Klasyfikacja sp jnik w polskich pod k tem automatycznego przetwarzania tekst w t umaczenia
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 26

Klasyfikacja spójników polskich pod kątem automatycznego przetwarzania tekstów (tłumaczenia) PowerPoint PPT Presentation


  • 132 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Klasyfikacja spójników polskich pod kątem automatycznego przetwarzania tekstów (tłumaczenia). Krzysztof Jassem Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań [email protected] O czym będzie mowa?. Spójnik: jednostka leksykalna czy syntaktyczna? Próba ponownego zdefiniowania spójnika

Download Presentation

Klasyfikacja spójników polskich pod kątem automatycznego przetwarzania tekstów (tłumaczenia)

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Klasyfikacja sp jnik w polskich pod k tem automatycznego przetwarzania tekst w t umaczenia

Klasyfikacja spójników polskich pod kątem automatycznego przetwarzania tekstów (tłumaczenia)

Krzysztof Jassem

Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań

[email protected]


O czym b dzie mowa

O czym będzie mowa?

  • Spójnik: jednostka leksykalna czy syntaktyczna?

  • Próba ponownego zdefiniowania spójnika

  • Opis klas spójników przy pomocy wektora liczbowego

  • Przykłady klas spójników

  • „To ile jest tych spójników?”

  • Przykłady tłumaczeń wyrażeń spójnikowych w systemie TRANSLATICA

IPI PAN

14 października 04


Cele i rodki

Cele i środki

  • Cel praktyczny:

  • TRANSLATICA

  • Cele naukowe (lub powiedzmy: bardziej ogólne):

  • określenie własności składniowych spójników

  • uzyskanie współczesnej listy spójników i ich własności

  • Stan badań: Łojasiewicz, 1992 „Własności składniowe spójników polskich”

  • Narzędzia i zasoby:

  • korpus POLENGa

  • przeglądarki internetowe

  • Korpus IPI PAN i Poliqarp

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 1 jednostka syntaktyczna

Definicja spójnika (1). Jednostka syntaktyczna

  • Spójnik jako jednostka syntaktyczna:

    • wyraz

    • jednostka kilkuwyrazowa (wobec tego że)

    • fraza leksykalna (wobec tego)

  • On został, wobec tego ja już nie musiałem. Wobec tego że on został, ja już nie musiałem.

  • Jestem bezradny wobec tego przykładu niekompetencji.

  • A co robimy z przecinkami wewnątrz spójników?

  • Jak traktować spójniki złożone – razem czy osobno?Odpowiedź: jednak osobno, bo:- takie są wymogi parsera- bo spójnikowi lewemu często odpowiada kilka spójników prawych (zarówno – jak, jak i, jak też, jak również)

IPI PAN

14 października 04


Jak grup wyraz w traktujemy jako jeden sp jnik

Jaką grupę wyrazów traktujemy jako jeden spójnik?

Które z poniższych wyrażeń jest jednym spójnikiem?- ale gdyby- gdyby nawet- a i tak- a następnie

Odpowiedź:

Grupę wyrazów traktujemy jako jednostkę wyrazową, gdy w efekcie analizy syntaktycznej uzyskujemy „pożądany wynik”.

Pożądany wynik weryfikowany jest poprawnym tłumaczeniem na język angielski.

Nie grupujemy w jedną jednostkę grup występujących obok siebie spójników, które łączą różne komponenty zdania.

Nie przyszedłem, ale gdybym wiedział, że ty będziesz, przyszedłbym.

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 2 cz mowy odmienna czy nieodmienna

Definicja spójnika (2) – część mowy odmienna czy nieodmienna?

Jednostka nieodmienna (Saloni) lub odmienna, gdy przyłącza cząstki aglutynacyjne:gdybynawet jeślibychoćby nawet

  • Czy zaimki nieokreślone (...kolwiek) traktować jako spójniki?

  • Można wyróżnić trzy typy występowania takich wyrazów:

  • w funkcji stricte zaimka, np. Możesz pojechać gdziekolwiek.

  • w funkcji zarazem spójnika prostego jak i zaimka. Nie lubimy obcokrajowców, skądkolwiek by nie pochodzili. Cokolwiek uczynisz, źle uczynisz.

  • w funkcji zarówno spójnika złożonego jak i zaimka. Ktokolwiek by mnie nie poprosił o pieniądze, to na pewno mu dam. Tłumaczenie automatyczne: Whoever asks me for money, I will surely give it to him.

Odpowiedź: Jednak nie, bo to za trudne

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 3 wyst puje samodzielnie

Definicja spójnika (3) – występuje samodzielnie?

Wg Saloniego spójnik nie występuje samodzielnie w odróżnieniu np. od wykrzyknika.

Przyjmujemy ten punkt widzenia.

Jakie to ma znaczenie do tłumaczenia?

Jeśli wypowiedź składa się wyłącznie z wyrazu homonimicznego, który w słowniku występuje jako spójnik i jako inna część mowy, to do tłumaczenia wybierana jest interpretacja „niespójnikowa”.

Lecz  Treat (a nie Or)

To  It (a nie Then)

Ile razy  How many times (a nie Whenever)

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 4 pe ni funkcj cz c

Definicja spójnika (4) – pełni funkcję łączącą

Spójnik pełni funkcję łączącą w odróżnieniu od partykuło- przysłówka.

Spójnik pełni funkcję łączącą w odróżnieniu od partykuło- przysłówka.

  • Jak spójniki łączą?

  • spójnik występuje przed drugą grupą (kot i pies)

  • spójnik występuje przed pierwszą grupą (Skoro przyszedłeś, zostań tu)

  • spójnik złożony występuje zarówno przed pierwszą, jak i przed drugą grupą (zarówno przed pierwszą, jak i przed drugą grupą)

  • spójnik może występować wewnątrz grupy (a konkretnie zdania). (Ja się zgodziłem, on jednakże odmówił).Jak odróżnić spójnik inkorporacyjny od przysłówka? - referencja do innego zdania (nawet w zdaniu pojedynczym) - przeniesienie na początek zdania nie zmienia znaczenia

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 5 brak rz du

Definicja spójnika (5) – brak rządu?

  • Saloni: Spójnik nie ma rządu w odróżnieniu np. od przyimków

  • A jak potraktować wyraz jako?

  • Rozmawiasz ze mną jako pełnomocnikiem właściciela – spójnik

  • Przybyłem tutaj jako pełnomocnik właściciela - przyimek

  • Odpowiedź: taktujemy jako jako dwa oddzielne leksemy.

  • A co zrobić z taką konstrukcją:

  • Co się tyczy mnie, to nie mam zdania.

  • Odpowiedź: Traktujemy jako spójnik (złożony), bo nie pełni funkcji podrzędnej (patrz definicja (6)).

  • Co jeszcze spójnik może narzucać?

  • Odpowiedź: Czas (gdyby, choćby), stopień (im, tym)...

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 6 sp jnik nie zast pca

Definicja spójnika (6) – spójnik nie zastępca

Grochowski: Spójnik nie może zastępować innego składnika zdania – w przeciwieństwie do zaimka

My przyjmujemy taką definicję: spójnik nie może być podrzędny w stosunku do innego elementu zdania.

To eliminuje spójniko-zaimki nieokreślone (cokolwiek, itp.)

Czegokolwiek byś nie uczynił, źle byś uczynił.

Zależność zaimka od zanegowanej grupy czasownikowej

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika 7 problemy implementacji

Definicja spójnika (7) – problemy implementacji

Deszcz padał przez tydzień, co spowodowało powódź.

Wrócił szybko do domu, po czym położył się spać.

W powyższych zdaniach rolę spójników pełnią odpowiednio:

co, po czym

W systemie TRANSLATICA wyrazy te nie są oznaczone jako spójniki. Dlaczego? Bo znacznie psuła się jakość tłumaczenia.

Wrócił szybko do domu, po czym poznałem, że przyjęcie nie było udane.

Jest to rzecz jasna uproszczenie, ale jak się nie ma, co się lubi...

IPI PAN

14 października 04


Definicja sp jnika podsumowanie

Definicja spójnika (podsumowanie)

  • Spójnik to wyraz, jednostka kilkuwyrazowa lub fraza leksykalna o wyszczególnionych własnościach syntaktycznych.

  • Spójnik jest nieodmienna częścią mowy lub odmienną w przypadku przyłączania cząstek aglutynacyjnych.

  • Spójnik samodzielnie nie tworzy pełnego wypowiedzenia.

  • Spójnik pełni funkcję łączącą między zdaniami lub grupami.

  • Spójnik nie ma rządu – w z wyjątkiem niektórych spójników złożonych. Może narzucać formę występujących po nich grup.

  • Spójnik nie może być komponentem podrzędnym wobec innych składników zdania.

  • Rozstrzygnięcie, czy pewne wyrazy lub ciągi należy uznać za spójniki zależy od algorytmu analizy syntaktycznej.

IPI PAN

14 października 04


Wektor sk adniowego opisu sp jnik w

Wektor składniowego opisu spójników

Wektor składniowy – pięcioelementowy wektor cyfr.

Jest to podejście wygodne w zastosowaniu w regułach, np.jeśli pewna reguła ma dotyczyć wszystkich spójników, które narzucają formę czasu przeszłego, to piszemy w niej:PS4 = 2 (czwarty element wektora ma wartość 2)

Jeden spójnik może należeć do kilku klas (być opisanym przez kilka wektorów).

Każda przynależność traktowana jest jako osobna jednostka klasyfikacji i podany jest dla niej odpowiednik angielski.

(1) kiedy  when; (2) kiedy  when

(1) ponieważ  because; (2)  since

IPI PAN

14 października 04


Ps 1 podstawowy podzia sp jnik w

PS[1]: Podstawowy podział spójników

0 - spójniki szeregowe (i, lub)

1 - spójniki zdaniowe (ponieważ)

2 - spójniki grupowe (albo)

3 - spójniki wtrąceniowe (aczkolwiek – albeit)

4 - spójniki łączące zdanie z przysłówkiem (i to)

5 - spójniki końcowe (występują tylko przed ostatnią grupą zdania) (choćby tylko)

6 - spójniki końcowe (występują przed ostatnią grupą zdania lub zdaniem dopełnieniowym) (a co dopiero)

7 - spójniki złożone lewe – rzeczownikowe lub przymiotnikowe (co do)

8 - spójniki złożone prawe (jak i)

9 - spójniki złożone prawe szeregowe (albo też)

IPI PAN

14 października 04


Ps 2 jakie grupy czy sp jnik

PS[2]: Jakie grupy łączy spójnik?

Rodzaje łączonych grup:

- zdania

- grupy czasownikowe niefinitywne (np. bezokoliczniki)

- grupy rzeczownikowe

- grupy przymiotnikowe i przysłówkowe

0 – tylko zdania

1 - łączy wszelkie rodzaje grup (a także)

2 - łączy grupy rzeczownikowe, przymiotnikowe, przysłówkowe (a – but)

3 - łączy grupy przymiotnikowe i przysłówkowe (lecz jednak)

4 - występuje przed dopełniaczem (co się tyczy)

5 - występuje przed mianownikiem (gdyby nie)

6 - występuje przed biernikiem (jeśli chodzi o)

7 – występuje przed st. równym; dotyczy lewych przymiotnik. (tak)

8 – występuje przed st. wyższym; dotyczy lewych przymiotnik.(im)

IPI PAN

14 października 04


Ps 3 gdzie sp jnik mo e wyst pi

PS[3] – Gdzie spójnik może wystąpić?

0 - dla spójników występujących między grupami

1 - spójnik zdaniowy występuje przed pierwszym lub drugim zdaniem (ponieważ)

2 - spójnik zdaniowy występuje tylko przed drugim zdaniem (bo)

3 - spójnik zdaniowy inkorporacyjny (bowiem)

4 - spójnik złożony lewy (zdaniowy lub grupowy) (zarówno)

IPI PAN

14 października 04


Ps 4 czy sp jnik narzuca jakie formy zdania

PS[4] - Czy spójnik narzuca jakieś formy zdania?

0 - nie

1 – za spójnikiem występuje czas przeszły (bezosobnik) lub bezokolicznik (chociażby)

2 - za spójnikiem czas przeszły (lub bezosobnik) (jakoby)

3 - bezokolicznik za spójnikiem (byle – in order to)

4 - spójnik wprowadza tryb przypuszczający (gdyby)

5 – narzuca czas przyszły (bo – or else; bo inaczej)

6 – występuje przed frazą rzeczownikową w mianowniku

IPI PAN

14 października 04


Ps 5 troch semantyki i sk adni

PS[5] – Trochę semantyki i składni

0 – brak nowych cech

1 –spójnik wprowadza zdanie „równorzędne” (a następnie)

2 – spójnik wprowadza zdanie „podrzędne” (gdyż)

3 – bezpośrednio po spójniku często występuje przecinek lub myślnik (co prawda)

4 – spójniki, po których wystąpienie czasu przyszłego tłumaczone jest na czas teraźniejszy (jeśli)

5 – spójniki z nadmiarową negacją (aż)

6 – po spójniku może pojawić się dwukropek (a mianowicie)

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 1

Przykłady klas spójników (1)

Wektor składniowy: 00000

Charakterystyka klasy: Spójniki szeregowe

Przykład użycia: Na murawę wbiegli i Polacy i Anglicy, i sędzia.

spójniktłum.

albo or

ani or

bądź or

bądź or

czy or

i and

lub or

oraz and

tudzieżas well as

fraza tłum.

bądź to or

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 2

Przykłady klas spójników (2)

Wektor składniowy: 10104

Charakterystyka klasy: Spójniki zdaniowe. Łączą zdania podrzędne. Występują przed pierwszym lub drugim zdaniem. Dla zdania występującego po spójniku czas przyszły powinien być tłumaczony na czas teraźniejszy.

Przykład użycia: „A jak będzie słońce i pogoda, pójdziemy se razem do ogroda.”

spój.tłum.

dopóki as long as gdy when ilekroć whenever jeśli if jeżeli if kiedy when ledwie as soon as ledwo as soon as póki as long as zaledwie as soon as

jedn. wielow.tłum.a gdywhena jeśliand ifa jeśli nawet even if a jeżeliifa jeżeli nawet even ifkiedy zaśandwhen nawet gdy even when nawet jeśli even if nawet jeżeli even ifzwłaszcza kiedy particularly when

fraza tłum.a jak wheno ileprovided that

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 3

Przykłady klas spójników (3)

Wektor składniowy: 10122

Charakterystyka klasy: Spójniki odmienne, po których występuje forma czasu przeszłego (lub bezosobnik). Spójniki mogą występować zarówno przed pierwszym, jak i drugim zdaniem.

Przykład użycia: Abyśmy mogli dojść do porozumienia, obniżyliśmy swoje wymagania.

spójnik tłum.

aby so that ażeby so that

by so that

coby so that

iżby so that

oby so that hopefully żeby so that

Jednostka kilkuw. Tłum.choćby dlatego aby just so that choćby dlatego by just so that choćby dlatego żeby just so that dlatego aby so that dlatego by so that dlatego żeby so that oby tylkoso that onlytak aby so that

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 4

Przykłady klas spójników (4)

Wektor składniowy: 21000

Charakterystyka klasy: Spójnik łączy zarówno grupy, jak i zdania. Niezależnie czy spójnik łączy grupy, czy zdania – posiada ten sam odpowiednik w języku angielskim.

Przykład użycia: Bohaterki bajek są mądre, a jednocześnie piękne.

spój. tłum.

acz although aczkolwiek although ale but aniżeli than lecz but niźli than niż than niżeli than tylko but względnie or

jedn. wielow.tłum.a jednak and yet a jednakżeand yeta jedynieand onlya konkretniemore specificallya na dodatekin additionjak i as well as jak również as well as jak też as well as lecz ibut alsolecz równieżbut also

fraza tłum.a mimo tego in spite of thisa może or perhaps a może i or perhapsale za to but inturni tak yetlecz za to but in turnmimo tego yetpomimo tego yet

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 5

Przykłady klas spójników (5)

Wektor składniowy: 21400

Charakterystyka klasy: Spójnik złożony lewy stosowany dla zdań lub grup.

(Początek kodu "21" zapewnia możliwość łączenia wszelkiego typu grup).

Przykład użycia: Jesteś po pierwsze głupi, a po drugie uparty.

spój. tłum.prawy

albo either alboor ani neitheraninor chociaż eventhough to0czy whether czy_teżor czy whether czyor

tyleas muchcoastyleż as muchcoaswprawdzie admittedly alebut wprawdzie admittedly jednakbut

zarówno both jakand

j. kilkuw. tłum. prawy co najmnniej at least jeśli_nieif notnie tylko not only alebutalso nie tylko not onlyale_takżebutalso nie tylko not only leczbutalso po pierwsze firstly po_drugiesecondly

frazy tłum. prawya to eithera_toorbądź to either bądźorjuż to either już_toorni to neither ninor

IPI PAN

14 października 04


Przyk ady klas sp jnik w 6

Przykłady klas spójników (6)

Wektor składniowy: 21400

Wektor składniowy: 80001

Charakterystyka klasy: Spójnik złożony prawy

Przykład użycia: Lubię zarówno czytać, jak i pisać.

spój. tłum.typ

ale but ale dopóty so long dopóty póty so long dopóty dotąd so longdotąd gdywhengdykiedy when gdyjak as jak jednak but jednak jednakże but jednak lecz but lecz to thento

j. kilkuw. tłum. typ albo i or alboalbo też or alboale but ale ale jednak but ale_jednak ale i but also ale_takżeale również but alsoale_takżeale także but also ale_także ale też but also ale_także bądź też or bądź

frazy tłum. prawyale za to but ale_za_to jeśli nie if not jeśli_nie o tyle as o_tyle to i tak still to_i_tak

IPI PAN

14 października 04


Podsumowanie liczbowe

Podsumowanie liczbowe

48 klas spójników

124 spójniki pojedyncze

220 jednostki spójników pojedynczych (spójnik + wektor składniowy)

325 spójników – jednostek kilkuwyrazowych

423 jednostki spójników kilkuwyrazowych (spójnik + wektor składniowy)

41 fraz spójnikowych

53 jednostki fraz (fraza + wektor)

W sumie: 500 spójników 696 jednostek

IPI PAN

14 października 04


T umaczenie on line

Tłumaczenie on-line

WWW.TRANSLATICA.PL

IPI PAN

14 października 04


  • Login