Podstawy prawne dotycz ce czasu pracy
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 73

PODSTAWY PRAWNE DOTYCZĄCE CZASU PRACY PowerPoint PPT Presentation


  • 273 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

PODSTAWY PRAWNE DOTYCZĄCE CZASU PRACY. kodeks pracy reguluje zagadnienia czasu pracy w dziale VI rozdziale I w art. od 128-151 12 kodeksu pracy ustawa z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych wskazuje ustawowo wolne dni

Download Presentation

PODSTAWY PRAWNE DOTYCZĄCE CZASU PRACY

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Podstawy prawne dotycz ce czasu pracy

PODSTAWY PRAWNE DOTYCZĄCE CZASU PRACY

  • kodeks pracyreguluje zagadnienia czasu pracy w dziale VI rozdziale I w art. od 128-15112kodeksu pracy

  • ustawa z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych wskazuje ustawowo wolne dni

  • rozporządzenie Ministra Pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracowników (nakłada na pracodawcę obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy)

  • rozporządzenie Ministra Pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczenia odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy

  • układy zbiorowe pracy

  • regulaminy(np. regulamin pracy mające najistotniejsze znaczenie jeśli chodzi o uregulowanie problematyki czasu pracy. W regulaminie winny być określone systemy, rozkłady , czy okresy rozliczeniowe . Obowiązuje u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Czas pracy (art. 128 par. 1) – jest to czas :

  • w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

  • nie tylko wykonywania efektywnie pracy , ale wszelki czas w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy (poza wyjątkami ściśle wynikającymi z przepisów np.dyżur)

  • w szczególnych sytuacjach również niewykonywania pracy np:

    • przestoje

    • przerwy

    • czas badań lekarskich


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy1

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Normy czasu pracy (art. 129 par. 1 i 131 par. 1) – to maksymalna liczba godzin, jaką pracownik może przepracować zgodnie z obowiązującymi go przepisami prawa pracy (zwłaszcza przepisami kodeksu pracy, ale także zgodnie z przepisami innych ustaw lub np. układów zbiorowych pracy).

Kodeks pracy wyróżnia trzy normy czasu pracy :

  • dobowa, nie powinna przekraczać 8 godzin, (powszechnie obowiązująca dobowa norma czasu pracy )

  • średniotygodniowa, (art. 129 § 1 KP) to - 40 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym, co od zasady, nieprzekraczającym 4 miesięcy

  • łączna tygodniowa, obejmująca pracę w normalnym czasie pracy i w godzinach nadliczbowych, która przeciętnie w tygodniu w przyjętym okresie rozliczeniowym nie powinna przekraczać 48 godzin.

    (z zastrzeżeniem art.135-138, 143 i 144 k.p które pozwalają na wydłużenie czasu pracy w zakresie doby czy tygodnia)


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy2

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Wymiar czasu pracy (art. 130 i 138 k.p.)

zwany też nominalnym czasem pracy

To liczba godzin, jaką pracownik powinien przepracować w danym okresie rozliczeniowym w normalnym czasie pracy, uwzględniając normy czasu pracy (dobową i średniotygodniową) obowiązujące danego pracownika.

Pojęcie wymiaru czasu pracy jest używane również w dwóch innych znaczeniach :

  • w innym znaczeniu wymiar czasu pracy wskazuje, jaką liczbę godzin w stosunku do nominalnego czasu pracy ma do przepracowania pracownik, który nie jest zatrudniony „na całym etacie” oraz

  • wymiar czasu pracy oznacza liczbę godzin, jaką pracownik ma do przepracowania w danym dniu, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy3

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Sposób wyliczania wymiaru w przyjętym okresie rozliczeniowym

  • mnożymy 40 godzin (przeciętny tygodniowy wymiar czasu pracy przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym)

  • dodając do otrzymanego w ten sposób wyniku iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego przypadających od poniedziałku do piątku

  • w przypadku wystąpienia w okresie rozliczeniowym święta w inne dni niż niedziela(także w wolne soboty) należy obniżyć wymiar czasu pracy o 8 godzin


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy4

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Przykład

wyliczenia wymiaru czasu pracy dla m-ca stycznia 2007 (przy jednomiesięcznym okresie rozliczeniowym) :

  • (4x40)+(3x8)-8 =176 godzin, czyli:

    • 22 dni robocze po 8 godzin,

    • 17 dni roboczych po 10 godzin (i 1 dzień 6 godzinny),

    • 14 dni roboczych po 12 godzin (i 1 dzień 8 godzinny),

    • 11 dni roboczych po 16 godzin,

    • 7 dni roboczych po 24 godziny (i 1 dzień 8 godzinny)


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy5

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Rozkład czasu pracy

  • służy to ustalenie dla danego pracownika lub grupy pracowników dni pracy i dni wolnych od pracy, liczby godzin pracy w dniu roboczym oraz godzin rozpoczynania i kończenia pracy – w ramach obowiązującego pracownika systemu czasu pracy

  • u danego pracodawcy mogą zatem obowiązywać różne rozkłady czasu pracy, ze względu na stosowanie różnych systemów czasu pracy, np. podstawowego systemu czasu pracy i systemu pracy weekendowej

  • możliwe jest także stosowanie różnych rozkładów czasu pracy w ramach tego samego systemu, w którym praca jest wykonywana w dwóch różnych jednostkach organizacyjnych pracodawcy, np. system równoważnego czasu pracy stosowany w produkcji (praca do 12 godzin na dobę) i przy pilnowaniu mienia pracodawcy (praca 24-godzinna).

  • rozkład czasu pracy często określany jest harmonogramem pracy


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy6

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Doba (art. 128 par. 3 pkt 1)

  • to 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy

  • tak rozumiana doba nie pokrywa się zatem z dobą astronomiczną (dniem kalendarzowym), obejmującą kolejne 24 godziny między godz. 0.00 i 24.00

  • dla każdego pracownika lub grupy pracowników doba może obejmować inne 24 godziny, w zależności od rozkładu czasu pracy wprowadzonego przez pracodawcę.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy7

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Tydzień (art. 128 par. 3 pkt 2)

  • to 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego

  • tak rozumiany tydzień najczęściej nie pokrywa się z tygodniem kalendarzowym

  • jeżeli bowiem okres rozliczeniowy obejmuje np. 1 miesiąc rozpoczynający się w środę, to środa będzie pierwszym dniem pierwszego tygodnia w takim okresie rozliczeniowym.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy8

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Dobowy okres odpoczynku(art. 132) – to okres co najmniej 11 nieprzerwanych godzin w każdej dobie, które nie mogą być co do zasady „zagospodarowane” pracą i powinny być pozostawione do wyłącznej dyspozycji pracownika z przeznaczeniem na odpoczynek po pracy zawodowej. Zamiast regularnych dobowych okresów odpoczynku w niektórych sytuacjach przepisy zezwalają na ich zastępowanie tzw. równoważnymi okresami odpoczynku.

Dłuższy dobowy odpoczynek jest przewidziany dla pracownika młodocianego; wynosi on co najmniej 14 nieprzerwanych godzin i dodatkowo powinien obejmować porę nocną (art. 203 par. 2 k.p.).

Tygodniowy okres odpoczynku(art. 133) – to okres co najmniej 35 nieprzerwanych godzin w każdym tygodniu, które nie mogą być co do zasady „zagospodarowane pracą i powinny być pozostawione do wyłącznej dyspozycji pracownika z przeznaczeniem na odpoczynek po pracy zawodowej. Tygodniowy okres odpoczynku w niektórych przypadkach wskazanych w ustawie może być skrócony nie może jednak obejmować mniej niż 24 godziny.

Dłuższy tygodniowy odpoczynek przewidziano dla pracownika młodocianego; wynosi on co najmniej 48 nieprzerwanych godzin i powinien obejmować niedzielę (art. 203 par 3).


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy9

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Okres rozliczeniowy czasu pracy (art. 129 par. 1)

  • jest to określony przedział czasu obejmujący najczęściej jeden miesiąc lub jego wielokrotność, w czasie którego pracownik ma przepracować określoną liczbę godzin, obliczoną zgodnie z obowiązującymi pracownika normami czasu pracy

  • w okresie rozliczeniowym ustalany jest wymiar czasu pracy

  • w okresie rozliczeniowym pracodawca organizuje pracę pracownikowi, określając dni robocze i liczbę godzin do przepracowania, a także dni wolne od pracy dla danego pracownika

  • po zakończeniu okresu rozliczeniowego jest możliwe ustalenie, czy pracownik przepracował liczbę godzin dokładnie odpowiadającą wymiarowi czasu pracy, czy też wykonywał pracę ponad wymiar czasu pracy lub poniżej tego wymiaru, i jakie były tego przyczyny.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy10

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy(art. 129 par. 1)

  • oznacza, iż w okresie rozliczeniowym pracownik powinien mieć odpowiednią liczbę dni wolnych od pracy (przeciętnie jeden w każdym tygodniu), niezależnie od innych dni wolnych od pracy (np. niedziel czy świąt, dni wolnych za robocze niedziele lub święta, dni wolnych równoważących czas pracy)

  • dzień wolny od pracy z tytułu zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy może przypadać w każdym roboczym kalendarzowo dniu tygodnia (nie musi to być zawsze sobota)


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy11

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Praca nadliczbowa(art. 151 k.p.)

  • oznacza pracę ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy (ponad 8 godzin na dobę i ponad przeciętnie 40 godzin na tydzień), a także

  • pracę wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika rozkładu czasu pracy (np. pracę w 13 godzinie w danym dniu, w przypadku, gdy z harmonogramie przewidziano na ten dzień 12 godzin pracy)

  • polecaną przez pracodawcę w razie wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających jej wykonywanie, wskazanych w kodeksie pracy.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy12

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Dyżur (art. 1515 k.p.)

  • to czas, w którym pracownik na polecenie pracodawcy pozostaje poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę.

  • czas dyżuru jest pośrednio limitowany, bowiem dyżur nie może pozbawić pracownika dobowego i tygodniowego okresu odpoczynku.

    Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy

    (art. 128 par. 2 pkt 2)

  • to pracownicy kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy, pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy, a także główni księgowi.


Podstawowe poj cia z zakresu czasu pracy13

Podstawowe pojęcia z zakresu czasu pracy

Pora nocna (art. 1517 k.p.)

  • to 8 godzin pomiędzy godziną 21.00 a 7.00. Pora nocna powinna być określona w regulaminie pracy.

    Pracujący w nocy (art. 1517 k.p.)

  • takim mianem określono pracownika, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej ¼ czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną.


Okresy odpoczynku

Okresy odpoczynku

  • w wyniku dostosowania polskiego prawa pracy do Dyrektywy Rady wspólnoty Europejskiej nr 93/104 z 23 listopada 1993 r. od 1 stycznia 2004r do przepisów KP wprowadzono nową instytucję prawną odpoczynek pracownika

  • nie jest to przerwa w pracy, ani wypoczynek pracownika, a jest to nowe pojęcie prawne gwarantujące pracownikowi prawo do niewykonywania pracy przez określony w przepisach, nieprzerwany okres czasu

  • dzięki wprowadzeniu nowego unormowania pracownicy mają obecnie prawo domagać się aby kolejne dniówki oddzielone były okresami wypoczynku o odpowiedniej długości.

  • wprowadzona została :

    • dobowa oraz

    • tygodniowa norma wypoczynku


Okresy odpoczynku1

Okresy odpoczynku

Odpoczynek dobowy

  • 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Jak łatwo wyliczyć maksymalny okres czasu jaki może przepracować pracownik, nie naruszając tej normy wynosi 13 godzin.

  • przez dobę należy rozumieć w tym wypadku kolejne 24 godziny od momentu rozpoczęcia pracy zgodnie z rozkładem czasu pracy. ( jeżeli więc pracownik rozpoczyna pracę o 6:00 – jego doba kończy się o 6:00 następnego dnia).

  • odpoczynek należy rozumieć jako, czas w którym pracownik nie pracuje dla pracodawcy.

  • dyżurujący pracownik nie wypoczywa. Czasu dyżuru co prawda nie wlicza się do czasu pracy, jednak nie zalicza się go również do okresu odpoczynku. W trakcie więc omawianych 11 godzin pracownik nie może dyżurować.


Okresy odpoczynku2

Okresy odpoczynku

Dobowa norma wypoczynku nie dotyczy:

  • pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,

  • przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.

  • zatrudnienia przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy (w takich przypadkach dobowy wymiar czasu pracy może zostać przedłużony do 16 godzin),

  • pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych (w takich przypadkach dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin).

  • w powyższych przypadkach okresy odpoczynku mogą być krótsze od 11 godzin. Krótsze okresy należy jednak wyrównać w danym okresie rozliczeniowym okresami dłuższymi, tak aby średnia była zgodna z normą. Można więc powiedzieć, iż w tym przypadku obowiązuje równoważna norma wypoczynku.

  • pewne modyfikacje w zakresie dobowej normy odpoczynku wprowadzone zostały w przypadku równoważnych systemów czasu pracy przewidujących pracę do 16 godzin (dozór urządzeń, pogotowie pracy) oraz do 24 godzin na dobę (np. ochrona osób i mienia, zakładowe straże pożarne).


  • Przerwy w pracy

    Przerwy w pracy

    • pracownik powinien świadczyć pracę w sposób ciągły przez cały dzień roboczy, zgodnie z wymiarem czasu pracy, który wynika z jego harmonogramu pracy

    • od zasady świadczenia pracy w sposób ciągły przewiduje się dwojakiego rodzaju wyjątki :

      • po pierwsze, pracownik może mieć prawo do skorzystania z przerwy w pracy wliczanej do czasu pracy, a zatem przerwy, która nie wydłuża czasu pobytu pracownika na terenie zakładu pracy i za czas której pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

      • po drugie, pracodawca może zgodnie z przepisami kodeksu pracy w niektórych przypadkach stosować przerwę w pracy nie wliczaną do czasu pracy, a więc przerwę, która wydłuża czas pobytu pracownika na terenie zakładu pracy, i za czas której pracownik bądź w ogóle nie zachowuje prawa do wynagrodzenia.


    Przerwy w pracy1

    Przerwy w pracy

    Przerwy wliczane do czasu pracy

    • pracodawca musi zapewnić pracownikom różnego rodzaju przerwy w wykonywaniu przez nich pracy

    • celem przerw jest nie tylko odpoczynek ale również ochrona jego stanu zdrowia

    • okoliczności uprawniające pracownika do korzystania z przerw, czas ich trwania oraz to, czy za ten okres pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, określają odpowiednie przepisy.

      Ustawodawca wprowadził szereg różnych przerw, pracownik ma m.in.prawo:

      • do jednej przerwy w pracy, trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy (art. 134 k.p.) - dla pracownika, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin tzw. „przerwa śniadaniowa” . Przepisy wewnątrzzakładowe nogą ustalać ją w wymiarze wyższym . Powiązana z ilością godzin pracy w danym dniu, a nie wymiarem zatrudnienia (zatrudniony na 1/8 etatu , pracujący 1 dzień w tygodniu ma prawo do przerwy)


    Przerwy w pracy2

    Przerwy w pracy

    Inne przerwy wliczane do czasu pracy to:

    • przestój z winy pracodawcy

    • przerwa dla pracownika zatrudnionego przy pracy monotonnej lub pracy w ustalonym z góry tempie - przerwy w pracy, których liczba i długość jest określona u danego pracodawcy (art. 145)

    • przerwa dla pracownika zatrudnionego przy monitorze ekranowym - co najmniej 5 minut po każdej godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego

    • czas nauki młodocianego art..202 & 3 k.p.

    • dla pracownika młodocianego zatrudnionego w uciążliwych warunkach - przerwy w pracy, których liczba i długość jest określona u danego pracodawcy , przerwy w pracy przeznaczone do odpoczynku w pomieszczeniach odizolowanych od czynników szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, występujących na danym stanowisku pracy. Takie przerwy w pracy są wliczane do czasu pracy pracownika młodocianego


    Przerwy w pracy3

    Przerwy w pracy

    Przerwy wliczane do czasu pracy c.d.

    • dla pracownika zatrudnionego w warunkach szczególnie uciążliwych lub szczególnie szkodliwych dla zdrowia, jeżeli skrócenie czasu pracy polega na ustanowieniu przerw w pracy Przerwy w pracy, których liczba i długość jest określona u danego pracodawcy (art. 145)

    • dla pracownicy karmiącej dziecko piersią

      • dla pracownicy karmiącej jedno dziecko – dwie 30 minutowe przerwy, a gdy dobowy wymiar czasu pracy wynosi od 4 do 6 godzin – jedna 30 minutowa przerwa

      • dla pracownicy karmiącej dwoje lub więcej dzieci – dwie 45 minutowe przerwy, a gdy dobowy wymiar czasu pracy wynosi od 4 do 6 godzin – jedna 45 minutowa przerwa (art. 187 k.p.)

      • pracownicy zatrudnionej przez czas krótszy niż 4 godziny dziennie przerwy na karmienie nie przysługują.

      • przerwy na karmienie przysługują niezależnie od od innych przerw wliczanych do czasu pracy (tzw. „przerwa śniadaniowa”)


    Przerwy w pracy4

    Przerwy w pracy

    Przerwy nie wliczane do czasu pracy

    • dla pracownika zatrudnionego w systemie przerywanego czasu pracy

      • jedna przerwa nie dłuższa niż 5 godzin, opłacana wynagrodzeniem gwarancyjnym wynoszącym połowę wynagrodzenia za czas przestoju gdy system jest wprowadzany na podstawie układu zbiorowego pracy (art. 139 par. 1-3)

      • jedna przerwa nie dłuższa niż 5 godzin, opłacana, gdy tak stanowi umowa o pracę – jeżeli system jest wprowadzany na podstawie umowy o pracę (art. 139 par. 4)

  • przeznaczona na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych - jedna przerwa, nie dłuższa niż 60 minut.

  • usprawiedliwionej innej nieobecności w pracy

  • zwolnień od pracy określonych przez kodeks pracy oraz przepisy szczególne


  • Systemy czasu pracy

    Systemy czasu pracy

    System czasu pracy to mówiąc w uproszczeniu zbiór reguł normujących czas pracy w zakładzie pracy.

    Obecnie, po nowelizacji wyróżnić możemy następujące systemy czasu pracy:

    • podstawowy,

    • równoważny czas pracy,

    • zadaniowy,

    • „pracy weekendowej”.

    • w ruchu ciągłym,

    • przerywany czas pracy,

    • skróconego tygodnia pracy,


    Systemy czasu pracy1

    Systemy czasu pracy

    System podstawowego czasu pracy

    • w systemie podstawowym praca wykonywana jest 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nie przekraczającym 4 miesięcy.

    • w systemie podstawowym, w niektórych tygodniach okresu rozliczeniowego praca może być świadczona przez więcej niż 5 dni w tygodni, lecz w innych tygodniach dni pracy musi być odpowiednio mniej, tak aby przeciętnie w przyjętym okresie rozliczeniowym liczba dni pracy w tygodniu nie była większa niż 5.

    • okres rozliczeniowy w podstawowym systemie czasu pracy nie może przekraczać 4 miesięcy.

    • wyjątkowo może być wydłużony:

      • maksymalnie do 6 miesięcy - w rolnictwie i hodowli, przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,

      • maksymalnie do 12 miesięcy - jeżeli jest to dodatkowo uzasadnione nietypowymi warunkami organizacyjnymi lub technicznymi mającymi wpływ na przebieg procesu pracy.


    Systemy czasu pracy2

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    • system równoważnego czasu pracy może być stosowany, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją (art. 135 § 1 KP).

    • system ten stosowany jest najczęściej w sytuacjach cyklicznego spiętrzania się prac w niektóre dni tygodnia np. w rolnictwie, handlu, czy usługach.

    • może być również stosowany przypilnowaniu i dozorze.

    • dopuszczalne jest wydłużanie dobowego wymiaru czasu pracy, przy zachowaniu jednak przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym.

    • przedłużony dobowy wymiar czasu pracy musi być równoważony w okresie rozliczeniowym krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy.


    Systemy czasu pracy3

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    • nie należy wprowadzać systemu równoważnego czasu pracy ,jeśli wykonywane prace są ciężkie lub monotonne , gdyż może powodować zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika

    • w trybie art. 135 k.p. nie można przedłużać czasu pracy w drodze polecenia służbowego a jedynie wprowadzając równoważny rozkład czasu pracy

    • wprowadza się jak każdy system czasu pracy poprzez odpowiednie zapisy w REGULAMINIE PRACY, układzie zbiorowym poprzez wskazanie :

      • jaką grupę obejmuje równoważny system czasu pracy

      • ile godzin ma być świadczona praca

      • w jaki sposób następuje równoważenie

      • jaki jest okres rozliczeniowy


    Systemy czasu pracy4

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    • informacja musi dotrzeć do pracowników objętych systemem równoważnym przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego,

    • pracodawca sporządza harmonogram ustalający rozkład czasu pracy (godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy w każdym dniu),

    • okres rozliczeniowy w systemie równoważnym jest 1miesiąc,

    • w wyjątkowej sytuacji może być wydłużony o ile związki zawodowe wyrażą na to zgodę

    • jeśli związki nie wyrażą zgody lub nie działają w firmie pracodawca może stosować przedłużony okres rozliczeniowy po uprzednim zawiadomieniu PIP (wskazana forma pisemna – dla celów dowodowych)

    • PIP nie wydaje zgody , ani opinii, może przeprowadzić kontrolę zasadności przedłużenia


    Systemy czasu pracy5

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    • Przedłużenie okresu rozliczeniowego w systemie równoważnym może nastąpić nie więcej niż do 3 miesięcy (art..135 & 2 k.p.)

    • w równoważnym systemie czasu pracy należy przestrzegać następujących zasad :

      • zachowania doby pracowniczej

      • prawa pracownika do odpoczynku dobowego

      • prawa pracownika do odpoczynku tygodniowego

      • wprowadzenia dnia wolnego od pracy, wynikającego z rozkładu czasu pracy w przeciętnie 5 dniowym tygodniu pracy, niezależnie od dni równoważących przedłużenie dobowej normy czasu pracy

  • pracę w godzinach nadliczbowych można powierzyć wyjątkowo (maksymalnie 1 godzinę , aby zachować 11 godzinny odpoczynek)


  • Systemy czasu pracy6

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    w ramach systemu równoważnego czasu pracy możemy wyróżnić 3 odmiany:

    • podstawową(art. 135 KP) - w systemie podstawowym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, maksymalnie do 12 godzin. Okres rozliczeniowy nie może przekraczać 1 miesiąca, a wyjątkowo może być on przedłużony do 3 (w szczególnie uzasadnionych przypadkach) lub 4 miesięcy (przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych) po zawiadomieniu Państwowej Inspekcji Pracy.

    • dwie szczególne (art. 136 i 137 KP) - odmiany szczególne mogą być stosowane:

      • przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy, np. przy pracach załadunkowo-rozładunkowych (art. 136 § 1 KP); w tym systemie dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie wię­cej jednak niż do 16 godzin, przy czym okres rozliczeniowy nie może przekraczać 1 miesiąca i nie jest dopuszczalne jego przedłużanie;

      • w stosunku do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także pracowników zakładowych straży pożar­nych i zakładowych służb ratowniczych (art. 137 KP); w tym przypadku dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin; w systemie tym okres rozliczeniowy nie może przekraczać 1 miesiąca, ale może być on przedłużony na zasadach ogólnych


    Systemy czasu pracy7

    Systemy czasu pracy

    System równoważnego czasu pracy c.d.

    • w równoważnym systemie czasu pracy nie warto zatrudniać :

      • kobiet w ciąży

      • pracowników zatrudnionych na stanowiskach gdzie występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia

      • czasem również pracowników opiekujących się dziećmi do lat 4 (jeśli wyrażą na to zgodę)

      • młodocianego który ukończył 16 lat

  • czas pracy tych osób nie może przekraczać 8 godzin na dobę

  • pracownikom którym nie wolno przedłużać dobowej normy czasu pracy np. z 8 do 12 godzin pracodawca musi wypłacić całe wynagrodzenie, również za czas nieprzepracowany.


  • Systemy czasu pracy8

    Systemy czasu pracy

    Zadaniowy czas pracy

    To jeden z systemów czasu pracy który można zastosować, jeżeli:

    • rodzaj pracy powoduje, że może być wykonywana poza zwykłym rytmem pracy zakładu, w zasadzie w dowolnej porze,

    • zapotrzebowanie na pracę jest nierytmiczne oraz zależy od zmiennych okoliczności i uwarunkowań, a pracownik może sam decydować o rozkładzie czasu, w którym będzie wykonywał swoje zadania,

    • niemożliwa lub znacznie utrudniona jest kontrola i ewidencja czasu pracy ze względu na miejsce jej wykonywania, np. praca w terenie

    • w systemie zadaniowego czasu pracy miejsce lub miejsca pracy ustala pracodawca,

    • rodzaj pracy i jej organizacja nie wymagają, by praca rozpoczynała się i kończyła o ściśle ustalonej godzinie,

    • wykonanie pracy zależy w głównej mierze od indywidualnego zaangażowania pracownika, np. praca twórcza.


    Systemy czasu pracy9

    Systemy czasu pracy

    Zadaniowy czas pracy

    • wprowadzenie zadaniowego systemu czasu pracy może być korzystne dla pracodawcy i pracownika.

    • pracodawca nie musi prowadzić ewidencji godzin pracy, a przy prawidłowym ustaleniu zadań – wypłacać wynagrodzenia za godziny nadliczbowe

    • pracownik ma swobodę realizacji powierzonych mu zadań sam decyduje kiedy i z jaką intensywnością wykona wyznaczone mu zadania, samodzielnie kształtuje swój rozkład czasu pracy.

    • w zadaniowym systemie czasu pracy wymiar zadań określa czas pracy pracownika.

    • zadania robocze powinny być ustalone, tak aby pracownik mógł je wykonać w ramach norm czasu pracy określonych w art. 129 k.p., czyli w ciągu 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy.

    • czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań ustala pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem (art. 140 k. p.).


    Systemy czasu pracy10

    Systemy czasu pracy

    Zadaniowy czas pracy c.d.

    • zadaniowego czasu pracy nie można wprowadzać dla wszystkich pracowników i każdego rodzaju pracy

    • można wprowadzić w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją (np. gdy nie ma potrzeby ustalania sztywnych granic czasowych przebywania pracownika na terenie zakładu pracy), albo miejscem wykonywania pracy

    • system ten znajduje zastosowanie przy tych rodzajach prac, przy których nie można z góry wymierzyć czasu potrzebnego dla wykonania typowych zadań albo nie da się precyzyjnie określić pory doby, w której praca powinna być wykonana, trudne do określenia są godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, zaś wykonywanie pracy często zależy od zdarzeń, które trudno przewidzieć

    • dotyczyć może :

      • dozorców domów,

      • inkasentów,

      • konserwatorów urządzeń w terenie,

      • przedstawicieli handlowych,

      • Kierowców

      • serwisantów


    Systemy czasu pracy11

    Systemy czasu pracy

    Zadaniowy czas pracy c.d.

    • wprowadzenie zadaniowego systemu czasu pracy , przy nieprawidłowym powierzeniu zadań może powodować wystąpienie godzin nadliczbowych

    • ustalając zadania pracodawca musi uwzględnić przepisy dotyczące przerw przeznaczonych na odpoczynek i okresy odpoczynku

    • niedostosowanie wymiaru zadań w ramach prowizyjnego systemu wynagradzania do norm czasu pracy stanowi naruszenie art.140 k.p.


    Systemy czasu pracy12

    Systemy czasu pracy

    System tzw. pracy weekendowej

    • system tzw. pracy weekendowej charakteryzuje się tym, że praca może być świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta

    • w systemie tym dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy maksymalnie do 12 godzin, a okres rozliczeniowy nie może przekraczać l miesiąca

    • zasady wprowadzania systemu pracy weekendowej są takie same jak w przypadku systemu skróconego tygodnia pracy

    • system można wprowadzić tylko i wyłącznie na wniosek pracownika - pracodawca nie może wprowadzić go z własnej inicjatywy

    • pracownikowi nie przysługuje żadne dodatkowe wynagrodzenie za pracę w niedzielę i święto oraz w sobotę , nawet wtedy gdy dzień ten dla innych pracowników jest dniem wolnym


    Systemy czasu pracy13

    Systemy czasu pracy

    System tzw. pracy weekendowej c .d.

    • w systemie weekendowym pracownik winien być zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy (3 dni x12 godz.=36 godzin)

    • pracodawca nie narusza przepisów proponując nowo przyjmowanym, że zatrudni ich tylko w weekendy jeśli druga strona propozycję przyjmuje

    • pracownik występujący do pracodawcy z wnioskiem o zatrudnienie w systemie pracy weekendowej winien określić :

      • ile dni w tygodniu

      • w które dni

      • ile godzin

      • okres rozliczeniowy

        pracodawca może nie wyrazić zgody na zmianę systemu czasu pracy


    Praca w porze nocnej

    Praca w porze nocnej

    • pora nocna obejmuje 8 godzin między godzinami 21.00. a 7.00. Określenie konkretnych ram pory nocnej w zakładzie pracy należy do pracodawcy (art. 1517 § 1 KP).

    • porę nocną musi określić każdy pracodawca - również taki, u którego pracownicy w praktyce nie świadczą pracy w godzinach nocnych.

    • porę nocną pracodawca ustala w regulaminie pracy (art. 1041 § 1 pkt 4 KP).

    • pracodawcy, którzy nie mają obowiązku wydania regulaminu pracy zawierają informację o porze nocnej w pisemnej informacji o dodatkowych warunkach zatrudnienia, którą są obowiązani dostarczyć każdemu pracownikowi w ciągu 7 dni od zawarcia z nim umowy o pracę (art. 29 § 3 KP).


    Praca w porze nocnej1

    Praca w porze nocnej

    • pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub którego co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną, jest pracującym w nocy (art. 1517§ 2 KP).

    • na pisemny wniosek pracownika pracującego w nocy, pracodawca ma obowiązek poinformować właściwego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników pracujących w nocy (art. 1517 § 6 KP).

    • za każdą godzinę pracy w porze nocnej pracownikowi przysługuje specjalny dodatek (art. 151 KP) którego wysokość wynosi 20 % stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów (art. 1518 KP).

    • ograniczenie wymiaru czasu pracy pracownika pracującego w nocy do 8 godzin nie dotyczy:

      • pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy,

      • przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii (art. 1517 § 5 KP)


    Praca w godzinach nadliczbowych

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Pojęcie pracyw godzinach nadliczbowych

    • czasem pojawia się konieczność polecenia pracownikowi dodatkowej pracy

    • pracę w godzinach nadliczbowych stanowi nie tylko praca wykonywana przez pracownika ponad normy czasu pracy ustalone zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, ale od 1 stycznia 2004 r. także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 § 1 zd. 1 KP).

    • normą czasu pracy określoną w Kodeksie pracy jest 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 129 § l KP). Przeciętna tygodniowa norma czasu pracy w poszczególnych systemach czasu pracy obowiązuje w przyjętym okresie rozliczeniowym.

    • praca ponad normę dobową lub tygodniową jest pracą w godzinach nadliczbowych


    Praca w godzinach nadliczbowych1

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Dopuszczalność pracy nadliczbowej

    Zgodnie z art. 151 § 1 zd. 2 KP pracę w godzinach nadliczbowych pracodawca może polecić pracownikowi w razie:

    • 1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska(od 01.1.2004 r.) albo usunięcia awarii, czyli przykładowo:

      • powódź, trzęsienie ziemi, pożar,

      • awarie maszyn i urządzeń,

      • katastrofy: drogowe, morskie, lotnicze, budowlane, kolejowe,

  • 2) szczególnych potrzeb pracodawcy, czyli na przykład:

    • konieczność pilnego zamknięcia przygotowywanego przez pracownika projektu,

    • nie stawienie się do pracy innego pracownika z powodu np. choroby albo wypadku.


  • Praca w godzinach nadliczbowych2

    Praca w godzinach nadliczbowych

    • w żadnym przypadku praca nadliczbowa nie może być normalnym elementem organizacji pracy - nie można jej planować

    • pracownik ma obowiązek wykonywania pracy nadliczbowej nawet jeśli jest to praca innego rodzaju niż określona w umowie o pracę. (dotyczy to zarówno pracy zleconej z powodu awarii czy akcji ratowniczej, ale również z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy (wyrok SN z 1.8.1990 r., sygn. akt I PRN 7/90, niepublikowany.)

    • jeżeli praca w godzinach nadliczbowych została zlecona zgodnie z przepisami prawa i umową o pracę, odmowa pracownika jej wykonania stanowi naruszenie obowiązków pracowniczych i pracodawca może wówczas zastosować sankcje:

      • kara porządkowa (upomnienie, nagana),

      • pozbawienie premii,

      • rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem,

      • rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia - jeśli odmowa pracownika stanowi ciężkie naruszenie podstawowego obowiązku pracownika, czyli wykonywania poleceń pracodawcy


    Praca w godzinach nadliczbowych3

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Forma polecenia pracy nadliczbowej

    • polecenie pracownikowi pracy w godzinach nadliczbowych nie ma formy określonej przepisami prawa.

    • w szczególności nie musi to być forma pisemna

    • w zależności od konkretnej sytuacji za takie polecenie może być uznane każde zachowanie przełożonego ujawniające jego wolę w sposób dostateczny (wyrok SN z 5.2.1976 r., sygn. akt I PRN 58/75, OSN z 1976 r., Nr 10, poz. 223)

    • jeżeli przełożony jest obecny w miejscu, w którym pracownik świadczy pracę i widzi (czy choćby tylko zauważa), że pracownik wykonuje pracę i nie reaguje na te fakty i milcząco je aprobuje, a co najmniej godzi się na nie, to takiemu zachowaniu zwierzchnika należy przypisać cechę prawidłowo wydanego polecenia dotyczącego wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, w niedzielę lub święto (wyrok SN z 14.5.1998 r., sygn. akt I PKN 122/98, OSNAPiUS z 1999 r., Nr 10, poz. 343).


    Praca w godzinach nadliczbowych4

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Zakaz zatrudniania w nadgodzinach

    • W godzinach nadliczbowych nie wolno zatrudniać:

      • kobiet w ciąży (art. 178 § l KP),

      • pracowników opiekujących się dzieckiem w wieku do 4 lat - bez ich zgody (art. 178 § 2 i 1891 KP),

      • pracowników młodocianych (art. 203 § l KP),

      • pracowników, którzy przedstawią zaświadczenie lekarskie o konieczności wstrzymania się od pracy w godzinach nadliczbowych oraz pracowników, u których stwierdzono objawy powstania choroby zawodowej (art. 207 § 2 KP),

      • pracowników niepełnosprawnych - chyba że lekarz prowadzący badania profilaktyczne, lub sprawujący opiekę nad pracownikami wyrazi na to zgodę (art. 15 ust. 3 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z 27.8.1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) albo niepełnosprawny jest zatrudniony przy pilnowaniu,

      • pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia - przy pracy nadliczbowej ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy (art. 151 § 2 KP


    Praca w godzinach nadliczbowych5

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Limit godzin nadliczbowych

    • kodeks pracy przewiduje limit godzin nadliczbowych przepracowanych w związku z zaistnieniem szczególnych potrzeb pracodawcy (art. 1511 § 3 KP)

    • liczba tych godzin nie może przekroczyć dla każdego pracownika 150 godzin w roku kalendarzowym

    • limit godzin nadliczbowych powinien być przestrzegany bez względu na to, u ilu pracodawców w roku kalendarzowym pracownik był zatrudniony

    • informacja o liczbie godzin nadliczbowych przepracowanych w roku kalendarzowym powinna być zamieszczana w świadectwie pracy w rubryce "informacje uzupełniające„ (jest to informacja niezbędna do ustalenia uprawnień pracowniczych - art. 97 § 2 KP).


    Praca w godzinach nadliczbowych6

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Limit godzin nadliczbowych

    • od 1.1.2004 r. nie obowiązuje już sztywny, 4-godzinny dobowy limit godzin nadliczbowych

    • limit dobowej pracy nadliczbowej wynika obecnie z obowiązku zapewnienia pracownikowi 11-godzinnego odpoczynku dobowego (art. 132 KP)

    • w podstawowym systemie czasu pracy pracodawca może więc zobowiązać pracownika do wykonywania pracy (łącznie z pracą nadliczbową) maksymalnie przez 13 godzin w ciągu doby.


    Praca w godzinach nadliczbowych7

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Limit godzin nadliczbowych

    • tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 131 § 1 KP).

    • pracodawca może więc stosownie do swoich potrzeb korzystać z dozwolonej pracy nadliczbowej pracownika w ramach przeciętnie 48-godzinnego limitu łączonego czasu pracy w tygodniu i zagwarantowanych okresów dobowego i tygodniowego odpoczynku (w praktyce oznacza to, że liczba godzin nadliczbowych nie może przekraczać 5 godzin na dobę i 24 godziny przy 8 godzinach pracy w ramach dobowej normy czasu pracy i 11 godzin odpoczynku).


    Praca w godzinach nadliczbowych8

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Rekompensata za pracę w godzinach nadliczbowych

    • pracownicy, którzy na polecenie pracodawcy wykonują pracę w godzinach nadliczbowych, czyli w czasie przekraczającym obowiązujące normy czasu pracy albo wydłużony dobowy wymiar czasu pracy, powinni otrzymać normalne wynagrodzenie oraz dodatkową rekompensatę

    • rekompensatą dodatkową jest:

      • albo wypłacenie pracownikowi dodatku do wynagrodzenia,

      • albo udzielenie mu czasu wolnego od pracy

  • zgodnie z art. 1511 § 1 KP wysokość dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych wynosi:

    • 100% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w:

      • nocy,

      • niedziele i święta, niebędące dla danej osoby harmonogramowymi dniami roboczymi,

      • dni wolne od pracy udzielone w zamian za pracę w niedzielę lub świąto zgodnie z obowiązującym pracownika harmonogramem,

    • 50% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony powyżej (czyli w dniu roboczym oraz w niedziele i święta będące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy).


  • Praca w godzinach nadliczbowych9

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Rekompensata za pracę w godzinach nadliczbowych c.d.

    dodatek za pracę ponad ustalone normy czasu pracy albo ponad wydłużony dobowy wymiar czasu pracy nie przysługuje pracownikowi:

    • za pracę w niedzielę i święto w normalnym czasie pracy, jeżeli udzielono mu innego dnia wolnego od pracy w tygodniu (art. 15111 KP)

    • gdy w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych, udzielono mu czasu wolnego od pracy (art. 1512 KP)

    • gdy w zamian za pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w pięciodniowym tygodniu pracy, udzielono mu dnia wolnego od pracy (art. 1513 KP)

    • za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej w przyjętym okresie rozliczeniowym przysługuje dodatek

    • jeżeli praca nadliczbowa wynika z przekroczenia jednocześnie normy dobowej, przysługuje tylko jeden dodatek.


    Praca w godzinach nadliczbowych10

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Ustalenie wysokości dodatku za pracę nadliczbową

    • od 1.1.2004 r. z tytułu pracy nadliczbowej w wyniku przekroczenia normy średniotygodniowej w przyjętym okresie rozliczeniowym przysługuje dodatek zawsze w wysokości 100% (art. 1511 § 2 KP).

    • podstawę do wyliczenia dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych stanowi wynagrodzenie pracownika :

      • wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną,

      • a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia (art. 151' § 3 KP).


    Praca w godzinach nadliczbowych11

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Czas wolny jako rekompensata pracy nadliczbowej

    • zamiast dodatku za pracę nadliczbową można pracownikowi udzielić czasu wolnego od pracy

    • pracodawca nie jest związany wnioskiem pracownika o udzielenie mu czasu wolnego w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych - jeżeli czas wolny od pracy jest udzielany na wniosek pracownika, pracodawca nie może narzucić mu terminu wykorzystania tego czasu wolnego.

    • jeśli natomiast to pracodawca decyduje o udzieleniu pracownikowi czasu wolnego, może wskazać pracownikowi taki termin , ale w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych


    Praca w godzinach nadliczbowych12

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Ryczałt za godziny nadliczbowe

    • jeżeli pracodawca zatrudnia np. kierowców, akwizytorów czy innych pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy, to wynagrodzenie wraz z dodatkiem za pracę nadliczbową może zastąpić ryczałtem

    • wysokość odpowiada przewidywanemu wymiarowi pracy w godzinach nadliczbowych (art. 1511 § 4 KP)

    • liczba godzin nadliczbowych, jaką można uwzględnić w miesięcznym wynagrodzeniu zryczałtowanym, nie może być wyższa od 1/12 limitu rocznego

    • jeżeli pracownikowi został przyznany ryczałt za godziny nadliczbowe, to pracodawca nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji godzin pracy takiego pracownika (art. 149 § 2 KP).


    Praca w godzinach nadliczbowych13

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Praca w godzinach nadliczbowych kadry zarządzającej

    • od 1.01.2004 r. pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy wyodrębnionych komórek nie otrzymują za pracę nadliczbową nie tylko dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych (jak przed 1.01.2004 r.), ale również normalnego wynagrodzenia za tę pracę(art. 1514 § 1 KP) - osoby te same organizują proces pracy i mogą to tak zrobić, ażeby uniknąć pracy nadliczbowej.

    • pracownikami zarządzającymi w imieniu pracodawcy zakładem pracy w rozumieniu przepisów działu szóstego KP ("Czas pracy") są:

      • pracownicy kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy (czyli np. dyrektor, kierownik, prokurent) lub

      • pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy (członkowie zarządu spółki akcyjnej albo spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, członkowie zarządu spółdzielni) oraz

      • główni księgowi - art. 128 § 2 pkt 2 KP.


    Praca w godzinach nadliczbowych14

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Praca w godzinach nadliczbowych kadry zarządzającej

    • kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości określonej w art. 1511 § l KP, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy (art. 1514 § 2 KP) - zasada ta nie dotyczy - tak jak przed 1.01.2004 r. - głównych księgowych.


    Praca w godzinach nadliczbowych15

    Praca w godzinach nadliczbowych

    Zatrudnienie na niepełnym etacie

    • od 1.1.2004 r. pracodawca i pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, muszą ustalić w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika, których przekroczenie uprawniać będzie pracownika - oprócz normalnego wynagrodzenia - do dodatku do wynagrodzenia w wysokości dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych (art. 1511 § 1 KP).

      Faktyczne wykonywanie pracy a praca nadliczbowa

    • czasem pracy jest okres pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy (art. 128 § 1 KP ) gotowość do świadczenia pracy w czasie przekraczającym obowiązujące pracownika normy czasu pracy nie może być traktowana jako praca w godzinach nadliczbowych, nawet jeśli występuje poza normalnym czasem pracy (por. wyrok SN z 20.5.1998 r., sygn. akt I PKN 143/98, OSNAPiUS z 1999 r., Nr 12, poz. 389). np. usprawiedliwiony postój pojazdu, pełnienie dyżuru)


    Praca w dni wolne

    Praca w dni wolne

    • prawo do dni wolnych z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy przysługuje każdemu pracownikowi niezależnie od wymiaru czasu pracy (pełny czy niepełny etat) oraz rodzaju umowy o pracę (na czas nieokreślony czy terminowa).

    • przepisy kodeksu pracy nie tylko określają maksymalne normy czasu pracy (dobowa 8 godzin i średniotygodniowa – 40 godzin), ale także nakładają na pracodawcę obowiązek stosowania wobec każdego pracownika przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy (art. 129 par. 1 k.p.)

    • w okresie rozliczeniowym każdy pracownik powinien mieć odpowiednią liczbę dni wolnych zaznaczonych w harmonogramie

    • oprócz niedziel i świąt przysługują mu również dni wolne z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy - przeciętnie w każdym tygodniu pracownik nie będzie pracował dłużej niż przez 5 dni

    • przepisy nie wskazują konkretnego dnia tygodnia, który powinien być wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy - wyznacza je pracodawca ustalając rozkład czasu pracy na dany okres rozliczeniowy


    Praca w niedziel i wi ta

    Praca w niedzielę i święta

    Dopuszczalność pracy w niedziele i święta

    Praca w dni wolne jest dozwolona jedynie na zasadzie wyjątku ­ w sytuacjach określonych w przepisach.

    Zgodnie z art.15110 KP praca w niedziele i święta jest dozwolona:

    • w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii, w ruchu ciągłym,

    • przy pracy zmianowej,

    • przy niezbędnych remontach,

    • w transporcie i w komunikacji,

    • w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,

    • przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,

    • w rolnictwie i hodowli,

    • przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:

      • placówkach handlowych,

      • zakładach świadczących usługi dla ludności,

      • gastronomii,

      • zakładach hotelarskich,

      • jednostkach gospodarki komunalnej,

      • zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodo­bowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,

      • jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zapewniających całodobową opie­kę,

      • zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,

    • w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta


    Praca w niedziel i wi ta1

    Praca w niedzielę i święta

    Dopuszczalność pracy w niedziele i święta c.d.

    • za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną 6.00. w tym dniu a godziną 6.00. w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina (art. 1519 § 2 KP)

    • pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele i święta pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy (art. 15111 § l KP).

    • za pracę w niedzielę, bez względu na wniosek czy zgodę pracownika, konieczne jest udzielenie dnia wolnego

    • dzień wolny od pracy w zamian za pracę w niedzielę pracownikowi należy zapewnić w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. Jeżeli natomiast nie jest możliwe wykorzystanie dnia wolnego we wskazanym terminie, to pracownikowi przysługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego

    • w zakładach pracy, w których nie jest dopuszczalna praca w niedziele i święta, pracodawca nie może polecić pracownikowi wykonywania pracy w te dni w przypadku zaistnienia szczególnych potrzeb pracodawcy.


    Praca w niedziel i wi ta2

    Praca w niedzielę i święta

    Dopuszczalność pracy w niedziele i święta c.d.

    • niezależnie od tego, w jakim dobowym wymiarze czasu praca w niedzielę lub święto była wykonywana (w granicach normy dobowej) to pracownikowi przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy

    • jeżeli dzień wolny w zamian za pracę w niedzielę lub święto nie zostanie pracownikowi udzielony bądź nie zostanie przez niego wykorzystany do końca okresu rozliczeniowego, pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100 % za każdą godzinę pracy w niedzielę lubświęto. Dodatek w tej wysokości przysługuje niezależnie od tego, czy doszło do przekroczenia 40-godzinnej średniotygodniowej normy czasu pracy, czy nie

    • nawet w zakładach pracy, w których jest dozwolona praca w niedziele, pracownik nie może być stale zatrudniany w niedziele. Pracownik pracujący w niedziele powinien korzystać co najmniej raz na 4 tygodnie z niedzieli wolnej od pracy (art. 15112 KP). Wyjątkowo, z powyższego obowiązku zwolniony jest pracodawca w stosunku do pracownika zatrudnionego w systemie tzw. pracy weekendowej (art. 144 KP).


    Czas pracy pracownik w m odocianych

    Czas pracy pracowników młodocianych

    • zgodnie z art..202 k.p.:

      • czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę, co daje maksymalnie 30 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy

      • czas pracy który ukończył 16 lat, a nie ukończył 18 nie może przekraczać 8 godzin na dobę

        Do czasu pracy wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z programu zajęć szkolnych

    • pracownikom młodocianym przysługuje przerwa śniadaniowa 30 minutowa już w przypadku pracy dłuższej niż 4,5 godziny (pracownik ma przy 6 godzinach 15 min)

    • młodocianego pracownika nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej (pora nocna od 22.00-6.00)

    • odpoczynek winien trwać minimum 14 godzin i w każdym tygodniu nieprzerwanie 48 godzin i powinien obejmować niedzielę (art..203 & 3 k.p.)


    Czas pracy kobiet w ci y

    Czas pracy kobiet w ciąży

    Kobiety w ciąży są przez prawo pracy szczególnie silnie chronione :

    • nie wolno zatrudniać kobiety w ciąży w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej nawet gdyby wyraziła na to zgodę (zakaz bezwzględny)

    • nie wolno zatrudniać w przerywanym systemie czasu pracy bez jej zgody

    • nie wolno delegować poza stałe miejsce zamieszkania bez jej zgody


    Czas pracy os b wychowuj cych dzieci do lat 4

    Czas pracy osób wychowujących dzieci do lat 4

    Zgodnie z art. &2 pracownik (matka lub ojciec) opiekujący się dzieckiem do lat 4 podlega ochronie :

    • nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych , nocnych oraz delegować poza stałe miejsce pracy

    • zgoda pracownika musi być udzielona w każdym konkretnym przypadku

    • konieczne jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem do lat 4 (wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego gospodarstwa)

    • korzystanie z ochrony nie wyklucza pomocy osób trzecich (domowników, chodzenia dziecka do żłobka czy przedszkola)


    Czas pracy pracownik w niepe nosprawnych

    Czas pracy pracowników niepełnosprawnych

    Czas pracy pracownika niepełnosprawnego uzależniony jest od orzeczonego stopnia niepełnosprawności (zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Dz.U.123 poz.776 z 97r.):

    • maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo w odniesieniu do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności

    • maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo w odniesieniu do osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności

      Powyższe postanowienia nie dotyczą :

      • zatrudnionych przy pilnowaniu

      • sytuacji, gdy na wniosek niepełnosprawnego pracownika lekarz orzecznik lub prowadzący wyrazi na to zgodę

  • przerwa w pracy dla pracownika niepełnosprawnego (prawo do dodatkowej przerwy w pracy przeznaczonej na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek czas przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy) i udzielana jest niezależnie od tzw. „przerwy śniadaniowej” i przysługuje każdej osobie niepełnosprawnej.


  • Czas pracy w podr y s u bowej

    Czas pracy w podróży służbowej

    • podróż służbowa polega na wykonywaniu na rzecz pracodawcy zadań służbowych poza stałym miejscem świadczenia pracy, często odbywa się poza normalnym czasem pracy pracownika, czasem zajmuje wiele godzin, albo nawet dni.

    • ani kodeks pracy, ani rozporządzenie dotyczące podróży służbowych nie wskazuje bezpośrednio sposobu rozliczania czasu pracy w podróży służbowej

    • na przestrzeni lat zarysowały się 2 koncepcje :

      • pierwsza znajdująca potwierdzenie w orzecznictwie SN – nakazuje zaliczenie do czasu pracy pracownika tylko czasu faktycznie wykonywanej pracy w podróży służbowej ( czas podróży nie jest zaliczany do czasu pracy - SN wskazuje ,że pracownik w tym czasie nie świadczy pracy i nie jest do dyspozycji pracodawcy )

      • druga coraz mocniej pojawiająca się w literaturze prawa pracy – uważa, że czasem pracy jest cały czas spędzony w delegacji ( w tym także czas dojazdu)


    Czas pracy a okresy nie wiadczenia pracy

    Czas pracy, a okresy nieświadczenia pracy

    Przestój

    • pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia sytuacji, gdy był gotów do wykonywania pracy, a pracodawca z przyczyn przez siebie zawinionych lub niezawinionych nie dostarczył pracy umówionego rodzaju, np. zabrakło odpowiednich materiałów, nie dopuścił pracownika do pracy.

    • pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik pensji nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagrodzenia – 60 proc. wynagrodzenia.

    • nie może być ono niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę.

    • pracownik nie otrzyma wynagrodzenia, gdy przestój nastąpił z jego winy, a także gdy jest on spowodowany warunkami atmosferycznymi, np. duży mróz, ulewne opady deszczu.

    • w czasie przestoju pracodawca może zlecić pracownikowi wykonywanie innej pracy .W takim przypadku pracownikowi przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę, nie niższe jednak od wynagrodzenia za przestój.


    Czas pracy a okresy nie wiadczenia pracy1

    Czas pracy, a okresy nieświadczenia pracy

    Dni na opiekę

    • pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko (własne lub przysposobione) w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni.

    • za ten okres pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia (188 k.p.).

    • prawo do tego zwolnienia rodzic lub opiekun nabywa w roku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie dziecka.

    • następnie odnawia się ono co roku aż do ukończenia przez dziecko 14 lat.


    Czas pracy a okresy nie wiadczenia pracy2

    Czas pracy, a okresy nieświadczenia pracy

    Gdy zagraża niebezpieczeństwo

    • jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, ma on prawo powstrzymać się od wykonywania pracy

    • za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

    • pracownik zatrudniony przy pracach wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, np. praca kierowcy autobusu, motorniczego tramwaju, pilot (rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej; Dz.U. nr 62, poz. 287, określa 36 rodzajów takich prac) może powstrzymać się od wykonywania takiej pracy, jeżeli jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego jej wykonywania i stwarza zagrożenie dla innych osób (art. 210 par. 4 k.p.), Za czas niewykonywania pracy z powodu niedyspozycji psychofizycznej pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie.


    Czas pracy a okresy nie wiadczenia pracy3

    Czas pracy, a okresy nieświadczenia pracy

    Na szukanie nowej pracy

    • w okresie co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę pracownikowi przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy:

      • 2 dni robocze – w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia,

      • 3 dni robocze – w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia, także w przypadku jego skrócenia na podstawie art. 361 par. 1 k.p.

  • za ten okres pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia (art. 37 k.p.).


  • Odpowiedzialno za naruszenie przepis w o czasie pracy

    Odpowiedzialność za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Sankcje za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Zgodnie z art..281 pkt.5 k.p. pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu która narusza przepisy o czasie pracy , podlega karze grzywny.

    Kary nakładają :

    • Inspektorzy PIP w postaci mandatu karnego w wysokości do 5.000 zł

    • Sąd Grodzki w formie orzeczenia o ukaraniu kara grzywny do wysokości 30.000 zł (wniosek składa inspektor PIP)


    Odpowiedzialno za naruszenie przepis w o czasie pracy1

    Odpowiedzialność za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Odpowiedzialność porządkowa

    Art. 108. Kodeksu pracy:

    § 1. Za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy, pracodawca może stosować:

    1) karę upomnienia,

    2) karę nagany.


    Odpowiedzialno za naruszenie przepis w o czasie pracy2

    Odpowiedzialność za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Odpowiedzialność wykroczeniowa

    Za wykroczenie dotyczące naruszenia przepisów o czasie pracy może być uznane wg art. 281. Kodeksu pracy:

    • dopuszczenie do pracy w godzinach nadliczbowych w wymiarze naruszającym prawo do odpoczynku dobowego i tygodniowego

    • dopuszczenie do pracy w godzinach nadliczbowych w wymiarze ponad 150 godzin w roku kalendarzowym lub ponad normę wprowadzoną zgodnie z art..151 & 4 k.p.

    • dopuszczenie do pracy w godzinach nadliczbowych ponad 48 godzin średnio na tydzień w okresie rozliczeniowym

    • zatrudnienie pracownika w niedzielę z naruszeniem zasady ,że co najmniej co czwarta niedziela winna być wolna od pracy

    • ustalenie harmonogramu pracy z naruszeniem zasady średnio pięciodniowego tygodnia pracy

    • brak ewidencji czasu pracy

    • zatrudnianie w godzinach nadliczbowych osób chronionych (kobiet ciężarnych, niepełnosprawnych, czy opiekujących się dziećmi do lat 4 , którzy nie wyrazili zgody, w warunkach szkodliwych)


    Odpowiedzialno za naruszenie przepis w o czasie pracy3

    Odpowiedzialność za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Odpowiedzialność wykroczeniowa c. d

    • niezapewnienie 15 minutowej przerwy w pracy

    • wprowadzenie niepłatnej przerwy trwającej ponad godzinę

    • stosowanie okresów rozliczeniowych dłuższych niż dopuszczają przepisy o czasie pracy

    • niewypłacanie dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych

    • wprowadzenie w przerywanym czasie pracy przerwy trwającej ponad 5 godzin

    • niewypłacanie dodatków do wynagrodzenia za pracę w porze nocnej

    • niewypłacanie dodatków do wynagrodzenia za pracę w niedzielę lub święto , jeżeli nie udzielono innego dnia wolnego w zamian

    • stosowanie równoważnych norm czasu pracy( do 16 , do 24 godz.) dla działalności niewskazanych w art..136 i 137 k.p.

    • dopuszczenie do pracy w systemie weekendowym w inne dni niż piątek , sobota, niedziela i święto

    • brak harmonogramu czasu pracy

      - podlega karze grzywny.


    Odpowiedzialno za naruszenie przepis w o czasie pracy4

    Odpowiedzialność za naruszenie przepisów o czasie pracy

    Odpowiedzialność karna

    Powtarzające się naruszenie przepisów o czasie pracy może być uznane jako przestępstwo zawarte

    w art. 218 & 1 k.k. który stanowi:

    Art. 218. Kodeksu karnego:

    § 1. Kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega

    • grzywnie,

    • karze ograniczenia wolności albo

    • pozbawienia wolności do lat 2.


  • Login