LIDERLIK
Download

LIDERLIK

Advertisement
Download Presentation
Comments
jaxon
From:
|  
(164) |   (0) |   (0)
Views: 233 | Added: 24-11-2012
Rate Presentation: 1 0
Description:
Y?NETICI KAVRAMINDAKI DEGISIKLIKLERY?NETICILIK VE LIDERLIKLIDERLIGIN ESASILIDERLIK TEORILERI-?zellikler teorisi(Traits Approach)-Davranissal liderlik teorisi ve liderlik-Liderlikte Durumsallik (Kosul Bagimlilik) teorisi(Contingency Approach)D?n?s?mc?(Transformantial) ve Karizmatik Liderlik Ya
Tags
,
LIDERLIK

An Image/Link below is provided (as is) to

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use only and may not be sold or licensed nor shared on other sites. SlideServe reserves the right to change this policy at anytime. While downloading, If for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.











- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -




1. LIDERLIK

2. Y?NETICI KAVRAMINDAKI DEGISIKLIKLER Y?NETICILIK VE LIDERLIK LIDERLIGIN ESASI LIDERLIK TEORILERI -?zellikler teorisi(Traits Approach) -Davranissal liderlik teorisi ve liderlik -Liderlikte Durumsallik (Kosul Bagimlilik) teorisi(Contingency Approach) D?n?s?mc?(Transformantial) ve Karizmatik Liderlik Yaklasimi

3. Y?NETICI KAVRAMINDAKI DEGISIKLIKLER Y?netici kavramiyla ilgili olarak son yillarda,hem tanim olarak hem de terim olarak degisiklikler ortaya ?ikmistir.Y?netim isinin b?nyesinin degismesine paralel olarak 'y?netici' terimi yerine ,bu degismeleri ve gelismeleri daha iyi ifade ettigi d?s?n?len baska terimler kullanilmaya baslanmistir.Y?netici terimi ve kavraminin yerini almaya aday g?r?nen bu kavramlarin baslicalari sunlardir:Lider (?nder) , Ko? (Coach) ,Kolaylastirici (Facilitator), Mentor (Koruyucu), M?mk?n Kilici (Enabler), Destekleyici (Sponsor).

4. Ko? (?gretici) ?grenicinin yanindadir, fakat karismaz, g?zlem yapar ancak ?grenicinin t?m sorularini cevaplamaya hazirdir. Bir kavram olarak mentorluk egitme, gelistirme, yetistirme, ?evreye uyumlu hale getirme, sosyalize etme, ?n?n? a?ma, destekleme, belirli norm ve deger yargilarini kabul ettirme ve korumayi kapsamaktadir. Kolaylastirici isi fiilen yapanlarin, daha basarili olmalari i?in ortami hazirlar, ?alisanlara kisa ve uzun vadeli kariyer gelistirmelerinde yardimci olmayi hedeflemektedir. M?mk?n kilici da niteligi itibari ile, Mentor ve Kolaylastirici ile ayni paralelde bir kavramdir.Bu anlamda y?netici, ?alisanlarin daha ?st?n bir performansa ulasmalarini ve sahip olduklari yetenekleri tam olarak ortaya ?ikarmalarini saglayan kisidir.

5. Y?NETICILIK VE LIDERLIK Organizasyon yapilarinin basiklasmasi, g??lendirme uygulamalari, takim (grup) bazinda organizasyon ,kazanilmis otorite gibi kavramlar, esas itibariyle pozisyona (makama ) dayanan formal otoriteyi kullanan 'y?netici' yerine, 'lider' kavramini ?n plana getirmistir.

6. LIDERLIGIN ESASI Liderlik belirli sartlar altinda, belirli kisisel veya grup ama?larini ger?eklestirmek ?zere, bir kimsenin baskalarinin faaliyetlerini etkilemesi ve y?nlendirmesi s?reci olarak tanimlanabilir.Dolayisiyla liderlik, liderin yaptigi seylerle ilgili bir s?re?tir.Liderlik s?recinin esasini, bir kisinin baskasini etkileyebilmesi olusturmaktadir.Bir kisi nasil baskalarini etkileyebilir?Veya neden bir grup insan lider olarak beliren kisi tarafindan etkilenir?Bu etkilenmede hangi mekanizmalar rol oynamaktadir?Liderlik konusu ile ilgili teori ve yaklasimlar bu sorulara cevap arama pesindedir.

7. Etkileme olayi liderin kullandigi g?? kaynaklari ile yakindan ilgilidir. Liderligin olusmasi i?in formal organizasyonun mevcudiyeti sart degildir.Belirli bir grubun , belirli bir kisinin arkasindan belirli ama?lari ger?eklestirmek ?zere gitmesi ile liderlik s?reci olusur. Liderligin olusmasi i?in liderin resmi yetkilerle donatilmasi da sart degildir.Hi?bir yetkisi olmadigi halde b?y?k bir grubu pesinden s?r?kleyen liderler olabilecegi gibi, ?ok genis yetkilere sahip oldugu halde bunlari kullanamayan dolayisiyla grubu pesinden s?r?kleyemeyen y?neticiler de olabilir.

8. Lider ile y?netici es anlamli degildir.Y?neticilik rol? olmayan liderler oldugu gibi, liderlik niteliklerine sahip olmayan y?neticiler de olabilir.Ancak ideal olani, y?neticilerin ayni zamanda liderlik niteliklerine sahip olmalari ve liderlerin yaptiklari isleri yapmalaridir. Liderligin sadece organizasyonlarin ?st kademelerini isgal edenlere has bir s?re? oldugu da d?s?n?lmemelidir.Liderlik s?reci degisik boyutlar, kaliplar ve kapsama sahip olabilir.Bir ustabasi veya formen'in de liderlik yapmasi gerekir, bir genel m?d?r?n de.Aralarindaki fark kendilerini izleyenlerin sayisi, ger?eklestirmek istedikleri ama?larin niteligi, i?inde bulunduklari kosullardir.Yoksa s?re? olarak liderlik isi aynidir.

9. Liderlik=f(Lider, Izleyiciler, Kosullar) Yani ?nderlik s?reci, ?nder, izleyiciler ve kosullar arasindaki iliskilerden olusan karmasik bir s?re?tir.Liderlikle ilgili ?esitli teori ve yaklasimlar gelistirilmistir.Her teori liderlik s?recinin degisik y?nlerini ele almis ve s?reci anlamak i?in degisik degiskenlere agirlik vermistir.Ancak t?m bu teori ve yaklasimlara ve uygulamali arastirmalara ragmen, hen?z liderlik olayini tam olarak anlamamiza yarayacak kapsamli teori veya yaklasimin bulunmadigi belirtilmelidir.

10. LIDERLIK TEORILERI

11. ?zellikler Teorisi(Traits Approach) Liderlikle ilgili olarak ilk gelistirilen yaklasim budur.Bu teori '?nder' degiskenini esas almaktadir.Belirli bir grup i?inde bir kisinin lider olarak belirmesi (kabul edilmesi) ve grubu y?netmesinin nedeni bu kisinin sahip oldugu ?zelliklerdir.Bu teoriye g?re lider fiziksel ve kisilik (personality) ?zellikleri a?isindan izleyicilerden farklidir.Liderlerin hangi a?ilardan izleyicilerden farkli oldugunu a?iklayabilmek i?in y?zlerce arastirma yapilmis ve ?rnek olarak verilen su ?zellikler ?zerinde durulmustur.

12. -Yas -G?zel konusma yetenegi -D?r?stl?k -Boy -Zeka -Samimiyet -Cinsiyet -Bilgi -Dogruluk -Irk -Kisiler arasindaki iliski -A?iks?zl?l?k -Yakisiklilik -Iletisimkurma yetenegi -Kendine g?ven -Baskalarina g?ven duyma -Insiyatif sahibi olma -Hissel olgunluk -Kararlilik -Is basarma

13. ?nderlik s?recini sadece ' ?nder' degiskeni olarak ele alan bu teori elestirilere ugramistir.Yapilan arastirmalarda bazen etkin liderlerin ayni ?zellikleri tasimadigi belirlenmis; bazen grup ?yeleri arasinda (izleyiciler) arasinda liderin ?zelliklerinden daha fazlasina sahip olanlar bulundugu halde bunlarin lider olarak ortaya ?ikmadiklari g?zlenmistir.Bu sonu?lar, liderlik s?recinin tam olarak anlasilabilmesi i?in baska degiskenlere de bakilmasini zorunlu kilmistir.Liderin sahip oldugu ?zellikler yerine,izleyicilerin ?zelliklerine ,liderin nasil davrandigina bakmaya baslamislardir.B?ylece karsimiza Davranissal Liderlik Teorisi ?ikmistir.

14. DAVRANISSAL LIDERRLIK TEORISI a)Ohio State ?niversitesi liderlik ?alismalari b)University of Michigan liderlik ?alismalari c) Blake ve Mouton'un y?netim tarzi Matriksi( Managerial Grid) modeli d)McGregor'un X ve Y teorileri e)Likert'in sistem 4 modeli f)Liderlik Tarzlari ile ilgili diger siniflandirmalar

15. Davranissal Liderlik Teorisi ve Liderlik Liderlik s?recini a?iklamaya ?alisan bu teorinin ana fikri, liderleri basarili ve etkin yapan hususun, liderin ?zelliklerinden ?ok, liderin liderlik yaparken g?sterdigi davranislar oldugudur.Liderin astlariyla iletisim sekli,yetki devredip devretmemesi, planlama ve kontrol sekli, ama?lari belirleme sekli vs. gibi davranislar liderin etkinligini belirleyen ?nemli fakt?rler olarak ele almistir.

16. a)Ohio State ?niversitesi liderlik ?alismalari Davranissal liderlik teorisinin gelismesine b?y?k katkida bulunan ?alismalardan birisi 1945'te baslayan Ohio State ?niversitesi liderlik ?alismasidir.Bu ?alismanin amaci liderin nasil tanimlandigini tespit etmek olmustur.Daha sonra bu tanimlar fakt?r analizine tabi tutulmus ve liderlik s?recini ve lideri a?iklayan fakt?rler belirlenmeye ?alisilmistir.Bunu ger?eklestirebilmek i?in Lider Davranisi Tanimlama Soru Karnesi(Questionnaire) baslikli ve liderlerin davranisini esas alan bir ara? kullanilmistir.

17. Bu ?alismalarin sonucunda iki ?nemli bagimsiz degiskenin ?nemli rol oynadiklari belirlenmistir. Kisiyi dikkate alma fakt?r?, liderin izleyicileri ?zerinde g?ven ve saygi yaratmasi ,onlarla dostluk ve arkadaslik gelistirmesi y?n?ndeki davranislarini ifade etmektedir.Bu fakt?r, liderin davranislarinda izleyicilerine agirlik vermesini g?stermektedir. Insiyatif (veya ise agirlik verme) fakt?r? ise, liderin, ger?eklestirilmek istenen ma?la ilgili isin zamaninda tamamlanmasi i?in ama? belirleme, grup ?yelerini organize etme, iletisim sistemini belirleme, is ile ilgili s?releri (deadlines) belirleme ve bu dogrultuda talimatlar verme y?n?ndeki, davranisini ifade etmektir.

18. Ohio State ?alismalarinin esas bulgulari sunlardir: -Liderin kisiyi dikkate alan davranislari arttik?a personel devir hizi (employee turnover) ve devamsizligi azalmaktadir, -Liderin insiyatifi esas alan davranislari arttik?a grup ?yelerinin performansi artmaktadir. Ohio ?niversitesi?nin yaptigi arastirmalar sonucunda,eger lider isg?ren merkezli,katilimci ise,isg?renlerin sikayetleri ve isg?c? devri oranlarinin en d?s?k,is tatminin en y?zeyde oldugu ortaya ?ikmistir.Eger lider is merkezli,yapigi harekete ge?iren(initiating structure) bir liderse,ayni konularda daha basarisiz bulunmustur.Bu nedenle en etkili liderler isg?ren merkezli,katilimci (demokratik) olanlardir.

19. b)University of Michagan liderlik ?alismalari 1947 civarinda University of Michiganda Rensis Likert'in y?netiminde yapilan bir seri ?alismadir.Bu ?alismalarda verimlilik ,is tatmini, personel devir hizi ,sikayetler,devamsizlik, maliyet ve motivasyon gibi kriterler kullanilmistir.Ohio State ?alismalarinda oldugu gibi ,iki fakt?r etrafinda toplandigi g?r?lm?st?r. -kisiye y?nelik davranis(employee-centered style) -ise y?nelik davranis (job-centered style)

20. Bu ?alismaya g?re ise y?nelik lider ,grup ?yelerinin(izleyicilerin) ?nceden belirlenen ilke ve y?ntemlere g?re ?alisip ?alismadiklarini yakindan kontrol eden ,b?y?yk ?l??de cezalandirma ve mevkiye dayanan resmi(formal) otoritesini kullanan bir davranis g?sterir.Buna karsilik kisiye y?nelik lider ,yetki devrini esas alan , grup ?yelerinin tatminini artiracak ?alisma kosullarinin gelistirilmesine ?alisan ve izleyicilerin kisisel gelisme ve ilerlemeleri ile yakindan ilgilenen bir davranis g?sterir.

21. Bu ?alismalarin ulastigi genel sonu? kisiye y?nelik bir liderlik davranisinin daha etkin oldugudur.Teorinin agirlik noktasini liderlerin izleyicilerine karsi nasil davrandiklari (hareket ettikleri) olmustur.Ancak bu teorilerle ilgili olarak da,kullanilan kavramlarin basitlestirildigi ve genellemelere gidildigi noktasindan, kullanilan metodolojinin ge?erliligine kadar degisen elestiriler yapilmistir.

22. c)Blake ve Mouton'un y?netim tarzi matriksi (managerial Grid) modeli Yukarida s?z? edilen arastirmalarin varsayimlari ve ulastiklari sonu?lar Robert Blake ve Jane Mouton tarafindan 'y?netim tarzi matriksi' olarak adlandirilabilecek ve y?neticilerin davranislarini a?iklamak ve degistirmekte kullanilan bir matriks haline getirilmistir.B?y?k ?l??de ?rg?t gelistirme (Organization Development-OD) ile ilgili egitim programlarinda kullanilan bu model , liderlerin davranirken agirlik verdikleri fakt?rleri iki grupta toplamistir.Bunlar: -?retime y?nelik olma (concern for production) -kisiler arasi iliskislere y?nelik olma (concern for relationships) boyutlaridir.

23. Ayrica her boyut da bu fakt?rlerle ilgili dereceleri g?steren 9 b?l?me ayrilmistir.Bunun sonucu olarak bir matriks elde edilmistir. Yatay eksen ?retime y?nelik olma, dikey eksen kisiler arasi iliskilere y?nelik olma baz alinacak olursa 9,1 tipi bir y?netici ?retime ve ise son derece ?nem veren ,fakat kisiye ?nem vermeyen bir tipi ifade eder.1,9 tipi bir y?neticinin ?nem verdigi ve duyarli oldugu konu ise astlarin hisleri ve memnun olmalaridir.5,5 tipi ise hem ?retime hemde kisilere ortalama ?l??de agirlik veren bir lider tipini ifade eder. B?yle bir modelin en ?nemli yarari y?neticiler ve liderlerle g?sterdikleri davranisi kavramsallastirma (conceptualize) imkani vermesidir.Ancak uygulamali arastirmalarin bu modeli fazla desteklememesi,onu arastirmacilar ve teorisyenler nezdinde tartismali hale getirmistir.

24. d)McGregor'un X ve Y teorileri McGregor'a g?re y?neticilerin davranislarini belirleyen en ?nemli fakt?rlerden birisi onlarin insan davranisi hakkindaki varsayimlaridir.McGregor 'a g?re, bu varsayimlar birbirine zit g?r?sleri i?eren iki grupta toplanabilir ve X teorisi ve Y teorisi olarak adlandirilabilir.X teorisi su varsayimlari i?ermektedir: -Ortalama bir insan ?alismayi sevmez ve isten m?mk?n oldugu kadar ka?maya ?alisir. -Ortalama bir insan sorumluluk y?klenmek istemez, fazla istekli degildir ve g?venceyi herseye tercih eder. -Bu ?zellikleri dolayisiyla insanlari ?alistirmak i?in onlari zorlamali , yakindan kontrol etmeli ve ama?lari ger?eklestirmeleri i?in cezalandirilmalidir.

25. Buna karsin Y teorisi varsayimlari sunlardir: -Kisi i?in is, oyun ve dinlenme kadar tabiidir. -Kisi dogustan tembel degildir.Onu bu hale getiren tecr?beleridir. -Kisi belirledigi ama? dogrultusunda kendi kendini kontrol ederek ?alisir. -Her insanin potansiyeli vardir.Uygun sartlar altinda kisi bunlari gelistirir ve daha fazle sorumluluk y?klenmeyi ?grenir. -Dolayisiyla y?neticinin yapmasi gereken uygun bir ortam yaratmak suretiyle insanin kendini gelistirmesini ve sahip oldugu enerjiyi ama?lari dogrultusunda kullanmasini saglamaktir.

26. Buna g?re X teorisi inancindaki liderler daha ?ok otoriter ve m?cadeleci bir davranis g?sterirken;Y teorisinin varsayimlarini benimseyenler daha ?ok demokratik ve katilimci (participative) bir davranis g?sterecektir.

27. e)Likert 'in sistem 4 modeli Likert liderlik bi?imlerinde d?rtl? bir siniflandirma kullanmaktadir. Sistem 1 (otoriter lider) adini verdigi siniflandirma, tamamen otoriter liderlik bi?imini kapsar. Sistem 2 (babacan lider) de y?neticiler astlarina islerini nasil yapacaklari konusunda biraz esneklik tanimaktadir.Ancak bu esnekligin ?nceden belirlenmis sinirlari vardir. Bu lider tipi ,esas olarak ototratik olup, liderliginde uzaktan denetim s?z konusudur. Sistem 3 (astlara danisan lider) de y?neticiler, ?rg?t ve grup ama?lari konusunda ,g?revleri nasil yerine getireceklerine karar vermis olan astlarla karsilikli konusarak tartisirlar.

28. sistem 4(katilimci lider)?te ise,ise,b?t?n grup ?yelerinin g?r?s?,son karardan ?nce dikkate alinir.Liderde kendi ?alismalarini kendileri denetleyen ve degerlendiren astlar arasinda a?ik iletisim vardir.Likert,?esitli end?stri ve ticari ?rg?tlerde verimlilik,ise devamsizlik,personel devri,?ikti kalitesi gibi g?stergeler ?zerinde veriler toplayarak,isg?ren merkezli,sistem 4 liderlik bi?iminin daha etkili oldugu saptanmistir. Rensis Likert'in sistem 4 modeline g?re her grup belirli varsayim ve davranislari i?erir:

29. ?nderlik Sistem1 Sistem2 Sistem3 Sistem4 degiskeni (istismarci (Yardimsever (Katilimci) (Demokratik) Otokratik) Otokratik) 1.Astlara Astlara g?- Hizmet?i-e- Kismen g?ve- B?t?n konular- olan venmez fendisi arasin- nir,fakat karar- da tam olarak g?ven daki gibi bir larla ilgili kontro- g?venir. g?ven anlayi- le sahip olmak sina sahiptir. ister. 2.Astlarin Astlar is Astlar kendi- Astlar kendilerini Astlar kendi- algiladigi ile ilgili lerini serbest olduk?a serbest lerini tamami serbesti konulari fazla serbest hisseder ile serbest tartismak hissetmez hisseder. konusunda kendilerini hi? serbest hissetmezler. 3.?st?n Isle ilgili so- Bazen astlarin Genel olarak Daima ast- astlarla o- runlarin ??- fikrini sorar astlarin larin fikrini lan z?m?nde ast- fikrini alir alir,ve iliskisi larin fikrini ve onlari onlari nadiren alir kullanmaya kullanir ?alisir

30. Likert 'in arastirmalari ,verimliligi y?ksek gruplarin Sistem 3ve Sistem 4 tipi bir y?netim altinda olduklarini ; verimliligi d?s?k gruplarin ise Sistem1 ve Sistem 2 tipi bir y?netim altinda olduklarini g?stermistir. Sistem 4 modeline metodolojiye iliskin ?esitli elestiriler yapilmistir.Ayrica bu modelin Sistem 4 uygulamasini her yerde daima ge?erli en etkin y?netim tarzi saymasi da elestiri konusu olmustur.

31. f)?nderlik tarzlari ile ilgili diger siniflandirmalar S?z? edilenlerden baska pek ?ok siniflama gelistirilmistir. Bunlardan en ?ok bilineni liderleri Otokratik, Katilimci (participative) ve tam serbesti veren (free-reign) liderler olarak siniflayan ayrimdir.Bir digeri ise Otokratik lider ,B?rokratik lider, Diplomatik lider, Katilimci lider seklindeki siniflamadir.Bir diger siniflama da Tannenbaum-Schmidt tarafindan gelistirilen Liderlik Tarzlari Se?imi ?l?egidir.

32. Tannenbaum ve Schmidt'in Liderlik Dogrusu Kurami Tannenbaum ve Schmidt liderligi, otoriter liderlik-demokratik liderlik olarak ayni dogru ?zerinde iki ayri uca yerlestirmisler ve bu iki u? (kutup) arasinda yedi durum i?in yedi liderlik ?zelligi siralamistir.Bunlar;

33. 1-Birinci durumda ,lider kararlari alir ve astlara bildirir. 2-Ikinci durum,liderin kararini astlara ikna ederek almasi seklinde belirir. 3-???nc? durumda,lider fikirlerini astlar bildirir ve tepkilerini bekler. 4-D?rd?nc? durum,liderin degistirilebilecek ge?ici bir karar almasi halinde ortaya ?ikar. 5-Besinci durumda, lider sorunu ortaya koyar, astlarin g?r?slerini alir ve karari a?iklar. 6-Altinci durum, liderin sorun ya da konu ile ilgili sinirlari tanimlamasi ve grubun kararini beklemesi seklinde a?iklanabilir. 7-Yedinci liderlik durumunda,lider kendisi tarafindan belirlenmis sinirlar i?inde grup ?yelerinin etkinligine izin verir.

34. Liderler yukarida belirtilen y?netim bi?imlerinden birine karar verecekleri zaman su ?? grup etmeni g?z ?n?nde bulundurmalidirlar. -Birinci grup etmenler; liderin is g?ren katilimina karsi tutumlari,astlarin eklerine karsi duydugu g?ven, belirsizlik durumlarini y?netebilme kapasitesi vb. gibi etmenlerden olusur. -Ikinci grup etmenler arasinda, astlarin ?zellikleri yani yeterlilik,denetim,katilim arzusu,sorumluluk,?rg?tsel ama?larla ?zdeslesip ?zdeslesmedikleri vb. gibi etmenler sayilabilir. -???nc? grup etmenler, liderligin olustugu durumun dogasini kapsar.?rnegin g?rev tipi, ?rg?t k?lt?r?, grup bagliligi, fiziksel ?evre vb. gibi.

35. Davranis?i Kuramlarin Elestirisi: Davranis?i kuramlarin olumlu ve olumsuz y?nleri vardir.Kuramlarin olumlu y?nleri arasinda,liderlik s?recinde insanla ilgili etmenlere ?nem vermeleri,is tasarimi ve katilim gibi daha genis ?rg?tsel konulari y?netim a?isindan ?nemli bulmalari sayilabilir.Kuramlarin elestirilen y?n? ise,?rg?tte is g?renlerin karar verme konusunda hevesli olmalarinin ve is sarginliginin biraz abartilmis olmasidir.Belirli bazi islerin sikici olduklari,memnun edici olmadiklari,islerin acimasiz rekabet?i ?evrelerde yer aldigi gibi ?alisma yasamiyla ilgili ger?eklerin g?z ardi edildigi belirtilmistir.Elestiride ger?ek ?ikar tartismalari oldugu ve katilimci demokratik yaklasim se?ilerek bunlarin ??z?lemeyecegi iddia edilmistir. Liderlik s?recinin anlasilmasi konusundaki ???nc? grup teori Durumsallik (Kosul Bagimlilik)Teorisi (Contingency teory) adi verilen teoridir.Bu teorinin agirlik noktasi ise, liderin kendisi, izleyiciler ve kosullar arasindaki iliskidir.

36. Liderlikte Durumsallik (kosul bagimlilik)Teorisi (Contigency Approach) a)Fred Fiedler'in Etkin liderlik modeli b)Ama?-yol teorisi(Path-goal theory of leadership)

37. Liderlikte Durumsallik (kosul bagimlilik)Teorisi (Contigency Approach) Liderlik esitliginin ???nc? degiskeni 'kosullar' degiskenidir.Durumsallik teorileri liderlik olayinin olustugu kosullara agirlik veren teoridir.Bu teorilerin genel varsayimi degisik kosullarin (durumlarin) degisik liderlik tarzlari gerektirdigidir.Durumsallik teorileri hen?z baslangi? safhasinda olmasina ragmen liderlik olayinin a?iklanmasinda ?nemli katkilarda bulunmuslardir.

38. Durumsallik kuramlari liderlik bi?iminin,?zel bir durumun gereklerine g?re bi?imlenmesi ve ?esitlenmesi gerektigini,bu nedenle tek bir yaklasimin b?t?n kosullar i?in ge?erli olmayacagini belirtir.Liderler davranislarini,degisen kosullara g?re ayarlamalidir.Otokratik bi?imler hizli ve pop?ler olmayan kararlara gereksinim varsa uygundur fakat bu arada katilimin yararlari kaybolur.Demokratik bi?imler,astlarin g?d?lenmesini ve is sarginligini artirir.Bu liderlik durumda,verilmis kararlara genel olarak uyum ve ne yapilmasi gerektigi konusunda bir fikir birligi vardir.Ancak kararlar,katkida bulunacak deneyim ve uzman bilginin yoklugundan dolayi basarisiz olabilir.B?ylece farkli ?alisma durumlari,farkli liderlik bi?imleri gerektirir.Kuramin savunucularina g?re y?netimin rol?,liderler ile durumlar arasinda elestirmeyi saglamaktadir.Lider,?esitli durumlarin gereklerine dikkat ederek liderlik bi?imini yeniden olusturmalidir.

39. Durumsallik teorisi en uygun liderlik davranisinin kosullara ve durumlara g?re degisecegini s?ylemektedir.Bu konuda en ?ok bilinen ?alisma Fred Fiedler'in liderlerin etkinlikleri ile ilgili ?alismasidir.

40. a)Fred Fiedler'in Etkin Liderlik Modeli Fiedler, liderin ortaya ?iktigi durumlar ?zerinde kurdugu modelinde,lider ve grup arasindaki iliskiler, grubun liderin yeteneklerine g?ven derecesi, astlarin yaptiklari isin dogasi (zor ,?esitli, tekd?ze vb.) ve lidere ne derecede otorite verildigi gibi etmenler ?zerinde durmaktadir.Kuram liderlik bi?imleri ile durumun istekleri arasinda elestirme yapilmasi ve uyumun saglanmasi durumunda grup etkinliginin artacagini varsaymaktadir.

41. Liderlerin davranislarinin etkinligini belirleyen ?? ?nemli durumsal degisken vardir. Bunlar: -Lider ile izleyiciler arasindaki iliskiler (leader-member relations), -Basarilacak isin niteligi (task structure) -Liderin mevkiye dayanan otoritesinin derecesi (position power)

42. Fiedler modelindeki bu ?? degiskenin anlami sudur: -Lider ile izleyiciler arasindaki iliskiler:Bu degisken liderin izleyiciler tarafindan sevilip tutuldugunu ,lidere olan g?ven ve bagliliklarini ifade etmektedir.Liderin karizmatik kisiliginin de etkili olabilecegi bu iliskiler ,liderin izleyicileri etkileme derecesini belirleyecektir.Eger bu iliskiler iyi olarak niteleniyorsa, yani lider sevilip sayiliyor ve g?ven duyuluyorsa liderlik i?in olumlu (favorable) bir ortam var demektir.Aksine lider kendine g?venilemeyen ,sevilip tutulmayan bir kisi ise ,bu durumda iliskiler zayif olarak nitelenecek ve bu durum liderlik i?in olumsuz bir ortam yaratacaktir.Kisaca bu degisken liderin grup tarafindan kabul edilme derecesiyle ilgilidir.Bu degiskenin g?sterebilecegi bu iki ?zellik IYI_ZAYIF gibi g?sterilebilir. -Basarilacak isin niteligi:Bu degisken,grubun basarmaya ?alistigi isin yapilmasi ile ilgili olarak ?nceden belirlenmis belirli yol ve y?ntemlerin bulunup bulunmamasi ile ilgilidir.Bazi isler son derece kesin y?ntemlere baglanmistir.Bazilari ise tamamen isi yapacak olanlarin kararina kalmistir.

43. PLANLANMIS PLANLANMAYAN Yapilanmis Yapilanmamis Birinci gruptaki isler ?yapilanmis-planlanmis?(structured) nitelikteki isler olup liderlik i?in olumlu bir ortam olusturacaktir.Ikinci gruptakiler ise ?yapilanmamis-planlanamayan?(unstructured) nitelikteki isler olup liderlik i?in olumsuz bir ortam olusturacaktir. Yukaridaki iki durumsal fakt?r? bir arada ele alirsak s?yle bir durum ortaya ?ikacaktir.

44. lider-izleyiciler IYI ZAYIF iliskisi Isin niteligi Planlanmis-Planlanamayan Planlanmis-Planlanamayan Durumlar 1 2 3 4 Yukaridaki d?rt durumdan (1) liderlik i?in en olumlu ortamin bulundugu (4) ise en olumsuz ortamin bulundugu durumu ifade etmektedir. -Fiedler modelinin ???nc? degiskeni olan liderin mevkiye dayanan otoritesinin ise liderin ?d?llendirme ,cezalandirma, ise son verme terfi ettirme vs. konularinda sahip oldugu yetkinin derecesini ifade etmektedir.Belirli bir organizasyonda ?alisan liderin bu t?r yetkileri ?fazla? veya ?az? olabilir.

45. Bu ?? durumsal degisken bir arada ele alindigi zaman asagidaki durum ortaya ?ikacaktir: lider izleyiciler IYI ZAYIF iliskisi isin niteligi planlanmis-planlanamayan planlanmis-planlanamayan liderin yetki fazla-az fazla-az fazla-az fazla-az derecesi durumlar 1 2 3 4 5 6 7 8 En olumlu En Olumsuz

46. Fiedler'e g?re liderin g?sterecegi davranisin etkinligi yukaridaki durumlara g?re farkli olacaktir.En olumlu ve en olumsuz sayilan durumlarda ise y?nelik (task oriented) liderlik davranisini etkin ve uygun iken , nispeten olumlu ve nispeten olumsuz durumlarda kisiye y?nelik (person oriented) liderlik davranisi uygun ve etkin olacaktir.

47. Fiedler Liderlik Modeli En olumlu ve en olumsuz ortamlarda neden ise y?nelik liderlik davranisinin etkin oldugunu Fiedler s?yle a?iklamaktadir.'.......en olumlu durumda grup y?netilmeye hazirdir ve liderin ne yapilmasi gerektigini s?ylemesini beklemektedir....''......en olumsuz durumlarda ise, liderin kisiye y?nelik bir davranis g?stermesi hi? sonu? alamamasi ile sonu?lanacaktir.Bu nedenle dogrudan yapilacak ise agirlik veren bir davranis g?stermesi kendisini daha basarili yapacaktir.....' Uygulamali arastirma ?alisma sonu?larindan bazilari modeli desteklemis bazilari ise desteklememistir.Dolayisiyla modelin ge?erliligi elestiri konusu olmustur.Y?neticilerden gelen ?nemli bir elestiri ise modelin daha ?ok akademik nitelik tasidigi ,uygulayicilarin isine fazla yaramadigi sonucudur.Bu a?idan bakilinca Blake ve Mouton 'un Y?netim tarzi matriksi y?neticiler nezdinde daha genis bir kabul g?rm?st?r.

48. b)Ama?-Yol Teorisi(Path-Goal Theory of Leadership) Robert House ve Martin Evans tarafindan gelistirilen bu teori b?y?k ?l??de motivasyon konusundaki bekleyis teorisine dayanmaktadir.Bu teoriye g?re bir insanin davranislarini etkileyen iki fakt?r vardir. -Kisinin belirli davranislarin belirli sonu?lara ulastiracagi konusundaki inanci (bekleyis),ve -Bu sonu?lara kisinin verdigi deger (valens) Bekleyis teorisinin liderlik a?isindan anlami sudur: -Liderin izleyicilerin bekleyisini etkileme derecesi(yol) ve -Liderin izleyicilerin valensini etkileme derecesi (ama?) Kisacasi liderin en ?nemli isi ,izleyiciler i?in ?nemli sayilacak ama?lar belirlemek ,ve izleyicilerin bu ama?lari ger?eklestirecekleri yolu bulmalarina yardim etmektir.

49. House?un yol-ama? kuraminin temeli,g?d?leme kuramlarindan beklenti kuramina dayanir.Yol-ama? kavrami,liderin astlarin hem isle ilgili,hem de bireysel ama?larla ve bu iki ama? k?mesi arasinda bulunan yol ya da baglarla ilgili algilari ?zerindeki etkisini a?iklamaya ?alisir.Yani bu kurama g?re,lider astlarini ?d?llere g?t?ren yol,kaynak olarak g?r?l?r.Kuram,liderin ana islevinin isin ortaya ?ikarilmasindaki etkisi oldugu gibi,davranislarini da mevcut duruma g?re ayarlamasi oldugunu varsayar. House, eger grup lideri isin yerine getirilmesi sirasinda ortaya ?ikan eksiklikleri karsilayabiliyor,denetleyebiliyorsa astlarin liderleriyle tatmin olacagini belirtmektedir.B?ylece bu yaklasimda,beklenti kuramina g?nderme yapilarak performansin.??abanin performansa yol a?tigi(beklenti) ve bunun da degerli ?d?llere g?t?rd?g? (ara?sallik) yollar olarak gelismesi gerektigi? g?r?s? olarak vurgulanmaktadir.

50. Ama?-yol teorisi,esas itibariyle, liderin g?sterdigi davranisin astlarin motivasyonu ,tatmini ve performanslari ?zerindeki etkisini a?iklamaya ?alismaktadir. Bu teoriye g?re lider daha ?nce s?z ettigimiz gibi d?rt liderlik davranisinin birini g?sterebilir.bunlar: -Otoriter liderlik -Destekleyici liderlik(supportive) -Katilimci liderlik -Basariya y?nelik liderlik

51. Otoriter lider tipi,astlarina g?revlerinin ne oldugunu ve nasil yapilmasi gerektigini s?yler. Destekleyici lider,arkadas?a ?alisma iklimi olusturur,astlarin gereksinimleri ve durumlari ?zerinde durur. Basari y?nelimli lider,yarismaya y?nelik hedefler koyan,performansta m?kemmelligi vurgulayan ve y?ksek standartlara ulasmak i?in,grup ?yelerinde g?ven yaratan bir liderlik sergiler. Katilimci lider ise,astlara danisan,karar vermeden ?nce onlarin fikirlerini ?grenen ve alan bir lider tipidir. Liderler, liderlik bi?imlerini ancak astlarin ?zelliklerini,yaptiklari isin dogasini,?rg?t?n resmin otorite sisteminin niteligini,isin yapildigi fiziksel ?evreyi g?z ?n?ne alarak degistirmeyi d?s?nmelidirler.

52. Davranislarin uygunlugu asagidaki durumsallik fakt?rleri tarafindan etkilenecektir. -Izleyicilerin kisisel ?zellikleri -Izleyicilerin ?zerindeki zaman ve ?evre baskisi -Isin niteligi ?rnegin, insanin kendi gelecegini kendi kararlarinin belirlenecegine inananlar (internals),katilimci bir liderlik tarzindan; insanin geleceginin kisinin kontrol? disindaki fakt?rler tarafindan belirlenecegine inananlar (externals) ise b?y?k ?l??de otoriter liderlik tarzindan daha fazla tatmin duyacaklardir.Ayni sekilde basarmak istedikleri isin gerektirdigi nitelikleri kendilerinde g?ren (algilayan) izleyiciler ,liderin g?sterecegi otoriter ve yol g?sterici davranisi (coaching) daha az benimseyeceklerdir.

53. Durumsallik yaklasimi ile ilgili ?? ayri liderlik modeli daha bulunmaktadir.Bunlar; Hersey-Blanchard'in Yasam Egrisi yaklasimi; Reddin'in ?? boyutlu liderlik davranisi yaklasimi; Vroom ve Yetton'un Normatif liderlik teorileridir.

54. Hershey-Blanchard'in Astlarin Olgunlugu Modeli Liderlik konusunda belirli bir davranis bi?iminin uygunlugunu etkileyen ana etmenin astlarin ?olgunlugu? oldugunu ileri s?ren model,olgunluk kavramini is g?renlerin ?alisma deneyimleri, yetenek d?zeyleri ve sorumluluk alma konusundaki isteklilikleri anlaminda kullanmaktadir. Hershey ve Blanchard, d?rt tip liderlik davranisi belirlemistir.

55. 1.Emreden (anlatici) Liderlik Bi?imi Liderlerin astlarina her t?r yol ve y?ntemi ayrintili bi?imde anlattigi liderlik bi?imidir.Hershey ve Blanchard bunu, 'y?ksek g?rev ,d?s?k iliski' seklinde ifade etmislerdir.Bu liderlik bi?imi olgunluk d?zeyi d?s?k astlar i?in uygundur. 2.Ikna Edici Liderlik Bi?imi Lider,n dikkatli bir bi?imde astlarina,kararlarin nedenlerini, tatmin olmalarini saglamak amaciyla anlattigi liderlik tarzidir.?Y?ksek g?rev, y?ksek iliski? seklinde adlandirilan liderlik bi?imi, hevesli fakat isi bagimsiz olarak yerine getirecek kadar yetenekli olmayan astlar i?in uygundur.

56. 3.Katilimci Liderlik Bi?imi Liderin fikirleri paylastigi ve kararlarin bi?imlenmesine astlari etkin bir bi?imde kattigi liderlik bi?imidir.'Y?ksek iliski ,d?s?k g?rev' olarak adlandirilan yaklasim, yetenekli fakat hali hazirda isteksiz astlar i?in uygundur. 4.Temsil Edici Liderlik Bi?imi Lider astlarina karar alma ve uygulama konusunda tam otorite verir.'D?s?k g?rev, d?s?k iliski' seklinde tanimlanan bu liderlik bi?imi, sadece gerekli olgunluk d?zeyine ulasmis astlar i?in uygundur. Olgunluk kurami, ?rg?tsel politikalar ve grup etkilerini g?z ardi ettigi i?in ve y?ksek yetenege sahip olan bir bireyin kendine g?veni olmayabilecegi gibi karmasik durumlari dikkate almadigi i?in elestirilmistir.

57. Vroom ve Yetton'un Lider-Katilma Modeli Vroom ve Yetton katilimci karar vermeyle ilgili bes d?zey tanimlamaktadir.En otokratik liderlikten, en katilimci liderlige kadar bu bes d?zey su sekilde siralanmaktadir.

58. 1.Otoriter Lider (1) Lider, kendisine verilen uygun bilgileri kullanarak, sorunu ??zer ya da karari verir. 2.Otoriter Lider (2) Lider, gerekli bilgileri astlarindan alarak , sorunun ??z?m?ne kendisi karar verir.Astlarin oynadigi rol , kararin verilmesi i?in gereken bilgiyi sunmaktir.

59. 3.Danisan Lider (1) Lider sorunu, astlari bir grup olarak bir araya toplamaksizin ,konuyla ilgili fikirlerini alarak bireysel olarak paylasir.Sonra astlarin etkisini yansitsin ya da yansitmasin,karari kendisi verir. 4.Danisan Lider (2) Lider sorunu, bir grup olarak astlariyla paylasir onlarin toplu fikirlerini ?grenir.Sonra astlarin etkisini yansitsin ya da yansitmasin karari kendisi verir.

60. 5.Katilimci Lider Lider sorunu bir grup olarak astlariyla paylasir.Burada liderin rol? baskanlik yapmaktir.Lider kendi ??z?m?n? ya da ?nerisini kabul etmesi i?in gruba baskida bulunmaz.Ama? grubun da destekledigi en uygun ??z?me ulasmaktir

61. Reddin'in ?? Boyutlu Liderlik Modeli Ohio liderlik modelinden etkilenen Reddin,liderlik konusunda iki boyut ?zerinde ?nce d?rt temel yaklasim saptamistir.Ilgili, kopuk (ilgisiz),b?t?nlesmis ve adamis olarak adlandirdigi bu iki boyutlu d?rt ana tip liderlige,daha sonra her zaman ve her yerde bulunmayacaklari gerek?esiyle ???nc? bir boyut eklemistir.Etkililik. Etkililik boyutuyla kastedilen, liderlik g?revinin basarilma derecesidir.B?ylece,liderlik modellerinin durum gerekligine uygunlugunu g?steren,d?rd? etkili,d?rd? etkisiz,sekiz liderlik bi?imi olusturmustur.Duruma uygunluk boyutuyla, her bir bilesim etkili ve etkisiz sonu?lar dogurmaktadir.Kisaca etkili lider, durumla uyumlu olabilen liderdir ve etkililik derecesi ,liderin davranisindan degil ,durumdan kaynaklanmaktadir.

62. Ana yaklasim Etkisiz yaklasim Etkili yaklasim Kopuk Terk eden (Ilgisiz) B?rokrat Ilgili G?rev y?nelimli Gelistirici Birlestirici Uzlastirici Y?r?t?c? Adamis Otoriter Babacan

63. Durumsallik Kuramlarinin Elestirisi Durumsallik kuramlarina olumlu ve olumsuz elestiriler y?neltilmistir.Kuramin olumlu y?nlerine bakildiginda diger kuramlar tarafindan adeta zorla ideolojik kaliplara hapsedilmis olan y?neticileri serbest biraktigi ,birey davranisini basit bi?imde ?esitli durum gereklerine bagladigi, liderlerin gruplarla en anlayisli komuta bi?imleriyle birlestigi,liderleri ?esitli durumlarin ?zelliklerini mantikli bir bi?imde ??z?mlemeye cesaretlendirdigi g?r?lmektedir.

64. Olumsuz y?nleri ise su sekilde siralanabilir.Durumsallik y?ntemlerini se?en liderler, astlarina tutarli ve samimi gelmeyebilirler.??nk? liderler, davranislarini kosullara bagli olarak degistirmektedirler.Bir durumda se?ilen bir yaklasim, diger durumlarda baska yaklasimlar, lideri tutarsizmis gibi g?sterebilir.Birey olarak lider,bir sonraki degisebilecek kosullar nedeniyle, liderlik bi?imine uyum saglayamaz ve ayrica yeni kosullara uyum saglamak i?in de yetenegi yeterli olmayabilir.

65. D?N?S?MC? (TRANSFORMATIONAL) VE KARIZMATIK LIDERLIK YAKLASIMI D?n?s?mc? Liderlik Karizmatik Liderlik

66. a)D?n?s?mc? Liderlik D?n?s?mc? liderlik anlayisina g?re, lider izleyicilerin ihtiya?larini, deger yargilarini degistiren kisidir.D?n?s?mc? lider organizasyonlari, degisim ve yenilenmeyi ger?eklestirerek ?st?n performansa ulastiran kisidir.Bu da liderin vizyon sahibi olmasi ve vizyonu izleyicilere kabul ettirmesi ile m?mk?nd?r.Yani vizyon ?rg?tsel yasami 'anlamli' hale getirir,?alisanlarin heyecanini k?r?kler.

67. D?n?s?msel liderlik bi?iminde lider, karizma, gelecegi g?rmek , empati yapabilmek gibi ?zelliklere sahiptir.Bir karizmatik lider ,grup ?yelerince olagan?st? ?zellikleri oldugu seklinde algilanir.Liderin grup ?yelerinde yarattigi sadakat ve heves onlarin esin yetenegini gelistirir.Lider davranisi, astlar i?in bir ?rnek olusturur.Izleyicilerin 'kendilerini adama' d?zeylerini y?kseltir. Islerin devamliligina ?nem veren geleneksel liderler (transactional), ge?misle bug?n? bagdastirarak, ge?misteki olumlu ve yararli gelenekleri s?rd?rmek, bunlari gelecekteki nesillere birakmak a?isindan katkida bulunurken, d?n?s?msel liderler, bug?n ile gelecegi bagdastirmaya ?alisip, yenilik?i ve yaratici etkinlikleri ?zendirerek, grup ve ?rg?t basarisini artirici bir rol oynarlar.

68. b)Karizmatik Liderlik Karizma, bilindigi ?zere ,?ekiciligi(attractiveness) ifade etmektir.Bir kisinin sahip oldugu karizmanin, baskalarini etkilemede ?nemli bir rol oynadigina daha ?nce isaret etmistik.Karizmatik lider,sahip oldugu karizma olusturan ?zellikleri ile,baskalarini,kendi istedigi y?nde davranmaya sevk edebilen kisidir.Karizmatik lider izleyicilerini ?st?n performansa sevk eden kisidir.


Other Related Presentations

Copyright © 2014 SlideServe. All rights reserved | Powered By DigitalOfficePro