Emre nak a t p fak ltesi biyoistatistik anabilim dal 2012
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 46

Emre Nakis A. . Tip Fak ltesi Biyoistatistik Anabilim Dali 2012 PowerPoint PPT Presentation


  • 114 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Download Presentation

Emre Nakis A. . Tip Fak ltesi Biyoistatistik Anabilim Dali 2012

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Emre nak a t p fak ltesi biyoistatistik anabilim dal 2012

Emre Nak

A. . Tp Fakltesi

Biyoistatistik Anabilim Dal

2012

Sonu lmlerinde Deiime Duyarlln(Responsiveness) Deerlendirilmesinde Kullanlan Yntemler


1 tan mlar

1. Tanmlar


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

Klinik denemelerde sonu lmlerinin

  • Gvenilir(Reliable)

  • Geerli(Valid)

  • Deiime Duyarl(Responsive)

    olmas gerekir.


G venirlik

Gvenirlik

Gvenilir bir lme arac, bir deneyin benzer koullarda iki veya daha fazla kere uygulandnda ayn sonular retebilmesidir.

Gvenirlik genellikle; snf ii korelasyon katsays ya da kappa istatistiine dayanan analizler yoluyla test-tekrar test yaplarak llr.


Ge erlik

Geerlik

  • Geerlik; bir lme aracnn lmesi istenen zellii baka zelliklerle kartrmadan lebilme yeteneidir.

  • Geerlik;

    • Korelasyon analizi

    • Regresyon modelleri

    • Duyarllk ve seicilik tahminleri

    • KE altnda kalan alann deerlendirilmesi

      yoluyla llr.


De i ime duyarl l k

Deiime Duyarllk

Geerlilik ve gvenirliin ak tanmlar olmasna ramen, lme aracnn deiime duyarl olup olmadnn nasl tanmlanaca ve deerlendirilecei konusunda bir fikir birliine varlamamtr. Ancak literatrde

  • sel Duyarllk (InternalResponsiveness)

  • Dsal Duyarlk (ExternalResponsiveness)

    olarak iki farkl temel bak as ile deerlendirilmektedir.


Sel duyarl l k

sel Duyarllk

sel duyarllk, belirlenen bir zaman diliminin sonunda lme aracnn deiimi lebilme yeteneidir.

sel duyarlln deerlendirilmesinde genellikle kullanlan yntem, daha nce etkili olduu gsterilen bir tedaviyi ieren randomize klinik bir denemede lmde meydana gelen deiimi hesaplamaktr.

lmde meydana gelen deiim, klinik olarak anlaml deiim olarak yorumlanr.


Sel duyarl l k1

sel Duyarllk

ncelen lmde meydana gelen deiim, hastalarn etkili olduu bilinen bir tedavinin ncesi ve sonrasnda deerlendirildii tekrarl lmlerde tek ynl varyans analizi tasarm kullanlarak da deerlendirilebilir.

Bu strateji eitli salk lmlerinde karlatrma yapmak iin kullanlr.


D sal duyarl l k

Dsal Duyarllk

Dsal duyarllk, belirlenen bir zaman diliminin sonunda lme aracnda ortaya kan deiimin, referans bir lme aracndaki deiimle ilikisinin deerlendirilmesidir. Eer iliki kuvvetliyse, lme arac sonraki almalarda referans lme aracnn yerine kullanlabilir.

Dier bir yorum olarak standartla yer deitirmesinden ziyade, standarttaki deiim bir hastann durumunda beklenen deiimin kabul edilen gstergesi olarak deerlendirilir.


2 g sterimler

2. Gsterimler


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

almadaki her bir bireyin incelenen lme arac ile iki zaman noktasnda deerlendirildii varsaylsn

X1 ve X2 : lk ve ikinci deerlendirme sonular

DX=X2-X1 : Zaman noktalar aras deiim

. : Balang ve izlem deerlendirmeleri arasnda beklenen ortalama deiim

SD(X) : Birinci ve ikinci lm deerleri iin standart sapma tahmini (1. ve 2. lm deerleri iin eit olduu varsaylr)


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

SD(DX) : Deiim skorlarnn standart sapmas

X1 ve X2 : Her bir hasta iin birinci ve ikinci lm yantlarn gstersin

DXi= X2-X1: Her bir birey iin lmler aras fark

.: Birinci ve ikinci yantlarn ortalamas

.: Yanttaki ortalama deiim

n : Toplam birey says


3 sel duyarl l k

3. sel Duyarllk


3 1 e le tirilmi t testi

3.1 Eletirilmi t-testi

Bu test istatistii iki zaman noktas lmleri zerinden ortalama yantta deiim olmad biiminde kurulan hipotezin testinde kullanlr.


3 1 e le tirilmi t testi1

3.1 Eletirilmi t-testi

Eletirilmi t-testi, lme aracnda gzlenen deiimin istatistiksel anlamll zerinde odaklanr. Ancak istatistiksel anlamllk, gzlenen deiimin byklne, rneklem geniliine ve lmn deikenliine baldr.

Sonu olarak yaygn olarak kullanlmasna ramen, eletirilmi t-testi duyarll deerlendirmek iin uygun bir yntem deildir.


Etki geni li i

Etki Genilii

lk olarak Cohen tarafndan nerilen etki genilii istatistikleri, lmdeki deiimin bykl hakknda dorudan bilgi salar. Bu sebepten, duyarlln gstergesi olarak kullanmlar tavsiye edilir.


3 2 etki geni li i standartla t r lm etki geni li i

3.2 Etki Genilii (Standartlatrlm Etki Genilii)

lk etki genilii istatistii, standartlatrlm etki genilii olarak da adlandrlr:

Bylece ortalama deiim skorlar ile ilikili olarak balang deikenliin yksek olmas kk bir etki geniliine sahip olacaktr.


3 2 etki geni li i standartla t r lm etki geni li i1

3.2 Etki Genilii (Standartlatrlm Etki Genilii)

  • lmde gzlenen deiimin klinik nemiyle ilgili kararlar kolaylatrmak iin farkl kriter kullanmlar nerilmitir:

    • ES0.20 Dk

    • ES=0.50 Orta

    • ES0.80 Yksek


3 3 etki geni li i ii standartla t r lm yan t ortalamas srm

3.3 Etki Genilii II: (Standartlatrlm Yant Ortalamas-SRM)

Literatrde bu etki genilii Duyarllk-Tedavi katsays olarak ya da etkinlik indeksi olarak tanmlanr:


3 3 etki geni li i ii standartla t r lm yan t ortalamas srm1

3.3 Etki Genilii II: (Standartlatrlm Yant Ortalamas-SRM)

ESII, gzlenen deiimin deiim skorlarnn deikenliini yanstan standart sapmaya orandr. Bylece ortalama deiim ile ilikili olarak; deiim skorlarndaki yksek deikenlik, kk bir etki genilii deerine sahip olacaktr.

0.20,0.50 ve 0.80 ve zeri deerleri duyarll dk, orta ve yksek olarak temsil etmek iin ne srlmektedir.


3 4 etki geni li i iii

3.4 Etki Genilii III

Guyatt, etki genilii iin bir baka indeks gelitirmitir.

: Klinik olarak anlaml kabul edilen minimum deiim

MSEx : Varyans analizinden elde edilen Xin hata kareler ortalamasdr. [Her denekten iki lm (nce-sonra) alndnda, deiim skorlarnn standart sapmasdr]


3 4 etki geni li i iii1

3.4 Etki Genilii III

ESI ve ESIIye benzer olarak 0.20, 050, 0.80 ve zeri deerler dk, orta ve yksek duyarll temsil etmek iin kullanlr.

Bu indeks ESI ve ESIIye gre daha stn kabul edilse de, minimum klinik anlaml deiimin bir ok lm iin bilinmiyor olmas, bu indeksin kullanmnn ok yaygn olmamasna neden olmutur.


3 5 etki geni li i statistiklerinin yorumlanmas

3.5 Etki Genilii statistiklerinin Yorumlanmas

  • Etki genilii istatistikleri genel olarak duyarlln incelenmesinde lmdeki deiime bal olarak deerlendirme yapan ve kolaylkla hesaplanan deerlerdir.

  • Literatrde yaygn olarak kullanlmaktadrlar.

  • ESIII hari, ES ve ESII gzlenen deiime bal indekslerdir. Ancak lmde gzlemlenen deiim hastann durumundaki klinik olarak anlaml deimeyi yanstmayabilir.

  • Bu indekslerde hesaplamalar farkl olsa da yorumlamada kullanlan kesim noktalar ayndr.


4 d sal duyarl l k

4. Dsal Duyarllk


4 1 ke y ntemi

4.1 KE Yntemi

KE erileri bir lm ile deiimin dsal bir gstergesi arasndaki ilikiye ok etkili bir bak as salar.

KE ynteminin belki de en byk dezavantaj dsal deiim skorunun iki sonulu hale getirilmek zorunda olmasdr (hastalk geliti, gelimedi gibi). Bu ilem dsal kriterdeki deiim miktarndan elde edilecek bilginin azalmasna neden olur.


4 2 korelasyon

4.2 Korelasyon

Korelasyon katsays duyarll deerlendirmek iin ok iyi bir yaklam olduu dncesi ile literatrde sklkla kullanlr. Pearson korelasyon katsays iki lmn deiiminin skorlarna dayal olarak hesaplanr:


4 2 korelasyon1

4.2 Korelasyon

Duyarlln deerlendirilmesinde korelasyon katsaysnn tercih edilmesinin nedeni, bir lmn spesifik bir alternatif sonuca gre duyarl olup olmadn incelemesidir. Bir lmde deiimin, dier bir lmde deiimi ne kadar iyi tahmin ettiini yanstr.


4 3 regresyon modelleri

4.3 Regresyon Modelleri

X: Yaam kalitesiyle ilgili yeni bir salk lm

Y: Geleneksel klinik sonu olsun.

Basit dorusal regresyon modeli:

a: Xte deiiklik gzlemlenmediinde Ydeki ortalama deiiklii gsterir.

b: Xte bir birimlik deiiklik meydana geldiinde Ydeki ortalama deiim miktarn gsterir.

Dyi=a+bdxi+eiei, (i=1,,n) bamsz N(0,2)


4 3 regresyon modelleri1

4.3 Regresyon Modelleri

bnin yksek deerleri, Xdeki deiimin Ydeki deiimle ayn ynl olduu anlamna gelir. bnin istatistiksel anlamllnn yan sra, ayn ama iin birden fazla lm varsa, standartlatrlm regresyon katsays kullanlabilir.

eitli alternatif yntemlerin aksine regresyon katsays b araclyla duyarllk iin kolay yorumlanabilir bir indeks salar.


5 rnek psoriatic arthritis te duyarl l k

5. rnek: PsoriaticArthritiste Duyarllk


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

Veriler Toronto niversitesi psoriaticarthritis kliniinden alnmtr.

1994ve 1996 yllar arasnda yaplan aratrmaya 70 hasta (27 kadn-43 erkek) alnmtr.

almada salk durumunu deerlendirmede lek (HAQ, AIMS2, SF-36) kullanlmtr. Bu lekler kullanlarak yaklak 1-1.5 yl ara ile iki zaman noktasnda lm alnmtr.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

  • Dsal duyarllk iin hastalarda salklarndaki deiimi sorgulayan, salk deiim indeksi referans lm olarak kullanlmtr. Hastalar iki test arasnda salk durumlarnda deiimleri 5li likert leine gre deerlendirmilerdir.

    • 1=bir yl ncesine gre ok daha iyi

    • 2=bir yl ncesine gre biraz daha iyi

    • 3=hemen hemen ayn

    • 4=bir yl ncesine gre biraz daha kt

    • 5=bir yl ncesine gre ok daha kt


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

ESIII iin klinik olarak minimum anlaml deiim, salk durumlarn bir yl ncesine gre biraz daha iyi olarak deerlendirenlerin ortalama deiimi ile salk durumlarn ayn olarak deerlendirenler iin ortalama deiim aras fark alnarak tanmlanmtr.

Payda ksm, salk durumunu ayn olarak deerlendiren hastalarda fiziksel fonksiyondaki deiimin standart sapmasdr.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

KE analizi iin salk durumlarnda deiim iki kategorili olarak kodlanmtr.

Salk durumlarn bir yl ncesine gre biraz daha iyi ve ok daha iyi olarak deerlendirenler, geliim/iyileme var, salk durumu bir yl ncesine gre ayn, biraz daha kt ve ok daha kt olarak deerlendirenler geliim/iyileme yok olarak snflandrlmtr.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

PsoriaticArthritis Hastalarnda HAQ, AIMS2 ve SF-36 Boyutlarnn Fiziksel Fonksiyonu in sel Duyarllk statistikleri


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

KE analizi sonucunda elde edilen eri altnda kalan alanlar, her bir lek iin fiziksel fonksiyonellik deiim skorlarnn, iyileen ve iyilemeyen hastalar arasnda orta dzeyde ayrmsama yaptn gstermektedir.

KE altnda kalan alan, SF-36nn HAQ ve AIMS2ye gre daha iyi ayrmsama yaptn ortaya koymaktadr.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

  • Korelasyon analizleride HAQ, AIMS2 ve SF-36 iin fiziksel fonksiyonda deiim skorlarnn salkta alglanan deiimle ilikili olduunu ileri srmektedir. Hem HAQ hem de AIMS2nin salkta alglanan deiimle ilikinin zayf olduunu gsterirken, SF-36 ise salkta alglanan deiimle orta dzey iliki olduunu gstermektedir.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

Dorusal regresyon analizinde bireysel regresyon katsaylar, istatistiksel olarak anlamldr ve lmn herhangi bir fiziksel fonksiyonda bir birim deiimle balantl salkta deiimin miktarn gsterir.

rnein, bu iki testte HAQ fiziksel fonksiyon deiim skorundaki bir birimlik deiim, salk gei indeksinde ortalama olarak, bir birimlik deiime karlk gelmektedir.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

HAQ iin aklanan deiim miktar=%14

AIMS2 iin aklanan deiim miktar=%11

SF-36 iin aklanan deiim miktar=%31

R2 istatistiklerine dayanan bu bilgi, salk skorlarnda deiim skorlaryla salk durumunu len aralar arasnda gsterilebilir bir iliki var olduunu gsterirken bu ilikinin uygulama amalar iin yeterince iyi olmadn gsterir. Eer lm dsal standart iin bir yer deitirme olarak kullanlabilirse yksek bir R2nin elde edilmesi gerekir.


6 tart ma

6. Tartma


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

sel ve dsal duyarllk arasndaki fark nemlidir.

Stucki, Kishner, Guyatt ve Felson klinik almalarda basitlii ve etkinliine dayanarak duyarllk istatistiklerinin ikiye ayrlarak tanmlanmasnn avantajl olacan ileri srmektedirler.

almalarda kullanlan duyarllk istatistikleri genelde isel duyarllktr. Bu balamda tek potansiyel zorluk ESIII deerleri iin gerekli olan lmde, klinik olarak deiimin nasl tarafsz olmasyla ilgilidir.


Emre nakis a tip fak ltesi biyoistatistik anabilim dali 2012

  • ESI ve ESIIden hangisinin kullanlacana karar vermek iin ortalama farklarda uygun olana baklr. Bu duyarllk istatistikleri eletirilmi t-testine gre rneklem apndan bamszdr.

  • Dsal duyarllk istatistiklerinin kullanmnda regresyon modellerinin kullanm ok uygun olmaktadr. KE ve korelasyon katsaysnn da kullanm bu metodolojinin kstlamalarn azaltabilir.

  • sel duyarllk istatistikleri hastann lm seviyesindeki deiiklik sz konusu olduunda daha fazla nem kazanmaktadr.


Kaynaklar

KAYNAKLAR

Deyo RA, Diehr P, Patrick DL. Reproducibility andresponsivenessof health status measures. Statistics and strategies for evaluation.ControlledClinTrial 1991;12:142S158S.

Guyatt G, Walter S, Norman G. Measuring change over time: assessingthe usefulness of evaluative instruments. J ChronDis 1987;40:171-8.

Guyatt H, Deyo RA, Charlson M, Levine MN, Mitchell A. Responsivenessand validity in health status measurement: a clarification. JClinEpidemiol 1989;42:4038.

Alpar R, Spor,Salk ve Eitim Bilimlerinden rneklerle Uygulamal statistik ve Geerlik-Gvenirlik. 1. bs., Detay Yaynclk, 344 s., Ankara, 2010.

Liang MH, Larson MG, Cullen KE, Schwartz JA. Comparativemeasurementefficiency and sensitivity of five health status instrumentsfor arthritis research. Arthritis Rheum 1985;28:5427.

elik Y, Biyoistatistik Bilimsel Aratrma Spss. 1. bs.,483s-497s., 2011.

Beckerman H,Roebroeck M, Lankhorst G, Becher J, Bezemer P, Verbeek A, Smallest Real Difference, a link betweenreproducibilityandresponsiveness. Amsterdam, 2001.


Kaynaklar1

Kaynaklar

Stucki G, Liang MH, Fossel AH, Katz JN. Relativeresponsiveness of condition-specific and generic health status measures in degenerativelumbarspinalstenosis. J ClinEpidemiol 1995;48:136978.

Husted J, Gladman D, Farewell V, Long J. Relationship of the arthritisimpact measurement scales (AIMS) to changes in articular statusand functional performance in patients with psoriatic arthritis (PsA). JRheumatol 1996;23:19327.


Te ekk rler

TEekkrler


  • Login