1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 99

1950-1960 D neminde T rkiye Ekonomisi PowerPoint PPT Presentation


  • 118 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Download Presentation

1950-1960 D neminde T rkiye Ekonomisi

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi

1950-1960 Dneminde Trkiye Ekonomisi

Beinci Blm

http://www.yakupkucukkale.net adresinden indirebilirsiniz


D nemin ba bakanlar

Dnemin Babakanlar

Ali Adnan Ertekin Menderes

1. hkmet: 22.05.1950-09.04.1951

2. hkmet: 09.04.1951-17.05.1954

3. hkmet: 17.05.1954-09.12.1955

4. hkmet: 09.12.1955-25.11.1957

5. hkmet: 25.11.1957-27.05.1960


Yeni ktisat politikas n n zellikleri ve belirleyicileri

Yeni ktisat Politikasnn zellikleri ve Belirleyicileri

  • Bu dnemde uygulanan iktisat politikalar, nceki dnemlerde uygulanan devleti ve mdahaleci politikalardan olduka farkldr.

  • DP daha muhalefetteyken, devletilii ve devletin iktisadi hayata mdahalesini eletirmitir.

  • Bu erevede, iktidarn ilk yllarnda, liberasyonu artracak nlemler almtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • thalat 1950de %60-65 orannda serbestlemi,

  • Fiyat kontrolleri kaldrlm,

  • zel kesimin daha rahat kredi alabilmesi iin banka kredi faizleri indirilmitir.

  • Yabanc Sermayeyi Tevik Kanunu (YSTK) 1951 ve 1954te olmak zere 2 defa dzeltilmitir. Bundaki ama, daha liberal bir mevzuat oluturmak ve bu yolla yabanc sermaye giriini hzlandrmaktr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954 ylnda Petrol Kanunu ile yabanc sermayenin petrol aramas tevik edilmitir.

  • Yabanc sermayeyi Trkiyeye ekmek iin oluturulan bir dier liberal kanun da Ereli Demir-elik Fabrikalar A.. Kanunudur. (28.02.1960)

  • Liberalleme adna verilen bir dier sz de KTlerin zelletirilmesidir. Ancak DP hkmetleri dneminde hibir KT zelletirilmemitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Yine de, 1950-53 dneminde yeni bir KT kurulmam, mevcut KTlerin sermayeleri artrlmam, KTler aracl ile yatrm yaplmam ve KTlerin kullandklar krediler snrlandrlmtr.

  • 1954ten sonra KTler yeniden nem kazanmtr. Hkmet bu konudaki fikrini deitirmek zorunda kalmtr. Mevcut KTlerin sermayeleri artrlm, yeni KTler kurulmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954-59 dneminde KTler, kamu kesimine alan kredilerin %49.4n kullanmtr. Oysa bu oran 1950-53 dneminde sadece %4.7dir.

  • KTlerin yeniden nem kazanma nedenleri unlardr:

  • zel kesimde KTleri satn alacak kadar sermaye bulunmamaktadr.

  • KTlerin rnlerini ucuza almak, KTleri satn almaktan daha rasyoneldir.

  • Artan i talebi karlama konusunda zel kesim yetersiz kalmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-60 dneminde zel kesimde kmsenemeyecek gelimeler olmutur.

  • Ancak kamu kesimi de geniledii iin, toplam ekonomik faaliyetler ierisinde kamunun paynda bir azalma olmamtr.

  • Hatta dnemin sonunda ortaya kan ekonomik kriz, zel kesim yatrmlarnn speklatif alanlara kaymas nedeniyle, kamu paynn artmas sonucunu dourmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Kamunun sanayi sektrndeki sabit sermaye yatrm oran, 1950-52de %49.75 iken %59.3e ykselmitir.

  • Kamunun sanayide yaratt katma deerin oran %59.1e ykselmitir.

  • zetle, ekonomik konjonktr gerei, kamu kesimi pay azaltlamam hatta tam tersine artrlmtr. Ancak mevcut hkmet bunu kendi isteiyle deil, dnemin koullar nedeniyle yapmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-60 dneminde yatrmlarn GSMHye oran %14.1 olmutur. Bunun %6.8i kamu ve %7.3 zel kesim tarafndan yaplmtr.

  • Yatrmlarn sektrel dalmnda ciddi bir dnm vardr. Tarm, karayolu yapm, haberleme ve enerji sektrlerine daha fazla kaynak ayrlmtr.

  • 1930lu ylarda tarma ayrlan yatrmlar %10 dzeyinde iken, 1950lerde bu oran %21.7lere ulamtr. Neredeyse sanayi sektrne ayrlan paya yetimitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Toplam yatrmlarn %44 retken sektrlere, %56s alt yap yatrmlarna ayrlmtr.

  • Altyap yatrmlarna bu kadar arlk verilmesi, sanayileme konusunun gerekten de zel kesime brakldn dorulamaktadr.

  • --

  • Tarm sektrne gsterilen zen, Marshall yardmlar erevesinde lkeye gelen tarm makineleri ile birleince, tarm sektrnde ciddi artlar olmutur.

  • Makineleme ile ekilen arazi miktar artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Taban fiyat uygulamas, destekleme almlar, tarm sektrne verilen kredilerin artmas gibi nedenlerle tarmsal retim arta gemitir.

  • Tarm pazara almaya balam,

  • Kyden kente g balam,

  • Tarmdaki isizlik ak isizlie dnm,

  • ehirlerde gecekondular olumaya balamtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • J. Morrise gre, sanayide fabrikalarn kurulmas, ekilen arazilerin geniletilmesi, tarmsal rnn artmas, alt yapnn gelimesi ve enerji retiminin artmas hep bymeyi uyarc etkiler yapmtr.

  • Ama bu gelimelerin hi birisi planl deildir ve ayn zamanda uyumsuzdur.

  • Bu gelimeler ne Kendine Yeterli Olma ne de Dengeli Byme teorileri ile aklanamaz!...


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Yatrmlarn dalmnda, zellikle de yer seiminde politik tercihler arlk kazanmtr.

  • KT rnlerinin fiyatlandrmasnda politik ve keyfi davranlmtr.

  • KTler keyfi istihdam depolar haline dntrlmtr.

  • KTlerin zararlar bteden ve TCMB kaynaklarndan karlanm, bu da enflasyonist basklara yol amtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bte denkliine nem verilmemitir. Genilemeci para ve maliye politikalar uygulanmtr.

  • borlanma ve TCMB kaynaklarn kullanma olaan hale gelmitir.

  • Dnemin balarnda retimdeki hzl artlar nedeniyle fiyat artlar pek hissedilmemitir.

  • Ancak dnemin sonlarnda, i talep artyla birlikte, genilemeci politikalar birleince, yksek enflasyon ortaya kmtr.

  • 1954de GSMH %3 orannda klmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Dnemin ilk yllarnda, sz verildii gibi, da ak bir politika uygulanmtr.

  • 1950de ithalat byk lde serbest braklmtr.

  • kili antlamalardan ve clearing uygulamalarndan vaz geilmitir.

  • Liberal bir yabanc sermaye mevzuat oluturulmutur.

  • Bu liberasyonla birlikte d ticaret aklar artmaya balamtr. Beklenildii kadar sermaye girii olmad iin, altn ve dviz rezervleri ksa srede erimeye balamtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu liberasyon fazla srmemitir. 1952de d ticaret yeniden kontrol altna alnm, 1953 ylnda liberasyondan tamamen vaz geilmitir.

  • 1950 ncesi mdahalecilii eletiren hkmet, 1956 ylnda Milli Koruma Kanununu yeniden yrrle koymutur.

  • Bu kanunla birlikte;

  • thalatta, toptan ve perakende ticarette kar marjlarn belirleme yetkisi hkmete verilmitir,

  • Fiyat kontrolleri yaygnlamtr


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Plansz devlet mdahalecilii ve polisiye tedbirler arlk kazanmtr.

  • thalat; kambiyo kontrolleri, kontenjanlar, ikili antlamalar ve gmrk tarifeleri ile snrlandrlmaya allmtr.

  • Bu geliigzel mdahalecilik, 1960l yllarda uygulamaya konulan Planl Kalknma Dneminin temelini oluturmutur.

  • thalatn kontrol altna alnmas, yerli sanayi iin mutlak bir koruma anlamna gelmitir.

  • Maliyetler her ne kadar yksek olsa da, fiyatlarn da yksek olmas, sanayi sektrnde karlln artmas sonucunu dourmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Ancak ithalat kontrollerinin abartlmasnn bir sonucu olarak, 1956 ylndan itibaren sanayi sektr hammadde ve ara mamul temininde zorlanm, bu da sanayi sektrn olumsuz ynde etkilemitir.

  • --

  • Yabanc kaynak kullanm bu dnemde de politika belirleyicilerden biri olmutur. Yeniden youn bir ekilde d borlanma balamtr. Balca bor kayna ABD olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • D borlanma ile da alma politikas birlikte yrtlm, yabanc zel sermayeye tevikler verilmi, btn bunlara ramen, beklenildii kadar yabanc sermaye girii olmamtr.

  • YSTK erevesinde 1954-60 dneminde toplam 104 milyon $ sermaye girii olmutur.

  • Bu dnemde dardan temin edilen kaynaklarn byk bir blm resmi krediler ve askeri yardmlar eklinde olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1946-50 dneminde, toplam 391 milyon $ d kaynak kullanlmtr.

  • En ok d kaynak ABDden salanmtr. ABD Trkiyeye 177 milyon dolar ba, 117 milyon dolar kredi eklinde toplam 294 milyon dolar kaynak kullandrmtr.

  • Yabanc kaynaklarn toplam kaynaklar iindeki pay; 1948de %4.6, 1949da %3.9 ve 1950de %2.3 olmutur.

  • Yabanc kaynak girii ile birlikte ekonomiye dardan mdahaleler artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Nitekim verilen krediler byk lde proje kredileriydi ve serbeste kullanm olas deildi.

  • Yabanc sermaye girii ile birlikte yabanc uzman girii de hz kazanmtr.

  • Bu uzmanlar ABD veya temsil ettikleri sermayeye bal olarak Trkiye ekonomisine yn vermek istemiler ve ksmen baarl da olmulardr.

  • Yabanc uzmanlarn gr ve nerileri etkilidir, nk d kaynan devamll bu gr ve nerilere uymaktan gemektedir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954 ylnda bir Dnya Bankas uzman nerilerinde ok ileriye gidince, Dnya Bankas ile Trkiye ilikileri gerginlemi, 1966ya kadar Dnya Bankasndan kredi alnamamtr.

  • Trkiyeye kredi aan uluslararas kurulular, 1956dan sonra bir istikrar program uygulamamz ve paramz devale etmemizi istemilerdir.

  • Mevcut hkmet bunu kabul etmeyince, krediler drlm ve bu nerileri yapmaya mecbur braklmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemde zel kesim ile kamu kesimi arasnda belli bir iblm ve btnleme ortaya kmtr.

  • Hatta baz sanayi dallarnda zel kesim ile kamu kesimi ortak yatrmlar yapmtr.

  • 1950-60 dneminde kamu kesimi yatrmlar; ulatrma-haberleme altyapsna, tarma ve ara ve yatrm mallar alt sanayine ynelmitir.

  • zel kesim ise tketim mallarna, zellikle de dayankl tketim mallarna ynelmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • zel kesim sanayi kurulular, ara ve yatrm mallarn kamu kesiminden ok ucuza almlardr. Hatta maliyetinden daha ucuza aldklar da olmutur.

  • Bu durum kamudan zel kesime kaynak aktarld anlamna gelmektedir.

  • Kamudan yaplan tek kaynak aktarm bu deildir.

  • Kurulan ortak kurulularda, kamu sz verdii %49luk sermayenin tamamn demi, ancak zel kesim sz verdii %51lik sermayenin sadece %25ini demitir. Ancak yine de karn yarsn almtr. nk Ticaret Kanununa gre kar datm denmi sermayeye gre deil taahht edilen sermayeye gre yaplmaktadr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • zetlemek gerekirse, bu dneme devletin ekonomideki arlnn azaltlaca vaadi ile balanlmtr.

  • lk birka yl boyunca uygulanan bu liberal politikalar, i ve d etkenlerin devreye girmesiyle terk edilmek zorunda kalnmtr.

  • Mdahaleler ve kontroller artmtr.

  • Devletin ekonomideki pay klmemi, tam tersine artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemin belki de tek olumlu gelimesi, zel kesimin artk ciddi anlamda ayaklar stnde duracak kadar gelimesi olmutur.

  • 1950-60 dneminde gerekletirilen sabit sermaye yatrmlarnn yaklak %52.8i zel kesim tarafndan, %47.2si kamu kesimi tarafndan gerekletirilmitir.

  • Dnemin sonlarna doru zel kesimin yatrmlardaki paynn azalma nedeni, yaanan krizdir.


1950 60 d neminde gsmh de sekt rel has lalarda ve refah d zeyinde geli meler

1950-60 Dneminde GSMHde Sektrel Haslalarda ve Refah Dzeyinde Gelimeler

  • Bu dnemde GSMH, yllk ortalama %6.3 artarak, 15867 milyon TLden 26836 TLye ykselmitir.

  • Bu dnemi aslnda 2 alt dneme ayrarak incelemek gerekmektedir.

  • 1950-53 dnemini baz iktisatlar Trkiye ekonomisinin altn a olarak grmektedirler.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Gerekten de bu ilk alt dnemde GSMH sabit fiyatlarla yllk ortalama %11.3 orannda bym, kii bana gelir %8-8.5 orannda ykselmi, 4 yl iinde ihracat %48.8 orannda artarak 263.4 milyon dolardan 392 milyon dolara ykselmitir.

  • Bu gelimenin nedenleri unlardr:

  • st ste 4 yl boyunca iklim koullar ok iyi gitmitir. Tarmsal rn ok olmu, Trkiye dnyann sayl buday, pamuk ve ttn ihracatlarndan biri olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Kore Savann yaratt konjonktr tarmsal rnlerin fiyatlarn %50 dzeyinde artrmtr. Bu da bizim ihracat gelirlerimizi olumlu ynde etkilemitir.

  • Tarmsal gelirin ve ihracat gelirlerinin artmas, i talebin ve yatrmlarn artmasna yol am, ekonomi canlanmtr.

  • ABDden salanan d krediler de ekonomiyi canlandrmtr. 1948-53 dneminde ABDden 420 milyon dolar kredi alnmtr. Bu rakam o zamanki GSMHnin %3 civarndadr. Yatrmlar ve d ticaret aklar, byk lde bu ekilde finanse edilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Dnemin banda sektrlerin GSMH iindeki paylar yleydi: Tarm %42.6, Sanayi %14.5 ve Hizmetler %42.9

  • lk 4 yl devam eden olaanst iyi hava koullarna ramen, tarm sektr, sanayi ve hizmetler sektr kadar artmamtr. Yani sanayi ve hizmetler daha hzl artmtr.

  • Bunun bir sonucu olarak tarmn pay %3.1 azalrken, sanayi %2.4 ve hizmetler %0.7 orannda artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu yapsal deiime ramen, tarm hala ekonomide arlk sahibidir. Dnemin sonunda hala sanayi sektrnden elde edilen hasla tarmdan elde edilen haslann yars kadardr.

  • Tarmn ekonomi zerindeki etkisi o kadar fazladr ki, kt hava koullarnn yaand 1954 ylnda tarmsal hasla %14 orannda azalm, sanayi haslas %9.2 ve hizmetler haslas %5.2 artmasna ramen, GSMH %3.2 orannda klmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-60 dneminde tarm sektr GSMHdeki pay bakmndan hizmetler sektrnn 4.8 puan gerisinde kalmtr.

  • Ancak tarm sektrnn istihdamdaki pay hala en byktr. 1950de %85.7 olan oran 1960da %75e dmtr.

  • Bu dn nedeni; kyden kente gn hzlanmas ve sanayi ve hizmetler sektrlerindeki istihdamn artmasdr.

  • Tarm ve sanayi dnda kalan her alan hizmetler sektrne dahil edilmitir (rn: inaat, ticaret, ulatrma, haberleme, mali hizmetler, konut gelirleri, serbest meslekler, bankaclk ve hkmet hizmetleri vs)


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Refah dzeyinde pek fazla veri bulunmasa da, elde edilen baz verilerden yararlanarak uluslararas bir karlatrma yaplabilir.

  • Y. S. Tezele gre Trkiyede 1950de kii bana gelir 203 dolardr. ABDde kii bana gelir 11.61 kat, Yunanistanda 1.48 kat daha fazladr.

  • DE verilerine gre 1958 ylnda kii bana gelir 265 dolardr. Ayn dnemde gelimi lkeler ortalamas 1930 dolar, Gney Amerika ortalamas 210 dolar, Sovyet Blokunda 410 dolar ve az gelimi lkeler ortalamas da 108 dolardr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemde Yunanistann gerisinde Latin Amerikann ilerisinde olduumuz aktr.

  • Her ne kadar salkl veriler olmasa da 1950-60 dneminde kii bana gelirin %35-40 civarnda artt sylenebilir.

  • Artan refahn nasl paylald konusunda ak bir kaynak mevcut deildir.

  • Kitabnzdaki Tablo 5.3, tarmn destekleme almlar ve banka kredileri ile birlikte ok youn bir ekilde desteklenmesine ramen, tarm sektrndeki bymenin GSMHdeki yzde artn gerisinde kaldn gstermektedir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Krsal kesimdeki nfus dnem sonunda hala %75 civarndadr.

  • Reel cret endeksindeki gelime 1950 = 100 iken 1960 = 127 olmutur.

  • Geinme endeksi ise 1950 = 100 iken 1960 = 253 olmutur.

  • Yani cretlerdeki art, geinme endeksindeki artn ancak yars kadar olmutur


Ekonomide yap sal de i meler sanayi sekt r

Ekonomide Yapsal Deimeler-- Sanayi Sektr --

  • thal ikameci sanayileme stratejisi devam etmitir.

  • Sanayi sektr 1950-60 arasnda toplamda %119.6 ve yllk ortalama %8.3 bymtr.

  • Bu byme GSMH art oranndan daha byk olduu iin, sanayi sektrnn GSMH bymesine nispi katks artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Dnem banda GSMHye olan katks (1950-53) %13.7 iken dnem sonunda (1957-60) %16.9a ulamtr.

  • --

  • Trkiyedeki sanayi sektr o dneme kadar 1930lu yllarda kurulan ve ithal ikameci sanayileme stratejisinin bir uzants olan temel tketim mallar retimine ynelikti.

  • Byk lde yerli tarmsal ve madeni hammaddeyi kullanmaya dayaldr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Sanayi sektr 1950-60 arasnda nemli bir gelime gstermitir.

  • Bu gelimenin en nemli nedeni 1957ye kadar olan i talep genilemesidir.

  • talep genilemesinin nedenleri ise u ekilde sralanabilir:

  • Marshall yardmlar ile tarmda hzl makineleme

  • Tarmn piyasaya ynelik retime balamas


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-53 aras iyi giden iklim koullar nedeniyle tarmsal retimin artmas

  • Kore sava nedeniyle tarm rnleri fiyatlarnn artm olmas

  • Tarm sektrne verilen kredilerin artm olmas

  • Kylnn satn alma gcnn artm olmas ve

  • Kyden kente gn artmas, i talebi canlandrmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • talebin artmasnda hkmetin uygulad genilemeci para ve maliye politikalar da etkili olmutur.

  • 1956ya kadar ithalatta bir darboaz yaanmamas da etkilidir. htiya duyulan ara ve yatrm maddeleri kolayca ithal edilebilmitir.

  • Bu sayede sanayide arka arkaya ciddi byme rakamlarna ulalmtr.

  • 1950-57 arasnda yllk byme oran ortalama olarak %9-10 civarndadr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954te balayp 1956da ciddi bir kriz halini alan istikrarszlk ve dviz darboaz, d ticareti zora sokmu bu da sanayi sektrn olumsuz etkilemitir.

  • Ara ve yatrm mallar ithal edilememi,

  • Enflasyonist basklarla birlikte yatrmlar retken sektrlerden uzaklamtr.

  • --

  • thal ikameci politikann amac ekonomiyi da bamllktan kurtarmaktr. Ancak bu amaca ulalamad grlmektedir. Tketim mallar asndan bamllk azalm olmakla birlikte, ara ve yatrm mallar asndan bamllk halen devam etmektedir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950lerin ikinci yarsnda, ithalatn %90 yatrm mallar ve hammaddeden olumaktadr.

  • Bu rakam ithal ikameci sanayileme stratejisinin ve sanayileme srecindeki hzlanmann doal bir sonucudur.

  • Dnemin sonlarnda tketim mallar neredeyse tamamen ikame edildii iin, tketim mallar ithalat %10a kadar gerilemitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950li yllarda zel kesim her ne kadar byk ilerleme gstermi olsa da, artan i talebi karlama konusunda yetersiz kalmtr.

  • Bu yetersizlik kamu kesimi tarafndan karlanmtr. Bu nedenle kamu kesiminin pay kltlememitir.

  • Ancak kamu kesiminin varl zel kesimi olumsuz etkilememi, tam tersine zel kesim ile kamu kesimi arasnda iblm ve btnleme salanmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • zel kesim yatrmlarna i talep yn vermitir.

  • zel kesim sanayilemede nc rol oynamak yerine, genelde bilinen alanlara yatrm yapmay tercih etmitir.

  • Bilinen alanlara (eker, imento, tekstil vs) ar yatrm yaplmas, bu alanlarda kapasite fazlalklarnn olumasna yol amtr.

  • pazarn korunuyor olmas, kapasite fazlasna ramen karll beraberinde getirmitir.

  • Sanayilemenin ileri dzeylerini ifade eden snai tesisler daha ok kamu kesimi tarafndan kurulmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu tespit unlara dayanlarak yaplmaktadr:

  • Ara ve yatrm mallar reten alanlarda kamu kesimi yatrmlarnn oran olduka yksektir,

  • zel kesime ait iyerleri ise, genelde kk lekli i yerleridir.

  • Kamu ile zel kesim arasndaki bu farkllk, iblm ve btnleme asndan yararl bile olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • zel kesim, kamu kesiminin rnlerini satn alarak kamunun pazar haline gelmitir.

  • Kamu ise rnlerini maliyetinin altnda satarak zel kesime parasal anlamda dsal ekonomi salamtr.

  • --

  • 1950-58 dneminde toplam yatrmlarn %21.7si sanayi sektrne tahsis edilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu yatrmlar byk lde ara ve tketim mallar reten alanlara younlamtr.

  • 1956dan sonraki dnemde zel kesim yatrmlar hem tketim hem de yatrm mallar reten alanlarda azalmtr.

  • Bu azalmann en byk nedenleri:

  • %20leri bulan fiyat artlar ve

  • thalatn zorlamasdr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemin karakteristik zelliklerinden biri, tketim mallar retiminin arln korumasdr.

  • Tketim mallar reten kurulularn toplam sanayi kurulular iindeki pay, 1960lara gelindiinde hala %65 civarndadr.

  • Bu oran 1950de %73 idi.

  • Asl nemli gelime ara mallar reten sanayi kurulularnda olmutur.

  • Bu alt grubun toplam iindeki pay artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Buna karlk, yatrm mallar ve dayankl tketim mallar reten alt gruplarn paynda nemli bir deiiklik olmamtr.

  • Yani 1950-60 aralnda snai retimdeki genileme, byk lde, temel tketim mallar ve ara mallar retimindeki arttan kaynaklanmtr.

  • Yani zetlemek gerekirse, 1960a yaklaldnda Trkiye, temel tketim mallarnn ikamesini tamamlamak zeredir. Bu nemli bir aamadr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Sanayi sektrnde dnem itibariyle etkinlik art olmamtr. Bunun nedenleri u ekilde sralanabilir:

  • Kamu kesimi kurulu yerlerinin seiminde rasyonel davranlmamas,

  • KT rnlerinin fiyatlandrlmasnda politik basklara maruz kalnmas,

  • zel kesim iyerlerinde lein kk olmas

  • zel kesim iyerlerinde teknolojinin geri olmas ve

  • zel kesim iyerlerinde sermayenin yetersiz olmasdr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • zel kesim yatrmlar kapasite fazlas yaratacak ekilde belirli alanlara younlat iin marjinal sermaye/hasla oran ykselmitir.

  • 1951-53 arasnda 1.96 olan bu rasyo, 1955-60 arasnda 4.56ya ykselmitir.


Tar m sekt r nde geli meler

Tarm Sektrnde Gelimeler

  • Bu dneme kadar hzl sanayileme tutkusu, tarma verilmesi gereken nemin nne gemi, tarm ihmal edilmitir.

  • II. Dnya Sava yllarnda ise en byk hasla d bu sektrde olmutur. Tarmla uraanlarn hayat standartlar dmtr.

  • Savatan sonra Trkiyenin tarmda ok byk potansiyeli olduu fark edilmi ve bu alana yatrm yaplmas gerektii belirtilmitir (Marshall uzmanlar)


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Hkmet (CHP) sava sonras dnemde tarm gelitirmek iin baz giriimler yapmtr.

  • 1945 ylnda karlan iftiyi Topraklandrma Kanunu, ksa srede dejenere edilmi ve toprak reformu olma zelliini yitirmitir.

  • Bu kanunun tek fonksiyonu, kamu arazilerinin topraksz iftilere datlmas sonucu, ekim alanlarnn mera alanlarna gre daha fazla genilemesine katk salamak olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Ekim alanlarnn genilemesi sadece bu kanunun bir etkisi deildir. Marshall yardmlar ile tarm sektrnde artan makinelemenin de bunda etkisi vardr.

  • 1948de 1756 olan traktr says, 1950de 16 bin, 1955te 40 binden fazla olmutur.

  • Traktr says, ekim alan art ve traktrle ilenen arazi miktarndaki gelimeler Tablo 5.7den takip edilebilir.

  • 1953e kadar iyi giden hava koullar nedeniyle tarmsal rn anormal ekilde artmtr. Bu konudaki bilgilere de Tablo 5.8den ulalabilir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemin tarm sektrnde en ilgi ekici gelimelerinden biri de tarm sektrnde sermaye kullanmnn artm olmasdr.

  • Bu dnemde tarma yaplan sabit sermaye yatrmlarnn toplam iindeki pay %22ye ulamtr.

  • 1956daki krizin etkisi tarmda da hissedilmi, tarm sektrne yaplan yatrmlar yavalamtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Tarmsal retimin artmasna neden olan bir dier etken ise, ortalama hektar verimindeki arttr. (bkz: Tablo 5.8)

  • Verimlilik art nedenleri u ekilde sralanabilir:

  • yi hava koullar,

  • Tarmda makineleme,

  • Gbre ve ila kullanm,

  • Sulamann yaygnlamas


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Tarmda makineleme ok hzl artm olmasna ramen, dier girdilerdeki art bu kadar olmamtr.

  • Kylnn teknik bilgi seviyesi ayn hzla gelimemitir.

  • Bu nedenle bu makinalarn byk ksm etkin bir ekilde kullanlamam, byk ksm ksa sre ierisinde kullanlamaz duruma gelmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemde tarm; taban fiyat uygulamas ve destekleme almlar gibi politikalarla desteklenmitir.

  • Bir yandan destekleme alm kapsamna alnan rn says artm, bir yandan da bu rnlere yksek taban fiyatlar uygulanmtr.

  • TMO alm yaparken iftinin kar edebilecei bir fiyat belirlemeye zen gstermitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu fiyatlar ou zaman rnlerin dnya fiyatlar zerinde olduundan, kamu sk sk zarara uramtr.

  • Bu zararlar hazineden denmitir.

  • Dnem iinde grlen enflasyonist basknn nedenlerinden biri de budur.

  • --

  • Bu konuda ok farkl grler bulunmakla birlikte, dnem iinde i ticaret hadlerinin tarm lehine deitii ynndeki bulgular daha arlkldr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • N. Keyderin hesaplamalarna gre, 1937-41 = 100 alnrsa, i ticaret hadleri 1947-51de 120.1, 1952-56da 129.2, 1957-61de 148.9a ykselerek tarm sektr lehine deimitir.

  • ticaret hadlerinin tarm aleyhine deitiini iddia eden yazarlar da mevcuttur. Kitabnzn yazar da bunlardan biridir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Taban fiyat uygulamas baz olumsuz gelimelere neden olmutur.

  • Baz rnlerin retim alanlar ar genilemi, marjinal ekim alanlarna kaymtr.

  • Bu durum, meralarn azalmasna, ortalama verimin dmesine ve maliyetlerin ykselmesine yol amtr. Tarmda gelir dalmn bozmutur.

  • Tarmla uraan ekonomik birimlere gelir transferi yaplmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Ekim alan geni olan iftiler taban fiyatndan daha fazla yararlanmlar, kk lekli retim yapan iftiler (ztketimin ykseklii nedeniyle) taban fiyat uygulamasndan pek fazla yararlanamamlardr.

  • Bu durum tarm sektrnde gelir dalmnn bozulmasna yol amtr.

  • Bu bozulmay telafi edici artan oranl bir vergi uygulanmamtr. Halen de uygulanmamaktadr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemde her eye ramen, tarmsal retim iklim artlarnn etkisinde kalmaya devam etmi, iklim artlarndaki deimeler tarmsal haslada ve GSMHde nemli dalgalanmalara neden olmutur.

  • Bu dalgalanmalar snai haslay etkilemi ve ekonomide istikrarszln nemli nedenlerinden biri olmutur.

  • 1954deki %3.2lik iktisadi klmenin en byk nedeni iklim artlardr ! ! ! ! !


D ekonomik li kilerde geli meler

D Ekonomik likilerde Gelimeler

  • 1950-60 aralnda, iktisat politikalarndaki en nemli deiim, d ticaret alannda olmutur.

  • DP iktidara gelir gelmez ithalat %60-65 orannda libere etmitir.

  • Bu nedenle ithalat hzl bir ekilde artmtr.

  • Kore Savann oluturduu konjonktr,


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Ve tarmda yaanan olaanst retim art, ihracat da artrmtr.

  • Ancak ithalat ihracattan daha hzl artt iin, d ticaret aklar 1956ya kadar artarak devam etmitir.

  • Balangta ithalatn finansman dviz rezervleri kullanlarak karlanmtr.

  • Ancak rezervler ksa srede tkenince, ithalatn liberasyonundan vaz geilmi (Eyll 1953) ve Temmuz 1954de ithalata yeni kstlamalar ve kontroller getirilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Oluan d aklar bir sreliine alnan d borlarla kapatlmtr.

  • Ancak 1953-54den itibaren baz ithalat bedelleri denemeyince, Gecikmi Borlar veya Satc Kredisi ad altnda yeni borlanma yollar bulunmutur.

  • 1951-60 arasnda bu ekilde 584 milyon $ bor alnmtr.

  • Bu borlar denemeyince 1958 ylnda OECDnin kurduu bir konsorsiyum tarafndan konsolide edilip takside balanmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Tablo 5.10dan da grlebilecei gibi, 1956dan itibaren d ticaret hacmi daralmaya balamtr.

  • ve d fiyatlar arasndaki farkn artmas sonucu TL ar deerlenmitir.

  • TLnin ar deerlenmi olmas ihracatmz olumsuz ynde etkilemitir. hracat yapamaz hale gelmiiz.

  • Btn bu olumsuzluklara ramen, hkmet devalasyon yapmaya ve istikrar tedbirleri uygulamaya yanamamtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Trkiyeye bor ve hibe veren lkeler, istikrar tedbirleri uygulansn ve devalasyon yaplsn diye, Trkiyeye verdikleri kredi miktarn drmlerdir.

  • Oluan dviz darboaz ithalat azaltmtr.

  • thalatn azalm olmas, ithal girdi kullanan sanayi sektrn olumsuz ynde etkilemitir. Mal darl olumutur.

  • Mal darl zaten kendini hissettirmeye balayan enflasyonu iyice krklemitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Enflasyon 1956da %13.2, 1957de %19.6 olmutur. Bu rakamlar o dnemler iin olduka yksek rakamlardr ve ekonomide bir istikrarszlk olduuna iaret etmektedir.


1956 58 krizi ve 1958 deval asyonu

1956-58 Krizi ve 1958 Devalasyonu

  • 1954den balayan baz gelimeler, zellikle de d ticaret alannda yaanan gelimeler, krizin yaklamakta olduunu gstermitir.

  • Hzl ekonomik byme salayabilmek iin, genilemeci para ve maliye politikalar uygulanm, i talep krklenmitir.

  • thalatn libere edilmesi d ticaret aklarnn artmasna yol amtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Hollis Chenery gibi baz uzmanlar, ekonomiyi soutmak ve istikrar tekrar salamak iin baz nlemler alnmas gerektiini sylemi olsalar da, hkmet bu uyarlar dinlememitir.

  • Ancak 1956 ylndan sonra baz nlemler alnmaya balanmtr.

  • thalata miktar kstlamalar getirilmitir.

  • 1956 ylnda Milli Koruma Kanunu yeniden yrrle konularak, i piyasada fiyat kontrollerine gidilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Faiz oranlar ykseltilmitir.

  • Ticari banka kredileri snrlandrlmtr.

  • hracata ve dviz girii salayan ilemlere prim verilmitir.

  • Son nlem fiili anlamda ikili kur uygulamasnn balangc olarak yorumlanr.

  • Bu oklu kur uygulamas 1958 istikrar tedbirlerinde de srdrlm, Austos 1960da kaldrlmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu tedbirler ekonomiyi dze karamaynca, hkmet uluslararas kurululardan yardm istemitir.

  • IMFnin gdmnde OECD ile yaplan grmeler sonucunda, Trkiyenin ticari borlar konsolide edilmi, vadesi gelen borlar ertelenmi ve yeni kredi almtr.

  • Bu destein gelmesiyle birlikte 4 Austos 1958 istikrar tedbirleri yrrle konulabilmitir.


4 a ustos 1958 stikrar tedbirleri

4 Austos 1958 stikrar Tedbirleri

  • Devalasyon yaplmtr.

  • En son Eyll 1946da devale edilen TL, dviz ktl ve yurtii enflasyonun yurtd enflasyondan daha yksek olmas nedenleriyle, ar deerli hale gelmitir.

  • Parann d deerini bir prestij meselesi haline getiren hkmet, srarla devalasyon yapmamtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Sonunda Austos 1958de oklu kur rejimi genelletirilerek, paramz %68.9 orannda devale edilmitir.

  • Ancak bu devalasyon de Facto olmutur. Yani rakamlara yansmamtr.

  • Resmi kur yine 1$ = 280 kuru olarak kalmtr.

  • Fakat dviz alm satmlarna prim deme ve vergi uygulama yoluyla kur sanki 1$ = 9 TL gibi olmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 9 Austos 1960da resmi kur da deitirilmitir. Yani artk gerekten de 1$ = 9 TLdir.

  • thalata yeniden serbesti getirilmitir. thalat er aylk programlara balanmtr. thalat ve ihracat iin gerekli olan brokratik ilemler kolaylatrlmtr. Ara ve yatrm mallar ithalatna ncelik verilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Emisyon daraltlm, banka kredilerine tavan konulmu, eitli kesimlere alacak krediler kotlarla belirlenmitir.

  • Kamu harcamalarnn kstlanmas ve bte dengesinin salanmas kararlatrlm, ancak bu amaca ulalamamtr. borlanmaya gidilmitir.

  • 1956dan beri uygulanmakta olan fiyat kontrolleri kaldrlm, KT rnlerine ykl zamlar yaplmtr. Bundaki ama KT zararlarn ortadan kaldrmaktr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu tedbirlerle birlikte d ekonomik ilikilerdeki tkanklklar almtr. 420 milyon$ bor ertelenmi, 359 milyon $ yeni kredi bulunmutur.

  • D kredilerin alnmas ve ithalatn yeniden artmasyla ekonomi bir miktar canlanmtr.

  • 1959dan itibaren ihracat artmaya balaynca, d ticaret hacmi yeniden artmaya balamtr. Ancak ithalattaki art ihracattaki arttan daha fazla olduu iin, d ticaret aklar srmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1948 ylndan itibaren d kaynak kullanm Trkiye ekonomisinin vaz geilmez zelliklerinden biri haline gelmitir.

  • 1923-47 aralnda kalknmasn kendi kaynaklar ile finanse eden Trkiye, bu tarihten sonra srekli olarak d kaynak kullanmaya balamtr.

  • Her ne kadar alnan d borlar, retimi ve haslay artrm olsa da, da bamlln artmas gibi baz sakncalara da yol amtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-60 dneminde, bor ertelemeleri dnda, toplam 2311 milyon $ d kaynak kullanm sz konusudur.

  • Bunun 1416 milyon $ kredi ve ba, 895 milyon $ yabanc sermaye giriidir.

  • Kredi balarn 1107 milyon $ ABDden alnmtr. Bunun 728.2 milyon $ batr.

  • --

  • Sanayilemede ulalan nokta, d ticaretin kompozisyonunu da etkilemitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1950-60 arasnda toplam ithalatn yaklak %85i yatrm mallar ve hammadde, %15i tketim mallarndan olumaktadr.

  • Tketim mallarnn pay dnem banda %20-22 civarndadr. Bu oran daha sonralar %10un altna doru inmeye balamtr.

  • Tketim mallar ithalatndaki bu d, ithal ikameci strateji kadar dviz darboazndan da kaynaklanmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Yatrm mallar ithalat toplam ithalatn %50sini amaktadr. Bunun da %39u makine, %12si yap malzemeleridir.

  • --

  • thal ikameci sanayileme politikas, dnld gibi dviz tasarrufu salamamtr.

  • 1950-60 arasnda yatrmlarn da bamllk katsays 0.284tr. Yani 1000 TLlik yatrm iin 284 TL yatrm mal ithal etmek gerekmektedir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Dviz tasarrufu salamak iin getirilen ithal kstlamalar ise, talebin yerli rnlere ynelmesi sonucunu dourmutur.

  • Bu da yurtiinde; etkin olmayan, yksek maliyetle alan ve tekel karlar elde eden bir sanayi yapsnn olumasna yol amtr.

  • --

  • hracat gelirleri halen tarm sektrne baldr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Toplam ihracat gelirlerinin %80-85i, saylar 5-6 civarnda olan tarmsal rn ile elde edilmektedir.

  • Sanayi rnleri ihracatnn toplam ihracat iindeki pay %5i gememektedir. Hatta bu rnler de ou zaman basit dnmlerden geirilmi tarmsal rnlerdir.

  • Madencilik ihracatnn toplam ihracat iindeki pay %5 civarndadr.


Para ve maliye politikalar

Para ve Maliye Politikalar

  • Bu dnemde para ve maliye politikalar ok nemli bir deiim gstermitir.

  • II. Dnya Sava yllar hari, 1950ye kadar srekli olarak sk para ve denk bte politikalar uygulanmtr.

  • Parann miktar ile deeri arasndaki klasik gre sk skya inanan dnemin para otoriteleri, parann deerini istikrarl tutmak iin, para arzn da istikrarl tutmular, sadece byme oran kadar para arzn artrmlardr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Para arzn sabit tutabilmek iin kamu harcamalarna zen gsterilmi, sadece elde edilen gelir kadar harcama yaplmaya zen gsterilmitir.

  • 1950den sonra bu politikalar terk edilmi, genilemeci para ve maliye politikalar uygulanmtr.

  • Yksek byme rakamlar tutturabilmek iin, i ve d kaynaklara ba vurulmu, i talep genilemesine izin verilmitir.

  • Marjinal tketim eilimi artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Altyap yatrmlar artmtr,

  • KT zararlar artmtr,

  • Destekleme almlar artmtr,

  • Destekleme almlarnn artmas nedeniyle TMO zarar etmi, (1950-60 arasnda toplam 312.3 milyon TL) ve bu zararlar Merkez Bankas kaynaklarndan karlanmtr,

  • Dier KT zararlar da Merkez Bankas kaynaklarndan karlanmtr,


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • KTlerin zarar etmesini nlemek iin KT rnlerine ykl zamlar yaplm, bu da enflasyonu artrmtr,

  • Destekleme almlarnda yksek taban fiyat belirlenmesi, TMOnun zarar etmesi ve bu zararlarn da MB kaynaklarndan karlanmas, enflasyonun daha da artmasna yol amtr.

  • --

  • 1950-53 dneminde toplam krediler iinde kamunun pay %10.6 iken zel kesimin pay %89.4tr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954-60 dneminde kamunun toplam krediler iindeki pay artm ve %21.5 olmutur.

  • 1950-53 dneminde kamunun ald kredilerin sadece %4.7si KTlere giderken, 1954-60 dneminde KTlerin pay %49.4e ulamtr.

  • Bu art KT zararlarnn banka kredileri ile karlanmak istenmesinden kaynaklanmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Bu dnemde bankaclk sistemine kamu hakimdir.

  • Bankaclk sistemi etkin almamaktadr ve hizmet maliyeti yksektir.

  • --

  • Devletin ekonomiye mdahalesini kltmeyi vaat eden hkmet bunu baaramam, zel kesim retimi i talebi karlayamad iin yeni KTler kurulmutur.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • rnein eker, imento, demir elik tesisleri kurmak iin devlet btesinden pay ayrlmtr.

  • Yeni KTlerin kurulmas kamu harcamalarnn artmasna neden olmutur.

  • Kamu harcamalar 1950-60 aralnda %606 orannda artm ve 1682.3 milyon TLden 10190.4 milyon TLye ykselmitir.

  • Kamu harcamalarnn GSMHye oran srekli artmtr. Dnem ortalamas %21.4tr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Kamu gelirleri ise kamu harcamalarndan daha az artmtr.

  • 1952den sonra bte aklar srekli olarak bymtr.

  • 1950-60 aralnda toplam 15392.9 milyon TL kamu a olumutur.

  • Kamu gelirlerinin kamu harcamalarn karlama oran %70dir.

  • Bte aklar MB kaynaklarndan ve i borlanma yoluyla finanse edilmitir.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Vergi sistemi (bugn de olduu gibi) etkin deildi.

  • Bu dnemde artan oranl vergi uygulamasna geilmek istenmi, ancak bu baarlamamtr.

  • Vergi taban olduka kktr.

  • 1955 yl rakamlarna gre, vergilendirilebilir gelirin %29unu kazanan cretli ve maallar, vastasz vergilerin %40n derken,


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Vergilendirilebilir gelirin %24n kazanan zengin iftiler ve toprak aalar vastasz vergilerin sadece %2sini demilerdir.

  • 1950-60 dneminde kamu gelirlerinin %72si vergilerden, %11.2si tekel kazanlarndan olumutur.

  • Vergi gelirlerinin %40.3 vastasz vergilerden oluurken, %57si vastal vergiler, gmrk vergisi ve harlardan olumaktadr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Mevcut vergi sistemi, ne devletin ihtiyac olan geliri temini etmi ne de vergi sonras gelir dalmnda adaleti tesis etmitir.

  • 1950-60 dneminde kamu harcamalar kamu gelirlerini %29.3 orannda am, bu ak MB kaynaklarndan karlanmtr.

  • --

  • 1949-60 dneminde emisyon 3.1 kat, banka mevduatlar 4.4 kat, banka kredileri 4.1 kat artmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • Parasal byme bu kadar bykken, GSMH art sadece sadece 1.8 kat olmutur.

  • Parasal byme ile reel byme arasndaki bu fark doal olarak enflasyonist bask yaratmtr.

  • 1951-53 dneminde enflasyon %2.9tur.

  • 1954-56da %11.7

  • 1957-59da %17.8 olmutur.

  • En yksek yllk enflasyon 1959da %19.5 ve 1957de %18.7 rakamlardr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1958 stikrar nlemlerinin uygulanmas sonucu, 1960 yl enflasyon oran %5.3e dmtr.

  • Bu dnemdeki enflasyon zerinde hi phesiz para arz artlarnn etkisi vardr. Ama tek neden tabii ki bu deildir.

  • GSMHdeki dk reel byme ve ithalattaki tkanklklar da enflasyona neden olmutur.

  • rnein dnemin ilk yllarnda para arz %16.5 orannda artm olmasna ramen, GSMH art %11in stnde olduu iin ve ithalatta tkanklk yaanmad iin enflasyon sadece %5.4 civarnda kalmtr.


1950 1960 d neminde t rkiye ekonomisi 1344362

  • 1954ten sonra GSMH art yavalam, ithalatta tkanklklar ortaya km, buna ramen parasal byme srmtr. Bu da enflasyonun hz kazanmasna yol amtr.

  • Enflasyonla mcadele konusunda 1958 ylna kadar sadece fiyat kontrolleri uygulanmtr. Oysa asl zm para arzn kontrol etmektir.

  • 1958 stikrar nlemlerinden sonra, para arz ve banka kredileri kontrol altna alnm, KT rnlerine zam yaplarak zarar etmeleri nlenmi, d kredi alnp ithalattaki tkanklklar alm ve bylece enflasyon yeniden kontrol altna alnmtr.


  • Login