5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 53

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94. PowerPoint PPT Presentation


  • 115 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94. Vistfræði: Er fræðigrein sem fjallar um samskipti lífvera innbyrðis og tengsl þeirra við umhverfi sitt. Vistkerfi: Allar lífverur sem lifa á ákveðnu svæði og umhverfi þeirra líka.

Download Presentation

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94.

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94.

Vistfræði: Er fræðigrein sem fjallar um samskipti lífvera innbyrðis og tengsl þeirra við umhverfi sitt.

Vistkerfi: Allar lífverur sem lifa á ákveðnu svæði og umhverfi þeirra líka.

Dæmi: Allar lífverur sem lifa í tjörn, vatnið, botninn og bakkarnir. Vistkerfi er því samsett úr lifandi og lífvana þáttum.

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

  • http://www.biology.ualberta.ca/facilities/multimedia/index.php?Page=280

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 941

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94.

Líffélag: Allar lífverur sem lifa á ákveðnu svæði mynda eitt félag. Dæmi: Allar lífverur sem lifa í Tjörninni í Reykjavík eða allar lífverur sem lifa í Viðey.

Stofnar: Hver lífverutegund í líffélagi myndar einn stofn. Stofn er því hópur lífvera af sömu tegund sem lifa á ákveðnu afmörkuðu svæði.Dæmi: Allir hrafnar á Íslandi eða öll hornsíli í Rauðavatni

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 942

5-1. Lífverur og umhverfi þeirra bls. 88-94.

Kjörbýli eða búsvæði: kallast sá staður sem lífvera á að heimkynnum sínum.

Dæmi: Kjörbýli þorsks er sjór. Í kjörbýli sínu finna lífverur fæðu og skjól.

Sess: Lífverur gegna einnig ákveðnu hlutverki innan líffélagsins. Það kallast að skipa ákveðinn sess (vist) og felur í sér allt sem lífvera gerir og þarfnast innan kjörbýlis síns.Lífverur geta deilt með sér kjörbýli en geta ekki skipað nákvæmlega sama sessinn.

Einkenni lífvera


Upprifjun 5 1 bls 94

Upprifjun 5-1 bls. 94.

  • Vistfræði fjallar um tengsl milli lífvera innbyrðis og tengsl þeirra við umhverfi sitt.

  • Líffélagið nær til allra lífvera í vistkerfi, stofn er allar lífverur sem eru af sömu tegund og í sama vistkerfi.

  • Kjörbýli er sá staður sem lífvera á að heimkynnum sínum. Sess er allt sem lífveran gerir og allt sem hún þarfnast á kjörbýli sínu.

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 101

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

  • Plöntur eru undirstaðan undir annað líf, þær eru kallaðar frumbjarga því þær mynda sjálfar fæðu sína með ljóstillífun.

  • Flokka má lífverur í þrjá hópa eftir því hvernig þær afla sér fæðu:

  • Frumframleiðendur: Plöntur sem mynda fæðu með ljóstillífun.

  • Neytendur: Lífverur sem lifa á frumframleiðendum. Þær eru kallaðar ófrumbjarga. Dæmi: Menn og dýr.

  • Sundrendur: Lífverur sem nærast á dauðum lífverum og láta þær rotna, oft kallaðar rotverur. Dæmi: Bakteríur og sveppir. Rotverur skila næringarefnum úr lífverum til baka í jarðveginn eða vatnið.

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 1011

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

Ljóstillífun:

Ferli í frumbjarga

lífverum þar sem orka

sólarljóss er beisluð og

notuð til að búa til

fæðuefni.

Koltvíoxíð   +   vatn   +   orka      sykrur (glúkósi)  +  súrefni

6 CO2 + 6 H2O + orka C6H12O6 + 6 O2

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 1012

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

súrefni

glúkósi

Bruni/ frumuöndun:

Ferli í frumum þar sem

glúkósi og aðrar

einfaldar sameindir

brotna niður og orkan

sem losnar úr læðingi er

nýtt til þess að

framkvæma ýmis störf.

Koltvíoxíð og vatn

orka

Fæða    +   súrefni      koltvíoxið   +   vatn   +   orka

C6H12O6 + 6 O2 6 CO2 + 6 H2O + orka

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 1013

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

Fæðukeðja:

  • Lýsir því hvernig mismunandi hópar lífvera afla sér fæðu og þar með orku.

  • Plöntur eru í fyrsta hlekk fæðukeðjunnar. Plöntuætur í þeim næsta og dýr sem lifa á plöntuætum í þriðja hlekknum.

  • Dæmi: Gras→engispretta→fugl→slanga

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 1014

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

Fæðuvefur:

  • Er gerður úr mörgum fæðukeðjum og gefur betri mynd af fæðu lífvera því lífverur neyta sjaldnast bara einnar fæðutegundar.

Einkenni lífvera


F uvefur

Fæðuvefur

Einkenni lífvera


5 2 f a og orka vistkerfi bls 94 1015

5-2 Fæða og orka í vistkerfi bls.94-101.

Fæðu/orku píramídi:

  • Skiptist í þrep eða hjalla.

  • Neðst eru frumfram-leiðendur en efst kjötætur.

  • Orkan minnkar eftir því sem ofar dregur, en hluti hennar tapast,

    t.d. með efnaskiptum.

Einkenni lífvera


Verkefni bls 99

Verkefni bls. 99

Mýs Hrægammar

Gras HirtirFjallaljón

Gerlar (rotverur)

Einkenni lífvera


Upprifjun 5 2 bls 101

Upprifjun 5-2 bls. 101.

  • Ljóstillífun er ferli þar sem plöntur búa til fæðuefni úr ólífrænum efnum.

  • Frumbjarga lífverur framleiða eigin fæðu en ófrumbjarga lífverur ekki.

  • Fæðukeðja sýnir hvernig fæða og orka berst milli lífvera í vistkerfi en fæðuvefur sýnir hvernig allar fæðukeðjur hvers vistkerfis samtvinnast í einum vef.

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


Hver var lausnin

Hver var lausnin?

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 115

5-3 Tengsl í vistkerfibls. 101-115.

Innan allra vistkerfa

eru ýmis tengsl milli

lífvera:

  • Samkeppni: lífverur keppa um fæðu, vatn, skjól, birtu, maka og önnur lífsgæði.

Einkenni lífvera


Samkeppni

Samkeppni

  • Lífverur keppa um fæðu, vatn, skjól, birtu, maka og önnur lífsgæði.

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1151

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

2. Ránlíf og afrán:

Ránlíf þegar dýr drepa önnur dýr sér til matar

Afrán þegar lífvera étur aðra lifandi lífveru, plöntu eða dýr.

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1152

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

3.Samlíf: Tengsl milli lífvera, þar sem lífverur ýmist hagnast, tapa eða hvorugt.

3 gerðir:

gistilíf, sníkjulíf og samhjálp

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1153

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

Gistilíf: Annar hagnast

en hinn hvorki tapar né

hagnast.

Dæmi:

  • Hrúðurkarlar sem sitja á hval

  • Brönugrös sem eru ásætur á trjágreinum

Einkenni lífvera


Gistil f

Gistilíf

  • Trúðsfiskurinn (Amphiprion percula) lifir í hlýjum sjó við miðbaug. Hann heldur sig á milli stórvaxinna þyrna sæfífils og er þar í öruggu skjóli fyrir ránfiskum

Einkenni lífvera


Samhj lp

Samhjálp

Margar tegundir fugla tína og éta skordýr úr feldi gresjudýra í Afríku, svo sem gíraffa og vatnabuffala.

Einkenni lífvera


Gistil f hr urkarlar kringum ndunarop hvals

Gistilíf -Hrúðurkarlar kringum öndunarop hvals

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1154

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

Samhjálp: Báðar

lífverur hagnast.

Dæmi:

  • Fléttur sem eru sambýli sveppa og bláþörunga.

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1155

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

Sníkjulíf: Sníkillinn

hagnast en hýsillinn

tapar.

Dæmi:

  • Höfuðlús

  • Njálgur

  • Bandormur

  • Silkijurt

  • Sæsteinsuga

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

  • http://www.youtube.com/watch?v=vR9X3gFTpL0

  • Samhjálp buffalo og fugla

  • http://www.youtube.com/watch?v=8BEKrc-aXF8&feature=related

  • Maurar og lirfa (lífverðir)

  • http://www.youtube.com/watch?v=z3bWqlPLpMg&feature=related

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1156

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

Náttúruval: Breytingar sem verða á

lífverum á löngum tíma við þróun og

auðvelda þeim að lifa af í umhverfi sínu.

Þeir einstaklingar sem komast af búa yfir eiginleikum sem valda því að þeim gengur betur að lifa af í umhverfi sínu og eignast fleiri afkvæmi.

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1157

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

  • Aðlögun: Orsakast af náttúruvali og leiðir til þess að útlit og hegðun lífvera af ákveðinni tegund breytist á löngum tíma. Aðlagast t.d. að óvinum sínum eða að samkeppni um búsvæði eða fæðu.

Einkenni lífvera


5 3 tengsl vistkerfi bls 101 1158

5-3 Tengsl í vistkerfi bls. 101-115.

Jafnvægi í vistkerfinu:

  • Í vistkerfum ríkir oftast jafnvægi.

  • Jafnvægið getur raskast vegna breytinga á umhverfisþáttum (regni, hita ofl.) eða vegna breytinga á einni eða fleirri tegundum líffélagsins.

Einkenni lífvera


Upprifjun 5 3 bls 115

Upprifjun 5-3 bls. 115.

  • Samkeppni er baráttu lífvera um þau gæði náttúrunnar sem þær þurfa til þess að lifa af, svo sem fæðu, skjól og orku.

  • Gistilíf: önnur lífveran hagnast en hin

    ekki. Samhjálp: báðar hagnast.

    Sníkjulíf: sníkillinn hagnast en hýsillinn skaðast.

    3. Náttúrulegar breytingar og umsvif mannsins.

Einkenni lífvera


Fj lvalsspurningar bls 118

Fjölvalsspurningar bls. 118.

  • C

  • A

  • D

  • A

  • D

  • A

  • C

  • B

  • D

  • C

Einkenni lífvera


Ey ufyllingar bls 118

Eyðufyllingar bls. 118.

  • Vistkerfi

  • Kjörbýli-búsvæði

  • Ljóstillífun

  • Hræætur

  • Sundrendur

  • Fæðuvef

  • Orku eða fæðupíramída

  • Samkeppni

  • Samhjálp

  • Náttúruval

Einkenni lífvera


R tt e a rangt bls 119

Rétt eða rangt bls. 119.

  • Rangt (vistfræði)

  • Rétt

  • Rétt

  • Rétt

  • Rangt (ófrumbjarga)

  • Rétt

  • Rangt (frumframleiðendur)

  • Rangt (neðar)

  • Rétt

  • Rangt (sníkjulíf)

Einkenni lífvera


Verkefnabla

Verkefnablað

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Grös og baunaplanta

Allar nema frumframl. Og sundr.

Gerlar og sveppir

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Gras og baunaplantan

Allar hinar

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Gras kanína haukur

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Ef fæðuvefur er flókinn eru meiri líkur á að lífverurnar lifi af þó að ein lífveran deyi út.

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Auðnutittlingur – fræ

Kólíbrifugl – blómasafi

Gulönd – fiskur

Gammur – kjöt

Sendlingur – smádýr í mýri og fjöru

Rauðhöfðaönd – síar fæðu úr vatni

Einkenni lífvera


5 1 l fverur og umhverfi eirra bls 88 94

Sendlingur – veður

Fálki – hremmir bráð

Nandú – hleypur

Þröstur – grípur um trjágreinar

Rauðhöfðaönd - syndir

Einkenni lífvera


Verkefnabla1

Verkefnablað

Gras –> engipretta -> froskur -> snákur -> fálki

Einkenni lífvera


  • Login