Kalkinma kavrami nereye g d yor
Download
1 / 29

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR? - PowerPoint PPT Presentation


  • 369 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?. Dr. Hakan MIHCI Hacettepe Üniversitesi İngilizce İktisat Bölümü Öğretim Üyesi “Zor Zamanlarda İktisat II” Sempozyumu: Quo Vadis Oeconomia? 12 Mayıs 2011 Beytepe, Ankara. Savlar:

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha

Download Presentation

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?

Dr. Hakan MIHCI

Hacettepe Üniversitesi

İngilizce İktisat Bölümü

Öğretim Üyesi

“Zor Zamanlarda İktisat II” Sempozyumu:

Quo Vadis Oeconomia?

12 Mayıs 2011

Beytepe, Ankara


Savlar:

1-Kalkınmanınne anlamageldiğianlaşılmadıkça, hangiülkeninkalkınmışveyakalkınmamışolduğununbelirlenmesigüçleşmektedir.

2- Kalkınmaolgusunagetirilenyaklaşımlarzamaniçindesüreklideğişikliğeuğramıştır.

Sunumun Temel Amacı:Kalkınmanıntanımıveölçülmesindetarihselzamaniçindeortayaçıkandeğişikliklerisaptamak ve kalkınma kavramının nereye doğru gittiğini anlamaya çalışmaktır.


Genel Anlamda Kalkınma Nasıl Tanımlanabilir?

  • Kalkınma birçokülkeninulaşmakistediğitemel “amaç” veaynızamandaiktisadiveiktisadiolmayanbirdizideğişkendeköklüdeğişikliklereyolaçanbir “süreçtir”.


Kalkınma Kavramının Yaygın Kullanımı

  • İkinci Dünya Savaşı sonrasına rastlar.

  • İktisat Bilimi ortaya çıkışından bu yana kalkınma olgusuyla yakından ilgilenmiştir.

  • Adam Smith’in “maddi ilerleme”,

  • J. S.Mill’in “iktisadiilerleme”

    kavramları ile kalkınma kavramı özdeş tutulabilir.


BATILILAŞMA, SANAYİLEŞME VE MODERNLEŞME ANLAMINDA KALKINMA

  • Sanayi devrimi ve kapitalist üretim tarzının yayılmasıyla Batı her türdenilerlemevemodernliğinmerkezihaline gelmiştir.

  • W.W. Rostow “HerşeyNasılBaşladı” (How It All Begun) adlıkitabında modern kapitalistekonomininkökenlerininBatıAvrupa’daaranmasıgerektiğinibelirtirken,

  • “Siyaset ve İktisadi Büyümenin Aşamaları” (Politics and Stages of Economic Growth) başlıklıçalışmasında dasanayileşmeninzamaniçerisinde “modernliğinsimgesi” halinegeldiğinivurgulamaktadır.

  • Zaman içinde batılılaşma, sanayileşmevemodernleşme, iktisadivetoplumsalyaşamdatümdünyayaegemenliğinikabulettirenbirparadigmayadönüşmüş; “ilerleme/kalkınma” kavramlarıylaözdeşolarakkullanmıştır.


Batılılaşma Anlamında Kalkınma

  • F. Başkaya (KalkınmaİktisadınınYükselişiveDüşüşü):

  • “Kalkınmakavramı, diğerlerinin de Batınınbugünküdurumunagelmelerigerektiği, bununmümkünvegerekliolduğu, buamacaulaşmakiçin, toplumlarıntarihselgeçmişlerininürünüolan, kültürel, ideolojik, etikv.b. kalıntılardanuzaklaşmalarıgerektiği, kendigeçmişlerindenmiraskalanlahesaplaşmalarıgerektiği, düşüncesiniiçeriyor.”


Modernleşme Anlamında Kalkınma

  • Ç. Keyder (UlusalKalkınmacılığınİflası):

  • “Modernleştirmeyidahaaktifolaraküstlenenulusalkalkınmacıdevletelitleriaçısından, modernliktoplumun belli ilkeleretrafındaörgütlenmesianlamınageliyordu. Bununiçin de “modern” olarakkabuledilmeyenilişkiler, bağlantılar,kimliklerreddedilmeliydi.”


Batılılaşma ve Modernleşme Anlamında Kalkınma Olanaklı Mıdır?

  • M. A. Kılıçbay (CumhuriyetYadaBireyOlmak):

  • “BöylecebuhaliyleBatılılaşma (veyaçağdaşlaşma, modernleşme) banasahtebirsorunmuşgibigözükmektedir, çünküyaşanmışbirtarihinsonuçlarınaulaşılmakistenirken, butarihin(Batı’yıoluşturantarih) başlıcayaratılarındanbiriolanbireyiüretmeyibaşaramamışolanDoğutoplumları,genede batılılaşmaprogramınınişleyebileceğinisanmaktadırlar. Tarihikikereaynıbiçimdeyaşanmaz, yoksatariholmazdı.”


İktisadi Büyüme Anlamında Kalkınma

  • 1940’ların sonlarından 1970’lerin ortalarınakadargeçendönemiçerisinde (“Altın Çağ”), kalkınmakavramıiktisadibüyümeileeşanlamlıbirkavramgibidüşünülmüştür.

    İrma Adelman (1961):

    “İktisadikalkınmabirekonomininkişibaşınadüşengelirindekibüyümeoranınındüşükveyanegatifolmasıdurumundan, önemlivesürekliolarakartandüzeyeulaştığısüreçolaraktanımlanır.”

  • Kalkınmanın ölçümünde belirlioranlardaki (%3-%5 veyadahafazla)

    yıllık GSMHveya

    kişi başına GSMH artış oranı

    kullanılmıştırvehalende kullanılmaktadır.


Neden İktisadi Büyüme Kalkınmayla Özdeşleştirildi?

i- Kapitalizmin tarihsel gelişim sürecinde kalkınmanın anahtarı hızlı iktisadi büyüme olarak görülmüştür (B. Ingham).

ii- İktisadi büyüme sürecinin işsizlik, yoksulluk,gelirdağılımıgibiGOÜ’inkarşıkarşıyaolduğucanalıcısorunların çözümü için yeterli kaynağı yaratacağına inanılmıştır (F. Şenses).

iii- İktisadi büyüme aynı zamanda GÜ’in sorunu ve ilgi odağı haline gelmiştir (H. Arndt).


Yapısal Değişiklik Anlamında Kalkınma

  • C. Clark (İktisadi İlerlemenin Koşulları-The Conditions of Economic Progress-1940):

  • “Sektörel dönüşüm”: İktisadibüyümesürecindeekonomininüretimveistihdamyapısıdeğişir.

  • Bu süreçte, birincilsektörünbüyükbirkısmınıoluşturantarımınönemiimalat -ikincilsektör- vehizmetler -üçüncülsektör- e göreazalır.

  • Böylece, birülkeninkalkınmadüzeyininbelirlenmesinde, ekonomisininsektöreldönüşümügerçekleştirmeoranınabakılmayabaşlanmış ve özellikle sanayi üretiminin ulusal gelir içindeki payının GÜ ile karşılatırılabilecek bir düzeye (%20 ler ve üzeri) çıkartılması kalkınmışlık ölçütü olarak kullanılmıştır.


Yapısal Değişiklik Anlamında Kalkınma (Devam)

  • S. Kuznets(Ulusların İktisadi Büyümesi-Economic Growth of Nations-1971):

  • Ulusalgelirinuzundönemdeki (1700-1960) değişimeğiliminivebudeğişimeeşlikedensermayebirikimivegelirdağılımındakideğişiklikleriyapısal değişim çerçevesinde ortayakoymuştur.

  • H. Cheneryve M. Syrquin (Kalkınma Örüntüleri-Patterns of Development-1975):

  • Ulusalgelirileyapısalgöstergelerarasındakiilişkileriekonometrikyöntemlerkullanarakincelemişlerve GOÜ için “kalkınmaörüntüleri” oluşturmuşlardır.

  • Yapısal değişiklik anlamında kalkınmaya yaklaşımda iktisadi değişkenlerin yanısıra sosyal değişkenler de analize dahil edilmeye başlanmıştır.


İktisadi Büyümenin “Altın Çağı”


Yavaş Sosyal Değişim: Gelir Dağılımı ve Yoksulluk Sorunları


İktisadi Büyümeden İnsani Kalkınmaya Geçiş

  • H. Chenery v.d. (Yeniden Dağıtım ile Büyüme – Redistribution with Growth -1974)

  • I. Adelman ve C. Morris (GOÜ’de İktisadi Büyüme ve Sosyal Eşitlik- Economic Growth and Social Equity in Developing Countries -1983):

  • Mevcutvarlıklar (assets), büyümesürecininbaşlangıcında, toplumunbütünkesimlerineeşitolarakdağıtılabilinirse, hızlıiktisadibüyümeninyaratacağıgelirartışlarıdahaadilolarakpaylaşılabilinir.


İktisadi Büyümeden İnsani Kalkınmaya Geçiş (Devam)

  • ILO’nun “temel gereksinimler yaklaşımı” (Dünya İstihdam Konferansı- 1976):

  • Yoksulluk sorununu çözemeyen bir iktisadi büyüme kalkınmayla özdeş sayılamaz.

  • Gelir dağılımı, beslenme, barınma, temiz içme suyuna erişim, sağlık ve eğitim gibi temel sorunlar çözülmeden kalkınma sağlanamaz.


İnsani Kalkınma Anlamında Kalkınma

  • D. Goulet (Zor Seçim: Kalkınma Kuramında Yeni Kavram-The Cruel Choice: A New Concept on the Theory of Development - 1971):

  • Geniş olarak tanımlanan kalkınma kavramı 3 temel bileşeni kapsamalıdır.

    1- Yaşamı sürdürmeye yarayan temel gereksinimleri (life-sustanence);

    2- Kendine değer vermeyi/saygı duymayı (self-esteem);

    3- Özgürlüğü (freedom).


İnsani Kalkınma Anlamında Kalkınma (Devam)

  • A. K. Sen (“Kalkınma: Şimdi Nereye?”- “Development: Which Way Now?”- 1983):

  • Kalkınma bireylerin yetkilendirme hakkının(entitlement) sağlanması ve yeteneklerinin (capabilities) genişletilmesi süreci olarak ele alınmalıdır.

  • Kalkınmadan ve bireysel gönençten söz edilebilmesi için, bireyin potansiyelini yakalayabilmesinin koşulları yaratılmalıdır.


İnsani Kalkınmayı Ölçme Çabaları

  • M. D. Morris’in “Fiziki Yaşam Kalitesi Endeksi” (Physical Quality of Life Index -1979):

    İnsani kalkınma ile ilişkilendirilebilecek 3 gösterge kullanılmıştır :

    i- Biryaşındanbaşlayarakortalamayaşamsüresi,

    ii- Bebekölümleri,

    iii-Okuma-yazmaoranı

    Ülkeler her bir göstergeden aldıkları değerler (1-100 arasında) doğrultusunda birbirlerine göre sıralanmışlardır.


İnsani Kalkınma Endeksi

  • UNDP’nın İnsani Kalkınma Raporları (1990-2010) tarafından düzenli olarak her yıl hesaplanmaktadır.

  • Kalkınmanın üç temel amacına yönelik olarak kullanılan göstergelerden oluşmaktadır:

    i- “Doğumdan başlayarak ortalama yaşam beklentisi” ile ölçülen“uzun yaşam”;

    ii- “Yetişkinlerinokuma-yazmaoranı(2/3) veokullaşma oranlarının(1/3) ağırlıklıortalaması” ile ölçülen “bilgiye erişim”;

    iii- “Kişi başına reel GSYİH” ile ölçülen “yaşam standardı”.


İnsani Kalkınma Endeksi Nasıl Hesaplanır?

  • Herbirgöstergeiçin en yüksekperformansıgösterenülkeye 1, en düşükperformansıgösterenülkeye 0 değeriverilir. Diğerülkelerindeğerleribuikisınırarasındabelirlenir.

  • Aşamaaşamagerçekleştirilenhesaplamasürecindensonra, her ülkeiçintekbirendeksdeğerineulaşılmaktaveülkelerüçanagruptasıralanmaktadır:

    i- Düşükinsanigelişme (0.00-0.50),

    ii- Ortainsanigelişme (0.51-0.79)

    iii-Yüksekinsanigelişme (0.80-1.00)


İnsani Kalkınmanın Toplumsal Cinsiyet Boyutu

  • UNDP ülkelerin insani kalkınma performanslarını değerlendirirken toplumsal cinsiyetten kaynaklanan ciddi farklılıkların olduğunu saptamış ve 1995 yılından başlayarak Toplumsal Cinsiyete Bağlı Kalkınma Endeksi (Gender-Related Development Index) değerlerini yayınlamaya başlamıştır.

  • Endeks, insani kalkınma endeksi (İKE)ni oluşturan göstergeleri kadın ve erkekler arasındaki kazanım farklılıklarına göre hesaplamakta, elde edilen değerler İKE değerleriyle örtüşmediğinde toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden söz edilmektedir.

  • Benzer şekilde, UNDP son yıllarda kadınların toplumsal yaşama katılımlarını da “Toplumsal Cinsiyet Yetkinlik Ölçümü” (Gender Empowerment Measure) ile saptamaya çalışmaktadır.


Sürdürülebilir Kalkınma Anlamında Kalkınma

  • Kalkınmaiktisatçılarının“sürdürülebilirlik”kavramınıanalizlerinedahiletmelerinintemelnedeni, iktisadibüyüme ve kalkınmaileçevreninkorunmasıarasındakidengeninkurulmasıyönündekiçabadır.

  • İnsanın en değerli zenginlik kaynağı olan doğal çevreyi geri döndürülemez bir biçimde tahrip eden iktisadi büyüme süreci sürdürülemez bir süreçtir.


Sürdürülebilir Kalkınma Kavramı Nasıl Tanımlanır?

  • Kavram ilk kez Birleşmiş Milletler Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu tarafından 1987 yılında yayınlan “Ortak Geleceğimiz” veya “Brundtland” başlıklı Rapor’da su şekilde tanımlanmıştır:

    “Sürdürülebilir kalkınma bugününgereksinimlerini, gelecekkuşaklarındakendigereksinimlerinikarşılayabilmeolanağındanödünvermeksizinkarşılayan kalkınmadır.”


Değerlendirme ve Sonuç

  • Kalkınmakavramıyaygınolarakkullanılmayabaşlanmasınınöncesindetoplumsalbilinçdüzeyineyükselmiş,batılılaşmavemodernleşmeyleözdeşleştirilmiştir.

  • AncakkalkınmanınBatılılaşmavemodernleşmeileözdeşleştirilmesinefarklıçevrelerdeneleştirileryöneltilmiştir. Bununla birlikte, GOÜ’eözgü, yerel (indigenous) kalkınmamodellerininoluşturulmasıalanındaciddiilerlemelerinkaydedildiğisöylenemez.


Değerlendirme ve Sonuç (Devam)

  • Kalkınmaiktisadınınöncülerininyaptığıgibi, kalkınmakavramınıniktisadibüyümeileözdeşleştirilmesinibugünpekçokiktisatçıbenimsememektedir.

  • Buna rağmen,büyümevesanayileşme, kalkınmanınyeterlideğilse bile, gereklikoşullarıarasındayeralmaktadır. Asılsorunbüyümenin, kalkınmanındiğerboyutlarıüzerindevenihaiamacınayönelik olarakyaratabileceğietkiler çerçevesindeele alınmasıdır.

  • Sektöreldönüşümüntekbaşınakalkınmaanlamınagelmediğianlaşılmıştır. Yapısaldeğişiklikyaklaşımı, iktisadideğişkenlerinyanısıra, iktisadiolmayanbirdizideğişkeni (sosyal, kurumsaldeğişkenlergibi) de incelemealanınadahilettiğiölçüde, kalkınmakavramınıdahakapsamlıdüzeydeaçıklamaolanağınasahipolacaktır.


Değerlendirme ve Sonuç (Devam)

  • Kalkınmanınuzunsüredahaçoknicelikselve iktisadi boyutuylatanımlanması son onyıllardasıkçaeleştirilmiştir.

  • Kalkınmanınnihai amacınıninsanın gönencini arttırmak olduğugörüşündenhareketle, insanikalkınmaileözdeşleştirilmesigündemegelmiştir.

  • Sonuç olarak, kalkınmakavramınınzamaniçerisindekapsamlıbirçerçevedetanımlandığısöylenebilir. Bu bağlamda, “mal-merkezli”yaklaşımlar, yerini, “insan-merkezli”yaklaşımlarabırakmıştır.

  • Yine de özgürlüğe, eşitliliğe, adalete, doğaya ve insana yönelik duyarlılığa vurgu yapan daha bütüncül bir kalkınma algılayışına duyulan gereksinimin tamamen ortadan kalktığı söylenemez.


Gerekli/Gereksiz Bilgiler ve Bir Spekülasyon

  • “Quo Vadis?” “Nereye Gidiyorsun?”

  • “Quo Vadimus?” “Nereye Gidiyoruz?”

  • “Quo Vadis: A Narrative of the Time of Nero”

  • (1895 yılında ilk kez lehçede yayınlanan tarihi bir roman. Yazarı Henriyk Sienkiewicz-1905 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi)

  • Hıristiyan geleneğinde Aziz Peter’in İsa’ya bu soruyu yönelttiği iddia ediliyor.

  • İsa’nin yanıtı: “Eo Romamiterumcrucifigi” (“Roma’ya yeniden çarmığa gerilmeye gidiyorum.”)

  • Yanıtın farklı (gündelik kullanıma yönelik) bir çevirisi: “Müridlerimin/İzleyenlerimin gelemeyeceği bir yere gidiyorum.”

  • Kalkınma kavramı/iktisadı da İsa’nın yolunda mı ilerliyor?


SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER.


ad
  • Login