Agro konferencja 2009 europejskie rolnictwo i gospodarka ywno ciowa w warunkach wiatowego kryzysu
Download
1 / 81

Kraków, 15 maja 2009r. - PowerPoint PPT Presentation


  • 97 Views
  • Uploaded on

Agro Konferencja 2009 „Europejskie Rolnictwo i Gospodarka Żywnościowa w Warunkach Światowego Kryzysu”. Kraków, 15 maja 2009r. dr hab. inż. Wiesław Musiał. Rolnictwo Unii Europejskiej wobec wyzwań reform i kryzysu.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Kraków, 15 maja 2009r.' - milek


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Agro konferencja 2009 europejskie rolnictwo i gospodarka ywno ciowa w warunkach wiatowego kryzysu

AgroKonferencja 2009„Europejskie Rolnictwo i Gospodarka Żywnościowa w Warunkach Światowego Kryzysu”

Kraków, 15 maja 2009r.


dr hab. inż. Wiesław Musiał

Rolnictwo Unii Europejskiej wobec wyzwań reform i kryzysu


  • Obecnie poza pojęciem wielofukcyjności wsi (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie wielofukcyjności rolnictwa (multifunctionality of agriculture)

  • Zainteresowanie wielofunkcyjnością rolnictwa stymulowane było głównie dyskusją wokół ekonomicznych, społecznych i politycznych podstaw legitymizacji wspierania rolnictwa

  • Także w rokowania UE z WTO zwrócono uwagę na pozaprodukcyjne, nierynkowe funkcje rolnictwa


Komercyjne funkcje rolnictwa w gospodarce narodowej (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie


Pozakomercyjne funkcje rolnictwa w gospodarce narodowej (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie


Funkcje zielone: (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • współdziałanie w utrzymaniu obszarów chronionych;

  • kształtowanie i ochrona krajobrazu naturalnego i kulturowego;

  • racjonalna ekologicznie agrotechnika;

  • zapewnienie dobrostanu zwierząt gospodarskich;

  • podtrzymanie bioróżnorodności;

  • wytworzenie energii z biomasy;

  • poprawa obiegu materii i energii


Funkcje białe: (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego;

  • zapewnienie różnorodności żywności;

  • zapewnienie wysokiej jakości zdrowotnej żywności;

  • wytwarzanie żywności funkcjonalnej;

  • produkcja rolna na potrzeby medycyny


Funkcje żółte: (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • utrzymanie spójności i żywotności obszarów wiejskich;

  • podtrzymanie tożsamości wsi;

  • ochrona tradycji i kultury ludowej;

  • rozwój produkcji i usług bezpośrednio związanych z rolnictwem;

  • podtrzymanie i rozwój infrastruktury gospodarczej na obszarach wiejskich


Funkcje błękitne: (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • zarządzanie zasobami wodnymi;

  • poprawa jakości wód;

  • zapobieganie powodziom;

  • wytwarzanie energii wodnej i wiatrowej

    Takie nowe postrzeganie funkcji rolnictwa jest warunkiem wyjściowym zrozumienia wielu kwestii WPR i dokonujących się reform


Cele prezentacji
Cele prezentacji (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • Wskazanie na istotne charakterystyki rolnictwa UE

  • Wyzwania stojące przed rolnictwem UE wobec koniecznych reform

  • Słabość i zróżnicowanie rolnictwa polskiego i konsekwencje stąd płynące

  • Kryzys nadciąga: jaki kryzys – pierwsze symptomy


Stan i wyzwania stoj ce przed rolnictwem ue
Stan i wyzwania stojące przed rolnictwem UE (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie

  • Reformy struktur, instytucji i polityki gospodarczej trwają nieustannie od utworzenia Wspólnot (i UE)

  • Obecnie UE wydaje się ponownie wkraczać w etap intensywnych reform podejmowanych po przeglądzie WPR (Health Check of the CAP)

    Obszar UE jest wieloaspektowo wysoce zróżnicowany


PKB w krajach UE średnia =100 (multifunctionality of rural areas) funkcjonuje pojęcie


Rozliczenia między budżetem unijnym a państwami członkowskimi w 2006 roku

(saldo = transfery - wpłaty)


Rozliczenia między budżetem unijnym a państwami członkowskimi w 2006 roku

(saldo = transfery - wpłaty)



Koszt wytworzenia 1 euro produkcji w krajach UE w 2006 r. (wg FADN)

produkcja opłacalna bez dopłat

produkcja nieopłacalna bez dopłat


  • Rolnictwo to sektor w UE o wyjątkowo rozbudowanym protekcjonizmie dotyczy on sfer:

    • produkcji (dopłaty obszarowe i ONW);

    • obrotu (wspieranie grup producentów);

    • inwestycji (modernizacja gospodarstw rolnych);

    • kształtowania środowiska (zalesianie, programy rolnośrodowiskowe);

    • przemian strukturalnych (renty strukturalne, wsparcie młodych rolników);

    • przekształceń w urządzaniu wsi (scalanie ziem);

    • rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich


Legitymizacja protekcjonizmu i potrzeba reform
Legitymizacja protekcjonizmu i potrzeba reform protekcjonizmie dotyczy on sfer:

  • Od dawna a nawet od początku istnienia WPR jest krytykowana

  • Krytyka ta obecnie nasila się jednak, nie zanosi się na jej likwidacje, a nawet radykalne ograniczenia


„W obecnej sytuacji nie ma żadnego powodu aby w sprawach WPR uczynić znaczący zwrot w lewo czy w prawo. …Rynek ma do spełnienia wielką rolę, ale pozostawiony samemu sobie nie zawsze zadba o nasz krajobraz i nie zaspokoi publicznych potrzeb… Jeżeli pozbawimy rolnictwo ochrony przed przypadkowymi kryzysami, podaż żywności będzie wystawiona na ryzyko.”

(Fischer Boel 2008)



  • Ekonomiści nie krytykują (szczególnie obecnie) istnienia tzw. polityki makroekonomicznej, a wiec potrzeby ograniczonego zakresu funkcjonowania tzw. sterowania o charakterze makroekonomicznym

  • O wiele większe wątpliwości budzi polityka mikroekonomiczna w tym zwłaszcza sektorowa np. przemysłowa, rolna

  • Ta polityka zdaniem ekonomistów liberalnych jest szkodliwa:

    • zniekształca parametry rynkowe;

    • działa szkodliwie na efektywność gospodarowania;

    • umożliwia uzyskiwanie nieuzasadnionych korzyści przez niektóre grupy społeczne


  • Politykę sektorową UE wobec rolnictwa wyjaśnić można poprzez tzw. teorię wyboru publicznego (M. Buchanan, S. Coleman):

    • człowiek (home ekonomicus) maksymalizuje swoje cele takie jak: użyteczność, satysfakcja, zysk;

    • grupy interesów uruchamiają mechanizm pogoni za rentą;

    • dążą do osiągnięcia renty politycznej (renty sztucznej)

  • Teoria ta kwestionuje zasadność stosowania polityki protekcjonistycznej z racji nieodzownych tu strat ekonomicznych, strat społecznych, dodatkowych kosztów itd.


  • Politykę sektorową można interpretować także znacznie bardziej pozytywnie (dotyczy to także ekonomistów liberalnych)

  • Uznają oni:

    • zawodność rynku;

    • potrzebę realizacji wartości, których nie realizuje rynek;

    • potrzebę – nawet ograniczoną – kształtowaniem przyszłości (programowania)

      Można stwierdzić, że taka interpretacja jest bliższa politykom sprawującym realną władzę wobec rolnictwa (i wsi) w instytucjach UE.


  • Obecnie potrzeby wspierania rolnictwa i legitymizacji WPR uzasadnia się z następującymi przesłankami:

    • bezpieczeństwem żywnościowym;

    • bezpieczeństwem żywności;

    • niestabilnością rynków (przesłanki przyrodnicze);

    • globalnym zagrożeniem (politycznym, kryzysami);

    • wielofunkcyjnością rolnictwa

  • Kolejną kwestią związaną z legitymizacją WPR jest uzasadnianie zmian w zakresie wspierania finansowego wsi i rolnictwa


  • Czy ma to być finansowanie: wspólnotowe, czy renacjonalizacja?

    • Za renacjonalizacją opowiadają się m.in. Wielka Brytania

  • Obecna WPR to zubożenie społeczeństwa UE o 100 mld € (w latach 2007-2013)

  • tj. dla przeciętnej rodziny koszt 950 €

  • tylko 10% wsparcia cenowego trafia ostatecznie do rolników

    • Stanowiska przeciwne francuskie (Hiszpania, Węgry, Polska …)

  • Obecna WPR uwzględnia lepiej poza populacyjne funkcje rolnictwa;

  • Lepiej uwzględnia kwestie bezpieczeństwa żywności;

  • Wycenia korzyści i koszty WPR w sposób kompletny


Nowe wyzwania wpr na lata 2007 2013 ustalenia w sprawie reform
Nowe wyzwania WPR na lata 2007 – 2013 – ustalenia w sprawie reform

  • Zasoby ziemi pozostaną w rękach rolników lecz powinny być traktowane jako dobra mieszane: prywatno-publiczne

  • Poza produkcją rolną ziemia będzie też traktowana jako źródło wartości:

    • przyrodniczych;

    • kulturowych;

    • estetycznych;

    • … ważnych dla całego społeczeństwa


Nowe wyzwania wpr na lata 2007 2013 ustalenia w sprawie reform 2
Nowe wyzwania WPR na lata 2007 – 2013 – ustalenia w sprawie reform (2)

  • Zwiększy się ilość ziemi rolniczej na obszarach chronionych, a stąd też powstają nowe obowiązki nakładane na rolników

  • Konkluzje wynikające z Health Check of the CAP (maj 2008) są liczne i są już lub będą wdrażane w najbliższych latach


Nowe wyzwania wpr na lata 2007 2013 ustalenia w sprawie reform 3
Nowe wyzwania WPR na lata 2007 – 2013 – ustalenia w sprawie reform (3)

  • Ważniejsze z nich to:

    • rozdzielenie płatności bezpośrednich od produkcji (decouping);

    • powiązanie płatności z ochroną środowiska (cross compliance);

    • zwiększenie znaczenia wspierania obszarów wiejskich w ramach WPR;

    • podtrzymanie i uproszczenie systemu jednolitej płatności (SPS);

    • przedłożenie płatności obszarowej SAPS do końca 2013 r.;

    • zniesienie obowiązkowego odłogowania ziemi;

    • zniesienie płatności do upraw energetycznych od 2010;

    • uelastycznienie możliwości redystrybucji płatności bezpośrednich w danym kraju na inne potrzeby (10% np. ubezpieczenia itp.);

    • ograniczanie funkcjonowania limitów produkcyjnych (kwoty mleczne);

    • zniesienie interwencji na rynkach pszenicy trwałej, ryżu, żywca wieprzowego;


  • To nie jest rewolucja, a raczej korekta i sprawie reform (3)dostosowanie do nowych warunków zewnętrznych i wewnętrznych dla Polski istotne jest m.in.:

    • zmniejszenie dysproporcji w płatnościach bezpośrednich (+ 90 mln €);

    • kontynuacja wsparcia dla producentów owoców miękkich;

    • wchodzenie systemu cross-compliance odroczono do 2013;

    • wzrost kwoty mlecznej w latach 2009-2013 o ok. 5,5%


Kryzys w rolnictwie jaki kryzys
Kryzys w rolnictwie – jaki kryzys sprawie reform (3)

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

  • Zróżnicowanie regionalne rolnictwa – czy w Polsce jest jedno rolnictwo?

    Rolnictwo w Polsce wykazuje dużą zmienność terytorialną a problemy jakimi żyją gospodarstwa podhalańskie, podrzeszowskie, czy świętokrzyskie w dużej mierze mogą być niezrozumiałe dla rolników pomorskich, sudeckich czy poznańskich.

  • Obecne struktury rolne kształtowały się w procesie przemian historycznych, zaborów, zróżnicowanego prawa agrarnego, kolektywizacji i prywatyzacji

  • W efekcie ukształtowały się różne mezoregiony w rolnictwie np. w zakresie struktury agrarnej:

    • południowo-wschodni – rozdrobniony;

    • centralny (z rozszerzeniem północnym i południowym);

    • ziem zachodnich i północnych (dużych gospodarstw)


Rednia wielko gospodarstw rolnych w 2008 r wg wojew dztw
Średnia wielkość gospodarstw rolnych* w 2008 r. wg województw

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

*) objętych dopłatami ARiMR w ha gruntów rolnych


Potencja produkcyjny gospodarstw indywidualnych wg wojew dztw rednia dla polski 100
Potencjał produkcyjny gospodarstw indywidualnych [%] wg województw (średnia dla Polski = 100)

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

Źródło: Wieś Jutra 6(95) 2006


Pracuj cy w rolnictwie os b 100 ha ur wg wojew dztw
Pracujący w rolnictwie [osób/100 ha UR] wg województw województw

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

Źródło: Wieś Jutra 6(95) 2006


Relacja rzeczywistej produkcji roślinnej wyrażonej w jednostkach zbożowych (lata 2003-2005) do realnie możliwej do uzyskania w województwach [%]

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

Źródło: Wieś Jutra 6(95) 2006


Kryzys strukturalny rolnika polskiego jednostkach zbożowych

  • Następuje nasilenie zjawisk recesywnych w rolnictwie (upadłościowych i pochodnych) w szczególny sposób dotyczy to gospodarstw geograficznej Małopolski

  • Cechy upadłości rolnictwa lub jego recesywny charakter potwierdzają m.in. takie symptomy jak:

    • nasilone odłogowanie i ugorowanie ziemi (nawet do 30% UR);

    • bardzo istotna redukcja stanu pogłowia inwentarza żywego;

    • malejące znaczenie rolnictwa w ekonomii wsi;

    • spadające zainteresowanie produkcją rolną;

    • szybka dekapitalizacja majątku produkcyjnego (budynków, ciągników, maszyn);

    • podtrzymywane jest pokoleniowe dziedziczenie ziemi, ale nie tradycji i zawodu rolnika


Kryzys strukturalny rolnika polskiego
Kryzys strukturalny rolnika polskiego jednostkach zbożowych

  • Wynika to zapewne także z procesów dostosowawczych do gospodarki rynkowej i nowej rzeczywistości ekonomicznej

  • Jednak duże tempo i skala tego zjawiska świadczy, że mamy do czynienia z dwoma nowymi zjawiskami tj.:

    • postępującej dezagraryzacji wsi (odrolniczenia);

    • narastającemu upadaniu gospodarstw rodzinnych


Kryzys strukturalny rolnika polskiego1
Kryzys strukturalny rolnika polskiego jednostkach zbożowych

  • Gospodarstw ocenianych jako: rozwojowe (zwiększają majątek produkcyjny, prowadzących racjonalną produkcję, mających następcę …) jest w Małopolsce tylko ok. 13% (niektórzy twierdzą, że to i tak jest ocena optymistyczna)

  • Gospodarstw ocenianych jako potencjalnie rozwojowe (które jeszcze są zainteresowane produkcją, mają znaczny potencjał produkcyjny …) jest ok. 21%

  • Około 60-65% gospodarstw rolnych jest obecnie w różnej fazie defensywnej w zakresie rozwoju, a nawet w upadku

  • Decydującą cechą rolnictwa polskiego jest rozdrobnienie agrarne i stagnacja struktur rolnych


U ytki rolne w przedsi biorstwach gospodarstwach 40 esu w polsce i wybranych krajach ue w 2005 r w
Użytki rolne w przedsiębiorstwach (gospodarstwach > 40 ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Kryzys strukturalny rolnika polskiego


Udzia gospodarstw w przedziale 1 5 ha wg wojew dztw
Udział ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %) gospodarstw w przedziale 1-5 ha wg województw

Kryzys strukturalny rolnika polskiego

klin małopolski

Źródło: Rocznik statystyczny rolnictwa i obszarów wiejskich. Warszawa 2008


Kryzys strukturalny rolnika polskiego2
Kryzys strukturalny rolnika polskiego ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Przykładowo na obszarze całych Karpat Polskich, na którym jest ok. 340 tys. gospodarstw, udział gospodarstw, które w obecnych realiach można uznać jako towarowe a więc powyżej:

    • 10 ha  1,51%

    • 20 ha  0,47%

    • 50 ha  0,03%

      są gminy w których nie ma ani jednego gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych powyżej 20 ha


Kryzys wynikaj cy z cyklu koniunkturalnego
Kryzys wynikający z cyklu koniunkturalnego ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Symptomy recesji w rolnictwie:

    • pierwsze oznaki spadku popytu na rynku m.in. zbóż i owoców;

    • spadek cen skupu mleka i produktów mlecznych;

    • spadek eksportu produktów rolno-spożywczych;

    • spadek zużycia nawozów sztucznych i innych środków plonotwórczych;

    • wzrost zasobów nadwyżkowej siły roboczej w gospodarstwach rolnych;

    • pogorszenie relacji ekonomicznych nakład: produkt (dalsze rozwieranie nożyc cenowych);

    • pogorszenie nastrojów inwestycyjnych w gospodarce żywnościowej


Kryzys wynikaj cy z cyklu koniunkturalnego1
Kryzys wynikający z cyklu koniunkturalnego ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Działania antykryzysowe:

    • uruchomienie wszystkich działań zawartych w PROW;

    • obniżenie oprocentowania kredytów preferencyjnych (z 3,5% do 2%);

    • zwiększenie dostępu do gwarancji i poręczeń kredytowych;

    • intensyfikacja działań promocyjnych na rzecz eksportu;

    • wsparcie eksportu poręczeniami i gwarancjami Skarbu Państwa;

    • wsparcie systemu bankowego uczestniczącego w systemie poręczeń i gwarancji dla gospodarki żywnościowej oraz MŚP;

    • wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł energii w tym biogazu pochodzenia rolniczego;

    • wsparcie spółdzielczości rolniczej i organizacji producentów rolnych;


Kryzys wynikaj cy z cyklu koniunkturalnego2
Kryzys wynikający z cyklu koniunkturalnego ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Propozycje działań antykryzysowych w rolnictwie zaproponowane przez Unię Europejską


Podsumowanie
Podsumowanie ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Stanowisko polskie wobec reform WPR (także po roku 2013) prezentowane przez MRiRW:

  • Pozostawić politykę wspólnotową zarówno w zakresie instrumentów jak też i budżetu (państwa nie mogą konkurować między sobą o wysokość subsydiów dla sektora rolnego i wsi)

  • Uwolnić WPR od anachronizmów tj. m.in. nie wyrównywać stawki wsparcia w skali UE, nie faworyzować produkcji intensywnej

  • Powinna być polityką możliwie prostą i stabilną – eliminować wielość rozwiązań w zakresie np. ONW, dopłat (niemal każde państwo stosuje inną WPR)

  • Powinna wzmacniać spójność i solidarność w ramach UE – zachować wspólny rynek, solidarne wzmocnienie krajów słabych spójność ekonomiczną regionów

    Dla realizacji nakreślonych celów i skuteczności reform niezbędna jest ciągła debata publiczna i polityczna w ramach UE dotycząca nie tylko problemów wsi rolnictwa


Dariusz Winek ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Konkurencyjność Polskiego Sektora Rolno – Spożywczego


Konspekt prezentacji
Konspekt prezentacji ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Podejścia do pojęcia konkurencyjności

  • Czynniki kształtujące konkurencyjność

  • Analiza kosztów czynników produkcji kształtujących konkurencyjność:

    • ziemia

    • praca

    • kapitał

  • Ujawnione przewagi komparatywne

    • znaczenie kursu walutowego

    • ujawnione przewagi komparatywne a pracochłonność

  • Udziały w rynku krajowym

  • Wnioski


Podejścia do pojęcia konkurencyjności ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)


Czynniki kszta tuj ce konkurencyjno
Czynniki kształtujące konkurencyjność ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Konkurencyjność polskiego sektora rolno-spożywczego uwarunkowana jest dwiema grupami czynników

Instytucjonalne

Rynkowe

  • Regulacje w zakresie wymiany handlowej

    • jednolity rynek UE;

    • bariery taryfowe i pozataryfowe w handlu z państwami trzecimi

  • Wspólna Polityka Rolna

    • wyrównywanie warunków konkurencji na jednolitym rynku UE;

    • wsparcie cen surowców rolnych i dochodów rolniczych;

    • wsparcie eksportu wybranych surowców rolnych

  • Polityka fiskalna i monetarna

  • Promocja produktów rolno-spożywczych przez poszczególne państwa

  • Koszty czynników produkcji

  • Wydajność czynników produkcji

  • Płynny kurs walutowy

  • Zasięg geograficzny i stopień integracji łańcucha produkcji i dystrybucji żywności

  • Stopień koncentracji produkcji (efekty skali produkcji)


Koszty czynnik w produkcji ziemia
Koszty czynników produkcji - ziemia ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Przeciętne ceny gruntów ornych w Polscekształtują się znacznie poniżej cen takich krajów jak Wielka Brytania czy Holandia, jednocześnie znacznie powyżej cen notowanych m.in. w Czechach i na Węgrzech.

  • Analizując ceny gruntów rolnych w Polsce na tle krajów UE należy uwzględnić różnice pomiędzy warunkami klimatycznymi, uwarunkowaniami glebowymi oraz kierunkach produkcji.

W 2008r. ceny ziemi w Polsce osiągnęły średni poziom równy:

- Rynek prywatny: 3 998

- Zasoby WRSP: 3 257

(wyliczone po kursie EUR/ PLN= 3,85)

Źródło: IERiGŻ; Opracowanie BGŻ


Koszty czynnik w produkcji ziemia 2
Koszty czynników produkcji – ziemia (2) ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Wydajność produkcji w rolnictwie

Roczny przychód wobec kosztu zakupu ziemi (bez uwzględnienia przychodów z płatności bezpośrednich)


Koszty czynnik w produkcji praca 1
Koszty czynników produkcji - praca (1) ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Wydajność pracy, PKB PPS/os. zatrudniona (UE-27=100)

Źródło: EUROSTAT; Opracowanie BGŻ


Koszty czynnik w produkcji praca 2
Koszty czynników produkcji - praca (2) ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Średnioroczna stopu wzrostu (CAGR)

Koszty wynagrodzeń w stosunku do produkcji sprzedanej przemysłu przetwórczego


Koszty czynnik w produkcji kapita
Koszty czynników produkcji - kapitał ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • W Polsce koszt pozyskania kapitału jest relatywnie wyższy niż w krajach strefy euro, co wynika zarówno z wyższych stóp procentowych banku centralnego, jak też i wyższych marż na kredytach

  • ROE w sektorze spożywczym w latach 2002-2004 wyniosło 8,62%; 2005-2008 – 10,44%; ROA odpowiednio 4,73% i 6,88%

  • Po rozszerzeniu UE wzrosła rentowność kapitału, spadły koszty odsetkowe, co spowodowało wzrost zainteresowania inwestycjami w przetwórstwo rolno-spożywcze

Źródło: NBP, ECB; Opracowanie BGŻ


Ujawnione przewagi komparatywne ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

  • Wskaźnik relatywnej przewagi w handlu dla polskiego sektora rolno-spożywczego, zarówno przed wejściem do UE, jak i po, utrzymywał się powyżej 0. Oznacza to, iż Polska posiada ujawnione przewagi komparatywne w handlu rolno-spożywczym w stosunku do pozostałych państw członkowskich UE, zarówno na rynku wspólnotowym, jak i światowym.

  • Po włączeniu Polski do jednolitego rynku UE nastąpiło przesunięcie strumieni w handlu z państw pozaunijnych do krajów członkowskich UE.

  • Po zniesieniu barier w handlu z pozostałymi państwami członkowskimi UE, zostały ujawnione w pełni przewagi komparatywne polskiego sektora rolno-spożywczego na rynku wspólnotowym. Wskaźnik relatywnej przewagi eksportu (XRCA) od akcesji Polski do UE jest wyższy od 1.

  • Udział eksportu rolno-spożywczego, w całkowitym eksporcie z Polski do państw trzecich, jest o 42% wyższy, aniżeli przeciętny udział tego sektora w całkowitym eksporcie poza UE w innych państwach członkowskich.

Relatywne przewagi w handlu polskiego sektora rolno-spożywczego

Wskaźnik relatywnej przewagi handlu

RTAij = XRCAij-MRCAij

XRCA – Wsk. relatywnej przewagi eksportu

MRCA – Wsk. relatywnej chłonności importu

gdzie:

X – eksport, M – import,

i- produkty rolno-spożywcze j– Polska k -wszystkie produkty w tym rolno-spożywcze m-UE


Najbardziej konkurencyjne produkty z polski w handlu z ue i pa stwami trzecimi w 2007r
Najbardziej konkurencyjne produkty z Polski ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)w handlu z UE i państwami trzecimi w 2007r.

Największe przewagi w handlu wewnątrz UE odnotowano w przypadku makucha z rzepaku, mrożonych truskawek i szyszek chmielowych, natomiast w przypadku handlu poza UE – mrożonych truskawek, śledzi, gofrów i wafli.

Nazwy produktów i kody CN

CN – Scalona Nomenklatura Towarowa handlu Zagranicznego


Znaczenie kursu walutowego
Znaczenie kursu walutowego ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %)

Kurs EUR/PLN a RTA w handlu wewnątrzunijnym

Kurs EUR/PLN a saldo Polski w handlu z UE

Źródło: BGŻ na podstawie danych Eurostat i NBP,

Prognoza kursu BGŻ z dnia 5.05.2009


Ujawnione przewagi komparatywne a pracoch onno handel wewn trz ue
Ujawnione przewagi komparatywne a ESU) w Polsce i wybranych krajach UE w 2005 r. (w %) pracochłonność – handel wewnątrz UE

Im większa jest pracochłonność w danym sektorze, tym większa ujawniona przewaga komparatywna w eksporcie (XRCA) produktów tego sektora (w porównaniu z pozostałymi krajami UE)

Polska uzyskała przewagi komparatywne w eksporcie produktów czterech na siedem analizowanych branż przemysłu spożywczego – są to branże relatywnie pracochłonne

Przeciętne XRCA:

2004: 1,1

2008: 1,4


Ujawnione przewagi komparatywne a pracoch onno handel poza ue
Ujawnione przewagi komparatywne a pracochłonność – handel poza UE

Ujawnione przewagi komparatywne w handlu poza UE są wyższe niż w przypadku handlu wewnątrz UE, choć od momentu wstąpienia Polski do UE zmalały

Przeciętne XRCA:

2004: 2,8

2008: 2,1


Pokrycie konsumpcji krajow produkcj
Pokrycie konsumpcji krajową produkcją handel poza UE

Zmiana udziałów produkcji krajowej na rynku wewnętrznym

Po akcesji obniżyło się znaczenie produkcji krajowej w zaspokajaniu konsumpcji w Polsce, co mogło być konsekwencją:

  • chęci urozmaicenia oferty, zmiany nawyków żywieniowych (np. wzrost spożycia owoców egzotycznych);

  • rosnącej opłacalności eksportu względem sprzedaży na rynku krajowym (np. makaron);

  • rosnącej konkurencji na rynku wewnętrznym ze strony importu (np. sery, jogurty, mięso wieprzowe)


Wnioski
Wnioski handel poza UE

  • Konkurencyjność polskiego sektora rolno-spożywczego jest uwarunkowana przede wszystkim czynnikami instytucjonalnymi

  • Wstąpienie Polski do UE pozwoliło na pełne ujawnienie przewag komparatywnych przemysłu rolno-spożywczego na rynku wspólnotowym

  • Niższe w porównaniu z innymi krajami UE koszty czynników produkcji (praca, ziemia) powodują, iż obecnie im większa jest pracochłonność w danym sektorze, tym większa ujawniona przewaga komparatywna w eksporcie produktów tego sektora (w porównaniu z pozostałymi krajami UE)

  • Niemniej, pracochłonne branże charakteryzujące się niską wydajnością pracy (przetwórstwo zbóż, mięsa) mogą w przyszłości utracić swoje przewagi komparatywne, jeżeli nie będą zwiększać produktywności

  • Po akcesji zależności pomiędzy pracochłonnością a ujawnionymi przewagami komparatywnymi uległy zmniejszeniu. Stopniowo wzrasta znaczenie czynników ekonomicznych (w tym: kursu walutowego)

  • Spadek XRCA w latach 2004-2008 oznacza, że eksport produktów nie rolnych do UE i na rynki państw trzecich rośnie szybciej niż rolnych. To z kolei może świadczyć, że będzie to główny determinant zmian kursu walutowego w przyszłości, który będzie osłabiał cenowe przewagi konkurencyjne sektora rolnego


Wnioski1
Wnioski handel poza UE

  • W tej sytuacji kryzys gospodarczy i będące jego konsekwencją osłabienie złotego może stanowić szansę dla polskich producentów zbudowania silnej pozycji na rynkach zagranicznych, wypromowania marki i przejścia do konkurowania jakością

  • Ujawnione przewagi w handlu wewnątrzunijnym są generalnie niższe niż w handlu pozaunijnym. Prawdopodobnie wynika to z relatywnie słabszej konkurencyjności polskiego eksportu kapitałochłonnych produktów przemysłowych w stosunku do eksportu z pozostałych krajów UE (czyli większa relatywna konkurencyjność eksportu żywności)

  • Utrata przewag cenowych na rynku światowym może być również konsekwencją dostosowania Polski do regulacji unijnych (np. wymagań jakościowych)

  • Po akcesji obniżyło się znaczenie produkcji krajowej w zaspokajaniu konsumpcji w Polsce, co poza rosnącą konkurencją ze strony importu mogło wynikać z chęci urozmaicenia oferty oraz rosnącej opłacalności eksportu względem sprzedaży na rynku krajowym

  • Barierę dla dalszego wzrostu przewag komparatywnych polskiego sektora Agro na jednolitym rynku może stanowić włączenie UE w globalny proces liberalizacji handlu produktami rolno-spożywczymi

  • W tym kontekście istotne jest, aby polskie firmy koncentrowały się na wzmacnianiu pozycji konkurencyjnej nie tylko na rynku unijnym, ale także na dynamicznie rozwijających się rynkach krajów trzecich (np. Rosja, Ukraina)


Prof dr hab jerzy hausner
Prof. dr hab. Jerzy Hausner handel poza UE

Perspektywy Polskiej Gospodarki Wobec Światowego Kryzysu


Sytuacja gospodarcza na prze omie poprzedniej i obecnej dekady
Sytuacja gospodarcza na przełomie poprzedniej i obecnej dekady

  • bardzo wysokie i gwałtownie rosnące bezrobocie;

  • bardzo niska stopa aktywności zawodowej;

  • niska i spadająca stopa inwestycji;

  • wysoki udział wydatków socjalnych stanowiących wydatki sztywne budżetu;

  • szybko pogarszający się stan finansów publicznych;

  • spowolnienie gospodarcze;

  • wysoka nierównowaga w obrotach zagranicznych;

  • syndrom: gospodarczej stagnacji, dezaktywizacji zawodowej i zadłużenia publicznego


Syndrom mi kkiego pa stwa
Syndrom „miękkiego państwa” dekady

znaczne niedostatki w ustawodawstwie

niski poziom

dyscypliny społecznej

nieskuteczność

w egzekwowaniu prawa

niska skuteczność we

wprowadzaniu reform

sprzyjających rozwojowi

gospodarczemu

i większej sprawiedliwości

społecznej

rozpowszechniona korupcja

wykorzystywanie władzy politycznej i gospodarczej do realizacji partykularnych interesów

jednostek i małych grup

niska efektywność

wykorzystywania

funduszy publicznych

samowola i niezdyscyplinowanie

urzędników


Syndrom zinstytucjonalizowanej nie odpowiedzialno ci
Syndrom „zinstytucjonalizowanej nie-odpowiedzialności”

  • Nie-odpowiedzialność społeczna to: przerzucanie odpowiedzialności za kształt życia społecznego na państwo, przy jednoczesnym dążeniu jednostek i grup do prywatyzacji zysków i upubliczniania strat;

  • Nie-odpowiedzialność polityczna to: partyjna kolonizacja aparatu państwa, klientelizm polityczny, „obojętność” klasy politycznej wobec patologii życia publicznego, uznawanie przez polityków prawa do „renty politycznej”, instytucjonalna korupcja i powszechność quasi funduszy publicznych, nie kontrolowanych przez parlament;

  • Nie-odpowiedzialność administracyjna to: urzędnicza uznaniowość, brak osobistej odpowiedzialności urzędników, niska jakość decyzji administracyjnych, niska sprawność i nieprzejrzystość procedur administracyjnych


Bariery instytucjonalne
Bariery instytucjonalne nie-odpowiedzialności”

  • rozdarcie między publiczną niemocą a rozwojową szansą;

  • dominacja układów resortowo-korporacyjnych;

  • niesprawność administracji publicznej;

  • niska jakość ustawodawstwa;

  • bardzo niski poziom kapitału społecznego;

  • nienowoczesne przywództwo


Program gospodarczy i jego wiarygodno
Program gospodarczy i jego wiarygodność nie-odpowiedzialności”

  • ludzie – kompetencja i komunikacja;

  • centrum polityki gospodarczej – odpowiedzialność i skuteczność;

  • spójność działań doraźnych (koniunkturalnych), strukturalnych i instytucjonalnych oraz wizji państwa;

  • suwerenność a integracja europejska i globalizacja


Polskie podej cie do kryzysu
Polskie podejście do kryzysu nie-odpowiedzialności”

„Aktywną politykę przeciwdziałania skutkom kryzysu prowadzono na całym świecie. Stosowano w związku z tym najróżnorodniejsze rozwiązania mające wpływać na zahamowanie depresji. Polska była w początkowych latach kryzysu wyjątkiem – rząd głosił hasła nie walki z kryzysem, lecz przystosowania się do niego. Przystosowanie polegało na zmniejszeniu produkcji przemysłowej, spadku cen, obniżeniu realnych dochodów ludności. Była to polityka chowania głowy w piasek, obliczona na szybkie zakończenie kryzysu i automatyczny powrót do warunków przedkryzysowych”

(Z Landau, J. Tomaszewski: Zarys historii gospodarczej Polski 1918-1939. Książka i Wiedza: Warszawa 1986, s. 234-5)


Wewn trzne przyczyny spowolnienia gospodarczego
Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego nie-odpowiedzialności”

1. Narastanie nierównowagi makroekonomicznej w latach 2006-2008, w tym:

  • pogarszanie się bilansu handlowego;

  • wzrost deficytu na rachunku obrotów bieżących;

  • gwałtowne zadłużanie się zagraniczne przedsiębiorstw i gospodarstw domowych;

  • nadmierny wzrost wydatków publicznych;

  • wzrost zadłużenia publicznego;


Wewn trzne przyczyny spowolnienia gospodarczego 2
Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego (2) nie-odpowiedzialności”

2. Pogarszanie się warunków prowadzenia działalności gospodarczej, w tym:

  • wzrost kosztów pracy;

  • niekorzystne terms of trade;

  • wzrost kosztów pozyskania kredytu;

  • wysokie stopy procentowe;

  • wzrost kosztów energii i nośników energii


Wewn trzne przyczyny spowolnienia gospodarczego 3
Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego (3) nie-odpowiedzialności”

3. Zaniechanie działań na rzecz wejścia Polski do strefy euro;

4. Rezygnacja z programu naprawy finansów publicznych;

5. Szereg niekorzystnych decyzji w obszarze restrukturyzacji sektorowej i prywatyzacji;

6. Brak efektywnego zarządzania majątkiem państwowym i nadzoru właścicielskiego w sektorze publicznym;

7. Złe zarządzanie długiem publicznym


Podstawowe elementy prognozy gospodarczej dla polski na lata 2009 2011
Podstawowe elementy prognozy gospodarczej dla Polski na lata 2009-2011

PKB: -2,2 0,5 2,5

Wartość dodana:

  • przemysł: -10,4 0,2 4,7

  • rolnictwo: 1,9 0,9 2,0

  • budownictwo: - 7,4 -8,2 -3,6

    Stopa bezrobocia rejestrowanego: 15,0 17,9 18,2

    Popyt krajowy: -2,9 -1,1 2,6


Podstawowe elementy prognozy gospodarczej 2
Podstawowe elementy prognozy gospodarczej (2) 2009-2011

Eksport: -12,9 -2,6 8,1

Import: -13,6 -6,4 8,3

Udział inwestycji w PKB: 17,6 14,9 14,3

Udział oszczędności krajowych w PKB: 15,1 14,1 13,3

Deficyt budżetowy (%PKB): -5,2 -5,6 -3,9

Dług sektora publicznego (%PKB): 52,4 56,0 58,0


Kierunek potrzebnych dzia a w polityce gospodarczej
Kierunek potrzebnych działań w polityce gospodarczej 2009-2011

  • otwieranie rynków wschodnich poprzez dyplomację;

  • odblokowywanie kanałów finansowania działalności gospodarczej;

  • stymulowanie aktywności inwestycyjnej;

  • promocja zatrudnienia i aktywizacja zasobów pracy


Odblokowywanie kana w finansowania dzia alno ci gospodarczej
Odblokowywanie kanałów finansowania działalności gospodarczej

  • poprawa zarządzania długiem publicznym;

  • sterylizacja „toksycznych aktywów” w polskim systemie bankowym;

  • dokapitalizowanie BGK i prowadzenie działań specjalnych przez ten Bank, pośrednich i bezpośrednich


Stymulowanie aktywno ci inwestycyjnej
Stymulowanie aktywności inwestycyjnej gospodarczej

  • włączenie do obiegu gospodarczego i uproduktywnienie niepracujących aktywów Skarbu Państwa;

  • miejskie programy rewitalizacyjne;

  • remonty obiektów użyteczności publicznej;

  • publiczne inwestycje w energooszczędność


Promocja zatrudnienia i aktywizacja zasob w pracy
Promocja zatrudnienia i aktywizacja zasobów pracy gospodarczej

  • aktywne programy utrzymywania miejsc pracy;

  • ekonomia i przedsiębiorczość społeczna;

  • uelastycznienie prawa pracy


Wnioski2
Wnioski gospodarczej

  • głównym czynnikiem recesyjnym jest spadek eksportu

  • do tego dojdzie znaczący spadek inwestycji

  • najlepiej będzie wyglądać konsumpcja, także ze względu na zmniejszenie skłonności do oszczędzania

  • odbudowanie wysokiego wzrostu potrwa dłużej o tyle, o ile dopuścimy do większego spadku inwestycji

  • ogromne znaczenie ma w tej sytuacji dobre wykorzystanie unijnych środków strukturalnych, zwłaszcza pod kątem utrzymania procesu inwestycyjnego

  • istotne jest jednak, aby inwestycje publiczne pobudzały inwestycje prywatne


Wnioski 2
Wnioski (2) gospodarczej

  • ogromnym problemem wkrótce stanie się krajowe współfinansowanie programów i projektów unijnych, tak na poziomie krajowym, jak i w odniesieniu do poszczególnych samorządów terytorialnych

  • środki unijne powinny być uruchamianie z myślą o rozwiązywaniu podstawowych problemów strukturalnych i budowaniu przyszłej przewagi konkurencyjnej

  • globalny kryzys gospodarczy doprowadzi do nowej struktury i geografii handlu światowego

  • trzeba się liczyć z przejściową „deglobalizacją”

  • w latach pokryzysowych wystąpi znacznie silniejsza presja inflacyjna

  • polityka monetarna będzie musiała być ostrzejsza


Wnioski 3
Wnioski (3) gospodarczej

  • to też będzie hamowało wzrost inwestycji

  • kluczowe znaczenie będzie miało zapewnienie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych

  • już teraz trzeba myśleć o wykreowaniu czynników przyszłej atrakcyjności inwestycyjnej

  • przez szereg lat finanse publiczne pozostawać będą w stanie niebezpiecznej nierównowagi

  • deficyt budżetowy będzie znacznie wyższy niż zakłada to rząd

  • problem w tym jaki poziom aktywności gospodarczej uda się nam utrzymać oraz co jaka będzie jej struktura, pod kątem przyszłego wzrostu gospodarczego


Dyskusja panelowa gospodarczej

Europejskie Rolnictwo i Gospodarka Żywnościowa w Warunkach Światowego Kryzysu – szanse i zagrożenia


ad