1 / 28

Levensloop in middelbaar onderwijs

Levensloop in middelbaar onderwijs. Lans Bovenberg LWEO conferentie 11 mei 2006. Waarom levensloop?. Aanleren van economische kijk Leer om te leren (concepten i.p.v.feiten) Dicht bij huis (micro; havo); leuk en praktisch Ordening van samenleving (macro; vwo); actueel

marly
Download Presentation

Levensloop in middelbaar onderwijs

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Levensloop in middelbaar onderwijs Lans Bovenberg LWEO conferentie 11 mei 2006

  2. Waarom levensloop? • Aanleren van economische kijk • Leer om te leren (concepten i.p.v.feiten) • Dicht bij huis (micro; havo); leuk en praktisch • Ordening van samenleving (macro; vwo); actueel • Eigen verantwoordelijkheid gaat niet vanzelf • Meer keuzevrijheid geeft meer verantwoordelijkheid • Kunst van het kiezen • Financiële planning (financieel alfabetisme, ICT) • Verzekeren en sparen: levensloopregeling, keuzevrijheid, financiële innovatie (hypotheken) • Relaties (partner, generaties, kinderen) • Menselijk en sociaal kapitaal • Politieke debat • Op hoger niveau: beter beleid • Afruilen: solidariteit versus eigen verantwoordelijkheid • Beter burgerschap

  3. Outline • Levensloopdenken • De concepten (de bril)

  4. De bril van de levensloop • Waar gaat het om? • (bijna) alles • Bekende problemen… • Arbeid en zorg, pensioen, onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid • …. maar in (nieuwe?) dynamische samenhang • Nieuw perspectief met mogelijkheden voor ruil tussen belanghebbenden • Meer vrijheidsgraden op individueel niveau • Meer eigen verantwoordelijkheid

  5. Waarom aandacht levensloop? • Emancipatie • Vooral van de vrouw • Langere levensduur en vergrijzing • Menselijk kapitaal belangrijker productiefactor

  6. Emancipatie in het algemeen • Meer eigen verantwoordelijkheid is • Mogelijk: 80 % bevolking relatief welvarend • Nodig: veel risico’s zijn moeilijker verzekerbaar • Individueel beïnvloedbaar en moeilijk verifieerbaar • Nieuwe combinaties van sparen en verzekeren

  7. Feminisering van de arbeid • Grotere vraag • Diensteneconomie (communicatie en creativiteit i.p.v. spierkracht) • Vergrijzing (vraag naar zorg groeit) • Groter aanbod • De pil: geboorten beter plannen • Beter opgeleide vrouwen • Deeltijdwerk • (Mentaal) werk belangrijk voor eigenwaarde

  8. Gevolgen emancipatie vrouw • Minder arbeidsdeling binnen huishouden • Werknemers combineren arbeid met zorg • Verlof niet alleen aan einde levensloop • Uitstel (en afstel) moederschap: duurder • Nieuwe levensfase: het speelkwartier • Sterke arbeidsmarktpositie vrouwen maakt huishoudens weerbaarder

  9. Vergrijzing: Langere levensduur • Menselijk kapitaal (leervermogen) gaat langer mee • Ruimte voor meerdere carrières en combinaties • Nieuwe levensfase (actieve seniorenfase) • Arbeid schaars • Prijs menselijk kapitaal stijgt • Diversificatie over menselijk en financieel kapitaal

  10. Kenniseconomie: Menselijk kapitaal belangrijker • Technologische ontwikkelingen, (internationale) concurrentie en innovatie • Leercapaciteit en aanpassingsvermogen essentieel • Gevolgen • Investeren in kinderen • Leg basis voor leven lang leren = leervermogen • Beter onderhouden van menselijk kapitaal • Een leven lang leren: benut langer leven, zingeving • Vorming menselijk kapitaal meer buiten formele onderwijsinstelling • Gezin en bedrijf • Combinatie arbeid en zorg (en leren) essentieel

  11. Nieuwe standaard levensloop • Twee nieuwe fasen: lente en herfst • Welvaartsverbetering vooral in deze fasen • Meer tweeverdieners • Gezinsfase = spitsuur van het leven • Tijd en geld is schaars • Carrière maken: onderhoud menselijk kapitaal • Huizenprijzen hoog: nadelig voor outsiders

  12. De moderne levensloop

  13. Relaties met andere vakken • Kijk met economische bril naar • Geschiedenis • Aardrijkskunde • Godsdienst (waarden, normen, cultuur) • Benut als instrument • Wiskunde (een taal) • Informatica

  14. Outline • Levensloopdenken • De concepten (de bril) • Schaarste (1) • Ruil en markt (2,3) • Ruilen over de tijd (4) • Relaties: samenwerken en onderhandelen (5) • Risico: voor- en tegenspoed (6,8) • Welvaart en groei (7)

  15. Schaarste (1) • Tijd, geld en gezondheid • Beperkingen • Doelstellingen en beperkingen • Wat wil je in het leven bereiken? • Zijn doelstellingen (waarden) exogeen? • Opvoeding • Cultuur en economie

  16. Ruil: breder dan markt (2,3) • Kostwinnersmodel • Arbeidsdeling en comparatieve voordelen • Moeten vrouwen met jongere mannen trouwen? • Drie modellen voor combineren werk en privé • Scandinavische model: uitbesteden via publieke sector • Angelsaksische model: uitbesteden via markt • Nederlandse model: doe het zelf • Ook voor hooggeschoolde vrouwen?

  17. Ruilen over de tijd (4a) • Sparen: loskoppelen inkomen van consumptie • Pensioen (menselijk kapitaal omzetten in financieel vermogen) • Levensloopregeling (investeren in kinderen en opvangen daling inkomen) • Discontovoet versus rente (maar zijn mensen zo rationeel?)

  18. Ruilen over de tijd (4b) • Lenen: • Consumptie nu of in de toekomst • Discontovoet versus rente • Investeren (kost voor baat uit) • Eigen huis • Studie (menselijk kapitaal): kosten en baten • Eigen bedrijf • Rendement versus rente (leenangst; studiefinanciering; profijtbeginsel) • Huishoudbalansen: Ondernemer, student

  19. Relaties: samenwerken en onderhandelen (2,5) • Welke relaties? • Werknemer en werkgever • Partners • Generaties • Kern van de problematiek • Gezamenlijke en tegengestelde belangen • Creëer waarde door samen te werken • Niet gelijk oversteken (tijd) • Contracten • Expliciet = juridisch (veranderen spel) • Impliciet = normen en reputatie (herhaalde spelen) • Speltheorie

  20. Het impliciete contract (4,5)

  21. Werkgever en werknemer (5) • Opdrachtgever-opdrachtnemer relaties • Vergelijk zelfstandig ondernemerschap • Idem ZZP • Wat wil je zelf doen? • Investeren in elkaar • Berovingsprobleem • Algemeen versus specifiek menselijk kapitaal • Emancipatie werknemer • Transitionele arbeidsmarkt

  22. Partners (5) • Onderhandelen tussen partners • Voorkeuren • Comparatieve voordelen • Carrièrekosten van kinderen • Langere leven • Analoog aan werknemer/werkgever

  23. Het intergenerationele contract (5)

  24. Relaties tussen generaties (5) • Overdrachten tussen generaties • Waarden en normen • Menselijk kapitaal (leer om te leren) • Welke vaardigheden zijn cruciaal? • Technologische kennis (groei) • Milieu • Erfenissen • Omslagsystemen en kapitaaldekking • Vergrijzing • Van nazorg naar voorzorg • Twee keer betalen

  25. Risico: voor- en tegenspoed (6,8) • Wat zijn de risico’s die mensen lopen in levensloop • Individueel (6) • Scheiding, ontslag, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid • Samenleving = goede/slechte tijden (8) • Oorlog, recessie, beurskrach, vergrijzing • Verzekeren (onafhankelijke ’micro’ risico’s, 6) • Moreel gevaar: wat is noodlot en eigen verantwoordelijkheid (links/rechts) • Sparen (voor eigen risico) versus verzekeren (trends) • Selectie: ontslagbescherming, langlevenrisico • Verzekeren versus herverdeling • Voordelen collectieve verzekeringen • Moreel gevaar versus selectie (gezin) • Vroeg investeren (vroege interventie)

  26. Goede tijden, slechte tijden (6,8) • Macro risico’s (8) • Wie kan het beste dragen? • Risicoaversiteit (verliesaversie) • Werkgever versus werknemer (dynamiek) • Eigen vermogen versus vreemd vermogen • kapitaalmarkt als markt voor risico’s • Internationale kapitaalmarkt • pensioenfondsen: jong versus oud • Delen over de tijd • Sparen; ongecorreleerde risico’s • AOW en overheidsschuld na tweede wereldoorlog

  27. Welvaart en groei (7) • Vrije tijd • Spitsuur en pensioen (arbeidsethos) • Sparen • Hoeveel geduld? • Kwaliteit menselijk kapitaal • Ondernemerschap: risico en prikkels • Is veranderen leuk? • Sociale cohesie • Normen en waarden • Vertrouwen, noodlot, om kunnen gaan met verschil • Eenheid en verscheidenheid

  28. Hulpmiddelen • Experimenten • Speltheorie • Onderhandelen • ICT • Wiskunde = formele modellen • Een efficiënte taal • Discussie • Essays

More Related