Jo van den brand 3 november 2009 structuur der materie
Download
1 / 46

Jo van den Brand 3 November, 2009 Structuur der Materie - PowerPoint PPT Presentation


  • 230 Views
  • Uploaded on

Elementaire Deeltjesfysica FEW Cursus. Jo van den Brand 3 November, 2009 Structuur der Materie. Inhoud. Inleiding Deeltjes Interacties Relativistische kinematica Lorentz transformaties Viervectoren Energie en impuls Symmetrie ë n Behoudwetten Quarkmodel Discrete symmetrie ë n.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Jo van den Brand 3 November, 2009 Structuur der Materie' - lelia


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
Jo van den brand 3 november 2009 structuur der materie

Elementaire Deeltjesfysica

FEW Cursus

Jo van den Brand

3 November, 2009

Structuur der Materie


Inhoud

  • Inleiding

    • Deeltjes

    • Interacties

  • Relativistische kinematica

    • Lorentz transformaties

    • Viervectoren

    • Energie en impuls

  • Symmetrieën

    • Behoudwetten

    • Quarkmodel

    • Discrete symmetrieën

  • Feynman berekeningen

    • Gouden regel

    • Feynman regels

    • Diagrammen

  • Elektrodynamica

    • Dirac vergelijking

    • Werkzame doorsneden

  • Quarks en hadronen

    • Elektron-quark interacties

    • Hadron productie in e+e-

  • Zwakke wisselwerking

    • Muon verval

    • Unificatie

Jo van den Brand


quarks

leptonen

Drie families: 1897 - 2000

Massa’s van deeltjes in MeV; 1 MeV  1.81027 gram

Jo van den Brand


Interacties dynamica
Interacties - dynamica

Jo van den Brand


Krachten

De bouwstenen van de natuur vormen structuren, van protonen to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

De bekendste kracht is gravitatie. Hierdoor staan we op aarde en bewegen de planeten rond de zon.

Gravitatie is met name belangrijk in massieve objecten en is zwak tussen individuele bouwstenen.

Een sterkere fundamentele kracht manifesteert zich in de effecten van elektriciteit en magnetisme.

De elektromagnetische kracht bindt negatieve elektronen aan de positieve kernen in atomen. Het geeft ook aanleiding tot de vorming van moleculen en vaste stoffen en vloeistoffen.

Krachten

Omega Centauri globular cluster

Jo van den Brand


Zwakke wisselwerking
“Zwakke” wisselwerking to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Jo van den Brand


Interacties qed qcd ez gravitatie

EM to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Gravitatie

Interacties: QED, QCD, EZ, Gravitatie


Feynman diagrammen qed

Moller to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

scattering

tijd

Elementair process

- vertex

- propagator

- asymptotische toestand

- structuur qq

- antideeltje notatie

Bhabha

scattering

Feynman 1965

Feynman diagrammen - QED

Jo van den Brand


Feynman diagrammen qed1

+ to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Bhabha

scattering

Feynman diagrammen - QED


Feynman diagrammen qed2

Hierbij wordt gebruik gemaakt van crossing symmetry: to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

als A + B  C + D toegestaan, dan is ook A + C  B + D

dynamisch toegestaan.

Feynman diagrammen - QED

Pair annihilation

Pair production

Compton scattering

Jo van den Brand


Feynman diagrammen qed3
Feynman diagrammen - QED to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Hogere-orde bijdragen tot de overgangsamplitude

Interne deeltjes zijn virtueel (niet waarneembaar)

Elke vertex levert een factor 1/137

Jo van den Brand


Feynman diagrammen qcd

Elementair process to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

- structuur qgq

- vertex koppeling (~1)

Gluonen dragen kleurlading

Gluonen hebben zelfkoppeling

D.J. Gross

H.D. Politzer

F. Wilczek

2004

Feynman diagrammen - QCD

Jo van den Brand


Feynman diagrammen qcd1

Kracht tussen twee protonen to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Kracht tussen twee quarks door gluon uitwisseling

Een quark uit een proton trekken

Confinement

Feynman diagrammen - QCD

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht

Quark: geladen vertex to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Lepton: geladen vertex

Voorspeld door GWS

Quark: neutrale vertex

Lepton: neutrale vertex

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Of absorbeer een W+

Geen flavor changing neutral currents!

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht1

Glashow to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Weinberg

Salam

1979

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Nodig voor de interne consistentie van de Glashow, Weinberg en Salam (GWS) theorie

Geladen Ws koppelen aan het foton

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht2

Muon-neutrino verstrooiing to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Muon verval

Rubbia

Van der Meer

1984

Neutrino verstrooiing

Ontdekking van Z op CERN (1973)

Correctie op de Coulomb interactie

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht3

Semi-leptonisch proces to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Pion verval

Neutron verval

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht4

Verval van neutrale Delta: to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

via zwakke wisselwerking

Verval van neutrale Delta:

via sterke wisselwerking

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Jo van den Brand


Feynman diagrammen elektrozwakke kracht5

M. Veltman to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

‘t Hooft

1999

Feynman diagrammen – Elektrozwakke kracht

Neutrino scattering

Het lijkt eenvoudig dat quarks de elektrozwakke wisselwerking op dezelfde wijze als leptonen ondergaan

Niet helemaal …

Jo van den Brand


Universaliteit van de zwakke interactie
Universaliteit van de zwakke interactie to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Zwakke doubletten:

Jo van den Brand


Kobayashi maskawa and cp violation

W to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.-

b

gVub

u

Kobayashi, Maskawa and CP Violation

Progress of Theoretical Physics 49, 652(1973)

  • Sterkte van de vertex koppeling is gVij

    • g is de universele Fermi zwakke koppeling

    • Vij hangt af van betrokken quarks

    • Voor leptonen is de koppeling g

  • Voor 3 generaties is Vij een 3x3 matrix

    • Deze matrix heet de CKM matrix (Cabibbo, Kobayashi, Maskawa)

  • De matrix roteert de quarktoestanden van een basis met massa eigentoestanden in een waarin ze zwakke eigentoestanden zijn

Jo van den Brand


Nobelprijs natuurkunde 2008
Nobelprijs natuurkunde 2008 to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

YoichiroNambu

MakotoKobayashi

ToshihideMaskawa

"for the discovery of the mechanism of spontaneous broken symmetry in subatomic physics"

"for the discovery of the origin of the broken symmetry which predicts the existence of at least three families of quarks in nature"


Ckm matrixelementen

u to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

c

t

b

d

s

CKM matrixelementen

Grootte – 90% confindence level

|Vub| << |Vcb| << |Vus|

Matrix diagonaal: b en s stabiel

Bijna diagonaal: b en s verval onderdrukt

Dus, B mesonen en kaonen hebben lange levensduur

Jo van den Brand


Samenvatting
Samenvatting to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Jo van den Brand


Yukawa potentiaal to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Statische oplossing

Als MX = 0 dan als elektrostatica

Yukawa 1949

Als MX  0

Relatie tussen range en massa …

Relativistische golfvergelijking

Klein-Gordon vergelijking

Jo van den Brand


Mesonen - het pion to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

dracht (range)

a = 10-15 m

C.F. Powell 1950

Powell (1947): ontdekking van het pion in kosmische straling

Yukawa (1934): uitgewisseld meson (analoog aan foton voor EM)

mp = 140 MeV

Jo van den Brand


Kaonen

K to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.+

K0 p+p-

Kaonen

k

Jo van den Brand


Vreemde deeltjes
Vreemde deeltjes to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Isospin

+1/2

-1/2

“Vreemdheid”

+1

-1

Ep drempel (GeV)

0.91

6.0

1.5

Merk op: lange levensduur!

In het algemeen: moeilijker (i.e. hogere drempel) om S=-1 deeltjes te maken dan S=+1 als het target een p of n (i.e. materie!) is, en de bundel uit p+ or p- bestaat

Voor S=+1, dienen we ergens een antiquark vandaan te halen…

Een ‘pure’ K0 of K+ bundel maken: onder de drempel

Jo van den Brand


Observaties: to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

1) Grote productie

werkzame doorsnede

2) Lange levensduur

 deeltjes worden altijd in paren gemaakt

Jo van den Brand


Vreemdheid to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Nieuwe mesonen

en baryonen

Eenvoudig in paren te produceren (`associated production’)

Sterke wisselwerking behoudt vreemdheid

Additief quantumgetal S (vreemheid): s-quark

Zwakke

wisselwerking

niet!

Lange levensduur

Jo van den Brand


U d s quarks meson en baryon multipletten

Quarksystemen: hadronen to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

u, d, s quarks: meson en baryon multipletten

qq

qqq

pseudoscalar (JP = 0- ) octet+singlet

Jo van den Brand


Baryon massa spectrum

Gell-Mann 1969 to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Baryon massa spectrum

  • -  mass splitsing

    80 MeV/c2

    vanwege

    spin-spin interactie

uds

usd

Systematiek leidt tot diverse empirische massa formules

Jo van den Brand


Ontdekking van de j y

cc to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Ontdekking van de J/y

Brookhaven: J

SLAC: y(3105)

Sam Ting en Burt Richter kregen in

1976 de Nobelprijs voor hun ontdekking

Jo van den Brand


Wat de naam betreft waarom y
Wat de naam betreft: Waarom to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.y?

Verval is: y(2S) → J/y + p+ + p-

Gevolgd door J/y → e+e-

Het is handig als een deeltje

zich zelf een naam geeft!

Mark I (SPEAR) Event Display

Jo van den Brand


1977 ontdekking van de

bb to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

1988

1977: Ontdekking van de 

Jo van den Brand


Verrassing de b meson levensduur
Verrassing: de B meson levensduur to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

MAC en MARK-II waren

Detectoren bij PEP, een 30 GeV

e+e- collider op SLAC (Stanford)

Jo van den Brand


Ontdekking top quark cdf d0 1994 5
Ontdekking Top Quark: CDF & D0, 1994/5 to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.


Behoud van lading to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Lading is veelvoud van e

Verval van elektron: t > 4.6 1026 jaar

Additief quantumgetal

Ladingsbehoud corresponderende symmetrie?

Jo van den Brand


Behoud van baryongetal to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Proton is ook stabiel t > 2.1  1029 jaar

Baryongetal B = 1 voor p en n

quarks B = 1/3

antiquarks B = -1/3

Leptonen, mesonen hebben B = 0

Jo van den Brand


Behoud van leptongetal to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Pion verval

Antideeltjes hebben dezelfde levensduur en B.R.

Reacties

B.R. < 10-12

treedt niet op

Jo van den Brand


Cp schending materie antimaterie asymmetrie
CP schending: to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.materie-antimaterie asymmetrie

Jo van den Brand


Antimaterie

P. Dirac 1933 to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Antimaterie

  • Elk deeltje heeft antideeltje met dezelfde

    • massa

    • levensduur

    • spin

  • maar tegenovergestelde

    • lading

    • magnetisch moment

    • en andere quantumgetallen

  • Deeltjes en antideeltjes annihileren

    • e++e-  +

  • Maar ook gecreeerd worden

    •   e++e-

Jo van den Brand


De ontdekking van antimaterie
De ontdekking van antimaterie to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

23 MeV/c

6 mm lead

B = 1.5 T

Anderson (1932) ontdekte het door

Dirac voorspelde positron

C. Anderson 1936

Jo van den Brand


Kaon verval
Kaon verval to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

  • mK ~ 494 MeV/c2

  • Er bestaan geen vreemde deeltjes lichter dan de kaonen

    • Verval schendt dus “vreemdheid”

  • Sterke wisselwerking behoudt “vreemdheid”

    • Verval is zuivere zwakke interactie

  • Hadronisch en leptonisch verval:

  • Deeltje en anti-deeltje gedragen zich hetzelfde

  • Semi-leptonisch verval:

  • Deeltje en anti-deeltje zijn verschillend van elkaar!

Jo van den Brand


Vreemdheid oscillaties

CPLEAR, PLB 1999 to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

K0

K0

Cronin & Fitch 1980

(K0-K0)/(K0+K0)

decaytime / tKS

Vreemdheid oscillaties

Semi-leptonisch verval

Verschil tussen materie en antimaterie

Jo van den Brand


Cp is a broken symmetry
CP is a broken symmetry! to sterrenstelsels. Dit komt omdat deeltjes met elkaar wisselwerken.

Jo van den Brand


ad