This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 28

1. Kil Mineralleri PowerPoint PPT Presentation


  • 129 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Æ. Toprağın. < 0.002 mm olan bölümü kil bölümü olarak kabul edilir. Kil. bölümünde çok küçük çapa kadar öğütülmüş primer mineraller veya çok küçük. çaplı kuvars parçacıkları ve kristalleri ile mika pulları ile sekonder. olarak. teşekkül etmiş kalsit CaCO. , a. -.

Download Presentation

1. Kil Mineralleri

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


1 kil mineralleri

Topran

< 0.002 mm olan blm kil blm olarak kabul edilir. Kil

blmnde ok kk apa kadar tlm primer mineraller veya ok kk

apl kuvars paracklar ve kristalleri ile mika pullar ile sekonder

olarak

teekkl etmi kalsit CaCO

, a

-

FeOOH, hidrarjillit (Gibsit) A1

(OH)

(veya

3

2

6

ksaca A1(OH)

), opal ve bioopal SiO2.nH

O, demir, alminyum ve mangan

3

2

oksit kristalleri kil mineralleri ile birlikte bulunmaktadr. Kil mineralleri silikatlarn

ayr

mas sonucunda sekonder olarak olumu hidroksilli aluminosilikatlardr.

Kil mineralleri alak basn ve dk scaklkta olutuklar iin pulcuklar

halindedirler. Yaplar tabakal ve yaprakkldr. Basncn ve scakln

dkl iri kristalli kil mine

rallerinin geliimini nlemitir. Yaprakkl yapdan

dolay kil mineralleri su alnca ierler ve yaprakklar birbirinden belirli bir

mesafeye kadar uzaklar. Bylece kil minerallerinin yzeyleri de (i yzey)

artm olur. Kil minerallerinin yaprakkla

r 2, 3 veya 4 tabakaldr. Tabaka

saysna gre kil minerallerinin i yzeyi deiiktir.

ki tabakal kil minerali olan

2

2

kaolinitin l gramnda 80 m

, tabakal olan montmorillo

nitin

gramnda 800 m

1

yzey vardr. Su alp ien kil minerallerinin Bu i y

zeyine baz katyonlar da

girerek yerleirler. Bylece kil mineralleri bir yandan topran su tutma

kapasitesini bir yandan da katyon tutabilme kapasitesini arttrrlar. Kil

minerallerinin toprakta bulunuu topran bitki besleme gcnde ok nemli

etkiler

yapar.

1. Kil Mineralleri


1 kil mineralleri

1.1. Kil Minerallerinin Kristal yaps

Kil mineralleri yaprakkl bir yapya sahiptirler. Yaprakklarn herbiri iki, veya drt tetrahedron ve oktahedrondan meydana gelmilerdir. Tetrahedronlar bir silisyum katyonu etrafnda yeralm drt oksijen anyonundan, oktahedronlar ise bir alminyum katyonunun etrafnda yeralm alt oksijen anyonundan oluurlar. Tetrahedronlar ile oktahedronlarm st ste gelip aralarndaki oksijen kprleri ile birbirine balanmalar sonucunda tabakal bir yaprakk meydana gelir. Yaprakklarn st ste gelmesi ile de kil mineralleri oluur (ekil 1.1.).


1 kil mineralleri

ekil 1.1. Kil minerallerinin yaprakklannda tetrahedron ve oktahedron tabakalarnn sralan.

ki tabakal yaprakklarn yapsnda yeralan tetrahedronlarn oksijenleri yaprakn st yzeyinde bir oksijen tabakas oluturur. Oktahedronlarn alt yzeyindeki oksijenler ise akta kalan (-) ykleri (elektronlar) ile hidrojenle birleerek bir OH-tabakas olutururlar (ekil 1.1 ve 1.2).


1 kil mineralleri

ekil 1.2. ki, ve drt tabakal kil minerallerinin kristal yaps.

Byle iki tabakal bir kil yapraknn dier bir kil yaprak ile st ste gelmesi sonucunda tetrahedronlarn oksijen tabakas ile oktahedronlarn hidroksit tabakas kar karya gelmi olur. ki tabakann arasnda yeralan H+ iyonlar bir OH-O balantsnn kurulmasn salarlar. Bylece iki tabakal kil minerallerinin yaprakklar arasnda elektriksel bir ekim gc meydana gelir. Bu nedenle iki tabakal kil minerallerinin yaprakklarnn arasna su moleklleri giremez ve yaprakklar birbirinden pek fazla uzaklaamaz. Yaprakklarn su almadan nce aralarnda 2.7 angstrm (2.7) olan mesafe su alma ile deimez (ekil 1.3).


1 kil mineralleri

ekil 1.3 Kil minerallerinin yaprakklarnn arasna su molekllerinin giriinin mineralin tabakal yaps ile ilikisi.


1 kil mineralleri

tabakal yaprakklarn yaps ortada bir oktahedron, alt ve stte birer tetrahedron tabakas eklindedir (ekil 1.2). Tetrahedronlardan dolay yaprakn iki yzeyinde de oksijen tabakalar yeralr. Kil yaprakklarnn st ste gelmesi ile oksijen tabakalar da kar karya gelmi olurlar. Negatif ykl oksijen iyonlarn birbirine balayan katyon olmad iin yaprakklar birbirine elektriksel olarak balanamaz. Bu nedenle 3 tabakal kil minerallerinde yaprakk aral mesel montmorillonitte 3.4 kadar iken, su alnca yaprakklarn arasndaki mesafe 14-18 'a kar. Yani kil minerali su alarak ier (ekil 1.3).

Tetrahedronlardaki Si+4 ve oktahedronlardaki Al+3 katyonlar yerine Fe, Mn veya Mg katyonlar geebilir. Tetrahedronlardaki Si+4 yerine Al+3 katyonu da geer. Birbirine yaklak apta (ayn koordinasyon saysna sahip katyonlar) fakat farkl pozitif elektrik ykne sahip katyonlarn yerdeitirmesi (izomorf yer deitirme = izomorf substitusyon) ile kil minerallerinde negatif yk fazlas ortaya kar. Negatif yk fazlas Na+, K+, Ca+2, Mg+2 ve dier katyonlarn kil minerallerine balanmas ile ntrletirilir. Ancak bu katyonlar kendilerinden daha aktif bir katyon (mesel H+) ile yerdeitirebilirler. Bu yerdeitirme olay kil minerallerinin topran katyon tutabilmesi ve gerektiinde katyon deiimi zelliini kazanmasn salar. Kil mineralleri katyon deiimi zelliklerinden dolay bitki beslenmesinde ok nemli role ve etkiye sahiptirler.


1 kil mineralleri

1.2. Kil minerallerinin Snflandrlmas

Kil mineralleri kristal yaplarna ve mineralojik bileimlerine gre snflandrlrlar. Kil minerallerinin kristal yaplan yaprakklarnn kalnln, su alp ime yeteneklerini, katyonlarn izomorf yerdeitirebilme durumunu da etkiler. Kil minerallerinin kimyasal bileimi olutuklar anamateryalin mineralojik bileimine bal olarak deiiklik gsterir. Kil minerallerinin kimyasal yapsndaki elementler ve bunlarn oksitlerinin oranlan farkl kil mineralleri arasnda belirgin bir ayrmn yaplamayacan gstermektedir (Tablo 1.1). Bu nedenle kil minerallerinin snflandrlmasnda daha az deiken olan kristal yaplar esas alnr (Tablo 1.2).

Tablo 1.1. Kil minerallerinin kimyasal bileimi (arla gre %) (Scheffer-Schachtschabel 1970'ten)


1 kil mineralleri

ki tabakal kil minerallerinin esas kalnl 7.2 olup bunlardan kaolinit su alnca imez, halloysit su alnca 10.1 'a kadar ier. tabakal kil minerallerinin esas kalnl 10 olup su aldklarnda kil mineralinin cinsine gre 14-18 'a kadar ierler. Drt tabakal kil minerallerinin ise esas kalnl 14 olup bunlar su alp imezler. Amorf kil mineralleri ise rntgen nlarnda kristal yaps gstermeyen bol su ihtiva eden alminyum silikatlardr (Tablo 1.2).

Kil minerallerinde oktahedral tabaka daha nce de belirtildii gibi evresine 6 oksijen toplanabilen (koordinasyon says) katyonlar tarafndan meydana getirilir. evresine 6 oksijen toplayabilen katyonlar Al+3 ve Mg+2 veya Fe, Mn olabilir. Oktahedral tabakada bu katyonlarn girebilecei yerlerin 2/3' 2 Al+ ile doldurulmusa bu yapya dioktahedral, eer szkonusu yerlerin her de 3 Mg+2 tarafndan doldurulmusa trioktahedral yapdan bahsedilir (Tablo 1.2).


1 kil mineralleri

Tetrahedron ve oktahedronlarda ayn koordinasyon saysna sahip katyonlarn yerdeitirebildii kil minerallerinde, bota kalan negatif ykler i ve d yzeye yerleen deitirilebilir katyonlarca dengelenmilerdir (Tablo 1.2).

1.3. Topraktaki nemli kil Mineralleri

1.3.1. ki Tabakal Kil Mineralleri

ki tabakal kil minerallerinin yaprakklar bir tetrahedron bir de oktahedron tabakasnn oksijen kprleri ile birbirine balanmas sonucunda meydana gelmilerdir. Bunlarn arasnda en yaygn olarak bulunanlan kaolinit ve halloysiftir. Trioktahedrik bir yapya sahip olan serpantin Mg6Si4O10(OH)8 nadir olarak bulunur. ki tabakal mineraller 1:1 veya Si:Al (tetrahedrondaki silisyumdan dolay Si, oktahedrondaki alminyumdan dolay Al ile belirtilerek) olarak gsterilir.


1 kil mineralleri

KAOLNT

Kaolinitin iki tabakal olan yaprakklarnn tetrahedronlarn bulunduu yzeyi oksijen tabakas, oktahedronlarn bulunduu yzeyi hidroksit tabakas ile kapldr. st ste gelen yaprakklarn alt yzeyindeki hidroksit tabakas (H+ katyonu arada yerald iin) birbirini elektriksel olarak eker. Bu nedenle esas kalnl 7.2 , yaprakk aras akl 2.7 olan kaolinit su alp imez ve yaprakklar birbirinden uzaklamaz. Kaolinitin yaprakklar arasndaki 2.7 'lk arala katyonlar giremez. Ayrca izomorf yerdeitirme olmad iin negatif elektrik yk de pek yoktur. Kaolinit, bu zelliinden dolay i ve d yzeyi su alma ile deimedii gibi deitirilebilir katyonlar da negatif elektriksel g ile pek az balayabilir. Kaolinitin katyon deiim kapasitesi 3-15 me/100 gr arasnda olup pek dk saylr.


1 kil mineralleri

Kaolinit ihtiva eden topraklar slandklar vakit suyu emmedikleri iin cvklarlar. Katyon deiim kapasiteleri de dk olur. Bu topraklara kire kartrlarak krntllk ve szeklik salanamaz. Ancak bol organik madde (humus) ile slh edilebilir. Bu nedenlerle kaolinitli topraklar sorun karan ve bitki beslenmesi bakmndan da zayf topraklar olarak kabul edilirler.

HALLOYST

Halloysit de kaolinit gibi bir tetrahedron, bir oktahedron tabakasnn st ste gelmesi ile teekkl etmitir. Ancak kaolinitin aksine silikat tabakalar arasnda su moleklleri yeralmtr. Bu nedenle 7.2 olan esas kalnlk su alp ierek 10.1 'a kadar artabilir. Yaprakklar arasndaki 2.7 olan kaolinit'de deimedii halde Halloysit'de su alp ime sonucunda artar. Halloysit su alp iebildii iin toprakta suyun tutulmasnda faydal olur. Halloysitin katyon deiim kapasitesi 5-10 me/100 gr'dr (Tablo 1.2).


1 kil mineralleri

1.3.2. Tabakal Kil mineralleri

tabakal kil minerallerinin yaprakklar bir oktahedron tabakasnn altna ve stne iki tetrahedron tabakasnn birlemesi sonucunda olumulardr. Daha nce de belirtildii gibi tetrahedronlarn d yzleri oksijen tabakas ile kapl olduundan yaprakklar arasnda bu iki oksijen tabakasn balayacak bir katyon bulunmamaktadr. Bu nedenle 3 tabakal kil mineralleri su aldklarnda yaprakklar birbirinden uzaklarlar. Bu olay su alan kil minerallerinin imesi olarak tanmlanr. Yaprakklar arasndaki akla katyonlar girerek yerleirler ve iki yandaki negatif elektrik yklerine sahip oksijen tabakalar arasnda elektriksel ba ile tutulurlar. Ancak bu katyonlar daha aktif bir katyon ile yerdeitirebilirler. tabakal kil mineralleri 1:1:1 veya Si:Al:Si (tetrahedron Si, oktahedron Al, tetrahedron Si) olarak gsterilirler. tabakal kil mineralleri arasnda toprak zellikleri bakmndan nemli olanlar illit, vermikulit ve montmorillonit'tir. Ayrca pirofillit A12Si4O10(OH)2 ile Talk Mg3Si4O10(OH)2 nadir olarak toprakta rastlanan tabakal killerdendir (Tablo 1.2).


1 kil mineralleri

Tablo 1.2. Kil minerallerinin snflandrlmas (arla gre %)(Irmak, A. 1970 ile Scheffer-Schachtschabel 1972'den )


1 kil mineralleri

LLT

llitlerin bir ksm mikalarn (muskovit, biotit) hidratlanmas ile, bir ksm da silikatlarn ayrmas ve yeniden teekkl sonucunda oluurlar. llit mineralleri esas itibariyle mikalarn pulcuklarmn aralanmas ve bu aralklarn su alp iebilir bir duruma gelmesi ile teekkl eder. Mika pullarnn aralanmas nce kenarlardan su alarak balayp i kesime doru geliir. Bu olay mika pullarnn ve zellikle potasyumun hidratlanmas olaydr. Potasyum katyonlarnn (su dipolleri ve hidronyum etkisi ile) hidratlanmas sonucunda mika pulcuklar birbirinden ayrlr. Bu arada hidratlanan K+ katyonu da hidronyum tarafndan yaprakklar arasndan darya alnr. Bylece yaprakklarn aras daha da alr ve giderek mika illit'e dnm olur. Bu nedenle illit ile mika arasnda birok ara safhas bulunur. llitler daha kk tane apnda olular (0 < 0.002 mm), pek az kristallemi olmalar, daha az potasyum (% 4-6), fakat daha fazla kristal suyu ihtiva etmeleri ile mikalardan ayrtedilirler. Buna karlk dier kil minerallerinden daha fazla potasyum ihtiva ettikleri ve mikalarla aralarnda birok gei safhas bulunduu iin llitler mikams kil mineralleri olarak tannrlar. llitlerin kimyasal bileimi olutuklar mikalara bal olarak deiir. Bir ksm llitlerin mikalarn hidratlanmas ile gelimesi, bir ksmnn toprak oluumu srasnda silikatlarn ayrmas olaynn sonucunda olumalar ve bir ksm llitlerin de denizel tortullarn ayrmas ve yeniden oluum srecinden sonra olumalar (Glaukonit), llitlerin kimyasal bileimlerinin birbirinden epeyce farkl olmasna sebep olarak gsterilir.


1 kil mineralleri

llit minerallerinin esas kalnl 10 olup su alp iliklerinde kalnlk artar Kalnln artmas illitin vermikulite gei safhasnda 15 'e, montmorillonite gei safhasnda 20 'e ular. llitlerin katyon deiim kapasiteleri 20-50 me/100 g arasndadr.

Mikams kil mineralleri arasnda Glaukonit de (Glokoni) bulunur. Glaukonit denizel tortullarn iinde bulunan yeil renkli sekunder bir mineraldir. Bileimi esas itibariyle magnezyumlu-potasyumlu demir silikattr (K, Na) (Mg, Fe, Al, Ca)3 (Si3Al) O10(OH)2. Ancak Glaukonitin bileimi ok deikendir. Bu mineralin s denizlerde ve sahile yakn kesimlerde 50-100 m derinlikte teekkl ettii ve glaukonitli kum talarn meydana getirdii bildirilmitir (Bayramgil, 0.1959).Glaukonitin mikams bir kil minerali olarak forml aada verilmitir (Scheffer-Schachtschabel 1970'ten). Glaukonitin katyon deiim kapasitesi 5-40 me/100 g'dr.

(K,Ca/2,Na)0.85(Al0.47,Fe+30.97,Fe+2 0.19 Mg0.40)(Si3.65, Al0.35)O10(OH)2


1 kil mineralleri

VERMKLLT

Vermikllit biotit'ten gelimi olan illitin fazla miktarda K+ kaybetmesi ve yaprakklar arasnda K+ yerine Mg++ katyonlarnn girmesi ile geliir. Vermikllitin esas kalnl 10 olduu halde su alp ierek Mg++ veya Ca++ ile duyurulduunda kalnlk 15 'e ular (Gliserin ile 14 ). Vermikllitin katyon deiim kapasitesi 100-200 me/100 g arasndadr. Eer vermikllit mineralleri yksek miktarda K+ veya NH4+ katyonlar ile karlarlarsa bu katyonlar deitirilebilir durumdaki Mg++ ve Ca++ yerine geerler. Bu durum vermikllitli topraklarn yksek miktarda potasyumlu veya amonyumlu gbrelerle gbrelenmesi sonucunda oluur. Yeniden K+ ve NH4+ ile doygun hale gelen vermikllit minerallerinin su kaybedip kururlarsa tekrar su almakla imedii kalnln 10 'e indii ve illite dnt grlr. llite dnme ile artk potasyumun toprak suyuna gemesi zorlar veya mmkn olmaz (potasyumun ve amonyumun fiksasyonu).


1 kil mineralleri

MONTMORLLONT (SMEKTT)

Montmorillonit mineralleri illit ve vermikulite benzeyen bir kristal yapsna sahiptirler. Ancak su alp iliklerinde ve Mg++ ile duyurulduklarnda 10 olan esas kalnlk 20 'e, 3.4 olan yaprakk aral ise 14 'e kadar ier (gliserinle de ayn ime grlr). Montmorillonitlerde su alp ime ve yaprakklarn birbirinden uzaklamas olay mineralin duyurulduu katyona nemle baldr. Ca++ veya Mg++ ile doyurulmu montmorillonitler esas kalnlk olan 10 'den 20 'e kadar ilikleri halde, Na+ ile doyurulmu montmorillonitlerde 160 'e kadar ime tesbit edilmitir (Scheffer-Schachtschabel 1970). Ortamda daha fazla sodyumun bulunmas montmorillonitin yaprakklarmn birbirinden bir daha biraraya gelemeyecek kadar uzaklamalarna sebep olur (Tuzlu topraklarda Na-montmorillonit teekkl). Vermikllit ise Na+ ile duyurulduunda ancak 15 'e kadar iebilir.


1 kil mineralleri

Montmorillonitler iliklerden veya bazalt gibi bazik erptif kayalardaki minerallerden geliebilirler. Genellikle tortul materyallerde bulunan montmorillonitler illitlerden gelimitir. Saf montmorillonitler daha ok volkanik trlerin ayrmas ile oluurlar (Bentonit'ler).

Montmorillonitlerden demirce zengin olan Nontronit adn alr. Nontronitte demir katyonlar oktahedronlara yerlemitir. Renk sardan esmer yeile kadar deiir.

Montmorillonitlerin katyon deiim kapasitesi 80-120 me/100 g arasnda deiir. Yksek miktarda K+ veya NH/ katyonlar ile illite dnmezler (K-fksasyonu yok). Su kaybedip kuruduktan sonra yeniden su alp iebilirler.


1 kil mineralleri

ekil.1.3. Mikann illit'e ve daha sonra vermikllit

ve montmorillonit'e dnmesi


1 kil mineralleri

1.3.3. Drt Tabakal Kil Mineralleri

Drt tabakal kil mineralleri tetrahedron ve oktahedron tabakalarnn tet/okt/tet/okt olarak st ste sralanmas ile teekkl ederler. Bu tip bir tabakalanma ile oluan yaprakklarn alt yznde tetrahedronlara ait oksijen tabakas, st yznde de oktahedronlara ait hidroksilli tabaka bulunur. Yaprakklarn st ste dizilmesi sonucunda bir yaprakn oksijen tabakas ile dier yaprakn hidroksilli tabakas kar karya gelmi olur. ki oksijen tabakas arasnda kalan ve hidroksil iyonlarna ait olan H+ katyonlan yaprakklarn birbirine kuvvetle balanmalarna sebep olur. Benzer durum iki tabakal kil minerallerinde (kaolinit) szkonusudur. Bu nedenle drt tabakal kil minerallerinin esas kalnl 14 olmasna ramen su alp ime yetenekleri hemen yok gibidir. Dolaysyla katyon deiim kapasitesi de dktr. Drt tabakal kil mineralleri 1:1:1:1 veya 2:2 veya Si:Al:Si:Al eklinde gsterilirler. Drt tabakal kil minerallerini klorit temsil eder.


1 kil mineralleri

KLORT

Klorit bir magnezyum silikat olup klorit istlerinde (bakalam kayalarndan) bulunur. Kloritlerin yaprakklar 4 tabakal yapda olduundan su alp imezler. Kloritlerin esas kalnl 14 'dur. Su alp imedikleri iin i yzey genileyemez ve katyon deiiminde kullanlamaz. Bu nedenle kloritlerin katyon deiim kapasitesi 10-40 me/100 g arasndadr. Asit topraklarda ayrma sonucunda klorit yaprakklarndaki tabakalar arasndan bir oktahedron tabakasnn ayrlmas sonucunda A1(OH)3 (Gibsit = Hidrarjillit) teekkl ile drt tabakal klorit yaprak tabakal sekunder klorit'e dnr. Sekunder klorit yaprakklar tet/okt/tet/okt yaps bozulduu iin su alnca ime zellii gsterirler.

1.3.4. Amorf Killer (Alofan)

Kristal zellikleri gstermeyen ve amorf yapda olan killeri alofan temsil eder. Alofanlar bnye suyu fazla ve SiO2/A12O3 oram dk sekunder alminyum silikatlardr. Alofanlar genellikle volkan klleri arasnda yeralr ve volkanik bir oluumu iaret ederler. Alofanlarm katyon deiim kapasitesi 100 me/100 g'a kadar ular.


1 kil mineralleri

1.4. Kil Minerallerinin Oluumu

Kil mineralleri erptif kayalardaki silikat minerallerinin ayrma rnlerinden, tabakal silikat minerallerinin (mikalarn) hidratlanmas ve yaprakklarnn aralanmasndan sekunder olarak oluurlar. Ayrca tortul materyallerdeki kil mineralleri olduu gibi topraa intikal edebilirler. Kil minerallerinin oluumunda temel prensip udur; ayn mineralden farkl iklim ve ortam (pH ve katyonlar) artlan altnda farkl kil mineralleri oluabildii gibi, farkl minerallerden ayn iklim ve ortam artlarnda ayn kil mineralleri de oluabilir. O halde kil minerallerinin oluumu, olutuklar mineralin zelliklerine bal olduu kadar iklim, pH ve ortamdaki katyonlara da baldr.


1 kil mineralleri

1) Silikatlarn Ayrma rnlerinden Kil Minerallerinin Oluumu

Silikat minerallerinden feldspatlar, piroksenler ve amfibollerin ayrmas ve kristal yaplarnn bu ayrma srasndaki deiimi ile kil mineralleri sekunder olarak teekkl ederler. Silikatlardan kil minerallerinin teekkl srasnda iklim zellikleri, ortamn reaksiyonu (pH, asit veya alkali) ve ortamdaki katyonlarn cinsi ile miktar oluacak kil mineralinin cinsini tayin eder. Genel olarak silikatlarn ayrmas sonucunda kil minerallerinin teekkl olay ekil 9'daki gibi ematik olarak gsterilir.

ekil 9.Yaprakksz silikat minerallerinin ayrma rnlerinden kil minerallerinin teekkl ve oluum ortamnn reaksiyonu ile ilikisi (Irmak, A. 1972'den).


1 kil mineralleri

Ortamda reaksiyonun alkalen oluu, yksek miktarda K+, Na+, Ca++ ve Mg++ bulunuu ncelikle tabakal kil minerallerinin teekklne sebep olur. Eer K+ iyonlar fazla ise illit mineralleri, Mg++ iyonlar fazla ise montmorillonit mineralleri, ok fazla Mg++ iyonunun varl halinde klorit teekkl eder.

Ortamda reaksiyonun asit oluu ayrma rnlerinin hzla ykanp ortamdan ayrlmalarna sebep olur. Bu defa serbest kalan silis asidi ile ortamda bulunabilen K+, Na+, Ca++ ve Mg++ iyonlar tarafndan iki tabakal kil mineralleri meydana getirilir (Ortoklasm hidroliz yolu ile ayrmas bahsinde kaolinit oluumuna baknz 2.2.3.2.(3)).


1 kil mineralleri

2)Tabakal Silikatlarn Aralanmas le Kil Minerallerinin Oluumu

Tabakal silikat mineralleri olan mikalar (muskovit ve biotit) tabakalarnn aralanmas ile kil minerallerine dnrler. ncelikle fiziksel etkiler sonucunda mikalar paralanarak kil boyutuna kadar (0 < 0.002 mm) ufalanr. Yzeyin art kimyasal ayrmann daha da artmasna ve mika yaprakklarnn kenarlarndaki K+ iyonlarnn hidratlanarak yerlerine H+, Ca++, Mg++ gibi iyonlarn gemesine sebep olur. Bu fiziksel ve kimyasal ayrmalarn sonucunda K+ kaybeden mika illite dnr (ekil 8-10). Eer illitin K+ kayb devam eder ve yaprakklar aralanmaya devam ederlerse potasyumun yerine (ortamda varsa) Mg++ ve Ca++ geer. Bu gelime ile illit, vermikllite veya montmorillonite dnr (ekil 8-10).


1 kil mineralleri

ekil 10. Yaprakkl silikat minerallerinin aralanmas ile kil minerallerinin teekkl ve ortamn reaksiyonu ile ilikisi (Irmak, A.1972'den).

1.5. Kil Minerallerinin Deiimi ve Ayrmas

Kil mineralleri oluumlarn salayan faktrlerin devam eden etkisi altnda baz deiimlere urarlar veya bu faktrlerin deiimi ile ayrrlar. llit'in vermikllite veya montmorillonite dnm tabakal kil minerallerinde kloritin sekunder klorite dnm drt tabakal kil minerallerinde zetlenmitir.


1 kil mineralleri

Ortam artlarnn deiimi ile kil minerallerinin de yapsnda deiiklik olabilir. zellikle ortamn asitlemesi sonucunda (pH 4.5) kil mineralleri tahrip olmaya balarlar. Ortamn reaksiyonunun pH 3 ve pH 3'n altna dmesi kil minerallerinin hzla bozunmasna sebep olur. Ortamn asitlemesi ile ve drt tabakal kil mineralleri Ca++, Mg++, K+ ve Na+ kaybederek iki tabakal kil minerallerine dnrler (ekil 11). Daha sonra iki tabakal kil mineralleri de ayrp silis kaybederek hidrarjillite (gibsit) dnrler (ekil 11) (Podsollama ve hidroliz olay ile iliki kurunuz).

ekil 11. Asit ortamda kil minerallerinin bozunmas

(W.Laatsch 1957'ye gre Irmak, A.1972'den).


1 kil mineralleri

Daha nce de belirtildii gibi topraklarn fazla miktarda potasyumlu veya amonyumlu gbrelerle gbrelenmesi sonucunda vermikllit illite dnr (potasyum ve amonyum fksasyonu) (bak.vermikllit). Ortamda fazla miktarda sodyumun bulunmas ise (tuzlanma) kil minerallerinin yaprakklarmn bir daha biraraya gelemeyecek ekilde birbirinden uzaklamasna sebep olur (bak. montmorillonit).


  • Login