Meginreglur laga
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 30

Meginreglur laga PowerPoint PPT Presentation


  • 108 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Meginreglur laga. Eru meginreglur laga réttarheimild?. Orð sem vísa til meginreglna. Grunnreglur Undirstöðureglur Grundvallarreglur Grunnrök Undirstöðurök Meginstafir Er blæbrigðamunur á merkingu orðanna?. Rök eða ástæður reglna.

Download Presentation

Meginreglur laga

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Meginreglur laga

Meginreglur laga

Eru meginreglur laga réttarheimild?

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Or sem v sa til meginreglna

Orð sem vísa til meginreglna

  • Grunnreglur

  • Undirstöðureglur

  • Grundvallarreglur

  • Grunnrök

  • Undirstöðurök

  • Meginstafir

    Er blæbrigðamunur á merkingu orðanna?

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k e a st ur reglna

Rök eða ástæður reglna

  • Einstakar réttarreglur, sem felast í lagaákvæðum, venjum eða fordæmum, eru reist á einhverjum rökum eða eiga þjóna einhverjum hagsmunum

  • Einstakir lagabálkar eru reistir á einhverjum rökum eða eiga þjóna einhverjum hagsmunum

  • Tiltekið safn reglna, sem mynda heilt réttarsvið, er reist á ákveðnum rökum eða þjónar ákveðnum hagsmunum

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k r ttarskipunarinnar almennt

Rök réttarskipunarinnar almennt?

  • Er rétturinn í heild er reistur á ákveðnum rökum eða þjónar hann ákveðnum hagsmunum? Hver er tilgangur laga?

  • Myndu allir vera sammála um hver rök réttarins í heild eru?

  • Ályktanir um meginreglur byggja á gildismati viðkomandi

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Stutt skilgreining

Stutt skilgreining

  • Meginreglur laga eru óskráðar reglur sem ályktað verður um á grundvelli einstakrar réttarreglu, fleiri réttarreglna, heils réttarsviðs eða laganna í heild

  • Ef tiltekin meginregla er skráð (sbr. t.d. 65. gr. STS) breytist réttarheimildarleg staða reglunnar

    • Eftir skráningu styðst hún við settan rétt

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


D mi um r k einstaks kv is

Dæmi um rök einstaks ákvæðis

  • 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987

    • Æskilegt er að enginn stjórni ökutæki nema vera fær um það

  • Hægt er að kafa enn dýpra í rök ákvæðisins:

    • Æskilegt er að koma í veg fyrir tjón á mönnum og munum

    • Gott er að vera lifandi og heill heilsu og eiga fjárhagsleg verðmæti sín óskert

    • Sækjast ber eftir því sem er gott, en forðast það sem er slæmt

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


D mi um r k heils lagab lks

Dæmi um rök heils lagabálks

  • Barnalög nr. 20/1992

    • Þegar ákvæði laga nr. 20/1992 eru lesin í heild má draga þá ályktun að lögunum sé í heild ætlað að tryggja hagsmuni barna varðandi nánar tiltekin atriði

  • Lög nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála

    • Þegar ákvæði laga nr. 19/1991 eru lesin í heild má draga þá ályktun að lögunum sé ætlað að tryggja að saklausum sé ekki refsað

    • in dubbio pro reo - vafi skal koma sakborningi í hag

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


D mi um r k einstakra r ttarsvi a

Dæmi um rök einstakra réttarsviða

  • Barnaréttur, sbr. m.a. barnalög nr. 20/1992, barnaverndarlög nr. 58/1992, lög um ættleiðingar nr. 130/1999, o.fl.

    • Hafa ber hagsmuni barnsins að leiðarljósi

  • Samningaréttur, sbr. m.a. lög nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga

    • Samninga ber að halda (pacta sunt servanta)

  • Skaðabótaréttur, sbr. einkum ólögfestar reglur

    • Sá skal bæta tjón, sem á sök á því

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


D mi um r k r ttarins heild

Dæmi um rök réttarins í heild

  • Hvaða hagsmunum þjónar rétturinn í heild? Hver er tilgangur laga?

    • Vissa og öryggi um mannlegar athafnir í stað óreiðu og árekstra?

      • Athugið meginreglur um birtingu laga, um að lög skuli ekki vera afturvirk og um að engum skuli refsað nema með lagaheimild, sbr. sjónarmið um réttarríkið

    • Jafnræði, réttlæti og skynsemi?

      • Sjá til hliðsjónar dóma um almennar jafnræðisreglur íslenskrar stjórnskipunar fyrir gildistöku stjórnarskipunarlaga nr. 97/1995 (H 1980:920, H 1986:706 og H 1992:1962)

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k r ttarins meginreglur r ttarskipunarinnar

Rök réttarins/meginreglur réttarskipunarinnar

  • Viðfangsefni réttarheimspeki

  • Svör við þessum spurningum geta hins vegar skipt máli fyrir einstakar niðurstöður um lög

    • T.d. þegar fjallað er um hvernig skýra á einstök lagaákvæði

  • Almenn álitamál um lögin geta haft þýðingu fyrir lagalegar niðurstöður

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k reglna og meginreglur

Rök reglna og meginreglur

  • Hægt er að orða rök einstakrar réttarreglu, fleiri réttarreglna eða heils réttarsviðs sem einhvers konar almenn viðmið:

    • Samninga skal halda (pacta sunt servanta)

    • Hafa skal hagsmuni barna að leiðarljósi

    • Tryggja ber umferðaröryggi

  • Meginreglurnar eru þannig almennar og ekki fortakslausar (prima facie viðmið)

    • Og þess vegna sannar undantekningin meginregluna!

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Meginreglur or a ar l gum

Meginreglur orðaðar í lögum

  • Meginreglur í framangreindum skilningi kunna að vera lögfestar og orðaðar í lögum að meira eða minna leyti:

    • 65. gr. STS: Allir skulu jafnir fyrir lögum...

    • 72. gr. STS: Eignarétturinn er friðhelgur

    • 73. gr. STS: Allir eru frjálsir skoðana sinna og sannfæringar

  • Þegar rætt er um meginreglur laga sem réttarheimild er þó frekar átt við meginreglur, sem styðjast aðeins óbeint við settar reglur

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k og efnislegt inntak reglna

Rök og efnislegt inntak reglna

  • Þótt sett lagaákvæði sé reist á ákveðnum rökum (meginreglu) er ekki þar með sagt að rök þess eigi við hvert einasta tilvik, sem fellur undir það

    • Dæmi: 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987

      • Í vissum tilvikum getur maður verið hæfur til að stjórna ökutæki þótt hann falli undir regluna

    • Dæmi: Þótt lög nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála eigi að tryggja að saklausum sé ekki refsað er ekki útilokað að rétt málsmeðferð samkvæmt lögunum leiði samt sem áður til slíkrar niðurstöðu

  • Nánari útfærsla meginreglu í reglu fellur þannig ekki alltaf fullkomlega saman við meginregluna

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R k og efnislegt inntak reglna1

Rök og efnislegt inntak reglna

  • Þegar regla leiðir til niðurstöðu, sem er í ósamræmi rök hennar (meginreglu hennar) er oft rík tilhneyging að reyna að þrengja eða rýmka efni hennar svo að þetta tvennt fallist í faðma

    • Sett lög eru t.d. skýrð með hliðsjón af meiginreglum laga

    • Lögjöfnun ekki tæk, ef regla er undantekningarregla – ef svo ber undir kemur gagnályktun frekar til greina

    • Fordæmi er aðgreint þegar það á ekki við annað tilvik samkvæmt rökum sínum

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


E li meginreglna

Eðli meginreglna

  • Meginreglur eru yfirleitt almenn og sveigjanleg viðmið

    • Settar reglur t.d. eru oftast nákvæmari og fastskorðaðar

  • Meginreglur er ekki fortakslausar

    • Settar reglur t.d. hafa oftast að geyma færri undantekn.

  • Engin eðlismunur er þó á meginreglum og öðrum reglum, t.d. reglum sem styðjast við sett ákvæði

    • Þetta sést best á því að unnt er að lögfesta meginreglu án þess að réttarástand breytist

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Er skilegt a tf ra meginreglur me fastskor u um reglum

Er æskilegt að útfæra meginreglur með fastskorðuðum reglum?

  • Meiri skýrleiki, fyrirsjáanleiki, stöðugleiki og réttaröryggi

    • Gerir kleift að samhæfa háttsemi fólks og koma í veg fyrir árekstra

    • Gerir kleift að kveða á um verkaskiptingu og takmarka vald einstakra aðila

  • Hagræði - einfaldar ákvarðantöku og eftirlit

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


D mi um tf rslu reglu

Dæmi um útfærslu reglu

  • Hvaða rök standa til þess að fastskorða áfengismagn, sem má vera í blóði ökumanna, sbr. 45. gr. UFL, í stað þess t.d. að mæla einfaldlega fyrir um að engin skuli reyna stjórna ökutæki nema vera til þess fær?

    • Reglan getur hugsanlega leitt til þess að manni, sem fær er að stjórna ökutæki sé refsað

    • Reglan gerir hins vegar allt eftirlit auðveldara

    • Reglan geri ökumönnum auðveldara að meta hvort þeim sé heimilt að aka

    • Þegar allt er virt má færa að því rök að reglan þjóni hagsmunum umferðaröryggis, sem er meðal grunnraka hennar

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Samantekt

Samantekt

  • Meginreglur laga eru þær hugmyndir, þau rök eða þau markmið, sem liggja til grundvallar einstökum réttarreglum, lagabálkum, réttarsviðum eða réttinum í heild, og hægt er að setja fram sem almenn viðmið

  • Meginreglur laga eru niðurstaða mats um hvaða hagsmunum réttarreglurnar eigi að þjóna

    • Skv. þessu eru meginreglur laga að einhverju marki háðar siðferðilegu mati hvers og eins

    • Má einnig orða svo að niðurstaða um þessar reglur sé háð túlkun á því hvaða hagsmuni réttarreglurnar eigi að tryggja

      • Hugleiðið. t.d. ályktun um meginreglu í H 1975:164

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Uppruni meginreglnanna

Uppruni meginreglnanna

  • Trúarskoðanir

    • T.d. boðorðin tíu

  • Reynslurök - venjusiðferði

    • Sbr. t.d. tilvísanir til meginreglna íslensks réttar eða réttarhefðar

  • Almennt siðferði

    • Sbr. t.d. meginreglur um jafnræði

  • Stjórnmálaleg stefnumörkun

    • T.d. meginreglur íslenskrar fiskveiðistjórnar

    • T.d. Mannréttindayfirlýsingin franska stéttarþingsins 1789

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Meginreglur og stefnum rkun

Meginreglur og stefnumörkun

  • "Principles and Policy" - Aðgreining, sem oft er kennd við R. Dworkin

    • Samkvæmt Dworkin áttu dómarar aðeins að líta til meginreglna, en ekki stefnumörkunar stjórnmála líðandi stundar

  • Aðgreining sem bundin er vandkvæðum

    • Hægt er að orða meginreglur sem markmið (stefnur) og hægt er að orða markmið sem meginreglur

    • Tæplega hægt að draga sjálfstæðar ályktanir frá því hvort um stefnu eða meginreglu er að ræða

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Flokkun meginreglna

Flokkun meginreglna

  • Flokkun eftir uppruna, sbr. áður

  • Flokkun eftir stöðugleika

    • Sígildar meginreglur - yfirleitt reglur, sem eru nátengdar rótgrónum hugmyndum um siðferði

    • Tímabundnar meginreglur - yfirleitt reglur, sem eru tengdar tilteknum hugmyndum í stjórnmálum á hverjum tíma

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Meginreglur og kenningar um e li laga

Meginreglur og kenningar um eðli laga

  • Sumar kenningar um lögin hafa hafnað því að meginreglur laga væru eiginlegar réttarreglur

    • Hvers vegna?

  • Aðrar kenningar hafa litið á meginreglurnar sem grundvöll laga og mikilvægan þátt í þeim

    • Hvers vegna?

  • Umfjöllunarefni réttarheimspeki

    • Sjá t.d. stutta kynningu á heimasíðu SM

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Eru meginreglurnar r ttarheimild

Eru meginreglurnar réttarheimild?

  • Er almennt viðurkennt að nota megi eða skuli þessar hugmyndir þegar réttareglu er slegið fastri eða hún mótuð í ákveðnu í tilviki?

  • Fjöldi íslenskra dóma gefur okkur vísbendingu um að meginreglur séu notaðar við lagalega niðurstöðu

  • Að þessu leyti eru meginreglur laga ótvírætt réttarheimild

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Hvers konar r ttarheimild

Hvers konar réttarheimild?

  • Þótt almennt sé viðurkennt að nota megi meginreglur laga til rökstuðnings lagalegri niðurstöðu, er óljóst hvaða nánari þýðingu þær hafi eða eigi að hafa í þessu sambandi

    • Hver er staða meginreglna gagnvart öðrum réttarheimildum, svo sem settum rétti, venju, fordæmi og lögjöfnun?

    • Hversu langt ber að ganga í því að skýra sett lög til samræmis við meginreglur?

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Hvers efnis eru meginreglur laga

Hvers efnis eru meginreglur laga

  • Þótt almennt sé viðurkennt að nota megi meginreglur laga til rökstuðnings lagalegri niðurstöðu, getur verið háð ágreiningi hvers efnis tiltekin meginregla er

    • Því almennari meginreglur, því meiri líkur á ágreiningi

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R h leg sta a meginreglna laga

R.h.leg staða meginreglna laga

  • Meginreglur lögfestar

    • Dómstólum í raun falið mat á nánara efni reglunnar

      • Athugið t.d. 65. gr. STS, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 12/2000 (Vatneyrardómur), og 36. gr. SML

  • Staða meginreglna þegar sett lög eru óskýr

    • Meginregla notuð við löskýringar - rætt nánar síðar

      • Sjá t.d. H 1989:28 (sjúkraskýrslur)

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R h leg sta a meginreglna laga1

R.h.leg staða meginreglna laga

  • Ólögfest tilvik

    • Sjá t.d. H 1966:56 (eggver æðarfugla) og H 1992:1962 (BHMR)

  • Staða gagnvart venju

    • Almennt talið að venja gangi framar meginreglu (venja myndi almennt vera í samræmi við meginreglu)

  • Staða gagnvart fordæmi

    • Ef tekin hefur verið afstaða til þess hvernig meginregla lýtur að álitaefni myndi slíkt fordæmi almennt vera bindandi

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


R h leg sta a meginreglna laga2

R.h.leg staða meginreglna laga

  • Geta meginreglur laga gengið framar settum lögum?

    • Sjá t.d. H 1958:651

    • Sjá einnig til hliðsjónar ummmæli um meginreglur í sératkvæði Hjartar Torfasonar hæstaréttardómara í máli nr. 12/2000 (Vatneyrarmál) - sjá I. kafla

  • Hvers vegna eru meginreglur réttlægri réttarheimild en sett lög, venja og fordæmi?

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Meginreglur laga og l gj fnun

Meginreglur laga og lögjöfnun

  • Lögjöfnun

    • Þegar lagaákvæði er beitt um ólögákveðið atriði, sem er eðlisskylt eða samkynja því, er rúmast innan ákvæðisins

  • Staða gagnvart lögjöfnun

    • Lögjöfnun er náskyld meginreglum laga

    • Almennt kemur lögjöfnun til greina þegar meginregla, sem ákvæði byggir á, tekur til tilviks

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


Einstakar meginreglur

Einstakar meginreglur

  • Meginreglur einstakra réttarsviða

    • Stjórnskipunarréttur

    • Stjórnsýsluréttur

    • Fjármunaréttur

    • Erfðaréttur

    • Sifjaréttur

    • Refsiréttur

  • Sjá nánar rit Sigurðar Líndal

Skúli Magnússon, dósent

Lagadeild Háskóla Íslands


  • Login