudna naplata potraživanja po osnovu RZ; (5) garancije ispunjenja obaveza po osnovu RZ.
  • Kritična tačka čitavog sistema javnog skladištenja i funkcionisanja RZ je poverenje bankarskog sistema u projektovan način ispunjenja obaveza.Zakonsko rešenje pruža potporu u tri modula:
    • Osiguranje uskladištene robe i inspekcijski nadzor
    • Postupak prinudne likvidacije zaliha
    • Formiranje Kompenzacionog fonda
model robnog zapisa

Institucionalne reforme i tranzicija agroprivrede u Republici Srbiji

Licenciranje

Ministarstvo poljoprivrede

,

Donacije

i kontrola

šumarstva i vodoprivrede

rada

Republike Srbije

Polj.proizvođač 1

R

Z

Kompenzacioni

Centralni

OVLAŠĆENI

FOND

1

registar hartija

SKLADIŠTAR

1

od vrednosti

Sistem elektronskog evidentiranja

Kompenzacioni

FOND

(

1

+a

)

OVLAŠĆENI

BERZA

SKLADIŠTAR

(

1+n

)

R

Z

Polj.proizvođač

Trgovina

BROKERI

Komisija za

hartije

od

vrednosti

(

1

Lombardni kredit

Narodna banka

Srbije

BANKE

(1+m)

Kreditne linije

(EBRD

,

W

orld

B

ank

,

USAID)

Model robnog zapisa
uslovi za operativnost modela
Uslovi za operativnost modela
  • ADEKVATNA PRAVNA REGULATIVA

(1) Robni zapis je funkcionalni ekvivalent skladištenoj robi,

(2) precizno definisanje prava i obaveza svih učesnika u modelu,

(3) transferabilnost robnog zapisa i

(4) pravo vlasnikarobnog zapisa je ultimativno.

  • ORGANIZACIONI USLOVI

(1) Pouzdana procedura sertifikacije skladišnog prostora i

(2) nezavisna verifikacija količine i kvaliteta skladištene robe.

  • Z N A NJ E
implementacija robnog zapisa i o ekivani efekti

Institucionalne reforme i tranzicija agroprivrede u Republici Srbiji

Implementacija robnog zapisai očekivani efekti
  • Očekuje se razvoj aktivnosti oko skladištenja, trgovine i kreditiranja, što će predstavljati dodatni impuls razvoju agropreduzetništva.
  • U formi koncentričnih krugova,kao ciljevi uvođenja RZ u našu praksu identifikovani su:
    • poboljšanje uslova kratkoročnog kreditiranja poljoprivredne proizvodnje i zaliha;
    • razvoj bankarskih poslova u sektoru agrara;
    • razvoj spot berzanske trgovine;
    • iniciranje terminske trgovine poljoprivrednim proizvodima;
    • tržišno usmeravanju poljoprivredne proizvodnje.
  • Predloženo institucionalno rešenje doprinelo bi razvoju sektora preduzetnički usmerenog farmerstva u svim regionima Srbije, ali i diverzifikaciji poslova van farme (marketing logistika, finansiranje, posredovanje u trgovini i dr.) što bi vodilo istinskom ostvarenju koncepta multifunkcionanosti poljoprivrede na našim prostorima.
dr ava blagostanja vs kooperativna dr ava intervencija vlade v s t r i na orijentacija

Institucionalne reforme i tranzicija agroprivrede u Republici Srbiji

Država blagostanja vs kooperativna država(intervencija vlade vstržišna orijentacija )
  • Funkcije države blagostanja su: (1) kupovina i prodaja određenih roba i usluga; (2) zaštita socijalno ugroženih slojeva; (3) makroekonomska regulacija privredne aktivnosti; (4) alokacija oskudnih resursa.
  • Osnovne funkcije kooperativne države su: (1) definisanje pravila tržišne utakmice i njihovo striktno sprovođenje; (2) informisanje privrednih subjekata za donošenje odluka.
  • Distorzivne mere politike cena zadržane su, manje ili više, u praksi svih zemalja kako bi se obezbedilo:
    • (a) snabdevanje jevtinom hranom i održanje socijalnog mira;
    • (b) zaštitio dohodak poljoprivrednih proizvođača.
  • U oba slučajaposledice su identične:
    • Konstantno je prisutna sistemska greška u alokaciji resursa
    • Postoji poresko opterećenje ili skriveno oporezivanje.
slide21

Da li model “kontrole cena” (HEDŽNG ili SLOBODNO TRŽIŠTE SA UPRAVLJANJEM RIZIKOM) može biti adekvatno rešenje za identifikovane probleme?

  • Hedžing je skup metoda i tehnika upotrebe izvedenih hartija od vrednosti kako bi se aktivno upravljalo rizikom promene cene osnovne podloge.

Vrste terminskih ugovora nad poljoprivrednim proizvodima kao osnovnom aktivom:

  • Forvard: prost terminski ugovor o kupoprodaji po unapred definisanim uslovima van berze
    • Visok rizik od odustajanja izvršenja
  • Fjučers: visoko standardizovani terminski ugovor o kupoprodaji po unapred definisanim uslovima na berzi
    • Prisutni rizici održanja likvidnosti zbog sistema margina i dnevnog prilagođavanja promenama spot cene
  • Opcija na fjučers: pravo na kupovinu (kupovna opcija) ili prodaju (prodajna opcija) određenog fjučers ugovora na berzi
    • Visoka spekulativnost opcije
zna aj terminskog tr i ta
Značaj terminskog tržišta
  • Funkcije terminskog tržišta:
  • transfer rizika - igra nulte sume dobiti,
  • predviđanje cene - efikasna alokacija resursa.
  • Cena fjučers ugovora=
    • Anticipirana spot cena robe u budućnosti
    • Troškovi skladištenja i čuvanja robe
    • Premija za rizik
  • Nedostatak terminskog tržišta:
  • Spekulativnost transakcija na terminskoj berzi.
model terminske trgovine
Model terminske trgovine

Biljna proizvodnja

Industrija stočne

Stočarska

proizvodnja

Meso-prera|ivačka

industrija

hrane

Þ

Þ

Þ

kratka pozicija

duga pozicija

duga pozicija na

na tržištu

na tržištu

tržištu fjučersa sa

fju~ersa sa

fjučersa sa

podlogom u

podlogom u

podlogom u

kukuruzu, sojinoj

kukuruzu,

kukuruzu,

sačmi,

sojinoj sačmi,

sojinoj sačmi,

suncokretovoj

suncokretovoj

suncokretovoj

sačmi i dr.

sačmi i dr.

sačmi i dr.

komponentama

komponentama

komponentama

stočne hrane koji

stočne hrane

stočne hrane

se mogu

koji se mogu

koji se mogu

standardizovati;

duga pozicija na

standardizovati.

standardizovati.

Þ

Þ

kratka pozicija na

tržištu fjučersa sa

tržištu fjučersa sa

podlogom u živoj

podlgom u živoj

stoci.

stoci.

svrha terminske trgovine polj proizvodima
Svrha terminske trgovine polj.proizvodima

Inputi neophodni za proizvodnju

Poljoprivredni proizvođač

Kupci polj.proizvoda

(Industrija prerade, trgovci...)

slide25
Tabela 1: Zabrinutost subjekata agroprivrede u pogledu dejstva faktora rizika na rezultate poljoprivredne proizvodnje u Srbiji, 2002.godine
na a praksa i poku aji re enja problema upravljanja rizikom cene poljoprivrednih proizvoda
NAŠA PRAKSA i pokušaji rešenja problema upravljanja rizikom cene poljoprivrednih proizvoda
  • Model državnih obveznica
  • Model robno-komercijalnih zapisa
  • Planirani modeli:
      • Terminski ugovor sa plivaju}om cenom
      • “Kombinovani” model finansiranja
      • Model trgovine opcionim ugovorima za p{enicu
      • Dunavski ugovor
razvoj berzanske trgovine robnim derivatima kod nas analiza ograni enja
Razvoj berzanske trgovine robnim derivatima kod nas - analiza ograničenja
  • Opšti uslovi.
  • Uloga države:
      • prihvatanje neminovnosti redefinisanja politike cena u sektoru agrara i modela kooperativne države;
      • zakonska regulativa.
  • Know-how u terminskoj trgovini na makro i mikro nivou (uslov prvog ranga je spremnost i sposobnost berza u Srbiji da defini{u model terminske trgovine robom - prihvatanje aktivnog koncepta upravljanja rizikom terminske trgovine).
  • EFIKASNOST HEDžINGA =

Mera rizika terminske trgovine : Mera rizika dnevne trgovine

razvoj berzanske trgovine robnim derivatima kod nas analiza prednosti
Razvoj berzanske trgovine robnim derivatima kod nas - analiza prednosti

Dnevne promene cene pšenice na Produktnoj berzi Novi Sad

godi nji izve taj uprave beogradske berze iz 1934 god
Godišnji izveštaj Uprave Beogradske berze iz 1934.god:

“ Kao javno tržište, organizovano, nepristrasno vođeno i pod državnom kontrolom, samo produktna berza pruža sasvim dovoljno jemstvo da će se zaista cene formirati prema stvarnim odnosima i pod povoljnim uticajem sviju onih članica, kojima je stalo da se proizvodnja zemaljska štiti, da se vaspostave odnosi u privredi i da trgovina zemaljskim proizvodima dobije svoj prirodni obim i značaj… Trgovci sa pravom očekuju da razne državne ustanove preurede svoj sistem nabavki i da one… svoje nabavke vrše na produktnim berzama, ili da na njima bar jedan deo svojih potreba podmiruju. Taj bi put nesumnjivo bio brži, jevtiniji, otklonio bi vajkanje i žalbe koje ude ugledu države, a narodnoj privredi izvesno koristio time, što bi doprineo poboljšanju cena i njihovom pravilnijem određivanju na javnom tržištu.”

menad ment ljudskih resursa na farmi
Menadžment ljudskih resursa na farmi
  • Linije proizvodnje, delegacija autoriteta i odgovornosti
  • Principi delegiranja autoriteta i odgovornosti
  • Bazni koncepti organizacione strukture
  • Formalna i neformalna organizaciona struktura
  • Korišćenje računovodstva aktivnosti – centri troškova i profita
  • Pravna regulativa u oblasti ljudskih resursa
menad ment ljudskih resursa na farmi1
Menadžment ljudskih resursa na farmi
  • Obuhvata sve aktivnosti obezbeđenja potrebne radne snage (broja radnika za obavljanje određene vrste posla i njihove kvalifikacione strukture).
  • Specifičnosti:
    • Zbog sezonskog karaktera proizvodnje na poljoprivrednom gazdinstvu postoji stalno, povremeno i sezonski angažovana radna snaga.
    • Znanja kojim radnici na poljoprivrednom gazdinstvu treba da raspolažu su specifična (značaj javnog finansiranja istraživanja i razvoja).
    • Upravljačka struktura mora biti organizovana kao multidisciplinarna grupa.
proizvodni menad ment na farmi
Proizvodni menadžment na farmi

P o n a v lj a nj e

  • Šta čini osnovne resurse na farmi?
  • Upravljanje resursima na farmi se posmatra kao proces donošenja odluka o pitanjima:
    • tehničko-tehnološkog karaktera (upravljanje konkretnim sredstvima za proizvodnju, tj. rešavanje problema racionalne upotrebe ograničenih resursa na gazdinstvu);
    • organizaciono-ekonomskog karaktera.
  • Strateško planiranje najčešće se koristi za utvrđivanje:
    • Veličine poljoprivrednog preduzeća
    • Stepena intenzivnosti proizvodnje
    • Stepena specijalizacije na farmi
pitanje 1 kako utvrditi veli inu poljoprivrednog gazdinstva
Pitanje 1: Kako utvrditi veličinu poljoprivrednog gazdinstva?
  • Rasprave o veličini poljoprivrednog gazdinstva su, istorijski posmatrano, pokrenute sredinom XVIII veka. Revizija osnovnih stavova u tom pogledu data je u narednoj tabeli.
  • Danas se primat daje definisanju optimalne veličine poljoprivrednog gazdinstva

(u Evropskoj uniji, na primer, ono treba da poseduje oko 120 ha obradivog zemljišta i ima 40-50 muznih krava i 120-150 tovnih junadi).

pitanje 1 kako utvrditi veli inu poljoprivrednog gazdinstva1
Pitanje 1: Kako utvrditi veličinu poljoprivrednog gazdinstva?
  • Način izražavanja veličine gazdinstva podrazumeva korišćenje sledećih pokazatalja:
    • Ukupna zemljišna površina
    • Godišnji obim proizvodnje
    • Opremljenost rada
  • Kako su različiti načini iskorišćavanja zemljišnih površina međusobno neuporedivi (1 ha pod vinogradom nije isto što i 1 ha pod kukuruzom) za utvrđivanje veličine poljoprivrednog gazdinstva u praksi se koristi se metod redukovanih površina
  • Koeficijent redukcije se izračunava na bazi prosečnih uslova proizvodnje za rejon u kome se poljoprivredne organizacije nalaze.
pitanje 1 kako utvrditi veli inu poljoprivrednog gazdinstva2
Pitanje 1: Kako utvrditi veličinu poljoprivrednog gazdinstva?

Metoda redukovanih površina ukazuje na prividnost veličine gazdinstva posmatrane preko ukupne površine. Metodološka suština ovog postupka prikazana je u narednoj tabeli:

pitanje 1 kako utvrditi veli inu poljoprivrednog gazdinstva3
Pitanje 1: Kako utvrditi veličinu poljoprivrednog gazdinstva?

Zaključak:

  • U savremenim uslovima teško je govoriti o problemu veličine poljoprivrednih organizacija zato što:
    • gornja granica veličine gubi primat (princip forsiranja elitizma jakih i marginalizma slabih u poljoprivredi je modifikovan)
    • moderne forme integrisanja proizvođača u sistem za proizvodnju hrane pomeraju granice prihvatljivosti malih formi preduzeća.
  • Pitanje iznalaženja optimalne (racionalne) veličine dobija na značaju i egzistira kod utvrđivanja veličine pojedinih-organizaciono proizvodnih jedinica, kao podsistema u oblasti moderne agro-industrijske proizvodnje.
pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti polj proizvodnje
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti polj. proizvodnje?
  • Razvojni put poljoprivrede išao je od ekstenzivnog ka intenzivnom sistemu korišćenju resursa na farmi. Da li model organske poljoprivredne proizvodnje u tom smislu znači svojevrsni korak unazad?
  • Odluku o nivou intenzivnosti proizvodnje na farmi vlasnik donosi u zavisnosti od raspoloživosti faktora koji definišu mogućnost primene intenzivnih sistema, a to su:
    • Osnovna organizaciona obeležja poljoprivrednog preduzeća (smer, tip i sistem proizvodnje)
    • Složenost poljoprivredne organizacje (veličina i nivo integrisanosti pojedinih delova)
    • Kvalifikaciona struktura zaposlenih na farmi
    • Nivo tehničko-tehnološkog progresa u privredi (opšti nivo razvijenosti)
    • Prirodni uslovi
    • Praktikovane tehničko-tehnološke mere agrarne politike
pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti polj proizvodnje1
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti polj. proizvodnje?
  • Osnovni kriterijumi za izražavanje stepena intenzivnosti proizvodnje na farmi su:
    • Zastupljenost onih kultura koje troše veće ulaganje rada i sredstava za rad po hektaru (na pr. kukuruz-povrće)
    • Zastupljenost kultura koje upotpunjavaju korišćenje zemljišta u toku godine (na pr. krmno bilje)
    • Zastupljenost stočnih grla po hektaru površine koja je namenjena proizvodnji stočne hrane.
  • Komparacija nivoa intenzivnosti na različitim farmama

Za izražavanje stepena intenzivnosti jednim zajedničkim imeniteljem upotrebljava se metod koeficijenta inenzivnosti. U našem podneblju tradicionalne proizvodne orijentacije za uslovnu jedinicu intenzivnosti uzima se kultura koja se smatra najznačajnijom među onima koje bi mogle poslužiti u ove svrhe, a to je kukuruz.

pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje?

Tabela 3: Obračunski koeficijenti intenzivnosti za poljoprivredne organizacije ratarsko-stočarskog smera

pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje1
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje?

Stepen intenzivnosti (Si)= ukupan broj uslovnih jedinica intenzivnosti (Uj) * 100 / zasejana površina određenim kulturama (P)

Si(A)=2280*100/2000 Si(B)=2560*100/2000

Si(A)=114.0 Si(B)=128.0

pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje2
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje?
  • Da li je za utvrđivanje nivoa intenzivnosti proizvodnje na farmi bitna klasična analiza osetljivosti troškova na promene stepena intenzivnosti proizvodnje, kao što je to slučaj u preduzećima iz ostalih privrednih oblasti?
  • Utvrđivanje nivoa intenzivnosti proizvodnje podrazumeva traženje odgovora na pitanja:
    • Koliko proizvoditi – odnos “faktor-produkt”
    • Kako proizvoditi – odnos “faktor-faktor”
  • Za donošenje navedenih odluka presudni su troškovi korišćenja faktora proizvodnje i njihovo ponašanje u uslovima različitog nivoa proizvodnje (odnos varijabilnih i fiksnih troškova, kao i odnos proporcionalno varijabilnih i onih koji se neznatno uvećavaju povećanjem obima proizvodnje)
  • Osnovno pitanje: Do koje mere se u poljoprivredi može ići u intenzivnu proizvodnju?
pitanje 2 kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje3
Pitanje 2: Kako utvrditi stepen intenzivnosti proizvodnje?
  • “Zakon o opadajućoj plodnosti tla”je u savremenim uslovima modifikovan u “zakon o marginalnom porastu troškova”
  • Zaključak:

U poljoprivredi porast intenzivnosti svih linija proizvodnje nije cilj, već uspostavljanje optimalnog odnosa između stepena intenzivnosti različitih proizvodnji uz dobijanje kvalitetnog, zdravstveno-bezbednog proizvoda.

Fin.rezultat po jedinici kapaciteta

Cena koštanja

Nivo intenzivnosti

Nivo intenzivnosti

pitanje 3 kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi
Pitanje 3: Kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi?
  • Specijalizacija se definiše kao plan optimalnog izbora proizvodne strukture (odgovara na pitanje šta proizvoditi)
  • U poljoprivredi postoje različti aspekti specijalizacije:
    • Makro rešenje se traži u okviru rejona
    • Mikro rešenja se odnose na pojedinačne organizaciono-poslovne jedinice
  • Ključni kriteriji u vrednovanju alternativa proizvodne strukture su:
    • komparativna prednost – relativna efikasnost koirišćenja određenih resursa podrazumeva merenje putem koeficijenta efektivnosti (Er=OP/OF) i oportunitetnih troškova (Oc=1/Er);
    • konkurentska prednost – mogućnost da se konkuriše drugim proizvođačima na određenom tržištu.
pitanje 3 kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi1
Pitanje 3: Kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi?

Način izražavanja dostignutog stepena specijalizacije u poljoprivrednom preduzeću

  • Problemi: (1) pojmovi “specijalizovana proizvodnja” i “raznovrsna proizvodnja” u poljoprivredi ne mogu biti egzaktno definisani; (2) kriterije za merenje specijalizacije nije lako utvrditi (da li treba uzeti u obzir celokupno ostvarenu proizvodnju na gazdinstvu ili samo robnu proizvodnju, da li koristiti naturalni izraz – na pr. žitne jedinice, ili vrednosni izraz proizvodnje, kakav je tretman sporednih proizvoda...)
  • Jedinstveni izraz nivoa specijalizacije u jednoj poljoprivrednoj organizaciji je indeks raznovrsnosti proizvodnje (Ir)

gde je x procenturalno izraženi udeo pojedinih proizvoda u proizvodnoj strukturi preduzeća.

pitanje 3 kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi2
Pitanje 3: Kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi?

Ir(A)=10000/3400=2.94

Ir(B)=10000/3600=2.78

pitanje 3 kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi3
Pitanje 3: Kako utvrditi stepen specijalizacije na farmi?

Zaključak:

  • Specijalizaciju u poljoprivredi treba posmatrati relativno
  • Najznačajniji argumenti koji govore u prilog orijentaciji na raznovrsnu strukturu proizvodnje su: (1) sezonski karakter proizvodnje; (2) kompleksnije korišćenje faktora proizvodnje i smanjenje troškova po jedinici; (3) efikasnije korišćenje zemljišta; (4) ubrzanje obrta sredstava; (5) bolje korišćenje sporednih proizvoda; (6) ravnomerniji raspored rizika.
  • Specijalizacija na nivou preduzeća bazira na prethodno izvršenoj rejonizaciji kao komponenti strateškog planiranja na makro nivou.
slide49

Strateško planiranje optimalne kombinacije raspoloživih resursa na poljoprivrednom gazdinstvu – empirijska analiza (prezentacija je zasnovana na radu P.Munćan, D.Božić i N.Ralević (2003): “Utvrđivanje veličine porodičnog gazdinstva u zavisnosti od troškova života”, Poljoprivreda i ruralni razvoj u evropskim integracijama, Poljoprivredni fakultet Beograd)

  • Predmet istraživanja: porodično poljoprivredno gazdinstvo kod nas koje je ratarskog (modeli A i C), povrtarskog (model D) i kombinovano ratarsko-povrtarskog usmerenja (model B) u ravničarskom području koje poseduje samo oranično zemljište.
  • Pretpostavke analize:
  • polj.domaćinstvo ima 4 člana, od kojih su dva stalno zaposlena u poljoprivredi;
  • Postoji mogućnost angažovanja dodatno potrebne radne snage za obavljanje sezonskih radova;
  • Radne procese gazdinstvo obavlja samostalno uz korišćenje sopstvene mehanizacije (poseduje traktor i sistem za navodnjavanje);
  • Za obaljvanje žetve i vađenja šećerne repe gazdinstvo koristi usluge sa strane;
  • Gazdinstvo rapsolaže neophodnim smeštajnim kapacitetima i plastenikom za proizvodnju rasada.
  • Celokupna proizvodnja realizuje se na tržištu (primenje je metod eksterni prihodi-eksterni rashodi)
  • Cilj analize: utvrđivanje veličine porodičnog gazdinstva čiji rezultat poslovanja osigurava nadokandu fiksnih troškova i troškova života (bruto finansijski rezultat)
ad