POLSKIE TRADYCJE I OBRZEDY

POLSKIE TRADYCJE I OBRZEDY PowerPoint PPT Presentation


  • 474 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Download Presentation

POLSKIE TRADYCJE I OBRZEDY

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


1. POLSKIE TRADYCJE I OBRZEDY Tradycja jest po to, aby ja szanowac i pielegnowac.

2. Tradycje bozonarodzeniowe

3. Wigilia W polskiej tradycji Wigilia to uroczysta wieczerza rozpoczynajaca sie wraz z pierwsza gwiazdka.Na stole powinno pojawic sie 12 potraw :karp, kutia ,kluski z makiem, barszcz z uszkami,sledzie, kompot z suszu,kapusta z grzybami.W róznych regionach Polski podaje sie inne potrawy.Domy przyozdabia sie jemiola a na stole lezy sianko i oplatek, którym domownicy dziela sie skladajac sobie zyczenia. Jedno nakrycie na stole pozostaje puste dla niespodziewanego goscia.Dawniej istnial zwyczaj wrózenia sobie przy stole wyciagajac sianko spod obrusa.. Im dluzsze zdzblo ,tym wrózylo dluzsze zycie.Gospodarze ,aby zachowac zdrowie, nie kladli lyzki na stól, tylko trzymali ja caly czas w reku lub wkladali za cholewke.Po wieczerzy spiewano koledy a o pólnocy cala rodzina udawala sie do kosciola na pasterke.

4. Pasterka Pasterka - Msza sw. o pólnocy, w noc Bozego Narodzenia - stanowi zasadniczy moment wszystkich zwyczajów powiazanych z obchodami przyjscia Chrystusa na swiat. Uroczystosc Bozego Narodzenia nie byla znana przed IV wiekiem. Przez pierwsze trzy wieki Kosciól obchodzil jedynie date zmartwychwstania Chrystusa. Ewangelie nie zajmuja sie blizej dokladnym ustaleniem dnia narodzin Chrystusa. Kosciolowi antycznemu wystarczala sama znajomosc faktu narodzin Zbawiciela i przebieg wszystkich wydarzen zwiazanych z osoba Jezusa Chrystusa. Natomiast chrzescijanie pochodzacy z kultury hellenistycznej przywiazywali duze znaczenie do daty narodzin. Dzien 25 grudnia, jako data liturgicznych obchodów swieta narodzenia Chrystusa jest raczej symbolicznym ustaleniem kalendarzowym. Impulsem do powstania osobnego swieta liturgicznego narodzenia bylo oswiadczenie Soboru w Nicei (325), ze Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym czlowiekiem. Od V wieku zródla liturgiczne przekazuja nam pierwszy formularz mszalny na Boze Narodzenie. Od polowy VI wieku Rzym zna juz tradycje trzech Mszy sw.: Pasterke, Msze o swicie i Msze w dzien. Dzisiejszy porzadek czytan Liturgii Slowa nie odpowiada juz tej dawnej interpretacji. Pasterka otwiera cykl liturgicznych obchodów zwiazanych z tajemnica Wcielenia, czyli przyjecia przez Syna Bozego ludzkiej natury i przyjscia na swiat.

5. Historia koled Nierozlacznym elementem Swiat Bozego Narodzenia jest koleda. Nazwa koleda pojawila sie dawno temu. Wywodzi sie ona od slowa "calendae", tak bowiem Rzymianie nazywali poczatek kazdego miesiaca. Owe kalendy, szczególnie styczniowe, czyli noworoczne, obchodzili bardzo rodosnie, bawili sie, spiewali, skladali sobie zycznenia i obdarowywali prezentami. Kosciól katolicki zniósl stary, poganski zwyczaj obchodzenia kalend, zachowala sie jednak tradycja spiewania poboznych piesni, slawiacych narodziny Chrystusa, odwiedzania sie w domach, kupowania swiatecznych podarunków. W ten sposób do jezyka naszych dziadków weszlo lacinskie slowo "calendae" czyli koleda. Z biegiem czasu koleda zwano nie tylko piesn na Boze Narodzenie, ale takze zwyczaj chodzenia po domach z zyczeniami swiateczno - noworocznymi czy odwiedzanie przez kaplana parafian w ich domach. Trudno dzis ustalic dokladnie czas, kiedy pierwsze koledy pojawily sie w Polsce. Proawdopodobnie moglo to byc juz w XIII wieku, kiedy to przybyli do nas ojcowie franciszkanie. Wzorem zalozyciela swego Zakonu, sw. Franciszka z Asyzu, który pierwszy urzadzil zlóbek wyobrazajacy Boze Narodzenie, propagowali kult Dzieciatka Jezus. Oni to zaczeli urzadzac po kosciolach szopki, oni tez pierwsi organizowali jaselka - ruchome przedstawienia scen Bozego Narodzenia. Przy takich widowiskach na pewno spiewano tez i stosowne piesni, jednak z tego czasu nie zachowala sie ani jedna koleda. Najdawniejsze koledy, które znamy, pochodza z wieku XV, a najpopularniejsza z nich to koleda "Aniol pasterzom mówil". Koledy nigdy nie poszly w zapomnienie, bo spiewali je z ochota wszyscy, mlodzi i starzy, przekazywano je z pokolenia na pokolenie, a gdy wynaleziono druk, drukowano je i zbiory takich koled i pastoralek zwano "kantyczkami". Kolejne wieki przyniosly nowe koledy, a najwiekszy ich rozkwit datuje sie na wiek XVII i XVIII. Wówczas powstaly znane do dzis koledy, jak: "Wsród nocnej ciszy", "Lulajze Jezuniu', "Bóg sie rodzi" i inne.  

6. KOLEDY Bóg sie rodzi, moc truchleje: Pan niebiosów obnazony ! Ogien krzepnie, blask ciemnieje, Ma granice Nieskonczony ? Wzgardzony, okryty chwala, Smiertelny król nad wiekami. A slowo cialem sie stalo I mieszkalo miedzy nami. Cóz masz, niebo, nad ziemiany ? Bóg porzucil szczescie swoje, szedl miedzy lud ukochany, Dzielac z nim trudy i znoje. Niemalo cierpial, niemalo, Zesmy byli winni sami. A slowo ... W nedznej szopie urodzony, Zlób mu za kolebke dano ! Cóz jest, czym byl otoczony ? Bydlo, pasterze i siano. Ubodzy, was to spotkalo Witac Go przed bogaczami ! A slowo ... Podnies reke, Boze Dziecie, Blogoslaw ojczyzne mila, W dobrych radach, w dobrym bycie Wspieraj jej sile swa sila, Dom nasz i majetnosc cala, I wszystkie wioski z miastami. A slowo

7. Jaselka Pierwsze jaselka urzadzil dawno temu, w roku 1223, wielki milosnik Dzieciatka Jezus - sw. Franciszek z Asyzu w skalnej grocie w Greccio. Ojcowie i bracia z Zakonu zwyczaj ten poniesli na caly swiat, w tym takze do Polski, gdzie juz pod koniec XIII wieku pojawily sie figury przedstawiajace cala scene Bozego Nnarodzenia. Nadszedl jednak czas, gdy ludziom znudzlo sie coroczne ogladanie drewnianych czy kamiennych figur. Pomyslowi bracia zakonni zaczeli wiec wystawiac najpierw ruchome figury, pózniej zas kukielkowe i wlasnie takie widowiska zaczely gromadzic wielkie tlumy ludzi. Niestety reakcja ludzi na te przedstawienia nie byla godna miejsca w jakim je wystawiano - kosciola i dlatego jaselka z nich usunieto. Zaczeto je wystawiac w róznych miejscach (wiekszych domach, placach, ulicach). Jaselka zawsze rozpoczynaja sie scena zbudzenia pasterzy przez aniolów. Zawsze jest tez w nich scena na dworze okrutnego króla Heroda, jest smierc krazaca wokól jego tronu, która kosa scina mu glowe, jest niesforny diabel namiawiajacy go do zabicia dzieci w Betlejem. Jest oczywiscie Swieta Rodzina przy zlóbku malego Jezusa, sa pasterze i Trzej Królowie przychodzacy z darami. Nazwa - jaselka pochodzi od slowa "jasla", czyli zlób bydlecy w stajni. Od tego "zlobu" powstal zlóbek, a od "jasla" - jaselka, w których glównym elementem jest zlóbek z malym Dzieciatkiem. Byly okresy w naszej historii, gdy zabraniano wystawiania jaselek, tak bylo w zaborze pruskim i rosyjskim w czasie niewoli narodowej, tak bylo w okresie ostatniej wojny, tak bylo i w czasach stalinizmu.     

8. Choinka Na wigilie Bozego Narodzenia niemal kazda polska rodzina umieszcza w swoim mieszkaniu i dekoruje choinke. Jest to jedna z najmlodszych tradycji wigilijnych. Poczatkowo, w tym równiez na ziemiach polskich, popularna byla "jodlka", czyli wierzcholek sosny, jodly lub swierku zawieszony u pulapu. Drzewko to mialo chronic dom i jego mieszkanców od zlych mocy. Choinka w obecnej formie przyjela sie w Polsce dopiero w XVIII w. i zwyczaj ten przeniósl sie z Niemiec. Opisuje to m.in. Zygmunt Gloger w "Encyklopedii Staropolskiej": "Za czasów pruskich, tj. w latach 1795-1806, przyjeto od Niemców zwyczaj w Wigilie Bozego Narodzenia ubierania dla dzieci sosenki lub jodelki orzechami, cukierkami, jabluszkami i mnóstwem swieczek woskowych". Kosciól byl poczatkowo niechetny temu zwyczajowi, lecz szybko nadal choince chrzescijanska symbolike "biblijnego drzewa wiadomosci dobra i zla" pod ktorym rozpoczela sie historia ludzkosci. Choinke wnosi sie do domu w dniu, w ktorym wspominamy pierwszych ludzi - Adama i Ewe. Na choince nie moze zabraknac jablek, bo wlasnie te owoce byly na owym biblijnym drzewie, a ponadto jablko symbolizuje zdrowie. Wsrod iglastych galazek wija sie lancuchy, lekkie, slomkowe i bibulkowe, sa pamiatka po wezu-kusicielu. Gwiazda na szczycie drzewka symbolizuje gwiazde betlejemska, ktora wiodla Trzech Kroli do Dzieciatka Jezus. Swieczki na galazkach to jak okruchy ognia, który dawniej plonal w izbie przez cala noc wigilijna, aby przychodzace na ten czas dusze przodkow mogly sie ogrzac. Choinki ubierano takze w piernikowe figurki ludzi i zwierzat, lukrowane kolorowo, posypane makiem, szczegolnie okazale prezentowala sie postac Sw. Mikolaja. Tak ustrojona choinka stala w domu do Trzech Kroli. W wielu rejonach Polski zwyczaj ubierania choinki zadomowil sie dopiero na poczatku XX wieku. Obecnie dzieki technice wystrój choinek znacznie odbiega od dawnych prostych ozdób i palacych sie swieczek.     

9. Zyczenia Skacze Aniolek, skacze po chmurkach,  niesie zyczenia w Anielskich piórkach.  Niesie w plecaku babki i swieczki, a w walizkach zlote dzwoneczki. Wesolych Swiat!

10. Swieta na wesolo Swiat beztroskich i radosnych, troche sniegu, troche mrozu, pelnego prezentów Mikolaja powozu, poza tym duzo zdrowia i aby po Sylwestrze nie bolala glowa - zyczy... * * Gwiazdora w kominie,  Prezentów po szyje.  Dwa metry choinki,  Cukierków trzy skrzynki.  Przed oknem balwana,  Sylwestra do rana. 

11. WESOLYCH SWIAT zyczy Jadwiga Stasiak autorka pokazu

12. Tradycje wielkanocne . Zwyczaje i obrzedy wielkanocne rozpoczynaja sie w Niedziele Palmowa i koncza we wtorek po Wielkanocy. Wiele z tych praktyk laczy w sobie bardzo stare tradycje, wywodzace sie jeszcze z okresu poganstwa. U pogan przypadalo na ten okres swieto zwyciestwa wiosny, jak i wiosenne Zaduszki. Wkraczajace chrzescijanstwo niektóre z tych elementów zaadaptowalo do swojej tradycji nadajac im nowe znaczenia i symbolike.

13. Niedziela Palmowa NIEDZIELA  PALMOWA  zwana inaczej Kwietna lub Wierzbna. Do dzisiaj istnieje w tym dniu powszechny zwyczaj swiecenia palm. Tradycja chrzescijanska laczy go z wjazdem do Jerozolimy Chrystusa, witanego przez Zydów galazkami palmy, bedacej symbolem odradzajacego sie zycia. Palmy wykonuje sie z pretów wierzbowych i leszczynowych, ozdabia sie je barwnymi bibulkowymi kwiatkami i wstazeczkami. Niektóre z palm maja kilka metrów wysokosci, a poszczególne parafie oglaszaja konkursy na najpiekniejsza i najwieksza palme. Palmie przypisuje sie magiczne wlasciwosci, chroni ona przed piorunami, gradobiciem, choroba gardla. Z rozplecionych lasek palmowych wykonywano male krzyzyki, które zatykano w Wielki Piatek rankiem w ziemie w rogach kazdej roli. Zwyczaj ten opisany przez A. Grabowskiego w polowie XIX wieku znany i praktykowany jest jeszcze do dzisiaj stosunkowo powszechnie w Malopolsce.

14. Pochód z konikiem Zreczny chlopak przepasany powróslem, z dlugim, slomianym ogonem, z mlotkiem w reku i usmolony na twarzy, siadal na kij, którego koniec wyobrazal leb konski. Towarzyszyla mu gromada mlodych chlopców. Koniarz zachodzil do domów, gdzie odspiewywal po pare zwrotek domagajac sie datków.

15. Pisanki wielkanocne PISANKI Zwyczaj malowania, kraszenia, pisania jaj byl znany juz w III wieku przed Chrystusem. Jajo uchodzilo za symbol zycia. W praktykach magicznych mialo na celu zjednywanie dobra i odwracanie zla, nadto wzmacnialo dusze zmarlego. Dlatego tez w dniu wiosennych zaduszek taczano jaja na mogilach

16. SWIECONE SWIECONE Jest to zwyczaj znany w chrzescijanskiej kulturze tylko u Slowian. Wywodzi sie on z prastarych obiat ku czci zmarlych. W sklad tradycyjnego swieconego wchodzily jaja, chleb, kolacze, sól, chrzan. Swiecone przyozdabiano bukszpanem. Na stole stawialo sie baranka wielkanocnego z ciasta, gipsu lub cukru. Jadlo ksiadz swiecil w kosciele, przy kapliczkach. Zamozniejsi gospodarze zapraszali ksiedza na poswiecenie do domu. Opis swieconego sprzed stu lat podaje Maria Estreicherówna w ksiazce Zycie towarzyskie i obyczajowe w latach 1846-1863. W Wielka Sobote, po poludniu ksieza swiecili po domach jaja pisane, szynki, kielbasy, jajecznik, mazurki i placki róznego rodzaju przede wszystkim przekladance i specjalnosc krakowska: serowce, które musialy byc w kazdym domu (...) Torty natomiast nie wchodzily wtedy w sklad swieconego. Musialo ono byc bardzo obfite, bo oprócz rodziny i znajomych przychodzili przez caly tydzien po poczestunek stróze nocni, lampiarze, kominiarze, listonosze itd. a takze i zebracy. Nazywano to chodzeniem po smiguscie.

17. SMIGUS-DYNGUS To zwyczaj oblewania sie nawzajem woda. Praktykowany w Poniedzialek Wielkanocny, dawniej tez we Wtorek i nastepne dni. Slowo dyngus pochodzi od niemieckiego wyrazu dunnguss tj. cienkusz, polewka, chlust wody, a slowo dyngowac pochodzi równiez z niemieckiego dingen tj. wykupywac. Slowo smigus to najprawdopodobniej znieksztalcony wyraz Schmackostern, oznaczajacy czynnosc smagania, uderzania. Opracowala TERESA SAMOLEJ

  • Login