1 / 29

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?. Dr. Hakan MIHCI Hacettepe Üniversitesi İngilizce İktisat Bölümü Öğretim Üyesi “Zor Zamanlarda İktisat II” Sempozyumu: Quo Vadis Oeconomia? 12 Mayıs 2011 Beytepe, Ankara. Savlar:

mandy
Download Presentation

KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR?

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. KALKINMA KAVRAMI NEREYE GİDİYOR? Dr. Hakan MIHCI Hacettepe Üniversitesi İngilizce İktisat Bölümü Öğretim Üyesi “Zor Zamanlarda İktisat II” Sempozyumu: Quo Vadis Oeconomia? 12 Mayıs 2011 Beytepe, Ankara

  2. Savlar: 1-Kalkınmanınne anlamageldiğianlaşılmadıkça, hangiülkeninkalkınmışveyakalkınmamışolduğununbelirlenmesigüçleşmektedir. 2- Kalkınmaolgusunagetirilenyaklaşımlarzamaniçindesüreklideğişikliğeuğramıştır. Sunumun Temel Amacı:Kalkınmanıntanımıveölçülmesindetarihselzamaniçindeortayaçıkandeğişikliklerisaptamak ve kalkınma kavramının nereye doğru gittiğini anlamaya çalışmaktır.

  3. Genel Anlamda Kalkınma Nasıl Tanımlanabilir? • Kalkınma birçokülkeninulaşmakistediğitemel “amaç” veaynızamandaiktisadiveiktisadiolmayanbirdizideğişkendeköklüdeğişikliklereyolaçanbir “süreçtir”.

  4. Kalkınma Kavramının Yaygın Kullanımı • İkinci Dünya Savaşı sonrasına rastlar. • İktisat Bilimi ortaya çıkışından bu yana kalkınma olgusuyla yakından ilgilenmiştir. • Adam Smith’in “maddi ilerleme”, • J. S.Mill’in “iktisadiilerleme” kavramları ile kalkınma kavramı özdeş tutulabilir.

  5. BATILILAŞMA, SANAYİLEŞME VE MODERNLEŞME ANLAMINDA KALKINMA • Sanayi devrimi ve kapitalist üretim tarzının yayılmasıyla Batı her türdenilerlemevemodernliğinmerkezihaline gelmiştir. • W.W. Rostow “HerşeyNasılBaşladı” (How It All Begun) adlıkitabında modern kapitalistekonomininkökenlerininBatıAvrupa’daaranmasıgerektiğinibelirtirken, • “Siyaset ve İktisadi Büyümenin Aşamaları” (Politics and Stages of Economic Growth) başlıklıçalışmasında dasanayileşmeninzamaniçerisinde “modernliğinsimgesi” halinegeldiğinivurgulamaktadır. • Zaman içinde batılılaşma, sanayileşmevemodernleşme, iktisadivetoplumsalyaşamdatümdünyayaegemenliğinikabulettirenbirparadigmayadönüşmüş; “ilerleme/kalkınma” kavramlarıylaözdeşolarakkullanmıştır.

  6. Batılılaşma Anlamında Kalkınma • F. Başkaya (KalkınmaİktisadınınYükselişiveDüşüşü): • “Kalkınmakavramı, diğerlerinin de Batınınbugünküdurumunagelmelerigerektiği, bununmümkünvegerekliolduğu, buamacaulaşmakiçin, toplumlarıntarihselgeçmişlerininürünüolan, kültürel, ideolojik, etikv.b. kalıntılardanuzaklaşmalarıgerektiği, kendigeçmişlerindenmiraskalanlahesaplaşmalarıgerektiği, düşüncesiniiçeriyor.”

  7. Modernleşme Anlamında Kalkınma • Ç. Keyder (UlusalKalkınmacılığınİflası): • “Modernleştirmeyidahaaktifolaraküstlenenulusalkalkınmacıdevletelitleriaçısından, modernliktoplumun belli ilkeleretrafındaörgütlenmesianlamınageliyordu. Bununiçin de “modern” olarakkabuledilmeyenilişkiler, bağlantılar,kimliklerreddedilmeliydi.”

  8. Batılılaşma ve Modernleşme Anlamında Kalkınma Olanaklı Mıdır? • M. A. Kılıçbay (CumhuriyetYadaBireyOlmak): • “BöylecebuhaliyleBatılılaşma (veyaçağdaşlaşma, modernleşme) banasahtebirsorunmuşgibigözükmektedir, çünküyaşanmışbirtarihinsonuçlarınaulaşılmakistenirken, butarihin(Batı’yıoluşturantarih) başlıcayaratılarındanbiriolanbireyiüretmeyibaşaramamışolanDoğutoplumları,genede batılılaşmaprogramınınişleyebileceğinisanmaktadırlar. Tarihikikereaynıbiçimdeyaşanmaz, yoksatariholmazdı.”

  9. İktisadi Büyüme Anlamında Kalkınma • 1940’ların sonlarından 1970’lerin ortalarınakadargeçendönemiçerisinde (“Altın Çağ”), kalkınmakavramıiktisadibüyümeileeşanlamlıbirkavramgibidüşünülmüştür. İrma Adelman (1961): “İktisadikalkınmabirekonomininkişibaşınadüşengelirindekibüyümeoranınındüşükveyanegatifolmasıdurumundan, önemlivesürekliolarakartandüzeyeulaştığısüreçolaraktanımlanır.” • Kalkınmanın ölçümünde belirlioranlardaki (%3-%5 veyadahafazla) yıllık GSMHveya kişi başına GSMH artış oranı kullanılmıştırvehalende kullanılmaktadır.

  10. Neden İktisadi Büyüme Kalkınmayla Özdeşleştirildi? i- Kapitalizmin tarihsel gelişim sürecinde kalkınmanın anahtarı hızlı iktisadi büyüme olarak görülmüştür (B. Ingham). ii- İktisadi büyüme sürecinin işsizlik, yoksulluk,gelirdağılımıgibiGOÜ’inkarşıkarşıyaolduğucanalıcısorunların çözümü için yeterli kaynağı yaratacağına inanılmıştır (F. Şenses). iii- İktisadi büyüme aynı zamanda GÜ’in sorunu ve ilgi odağı haline gelmiştir (H. Arndt).

  11. Yapısal Değişiklik Anlamında Kalkınma • C. Clark (İktisadi İlerlemenin Koşulları-The Conditions of Economic Progress-1940): • “Sektörel dönüşüm”: İktisadibüyümesürecindeekonomininüretimveistihdamyapısıdeğişir. • Bu süreçte, birincilsektörünbüyükbirkısmınıoluşturantarımınönemiimalat -ikincilsektör- vehizmetler -üçüncülsektör- e göreazalır. • Böylece, birülkeninkalkınmadüzeyininbelirlenmesinde, ekonomisininsektöreldönüşümügerçekleştirmeoranınabakılmayabaşlanmış ve özellikle sanayi üretiminin ulusal gelir içindeki payının GÜ ile karşılatırılabilecek bir düzeye (%20 ler ve üzeri) çıkartılması kalkınmışlık ölçütü olarak kullanılmıştır.

  12. Yapısal Değişiklik Anlamında Kalkınma (Devam) • S. Kuznets(Ulusların İktisadi Büyümesi-Economic Growth of Nations-1971): • Ulusalgelirinuzundönemdeki (1700-1960) değişimeğiliminivebudeğişimeeşlikedensermayebirikimivegelirdağılımındakideğişiklikleriyapısal değişim çerçevesinde ortayakoymuştur. • H. Cheneryve M. Syrquin (Kalkınma Örüntüleri-Patterns of Development-1975): • Ulusalgelirileyapısalgöstergelerarasındakiilişkileriekonometrikyöntemlerkullanarakincelemişlerve GOÜ için “kalkınmaörüntüleri” oluşturmuşlardır. • Yapısal değişiklik anlamında kalkınmaya yaklaşımda iktisadi değişkenlerin yanısıra sosyal değişkenler de analize dahil edilmeye başlanmıştır.

  13. İktisadi Büyümenin “Altın Çağı”

  14. Yavaş Sosyal Değişim: Gelir Dağılımı ve Yoksulluk Sorunları

  15. İktisadi Büyümeden İnsani Kalkınmaya Geçiş • H. Chenery v.d. (Yeniden Dağıtım ile Büyüme – Redistribution with Growth -1974) • I. Adelman ve C. Morris (GOÜ’de İktisadi Büyüme ve Sosyal Eşitlik- Economic Growth and Social Equity in Developing Countries -1983): • Mevcutvarlıklar (assets), büyümesürecininbaşlangıcında, toplumunbütünkesimlerineeşitolarakdağıtılabilinirse, hızlıiktisadibüyümeninyaratacağıgelirartışlarıdahaadilolarakpaylaşılabilinir.

  16. İktisadi Büyümeden İnsani Kalkınmaya Geçiş (Devam) • ILO’nun “temel gereksinimler yaklaşımı” (Dünya İstihdam Konferansı- 1976): • Yoksulluk sorununu çözemeyen bir iktisadi büyüme kalkınmayla özdeş sayılamaz. • Gelir dağılımı, beslenme, barınma, temiz içme suyuna erişim, sağlık ve eğitim gibi temel sorunlar çözülmeden kalkınma sağlanamaz.

  17. İnsani Kalkınma Anlamında Kalkınma • D. Goulet (Zor Seçim: Kalkınma Kuramında Yeni Kavram-The Cruel Choice: A New Concept on the Theory of Development - 1971): • Geniş olarak tanımlanan kalkınma kavramı 3 temel bileşeni kapsamalıdır. 1- Yaşamı sürdürmeye yarayan temel gereksinimleri (life-sustanence); 2- Kendine değer vermeyi/saygı duymayı (self-esteem); 3- Özgürlüğü (freedom).

  18. İnsani Kalkınma Anlamında Kalkınma (Devam) • A. K. Sen (“Kalkınma: Şimdi Nereye?”- “Development: Which Way Now?”- 1983): • Kalkınma bireylerin yetkilendirme hakkının(entitlement) sağlanması ve yeteneklerinin (capabilities) genişletilmesi süreci olarak ele alınmalıdır. • Kalkınmadan ve bireysel gönençten söz edilebilmesi için, bireyin potansiyelini yakalayabilmesinin koşulları yaratılmalıdır.

  19. İnsani Kalkınmayı Ölçme Çabaları • M. D. Morris’in “Fiziki Yaşam Kalitesi Endeksi” (Physical Quality of Life Index -1979): İnsani kalkınma ile ilişkilendirilebilecek 3 gösterge kullanılmıştır : i- Biryaşındanbaşlayarakortalamayaşamsüresi, ii- Bebekölümleri, iii-Okuma-yazmaoranı Ülkeler her bir göstergeden aldıkları değerler (1-100 arasında) doğrultusunda birbirlerine göre sıralanmışlardır.

  20. İnsani Kalkınma Endeksi • UNDP’nın İnsani Kalkınma Raporları (1990-2010) tarafından düzenli olarak her yıl hesaplanmaktadır. • Kalkınmanın üç temel amacına yönelik olarak kullanılan göstergelerden oluşmaktadır: i- “Doğumdan başlayarak ortalama yaşam beklentisi” ile ölçülen“uzun yaşam”; ii- “Yetişkinlerinokuma-yazmaoranı(2/3) veokullaşma oranlarının(1/3) ağırlıklıortalaması” ile ölçülen “bilgiye erişim”; iii- “Kişi başına reel GSYİH” ile ölçülen “yaşam standardı”.

  21. İnsani Kalkınma Endeksi Nasıl Hesaplanır? • Herbirgöstergeiçin en yüksekperformansıgösterenülkeye 1, en düşükperformansıgösterenülkeye 0 değeriverilir. Diğerülkelerindeğerleribuikisınırarasındabelirlenir. • Aşamaaşamagerçekleştirilenhesaplamasürecindensonra, her ülkeiçintekbirendeksdeğerineulaşılmaktaveülkelerüçanagruptasıralanmaktadır: i- Düşükinsanigelişme (0.00-0.50), ii- Ortainsanigelişme (0.51-0.79) iii-Yüksekinsanigelişme (0.80-1.00)

  22. İnsani Kalkınmanın Toplumsal Cinsiyet Boyutu • UNDP ülkelerin insani kalkınma performanslarını değerlendirirken toplumsal cinsiyetten kaynaklanan ciddi farklılıkların olduğunu saptamış ve 1995 yılından başlayarak Toplumsal Cinsiyete Bağlı Kalkınma Endeksi (Gender-Related Development Index) değerlerini yayınlamaya başlamıştır. • Endeks, insani kalkınma endeksi (İKE)ni oluşturan göstergeleri kadın ve erkekler arasındaki kazanım farklılıklarına göre hesaplamakta, elde edilen değerler İKE değerleriyle örtüşmediğinde toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden söz edilmektedir. • Benzer şekilde, UNDP son yıllarda kadınların toplumsal yaşama katılımlarını da “Toplumsal Cinsiyet Yetkinlik Ölçümü” (Gender Empowerment Measure) ile saptamaya çalışmaktadır.

  23. Sürdürülebilir Kalkınma Anlamında Kalkınma • Kalkınmaiktisatçılarının“sürdürülebilirlik”kavramınıanalizlerinedahiletmelerinintemelnedeni, iktisadibüyüme ve kalkınmaileçevreninkorunmasıarasındakidengeninkurulmasıyönündekiçabadır. • İnsanın en değerli zenginlik kaynağı olan doğal çevreyi geri döndürülemez bir biçimde tahrip eden iktisadi büyüme süreci sürdürülemez bir süreçtir.

  24. Sürdürülebilir Kalkınma Kavramı Nasıl Tanımlanır? • Kavram ilk kez Birleşmiş Milletler Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu tarafından 1987 yılında yayınlan “Ortak Geleceğimiz” veya “Brundtland” başlıklı Rapor’da su şekilde tanımlanmıştır: “Sürdürülebilir kalkınma bugününgereksinimlerini, gelecekkuşaklarındakendigereksinimlerinikarşılayabilmeolanağındanödünvermeksizinkarşılayan kalkınmadır.”

  25. Değerlendirme ve Sonuç • Kalkınmakavramıyaygınolarakkullanılmayabaşlanmasınınöncesindetoplumsalbilinçdüzeyineyükselmiş,batılılaşmavemodernleşmeyleözdeşleştirilmiştir. • AncakkalkınmanınBatılılaşmavemodernleşmeileözdeşleştirilmesinefarklıçevrelerdeneleştirileryöneltilmiştir. Bununla birlikte, GOÜ’eözgü, yerel (indigenous) kalkınmamodellerininoluşturulmasıalanındaciddiilerlemelerinkaydedildiğisöylenemez.

  26. Değerlendirme ve Sonuç (Devam) • Kalkınmaiktisadınınöncülerininyaptığıgibi, kalkınmakavramınıniktisadibüyümeileözdeşleştirilmesinibugünpekçokiktisatçıbenimsememektedir. • Buna rağmen,büyümevesanayileşme, kalkınmanınyeterlideğilse bile, gereklikoşullarıarasındayeralmaktadır. Asılsorunbüyümenin, kalkınmanındiğerboyutlarıüzerindevenihaiamacınayönelik olarakyaratabileceğietkiler çerçevesindeele alınmasıdır. • Sektöreldönüşümüntekbaşınakalkınmaanlamınagelmediğianlaşılmıştır. Yapısaldeğişiklikyaklaşımı, iktisadideğişkenlerinyanısıra, iktisadiolmayanbirdizideğişkeni (sosyal, kurumsaldeğişkenlergibi) de incelemealanınadahilettiğiölçüde, kalkınmakavramınıdahakapsamlıdüzeydeaçıklamaolanağınasahipolacaktır.

  27. Değerlendirme ve Sonuç (Devam) • Kalkınmanınuzunsüredahaçoknicelikselve iktisadi boyutuylatanımlanması son onyıllardasıkçaeleştirilmiştir. • Kalkınmanınnihai amacınıninsanın gönencini arttırmak olduğugörüşündenhareketle, insanikalkınmaileözdeşleştirilmesigündemegelmiştir. • Sonuç olarak, kalkınmakavramınınzamaniçerisindekapsamlıbirçerçevedetanımlandığısöylenebilir. Bu bağlamda, “mal-merkezli”yaklaşımlar, yerini, “insan-merkezli”yaklaşımlarabırakmıştır. • Yine de özgürlüğe, eşitliliğe, adalete, doğaya ve insana yönelik duyarlılığa vurgu yapan daha bütüncül bir kalkınma algılayışına duyulan gereksinimin tamamen ortadan kalktığı söylenemez.

  28. Gerekli/Gereksiz Bilgiler ve Bir Spekülasyon • “Quo Vadis?” “Nereye Gidiyorsun?” • “Quo Vadimus?” “Nereye Gidiyoruz?” • “Quo Vadis: A Narrative of the Time of Nero” • (1895 yılında ilk kez lehçede yayınlanan tarihi bir roman. Yazarı Henriyk Sienkiewicz-1905 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi) • Hıristiyan geleneğinde Aziz Peter’in İsa’ya bu soruyu yönelttiği iddia ediliyor. • İsa’nin yanıtı: “Eo Romamiterumcrucifigi” (“Roma’ya yeniden çarmığa gerilmeye gidiyorum.”) • Yanıtın farklı (gündelik kullanıma yönelik) bir çevirisi: “Müridlerimin/İzleyenlerimin gelemeyeceği bir yere gidiyorum.” • Kalkınma kavramı/iktisadı da İsa’nın yolunda mı ilerliyor?

  29. SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER.

More Related