Chapter 14
Download
1 / 28

CHAPTER 14 - PowerPoint PPT Presentation


  • 315 Views
  • Uploaded on

CHAPTER 14. VERGİLENDİRME VE GELİR DAĞILIMI. 2009 Şubat Ayı Faal Mükellef Sayıları (Gelir İdaresi Başkanlığı Verileri). Vergi Yükünün Hesaplanması?. Herkesin vergi dairesine ödediği vergi miktarı acaba vergi yükünün iyi bir göstergesi midir?

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' CHAPTER 14' - mimir


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Chapter 14

CHAPTER 14

VERGİLENDİRME VE GELİR DAĞILIMI



Vergi y k n n hesaplanmas
Vergi Yükünün Hesaplanması? Başkanlığı Verileri)

  • Herkesin vergi dairesine ödediği vergi miktarı acaba vergi yükünün iyi bir göstergesi midir?

  • Örneğin şişesi 10 TL olan şarabın üzerine şişe başına 1 TL vergi salınsa, yani şarap satıcısının sattığı her şişenin parası kasaya girmeden 1 TL’sini vergi denetmenleri alsa. Bu taktirde dışardan bir gözlemci perakendecinin vergiyi ödediği fikrine kapılacaktır. Halbuki verginin uygulamaya konulmasından sonra şarabın fiyatı 11TL olsa durum değişir mi? Şarabın fiyatı 10.30 TL olsa durum ne olur?


S zl k

0 Başkanlığı Verileri)

Sözlük

  • Kanunî Yansıma (Statutory Incidence); kanunen vergiden kimin sorumlu olduğunun göstergesidir. Yukarıda bahsi geçen örneklerde kanuni yansımanın sorumlusu perakendecidir.

  • Ekonomik Yansıma (Economic Incidence); verginin ödenmesi durumunda ise yüklenici farklılaşmaktadır. Çünkü vergi nedeniyle malın fiyatı değişebileceğinden kanuni sorumlu temelde bize gerçekte vergiyi kimn ödediği ile ilgili bilgi vermemektedir. Ekonomik yansıma, vergi nedeniyle kişisel gelir dağılımında meydana gelen değişiklik olarak tanımlanabilir.

  • Verginin kaydırılması (yansıması)(Tax Shifting); kanuni sorumlu ile ekonomik yansımanın farklılaştırılmasına denilmektedir.

  • Kısmî Denge Modelleri (Partial Equilibrium Models); belirli bir kişi, hanehalkının veya endüstrinin ekonominin genelinden soyutlanarak analiz edilmesidir.


Verginin yans mas genel a klamalar
Verginin Yansıması: Genel Açıklamalar Başkanlığı Verileri)

  • Sadece bireyler vergiye katlanırlar.

    • Fonksiyonel Gelir Dağılımı; herbir üretim faktörünün üretim sürecine katılmaktan elde ettiği payların dağılımına denir.

    • Gelir dağılımının büyüklüğü; toplam gelirin gelir gruplarına arasında nasıl dağıldığı ile ilgilidir.

  • Hem gelirin kaynağı hem de kullanımına dikkat edilmesi gerekir. Vergi nedeniyle şarap tüketimi azalırsa şarap üreticileri ve üzüm bağı sahipleri vergi nedeniyle toplam gelirden daha az pay almaya başlayacaklarıdr. Örneğin verginin fiyatı artırması nedeniyle alt gelir gruplarının gelirleri içinde şarap daha büyük paya sahip olmaya başlarsa ve üzüm bağı sahipleri zengin kişilerse gelirin kullanımı açısından fakirlerden zenginlere bir gelir transfer söz konusu olacaktır.

  • Yansıma fiyatların nasıl belirlendiğine bağlı olacaktır.Verginin fiyatlar üzerindeki etkisi kısa ve uzun dönemde farklılaşmaktadır.

  • Yansıma Vergi Gelirlerinin Kullanımına Bağlıdır

    • Denk bütçe vergi yansıması (Balanced-budget tax incidence); vergiler ve harcamaların birleşik etkilerinin hesaplanmasıdır.

    • Diferansiyel Yansıma (Differential tax incidence); devlet bütçesi veri iken bir verginin yerine başka bir verginin konulmasının yansıma üzerine etkisine denir.

    • Götürü Vergi (Lump-sum tax); vergi yükümlülüğünün bireyin davranışlarına bağlı olmayan vergi. (Baş vergisi, askerlik gibi).

    • Mutlak Yansıma (Absolute tax incidence); kamu harcamalarında ve diğer vergilerde bir değişilik olmaksızın belirli bir verginin etkisine denir.


Verginin artan oranl l birka yolla l lebilir

Ortalama vergi oranı ve marjinal vergi oranı Başkanlığı Verileri)

Düz Oranlı Vergi Sistemi; ortalama vergi oranının mükellefler için aynı olduğu vergi sistemi.

Artan oranlı vergi sistemi; ortalama vergi oranının mükellefler için artan olduğu vergi sistemi.

Azalan (Regresif)vergi sistemi; ortalama vergi oranının mükellefler için azalan olduğu vergi sistemi.

Verginin Artan Oranlılığı Birkaç Yolla Ölçülebilir?


Verginin artan oranl l n n l lmesi
Verginin Artan Oranlılığının Ölçülmesi Başkanlığı Verileri)

Hesaplanan v1’i büyük olan vergi sisteminin artan oranlılığının da büyük olduğunu söyleyebiliriz. İkinci olarak vergi sisteminin gelir esnekliği büyük olan vergi sisteminin artan oranlılığının fazla olduğunu söyleyebiliriz.


Verginin artan oranl l n n l lmesi say sal bir rnek vergi miktar 20 art r lsa
Verginin Artan Oranlılığının Ölçülmesi Başkanlığı Verileri)– Sayısal Bir Örnek: Vergi Miktarı %20 artırılsa!


$ Başkanlığı Verileri)

0

Kısmî Denge Modeli; tek bir piyasayı inceleyen ancak diğer piyasalardaki etkileri ihmal eden analiz.

1.20

1.40

1.00

1.20

S1

S0

D0

Quantity

D1


$ Başkanlığı Verileri)

0

SX

S

Tam Katı Arz Eğrisi

DX’

DX

Quantity


$ Başkanlığı Verileri)

0

S

Tam Esnek Arz Eğrisi

SX

DX’

DX

Quantity


Ad valorem vergiler
Ad Valorem Başkanlığı Verileri)Vergiler

  • Spesifik vergiler, matrahın metre, metreküp, ağırlık gibi belirtilen ölçüler şeklinde salınmasına spesifik matrahlı vergiler denilmektedir.

  • Ad valorem vergiler, değerin esas alınması ile salınan vergilerdir.

Yiyecek Fiyatı

Sf

Pr

P0

Pm

Df

Df’

Qm

Yiyecek Miktarı

Q0

Qr


Bordro vergisi the payroll tax
Bordro Vergisi ( Başkanlığı Verileri)The Payroll Tax)

SL

Saat Başına Ücret

Pr

wg = w0

wn

DL

DL’

L0 = L1

Yıllık Çalışma Saati


Retim fakt rlerinin vergilendirilmesi
Üretim Faktörlerinin Vergilendirilmesi Başkanlığı Verileri)

  • Bordro Vergisi (The Payroll Tax); sosyal güvenlik sisteminin finansmanı için toplanan vergilerdir. Her ne kadar kanunda işçi ve işveren payı olarak ayrılmış ise de bu ayrımın bir anlamı yoktur. Anlamlı olan şey ücretlinin eline geçen ile işverenin ödediği miktardır. Vergi yükünün tamamı işçi üzerinde kalmaktadır. En azından kısa dönemde emek arzı eğrisinin esnekliğinin sıfır olduğunu düşünürsek vergi yükünün tamamı işçi üzerinde kalır (Fuchs vd. 1998).

  • Küresel Ekonomide Sermayenin Vergilendirilmesi (Capital Taxation in a Global Economy); vergi yükü kimin üstünde kalmaktadır?


Tam rekabetin olmad durumda mallar n vergilendirilmesi commodity taxation without competition
Tam Rekabetin Olmadığı Durumda Malların Vergilendirilmesi (Commodity Taxation without Competition)

  • Monopol (Tekel Piyasası); tek satıcının bulunduğu ve piyasada tekelcinin ürettiği malın yakın ikâmesinin bulunmadığı piyasa türü. Mal üzerine konulan birim vergi sonrasında satılan miktar vergisiz duruma bakışla daha az, fiyat daha yüksek ve tekelci kârı daha azdır.

  • Oligopoly (Oligos Polein); az sayıda firmanın bulunduğu ve fiyat ile üretim miktarları için alınacak kararların firmaların karşılıklı stratejilerine bağlı olan piyasalardır (OPEC gibi).


Tekel piyasas
Tekel Piyasası Vergilendirilmesi (

TL

MXX

Ekonomik Kâr

Birim Vergiden Sonra Ekonomik Kâr

c

a

P0

ATCX

Pn

i

f

g

d

h

b

ATC0

DX

DX’

MRX

Yıllık X Miktarı

X0

X1

MRX’


K r zerinde al nan vergiler profits taxes
Kâr Üzerinde Alınan Vergiler ( Vergilendirilmesi (Profits Taxes)

  • Ekonomik Kâr (Economic profit;supranormal or excess profits); vergi yükü tamamen firma sahibinin üzerinde kalacaktır.

  • Tam Rekabet Piyasası (Perfect competition); kısa dönemde vergi firma sahibinin üzerinde kalır. Uzun dönemde ekonomik kâr olmadığından vergide doğmaz.

  • Tekel Piyasası (Monopoly); verginin MM ve MH etkilememesi nedeniyle ekonomik kâr üzerine salınan bir vergi firma sahibinin üzerinde kalır.


Verginin yans mas ve kapitilizasyonu tax incidence and capitalization
Verginin Yansıması ve Kapitilizasyonu ( Vergilendirilmesi (Tax Incidence and Capitalization)

  • Antalya ilinde özel bir emlak vergisinin varlığını düşünelim. Emlak vergisi öyle salınsın ki denize yakın olan evler daha fazla vergi ödesin. Deniz kenarındaki emlak arzının sabit olması ve dayanıklı mal olması nedeniyle birkaç etki ortaya çıkacaktır.

  • Eğer emlak piyasası rekabetçi ise emlakın değeri kiraya verilmesinden elde edilecek kira gelirlerinin net bugünkü değerine eşit olacaktır.

  • Emlakı satın almak isteyenler kira gelirleri ile birlikte gelecekte doğacak vergileri de satın aldıklarının bilincinde olarak her yıl üstlendikleri vergi miktarlarını düşerek kira gelirinin bugünkü değerini hesaplayacaklardır. Böylelikle gelecekteki vergilerin bugünkü değeri kadar emlak değeri düşecektir. Buna verginin kapitilizasyonu denir.


Verginin yans mas ve kapitilizasyonu tax incidence and capitalization1
Verginin Yansıması ve Kapitilizasyonu ( Vergilendirilmesi (Tax Incidence and Capitalization)

PR = $R0 + $R1/(1 + r) + $R2/(1 + r)2 + … + $RT/(1 + r)T

PR’ = $(R0 – u0) + $(R1 – u1)/(1 + r) + $(R2 – u2)/(1 + r)2 + … + $(RT – uT)/(1 + r)

u0 + u1/(1 + r) + u2/(1 + r)2 + … + uT/(1 + r)T

Kapitilizasyonu (Capitalization)

  • Yıllara sair vergi yükümlülüklerinin bir aktifin fiyatını etkilemesine kapitilizasyonu denir. Vergi yükünün tamamına vergi salındığı anda mülke sahip olan kişi olacaktır. Neden?


Genel denge modeller
GENEL DENGE MODELLERİ Vergilendirilmesi (

  • Tek bir piyasada vergilerin etkilerini değerlendirmek kolaydır. Ancak geriye ve ileriye etkilerini dikkate almamak fotoğrafın bütününü görememek demektir.

  • Örneğin sigara üzerine koyulan bir vergi sigara talebini azaltmakla kalmaz aynı zamanda tütün talebini de azaltır. Tütün üreticileri diğer ürünlerin (örneğin mısır vb.) üretimine kayarlar. Mısır üretimi artarken, mısır fiyatları düşer ve öteden beri mısır üretenler bundan zarar görür. Böylelikle öteden beri mısır üreticisi olanlar sigara üzerine koyulan verginin yükünün bir miktarına katlanmış olurlar. Genel denge analizi, farklı piyasaların karşılıklı ilişkilerini dikkate alır.


Genel denge modeller1
GENEL DENGE MODELLERİ Vergilendirilmesi (

  • Kısmi denge analizinin diğer bir sorunu, vergilendirilen bir malın üreticilerinin kimler olduğu sorusuna yetersiz ilgi göstermesinden kaynaklanmaktadır.

  • Sigara üzerine salınan bir vergiyi düşünelim. Birtakım politikacıların tütün endüstrisini vergi vasıtasıyla cezalandırmak isteğini olduğunu varsayalım. Sadece kişiler vergi ödeyebileceğine göre; tütün üreticileri içinde makinelerin satın alan pay sahipleri (ortaklar), tütün ekilen toprak sahibi çiftçilerin ve tütün işleyen fabrikalardaki işçilerin ve diğerlerinin vergiyi paylaşmasını gerektirir ki genel denge analizi böyle bir analizin gerçekleştirilmesini mümkün kılmaktadır.


Denk vergi li kileri tax equivalence relations 2x2 ki mal ki fakt r tasarruf yok
Denk Vergi İlişkileri ( Vergilendirilmesi (Tax Equivalence Relations) (2X2, İki Mal, İki Faktör, Tasarruf Yok)

tKF = Yiyecek (F) Üretiminde Kullanılan Sermayenin (K) Vergisi

tKM = İmalat (M) Kullanılan Sermayenin (K) Vergisi

tLF = Yiyecek (F) Üretiminde Kullanılan Emek (L) Vergisi

tLM = İmalatta (M) Kullanılan Emek (L) Vergisi

tF = Yiyecek (F) tüketiminden alınan vergi

tM = İmalatçıların tüketimlerinden alınan vergi

tK = her iki sektörde sermaye üzerinden alınan vergi

tL = her iki sektörde emek üzerinden alınan vergi

t = genel gelir vergisi


Denk vergi li kileri tax equivalence relations 2x2 ki mal ki fakt r tasarruf yok1
Denk Vergi İlişkileri ( Vergilendirilmesi (Tax Equivalence Relations) (2X2, İki Mal, İki Faktör, Tasarruf Yok)

  • İlk dört vergi bir üretim faktörünün kullanımı üzerine salındığından kısmî faktör vergileri olarak nitelendirilirler.

  • Bu vergilerin belirli bileşimleri diğerlerine eş etkilidir. Bunlardan bir tanesi aşina olunan tüketici teorisindeki denkliktir. Örneğin aynı oranda yiyecek ve imalat sektörü üzerine salınan bir vergi aynı orandaki bir gelir vergisine denktir.


Denk vergi li kileri
Denk Vergi İlişkileri Vergilendirilmesi (

  • Kısmi Faktör Vergileri


Denk vergi li kileri1
Denk Vergi İlişkileri Vergilendirilmesi (

  • Genel olarak, herhangi aynı oranda alınan iki verginin nispî fiyat yapısında meydana getirdiği değişiklik nedeniyle denk yansıma etkilerine sahiptir.

  • Herhangi bir verginin yansımasını tespit edebilmek için herhangi iki verginin yansımalarını detaylı olarak incelemek yeterli olacaktır. Örneğin üçüncü satırda sermaye ve emek üzerinden alınan vergilerin yansımasını biliyorsak bu taktirde gelir vergisinin yansımasını da tespit etmiş oluruz.


Denk vergi li kileri2
Denk Vergi İlişkileri Vergilendirilmesi (

  • Bundan sonraki bölümde dört verginin yansımasıları incelenecek ve denk ilişkileri yukarıdaki tablodan takip edilebilecektir;

    • Yiyecek üzerine salınan bir vergi (tF)

    • Gelir vergisi (t)

    • Genel bir emek vergisi (tL)

    • Kısmi bir imalat sanayi üzerine salınan sermaye vergisi (tKM)


Harberger model i 1974
Harberger Model Vergilendirilmesi (i (1974)

  • Varsayımlar

    • Teknoloji (Emek ve Sermaye Girdi, Ölçeğe Göre Sabit Getiri) (Teknoloji Değişken)

      • İkâme Esnekliği

      • Sermaye Yoğun

      • Emek Yoğun

    • Faktör Sahiplerinin Davranışı

      • Faktör tam hareketli, sonuç olarak getirileri her sektör için eşit.

    • Piyasa yapısı

      • Firmalar, kâr azamileştirici ve fiyatlar tam esnek. Faktör tam istihdamda.

    • Toplam Faktör Arzı

      • Sabit ve sektör arasında geçiş engelli değil.

    • Tüketici tercihleri

      • Tüketicilerin tercihleri benzerdir.

    • Vergi yansıma çatısı; farklılık yansıması dikkate alınacak.


E itli vergilerin analizi
Çeşitli Vergilerin Analizi Vergilendirilmesi (

  • Mal Vergisi (Commodity tax (tF))

  • Gelir Vergisi (Income tax (t)); faktör arzı sabit olduğundan vergi kaydırılamaz.

  • Genel Emek Vergisi (General tax on labor (tL)); her iki sektörde de emek vergilendirildiği için sektörler arasında pahalılaşma nedeniyle geçiş olamayacağından vergi yükü tamamen işçinin üzerinde kalacaktır.

  • Kısmî Faktör Vergisi (Partial factor tax (tKM))

    • Çıktı Etkisi (Output effect); imalatçıların ürettiği malın fiyatı artar, tüketiciler tarafından talep edilen mal miktarı düşer.

    • Faktör İkâme Etkisi (Factor substitution effect); sermaye daha pahalı hale geldiği için üreticiler daha az sermaye daha çok emek kullanırlar.


ad