4 fevruari  -
Sponsored Links
This presentation is the property of its rightful owner.
1 / 22

Iako sme `elni za topli te zraci od sonceto, da bide me vnimatelni !! Izrabotil: PowerPoint PPT Presentation


  • 122 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

4 fevruari - Svetski den na borba protiv malignite zaboluvawa. VNIMATELNO SO SONCETO. Iako sme `elni za topli te zraci od sonceto, da bide me vnimatelni !! Izrabotil: dr. Vr~kovska Marija Spec. po socijalna medicina.

Download Presentation

Iako sme `elni za topli te zraci od sonceto, da bide me vnimatelni !! Izrabotil:

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


4 fevruari -

Svetski den na borba

protiv malignite zaboluvawa

VNIMATELNO SO SONCETO

Iako sme `elni za toplite zraci od sonceto,

da bideme vnimatelni!!

Izrabotil:

dr. Vr~kovska Marija

Spec. po socijalna medicina


Sonceto e izvor na svetlina,toplina i `ivotna radost. Prestojot na sonce e zdrav no vo umereni granici. Son~evoto zra~ewe doprinesuva za telesna i psihi~ka stabilnost,razvojna koskite,rabotata na srceto.

To~no e deka ko`ata so pomo{ na UVB zraci proizveduva esencijalen vitamin D3,neophoden za izgradba na koskite,no za toa dovolno e dnevno izlo`uvawe na sonce 15 minuti .


Pri pointenzivna izlo`enost na sonce (UVB zraci)doa|a do izgorenici, prerano stareewe na ko`ata,pad na imunitetot i rizikodrazvojnako`ni tumori. Son~aweto uni{tuva do 50% od kletkite na imuniot sistem koi se nao|aat vo ko`ata, a na organizamot mu e potrebno okolu mesec dena da se obnovat tie kletki.

Toa e drugatastrananamedalot.

Ko`ata e organ koj go pamti sekoe izlo`uvawe na sonce taka da crveniloto i izgorenicite dobieni vo detstvoto za edna tretina ja zgolemuvaat opasnosta od razvojnatumori na ko`ata posle triesetata godina.


[to se tumori?

Abnormalen rast na delovi od telesno tkivo(izraslini). Mo`e da se nekancerogeni (benigni) i kancerogeni(maligni) .

Normalno kletkite se delat strogo kontrolirano i doa|a do zamena na starite kletki koi se o{teteni ili ne se pove}e potrebni so novi.Onie koi umiraat pravat prostor za zdrava zamena.Ako kleto~nata delba e nekontolirana i umiraweto na kletkite e naru{eno doa|a do formirawe na tumori.

Koi se pri~ini koi vodat do nastanuawe na tumori?

*Prekumerna izlo`enost na son~evi zraci

*Zra~ewe- solariumi (pred 35 g.na `ivotpovrzan so 75 %pogolemrizikzarazvojnamalignimelanom)

*Problemi so imunolo{kiot sistem

*Tutunot i alkoholot

*Hemikalii i otrovi

*Genetski problemi *Debelina

*Virusi(cervikalen karcinom-human papilloma virus,

hepatocelularen karcinom-hepatitis B virus)


Vo svetot sekoja godina se dijagnosticira nekoj tip na maligno zaboluvawe kaj preku 13 milioni lu|e, a preku 7 milioni lu|e umiraat od maligni zaboluvawa. Malignite zaboluvawa se edni od vode~kite pri~ini za smrt vo svetot. Od 2000-2015godina brojot na umirawa poradi maligni zaboluvawa bez intervencija se pretpostavuva deka }e bide 84 milioni, i toa najpove}e vo zemjite vo razvoj koi ne se podgotveni da se nosat so ovoj problem.

Vo Klini~ka bolnica Bitola vo 2009 godina, od maligni zaboluvawa se lekuvale 1676 lica.Od niv so maligni zaboluvawa na ko`ata bile 60 lica ili 7%.

Kao pri~na za smrt vo 2009 god, na podra~jeto na op{tina Bitola, se nao|aat na vtoro mesto, posle zaboluvawata na cirkulatorniot sistem, so 211 umirawa.


Brojot na zaboleni od maligni zaboluvawa na ko`ata e vo postojan porast.Brojot na maligni zaboluvawa na ko`ata: melanomski i nemelanomski tumori,sekade vo svetot konstantno raste poslednite 30 godini. Nemelanomski maligni tumori na ko`ata pretstavuvaat naj~esti tipovi karcinom kaj lu|eto. Nivniot broj e mnogu pogolem od brojot nazaboleni od melanom(najsmrtonosen maligni tumor na ko`ata). Zasre}a ovie karcinomi na ko`ata denes mo`eme lesno da gi le~ime, taka da pre`ivuvaat 99% lica kaj koi se dijagnosticiraat.


Glavna pri~in za porast na brojot na maligni tumori na ko`ata vo poslednite decenii e isten~uvawe na ozonskata obvivka.

Vkupnoto son~evo zra~ewe se sostoi od infracrveno zra~ewe,vidliva svetlina i ultravioletovo zra~ewe(UV) so tri tipa zraci-UVA,UVB iUVC.Smrtonosnite UVC zraci za sre}a ne dopiraat do povr{inata na zemjata,blagodarej}i na ozonskiot.Sedumdesetite godini na minatiot vek se voo~eni prvite o{tetuvawa na stratosverskata ozonska Zemjina obvivka koja ima sposobnost da apsorbira UV zraci.UV zra~ewe pravi 10% od celokupnoto son~evo zra~ewe koe stignuva do povr{inata na Zemjata,no e mnogu sna`no,

i toa e odgovorno za {tetite koi nastanuvaat

pri izlo`uvawe na sonce,na ko`ata,

o~ite pa i na imunitetot.


Osnova za nastanuvawe na sekoja maligna bolest e o{tetuvawe na DNK na kletkata, odnosno mutacii,pri {to kaj okolu 10%od site maligni zaboluvawa mutacijata e vrodena (genetski faktor), a vo 90 % slu~aie posledica na dejstvoto na nadvore{nata sredina ili samiot organizam.

Vo slu~aj na maligni zaboluvawa na ko`ata, glavna pri~ina za o{tetuvawe na DNK e UV zra~ewe.


Vo zavisnostodvrstatanakletkikoi se pogodeni so o{tetuvaweto - bazalni, plo~estiilikletkiodgovornizasintezai transport na melanin(melanociti)-tumoritenako`atamo`eda se podelatna:

*nemelanomski, vokoispa|aatbazocelulareniplanocelularenkarcinom

*melanom.


Karcinomnabazalnitekletki (bazocelularenkarcinom) e malignozaboluvawenakletkitekoi se nao|aatnadolniot del nanajgolemiotslojnako`ata, epidermis. Opfa}a pove}e od tri ~etvrtiniod site malignizaboluvawanako`ata. Rastesporoi ne se {iri. Ako ne se odstrani }e janagriziko`ataidastvori ~ir, poznatkakoulkusrodens. Mal brojna tie ulkusipovtorno se pojavuvaatnaistomestonako`atapole~eweto. Naj~estopo 40-ta godina se javuvaatnadelovinako`akoi se redovnoizlo`enina UV zra~ewe(sonce). Prvo se javuvabezbolnaflekaili ~vor~e. Rastepostepeno, se pretvoravo ~ir, nikoga{ potpolno ne zarasnuva. Skoronikoga{ ne se {irivodrugidelovinateloto no mo`edadaprodol`idarasteidagizafatiokolnitetkiva.

Le~ewehiru{ko,sohistolo{koispituvawe


Karcinomnaplo~estikletki(planocelularenkarcinom),malignozaboluvawenanajgorniotslojnako`ata. Za~estenoraste so vleguvawevo {estatadecenija, gipravi 20% od site tumorinako`ata. Se javuvakakobezbolno ~vor~ekoerastipraviulceracija so bedemastaivica, ~esto e profesionalnozaboluvawe(yidari,mornari) inaj~esto se javuvanadeloviodko`ata o{teniodsonceto.

Rastepobrzoodbazocelularniot, i go razoruvaokolnitetkiva, a vo 3-30% davaipodale~nimetastazi. Se le~ihiru{kivoranafaza.


Melanom e vidnamalignitumornako`atakojnastanuvaodpigmentnitekletkinako`ata (melanociti) koi mu davaatbojanako`ata. Obi~no se javuvakajvozrasnilu|e a ponekoga{ mo`eda se najdeikajdecaiadolescenti. Melanocitite se nao|aatvoepidermisot (gorenslojnako`a) istvaraat melanin-pigment. Toj e pote`okobliknarak. Mnogubrzo se {iri (metastazira) vodrugidelovinatelotoprekulimfniotsistemikrvta.

Vo 50% slu~ai se razvivaatnaklini~kinepromenetako`a, a vo 35-50 so malignapromenanamlade`i.


Mlade`i (nevus) se smetaatdobro~udniinormalnipigmentiranipromeninako`at.Sesostojatodkletki -melanocitikoistvaraat pigment melanin ipo~estogizafakalica so svetol ten, koipote{kopocrnuvaatiimaatpo~estoizgoreniciodsonceto. Mlade`itenetrebada se ~epkaat, da se stiskaat, da se kubatvlaknataodnivilida se tretiraat so kiselina.

Normalnomlade`ite se mali, obi~nosme|ooboenipromeninako`atakoi se gledaatkajpove}e lu|e. Mal del se prisutninako`ataodra|awe, a pove}eto se steknuvaatvotekna `ivotot.

Se smetadekaintenzivnoson~awe e pri~inazanivnojavuvawe, no isto taka iuslovitena `ivotrabota, ishranataistresot, doprinesuvaatvonivnojavuvawe.


Sekoja promena vo ili okolu mlade`ot (promena na boja, rastot, crvrnilo, krvarewe, ~e{awe, peckawe,) treba seriozno da se svati zatoa {to toa mo`e da bide prv znak za poseta na dermatolog.

Za polesno sledewe na nivnite promeni treba da se znaat ABCDE pravilata koi se korisni za otkrivawe na somnitelni mlade`i na teloto.


A asymmetry,

B bordersnazabeni,

nepravilni

Ccolors, pove}e od edna boja

Ddiameterpogolem od 6 mm

Eelevationizdignati rabovi

Se raboti za rizi~ni slu~ai.


Koga mlade`otpreminuvavomelanom?

-Poradi UV zra~ewe(potenokozonskisloj)

-Son~awevo solarium

-Povredinamlade`i

-Hormonskipromenivoorganizamot,

pripolovosozrevawe, bremenost, klimakteriumivoslu~aj

naendokrinibolesti.


Najzna~ajnirizikfaktorizapojavanamelanom se:

-Prekumernaizlo`enostnason~evizraci (voranavozrast, detstvo)

-Lica so svetol ten

-Zanimawe (prestojnaotvoreno)

-Postoewenamelanomvosemejstvo (genetskivlijanija)

-Postoewenapredstadiumikoj ~estopreo|aatvomelanom (nasledniiatipi~nimlade`i)

-Hormonalnipromeni

-Povrediilihroni~ninadraznuvawa (iritacii)

-Imunosupresivnaterapija

Vo Evropamelanom se javuvaprose~no 14/100.000 `iteli


Kakoda se za{titimeodultravioletovite UV zraci?

*Da se namali izlo`uvaweto na sonce me|u 10-15 ~asot.

*Da se nanesuva sredstvo za za{tita od sonce(pola sat pred izleguvawe na sonce) so najmalku 15 faktor SPF(Sun Protection Factor) ili pove}e, na site povr{ini izlo`eni na sonce.

*Se nanesuva sekoi dva ~asa i po plivawe.

*Za{titi ja ko`ata so soodvetna obleka, kapa, o~ila

*Da se izbegnuva izlagawe na UV zraci od lambi na solarium

*Za{titete gi decata, podaleku od pregolemo izlo`uvawe na sonce,so obilno nanesuvawe na za{titni sredstva.

Deca pomali od 6 meseci

da ne se izlo`uvaat na sonce.


Prestoj na sonce

bez zashtita

Mnogu visok

Visok

Sreden

Nizok

Minimalen

Poslenitegodinivovremenskataprognoza e vklu~enipodatokotza UV indeks, kojpoka`uvastepennaopasnostod UV zra~ewe.Seizrazuvanumreri~kiod 0-11 ipove}e


Son~awe-preporaki:

**Do 10 ~asotnautroiposle 16 ~asotposlepladne. Na pladne, kogasonceto e vozenitot, intenzitetotna UV zra~ewe e 10 patipogolemood tri ~asaprediliposletoa. **Na ~oveknasevernatahemisveradovolni mu se 10-15-20min nasonce.Akoimatepotemnako`amo`ei do 40 minuti. **Kremovizason~awemorada se so visokfaktorzaza{titaod UVB i UVA zra~ewe (nad 15). Koristetekremoviodaptekiiodpoznatproizvoditel. **Mo`etedapocrveniteidodekaoditenapla`aili se vra}ate . Zatoaza{titete se so svetlapamu~naobleka, pamukotzarazlikaodsintetikata, pomalkupropu{tazraci. Zadol`itelni se io~ilaodstaklo, so UV za{tita.

** I, nakraj {e{ir.


Kakodaspre~imenastanoknamalignizaboluvawa?

Pokraj toa {to treba da se vnimava od prekumerna izlo`enost na sonce, sekoja osoba mo`e da prezeme niza na ~ekori koi zna~at zdrav stil na `iveewe.

Prestanete so pu{ewe i prekumerno piewe alkohol, vklu~ete vo ishranata riba, ovo{je, zelen~uk, ograni~ete vnes na `ivotinski masti, izlezete na umereno sonce, dvi`ete se, ve`bajte i ne zaboravete da napravite kontrolni lekarski pregledi.


  • Login