Aqronomluq i xtisas n n bitki m hafiz si i xtisasla mas zr mumi fitopatologiya kursu
Download
1 / 64

Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi - PowerPoint PPT Presentation


  • 267 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Aqronomluq i xtisas ı nın “Bitki mühafizəsi” i xtisaslaşması üzrə “Ümumi fitopatologiya” kursu. Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi . P L A N: 1 1.1 Ascomycota şöbəsinə daxil olan bəzi qrup göbələklərin biologiyası

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha

Download Presentation

Mövzu 1 1 . Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Aqronomluq i xtisas n n bitki m hafiz si i xtisasla mas zr mumi fitopatologiya kursu
Aqronomluq ixtisasının “Bitki mühafizəsi” ixtisaslaşması üzrə “Ümumi fitopatologiya” kursu

Mövzu 11. Ascomycota və ya kisəli göbələklər şöbəsi

P L A N:

11.1 Ascomycota şöbəsinə daxil olan bəzi qrup göbələklərin

biologiyası

11.2 Ashacascomucetes sinfi (Taphrinomycetes) göbələkləri

11.3 Euascomycetes sinfi göbələkləri: Plekmomisetlər qrup sırası.

Pirenomisetlər qrup sırası göbələkləri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

ƏDƏBİYYAT

1. Cəfərov İ. Ümumi fitopatologiya. Bakı: Elm, 2007, 392 s.

2.M.Timur Döken, Erkol Demirçi, Hüseyn ZenginFitopatoloji. Erzurum:

2010, 256 s.

3. Общая и сельскохозяйственная фитопатология / Ю.Т.Дьяков,

М.И.Дементьева и др. М.: «Колос», 1984, 495 с.

4. Попкова К. Общая фитопатология. М.: Агропромиздат, 1989, 362 с.

5.Семенкова И.Г., Соколова Э.С. Фитопатология. М.: Изд. Академия,

2003, 496 с.

6. Чикин Ю.А. Общая фитопатология (часть 1). Учебное пособие -

Томск: ТГУ, 2001, 170 с.

www. google.ru

www.dic.academic.ru

www.tankonyvtar.hu/.

www. agroteh-garant.ru

www.ual.es/GruposInv/ myco-ual/asexual.

faculty.clintoncc.suny.edu/.

www.inspectapedia.com/.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Bu göbələklərinənböyükşöbələrindənbiriolub, 30000-ə qədərnövübirləşdirir. Kisəligöbələklərüçünçoxhüceyrəlimitselxarak-terikdir, bunagörədəonlarıaligöbələklərə aid edirlər. Onlarınhü-ceyrədivarınıntərkibinəxitridiomisetlərdəolduğukimipolisaxa-ridlərdənxitinvəβ - qlyükandaxildir. Lakinhemiaskomisetlər- He-miascomycetessinifindənolanbəzinövlərdəhüceyrədivarınıntər-kibi –mannanvəβ- qlyükandanibarətdir.

Bu şöbəningöbələklərininəsasəlaməticinsiprosesnəticəsindəasklarlaaskosporlarınformalaşmasıdır.

Əksər kisəli göbələklərin inkişaf tsiklində qeyri-cinsi çoxalma mühüm əhəmiyyət kəsb edir. O haploid mitsel üzərində ekzogen ola-raq əmələ gələn konidilərin köməyi ilə həyata keçirilir. Konidida-şıyanlar mitsel üzərində, tək-tək, yığım halında (koremiyalarda) və ya yastıcıqlarda (sporodoxiyalarda) və s. formada yerləşirlər.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Arxeaskomisetlər-Archaeascomycetes (syn. Taphri-omycetes);

•Hemiaskomisetlər, Çılpaqkisəlilər–Hemiascomycetesmeyvəbə-dəniyoxdur, kisələrprototunikatdır, mitselüzərindəvəyatək-təkhüceyrələrinqovuşmasızamanıəmələgəlir;

•Həqiqikisəlilər- Euascomyceteskisələreutunikat – unitunikat, bəzihallardaprototunikantdır, meyvəbədəninindaxilindəvəyasəthindəəmələgəlir.

•Lokuloaskomisetlər - Loculoascomycetes (syn. Dothideomy-cetes)- kisələreutunikat – bitunikatdır, xüsusiyarıqlardalokulalardaəmələgəlir. Lokulalaraskostromavəyapsevdotesidəbaşverir.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Bu sinifinnümaynədələrininkisələrieutunikatdır, meyvəbədənləriyoxlur, morfologiyasınagörəqrupmüxtəlifcinslidir: bəzinövlərbirhüceyrəlidir, başqalarıtək-tək, habeləçoxhüceyrəlihiflərəmələgətirirlər. Müxtəlifmənbələrəgörəsinifin 2-5 sırasımöv-cuddur. Fitopatolojibaxımdan 3 sıramaraqkəsbedir: saxaromi-setlər, tafrinalılar, protomisetlər. Saxaromisetlərsırasıəsasənmayagöbələklərindənibarətolmaqlasaprotrofdurlar. Tafrinalılarsırasındabirləşəngöbələklərbitkilərdə, protomisetlərsırasındamövcudolangöbələklərisəyabanıhaldabitənbitkilərdəparazitlikedirlər.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Bu sıradabirləşənformalarvegetativbədəninquruluşunagörəfərq-lənirlər. Onlardamitselyasapvari-arakəsməli, tumurcuqlanmayanvəyaəvvəlcəsapvarisonraparçalananvətumurcuqlanandır. Bu sıranınbirçoxnümayəndələrindəhəqiqimitselyoxdur, yalnıztumurcuqlanan var. Ziqotaikimitselkəsiyininmayalanmasızamanıinkişafedir. Asklartək-təkhü-ceyrələrkimiəmələgəlirlər.

Saxaromisetlərinəksəriyyətisaprotrofdurlar. Onlarbitkininvegetativhissələrinivəmeyvələrinsəthində, çiçəklərinnektarında, torpaqdayaşayır-lar. Ayrı-ayrınövlərbitkilərdəparazitlikedirlər. Beləki, Spermophthoragossypiigöbələyinəpambığınaçılmamışqozalarındaolanliflərdərastgəlinir.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Ask, askosporlarka

Maya göbələyinin sporları


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Saccharomycescerevisiae - sporlar


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Meyoz və askosporogenezis

Diploid somatik hüceyrələr

Karioqamiya

Plazmoqamiya

Somatik hüceyrələr

Somatik hüceyrələr


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Bu sırayabirfəsilə –Taphrinaceae, bircins - Taphrinadaxildir. Cinsyüzəqədərnövübirləşdirir.

Sırayadaxilolangöbələklərdarixtisaslaşmışparazitlərdir, əsasənçəyirdəklimeyvəbitkilərindəmüxtəlifxəstəliklərtörədirlər. Şaftalıdayarpaqqıvrılması, gavalıdacib-cibə, albalıda «şeytansüpürgəsi» buqrupadaxilolanxəstəliklərdəndir.








M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina pruni - Avstraliyada mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina pruni - Azərbaycanda mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina pruni - Azərbaycanda mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina betulina mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina betulina mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina cerasi mitseli və askogen hüceyrələri


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina mitseli və askogen hüceyrələripopulina


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Taphrina mitseli və askogen hüceyrələricrataegi


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Sıranıngöbələklərininəksəriyyətiyabanıhaldabitənbitkilərinxəstəliktörədiciləridir. Endogen formalaşanmitsel sahib bitkinintoxumalarınınhüceyrəarasındayerləşir. Mitseldəirişarşəkillivəyauzunsovhamarörtüklüxlamidosporlarəmələgəlirlər. Xlamido-sporlarqışlayırlar. Yazdaonlardan ask askosporlarlainkişafedirlər. Askosporlaraskdançıxdıqdansonramayalanırlar, sonra diploid mitseləcücərirlər, bitkitoxumasınadaxilolurlar. Bu sırayadaxilolangöbələklərinparazitləri sahib bitkinindamarlarında, yarpaq sap-laqlarında, gövdədə, şişlər, fırlarəmələgəlməsinistimuləedirlər. Sıranıntərkibinəaşağıdakıcinslərdaxildir:

Protomyces, Protomycopsis, Volkartia.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Protomyces mitseli və askogen hüceyrələrimacrosporus


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Protomyces mitseli və askogen hüceyrələripachydermus


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Protomyces mitseli və askogen hüceyrələrimacrosporus


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Vigna mitseli və askogen hüceyrələriunguiculata


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Askomikotaşöbəsinədaxilolangöbələklərin 90%-ə yaxınıbusinifdətoplaşmışdır. Müasirdövrdəkifayətqədəraparılan mole-kulyar –genetiktədqiqatlarsinifəmənsubgöbələklərinüstünlükləriniüzəçıxarır. Bu göbələklərüçüninkişaftsikliasklımeyvəbədənivəkonidialsporverməninəmələgəlməsiiləxarakterizəolunur.

Sinfinfitopatogennövlərindəqeyri- cinsikonidialçoxalmacinsiçoxalmaüzərindəüstünlüktəşkiledir.

Euaskomisetlərsinifigöbələklərindəüç tip həqiqimeyvəbədənifərqləndirirlər: kleystotesi, peritesivəapotesi.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Plektomisetlərqrupsırasınameyvəbədənikleystotesi, bəzənperistesiliolangöbələkləraiddirlər. Onlarınmeyvəbədənində proto-tunikatasklarsəliqəsizyerləşir, askosporlarhəmişəpassivazadolur, onlarıniçərisindəpraktikəhəmiyyətiolannövlərçoxdur. HəminnövlərEurotialessırasınaaiddirlər.

Eurotialessırasınadaxilolangöbələklərinmeyvəbədənimitselüzərindəinkişafedənkiçikkleystotesitlərdənibarətdir.

Sıranınnümayəndələrininəksəriyyətibitkimənşəlisubutratlardasaprotrofhəyattərzikeçirirlər. Penicilliumcinsinədaxilolanbirsıranümayəndələrsaxlamazamanı alma vəsitruslardameyvələriyolu-xurlar. Tibbdəgeniştətbiqolunanpensillinəsasantibiotiklərdənbiridir.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Penicillium mitseli və askogen hüceyrələri fungi


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Penicillium mitseli və askogen hüceyrələrisp.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Penicillium mitseli və askogen hüceyrələriitalicum


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

A mitseli və askogen hüceyrələrispergillus niger


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

A mitseli və askogen hüceyrələrispergillus sp.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Aspergillus mitseli və askogen hüceyrələriustus


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Pirenomisetlərqrupsırasınameyvəbədəniperitesi, azhallardakleystotesiolannövlərdaxildirlər. Unitunikatasklarmeyvəbədə-nindəyığımvəyaqathalındayerləşirlər, askosporlarkisədənfəalazadolunurlar. Kleystotesimitseldəəmələgəlir. Peritesisubstratınsəthindəvəyaonayüklənmişvəziyyətdəolabilir. Növlərinəksəriy-yətindəperitesivəyastromalartündrəngli, digərlərindəaçıq, bəzənşəffafrənglidirlər. Pirenomisetlərinnümayəndələrininmüəyyənhissəsibitkiqalıqlarındaolansaprotroflardır. Onlarınarasındafito-patogennövlərdəçoxdur, xəstəliktörədiciləriçərisindəhəmobliqat, həmfakültətivparazitlərvardır.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Pirenomisetlərin mitseli və askogen hüceyrələrikonidimərhələsiparazitdir. Onlarvegetasiyadövrübitkilərdəinkişafedirvəkütləviçoxalmaya, eləcədəgöbələyinyayılmasınaxidmətedir. Kisəmərhələsiənçoxutökülənyarpaqlardainkişafedirvəqışlamayaxidmətedir. Pirenomisetlərintörətdiyixəstəliktipləriçoxmüxtəlifdir: unluşeh, gövdəvəbu-daqlardanekroz –xərçəngxəstəlikləri, ləkəliklərvə s. Aşağıdakısı-ralarpirenomisetləriçərisindəpraktikəhəmiyyətlidir: Microascales, Erysiphales, Hypocreales, Sphaeriales, Diaportales, Clavicipitales.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Pirenomisetlər mitseli və askogen hüceyrələriqrupsırası və ona daxil olan sıralar


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Bu sırayamənsubgöbələklərinmeyvəbədənitündrəngliperite-silərdir. Peritesilərəsasənsubstratınsəthindəəmələgəlir. Asko-sporlarpassivazadolur, peritesidənselikdamcılarıiləçıxırlar.Sıra-nınçoxlunümayəndələrikəndtəsərrüfatıbitkilərinəvəmeşətəsərrü-fatınaböyükzərərvururlar.

Ceratocystiscinsisıranınnümayəndələriarasındakəndvəmeşətəsərrüfatınaənçoxzərərvuranlardandır. C.ulmigöbələyiŞimaliAmerikavəAvropanınmeşə, park vəmühafizəzolaqlarındabecə-rilənbitkilərindəhollandxəstəliyinintörədicisidir. Yoluxmuşbitki-lərinyarpaqlarıtezlikləsaralırvəsoluxurlar. Budaqlarınucuquruyur. Güclüyoluxmazamanıbütünağacbirneçəgünmüddətindəquruyabilir.


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifagacearum


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifagacearum


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələrifimbriata


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Ceratocystis mitseli və askogen hüceyrələri ulmi


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

Özünü yoxlama üçün mövzuya mitseli və askogen hüceyrələri

aid test sualları

  • 1. Kisəli göbələklər üçün neçə mitsel xarakterikdir?

  • arakəsməsiz mitsel

  • mitsel stroması

  • çoxhüceyrəli mitsel

  • çılpaq protoplazma kütləsi

  • koremiya və sporodoxi


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • 2. Taphrinales mitseli və askogen hüceyrələri sırası özündə neçə fəsilə, neçə cinsi və növü birləşdirir ?

  • iki fəsilə, 4 cins və 200-ə qədər növü

  • bir fəsilə, bir cins və 100-ə qədər növü

  • bir fəsilə, beş cins və 150-ə qədər növü

  • üç fəsilə, bir cins və 100-ə qədər növü

  • bir fəsilə, bir cins və 400-ə qədər növü


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • 3. Kisəli mitseli və askogen hüceyrələri göbələklərin konididaşıyanları mitsel üzərində necə yerləşir?

  • mitsel üzərində yerləşir

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində yalnız yığım halında koremiyalarda yerləşirlər

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində yalnız yastıcıqlarda sporodoxiyalarda yerləşirlər

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində tək-tək yerləşir

  • Konididaşıyanlar mitsel üzərində tək-tək, yığım halında koremiyalarda, yastıcıqlarda sporodoxiyalarda və s. formada yerləşirlər


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • spermasiyalar

  • spermaqonilər

  • etsisporlar

  • dikariotik mitsel

  • bazidilər


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • prototunikat, entunikat

  • entunikat, spermaqonilər

  • prototunikat, askotunikat

  • peritunikat, askotunikat

  • entunikat, askotunikat


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • Myxomycetes, Euascomycetes, Zygomycetes

  • Chytridiomycetes, Archaeascomycetes, Zygomycetes

  • Oomycetes, Euascomycetes, Urediniomycetes

  • Archaeascomycetes, Hemiascomycetes,

  • Euascomycetes, Loculoascomycetes

  • e) Euascomycetes, Archaeascomycetes, Oomycetes


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • deformasiya

  • ala-bəzəklik

  • xloroz

  • unlu şeh, mozaika

  • sürmə, dəmgil, xloroz


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • 8 xarakterik xəstəlik tipi hansıdır. Şaftalıda yarpaq qıvrılması xəstəliyini hansı növ törədir?

a) Tahprina deformans

b) Tahprina occulta

c) Tahprina pruni

d) Tahprina cerası

e) Tahprina sepulae


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

  • 9 xarakterik xəstəlik tipi hansıdır. Euaskomisetlər sinfi göbələkləri meyvə bədəninin tipinə görə hansı qruplara bölünürlər?

a) plektomisetlər, pirenomisetlər, diskomisetlər

b) askomisetlər, diskomisetlər, euaskomisetlər

c) pirenomisetlər, askomisetlər

d) diskomisetlər, hemiascomisetlər

e) plektomisetlər, askomisetlər, euascomisetlər


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si

a) kleystotesi

b) apotesi

c) kleystotesi və apotesi

d) tünd rəngli peritesi

e) çox hüceyrəli mitsel


M vzu 1 1 ascomycota v ya kis li g b l kl r b si


ad
  • Login