V sindabyltingin
Download
1 / 21

Vísindabyltingin - PowerPoint PPT Presentation


  • 117 Views
  • Uploaded on

Vísindabyltingin. Um 1500 – um 1700. Hin vélræna heimsskoðun. Á þeim 150 árum sem liðu frá því að Kópernikus kom fram með sólmiðjukenninguna og þar til Newton færði sönnur á þyngdarlögmálið urðu meiri umbrot í hugmyndafræðilegum efnum en nokkru sinni fyrr

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Vísindabyltingin' - ima


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
V sindabyltingin

Vísindabyltingin

Um 1500 – um 1700


Hin v lr na heimssko un
Hin vélræna heimsskoðun

  • Á þeim 150 árum sem liðu frá því að Kópernikus kom fram með sólmiðjukenninguna og þar til Newton færði sönnur á þyngdarlögmálið urðu meiri umbrot í hugmyndafræðilegum efnum en nokkru sinni fyrr

  • Segja má að þar hafi verið lagður grundvöllur að nýrri heimsskoðun; svonefndri vélrænni heimsskoðun

  • Kjarni þessarar heimsskoðunar var sá að allar hreyfingar og breytingar í alheiminum lytu vélrænum lögmálum sem hægt væri að skilja

Valdimar Stefánsson 2008


Johannes kepler
Johannes Kepler

  • Aldamótaárið 1600 fékk Tycho Brahe nýjan aðstoðarmann, ungan Þjóðverja, Johannes Kepler að nafni

  • Brahe lést ári síðar en Kepler komst yfir hin viðamiklu rannsóknargögn hans og tók að vinna frekar úr þeim

  • Kepler var einlægur sólmiðjusinni og afar fær stærðfræðingur og birti niðurstöður sínar í ritinu Nýja stjörnufræðin árið 1609 en þar komu fyrstu tvö lögmál hans fyrst fyrir almenningssjónir

Valdimar Stefánsson 2008


Rj l gm l keplers
Þrjú lögmál Keplers

  • Fyrsta lögmál Keplers kveður á um að brautir reikistjarnanna séu sporöskjulaga en ekki hringlaga eins og áður var talið

  • Annað lögmálið sannar að því nær sem reikistjarna er sólinni því hraðar ferðast hún

  • Þriðja lögmálið birtist síðan 1618 í ritinu Samhljómi hnattanna og hljóðar svo: Hlutfallið á milli umferðatíma tveggja reikistjarna í öðru veldi er jafnstórt hlutfallinu á milli meðalfjarlægða þeirra frá sólu í þriðja veldi

Valdimar Stefánsson 2008


Arfleif keplers
Arfleifð Keplers

  • Með lögmálum sínum kollvarpaði Kepler hugmyndunum um himinhvelin, jafnframt því sem aukabaugar og hjámiðjur Ptólemaiosar og Kópernikusar voru endanlega úr sögunni

  • Kepler hafði tekist að lýsa sólkerfinu út frá eðlisfræðilegum lögmálum og raunar líkast gangverki í klukku

  • Þar sem ekki var hægt að líta á sporbauginn sem náttúrulegt ferli (eins og hringhreyfinguna áður) varð nú að finna skýringu á hreyfingunni út frá krafti frá sólinni en nokkur bið varð á því

Valdimar Stefánsson 2008


Galileo galilei
Galileo Galilei

  • Galileo Galilei var prófessor við háskólann í Padóva á Ítalíu frá 1592 til 1610 og á þeim árum vann hann sín stærstu afrek í eðlisfræði

  • Þrátt fyrir að hann hafi verið löngu orðinn þjóðþekktur fyrir rannsóknir sínar var það ekki fyrr en árið 1610 sem hann birti sitt fyrsta vísindarit, Sendiboði frá stjörnunum

  • Það rit vakti athygli langt út fyrir Ítalíu en í því birti hann niðurstöður af rannsóknum sínum af sólkerfinu í gegnum sjónauka sem þá var glæný uppgötvun

Valdimar Stefánsson 2008


Tungl j p ters
Tungl Júpíters

  • Stærstu tíðindin sem Galilei birti í riti sínu var uppgötvun hans á fjórum tunglum Júpíters en þetta var í fyrsta skipti sem sýnt var fram á að tungl snerust um aðra himinhnetti en Jörðina

  • Það var þungt högg fyrir fylgjendur jarðmiðjukenningar Ptólemaiosar en sú staðreynd að tungl snerist um Jörðina þótti góð sönnun fyrir jarðmiðjukenningunni

  • Þótt Galilei hafi ekki lýst yfir opinberum stuðningi við kenningu Kópernikusar í þessu riti var vitað að hann væri hallur undir þær

Valdimar Stefánsson 2008


Fj rar heimsmyndir 16 ld
Fjórar heimsmyndir á 16. öld

  • Á fyrri hluta 16. aldar tókust fjórar ólíkar heimsmyndir á:

  • Heimsmynd Aristótelesar og Ptólemaiosar sem íhaldsamir fræðimenn fylgdu ennþá

  • Heimsmynd Tycho Brahe sem Jesúítar héldu fram og var í raun sú sem kirkjan fylgdi

  • Heimsmynd Kópernikusar sem Galileo Galilei fylgdi síðar einlæglega

  • Heimsmynd Keplers sem fáir tóku gilda framan af en síðar átti eftir að sanna gildi sitt

Valdimar Stefánsson 2008


Heimsmynd arist telesar um 350 f kr
Heimsmynd Aristótelesar (um 350 f. Kr.)

  • Heimsmynd Aristótelesar með hvelum reikistjarna og yst hveli fastastjarnanna

  • Jörðin (J) er í miðju heimsins og hvelin snúast öll sammiðja um hana

Valdimar Stefánsson 2008


Heimsmynd pt lemaiosar um 150 e kr
Heimsmynd Ptólemaiosar(um 150 e. Kr.)

  • Heimsmynd Ptólemaiosar með Jörðina nálægt miðju heimsins (M) sem er hámiðjan

  • Sól og reikistjörnur eru hver með sína aukabauga

Valdimar Stefánsson 2008


Heimsmynd k pernikusar um 1450
Heimsmynd Kópernikusar(um 1450)

  • Heimsmynd Kópernikusar með sólinni í miðju heimsins

  • Hjámiðjan M táknar miðju hringferils Jarðar

  • Hvel reikistjarna og fastastjarna Ptólemaiosar halda sér

Valdimar Stefánsson 2008


Heimsmynd tychos brahes um 1580
Heimsmynd Tychos Brahes(um 1580)

  • Heimsmynd Tychos Brahes með Jörð í miðjunni en hinar reikistjörnurnar á brautu um sólu

  • Þessi heimsmynd er í raun mitt á milli heimsmynda Ptólemaiosar og Kópernikusar

Valdimar Stefánsson 2008


Vandr i galileis hefjast
Vandræði Galileis hefjast

  • Árið 1613 lýsti Galilei sig fylgjandi heimsmynd Kópernikusar og í kjölfarið hófst hatrömm deila á milli Galileis og hinna íhaldsömu jarðmiðjusinna

  • Næstu árin tókst hinum íhaldsömu fræðimönnum að tengja deilur sínar við Galilei við trúfræðileg efni og árið 1616 var bók Kópernikusar sett á bannlista kirkjunnar en „endurbætt“ útgáfa hennar gefin út skömmu síðar

  • Þar með var Galilei kominn í andstöðu við kaþólsku kirkjuna og átti sú andstaða eftir að aukast næstu árin

Valdimar Stefánsson 2008


Vandr i galileis aukast
Vandræði Galileis aukast

  • Árið 1618 sáust þrjár halastjörnur á himni í einu og hélt þá einn stjörnufræðinga jesúíta fyrirlestra um halastjörnur og gaf síðan út

  • Þar hélt hann því fram, samkvæmt kenningum Brahes, að þær hefðu reglulegar farbrautir eins og reikistjörnur

  • Galileo Galilei snerist öndverður gegn þessu og fullyrti að halastjörnur væru einber sjónhverfing því samkvæmt kenningu Kópernikusar var ekki hægt að finna þeim stað

  • Næstu árin mögnuðust síðan deilurnar

Valdimar Stefánsson 2008


Galilei fyrir r tt kirkjunnar
Galilei fyrir rétt kirkjunnar

  • Árið 1630 gaf síðan Galilei út ritið Samræður um tvö helstu heimskerfin, kerfi Ptólemaiosar og Kópernikusar sem eins og nafnið gefur til kynna átti að vera hlutlaus skýring á kerfunum tveimur

  • Í raun tók Galilei eindregna afstöðu með Kópernikusi og þrátt fyrir að ritið væri gefið út með leyfi páfans bannaði ritskoðun rannsóknarréttarins það

  • Galilei var síðan dregin fyrir rétt kirkjunnar þar sem hann neyddist til að afneita Kópernikusi og var að auki dæmdur í stofufangelsi æfilangt

Valdimar Stefánsson 2008


Hin v sindalega a fer galileis
Hin vísindalega aðferð Galileis

  • Síðustu æviárin nýtti Galilei síðan í rannsóknir á sviði eðlisfræðinnar og gaf út grundvallarrit sitt, Orðræða um tvenn ný vísindi (þ. e. aflfræði og stöðufræði) árið 1638

  • Þar leggur hann fram hina vísindalegu aðferð sína sem byggir fyrst og fremst á stærðfræðilegum ályktunum eða afleiðslu en þar gefur hann sér ákveðna tilgátu sem hann síðan tekur til gagnrýni

  • Sú gagnrýni getur komið fram í kröfu um stærðfræðilega rökfestu eða mælingum

Valdimar Stefánsson 2008


Uppg tvanir galileis
Uppgötvanir Galileis

  • Galilei hafnaði aflfræði Aristótelesar sem taldi t. d. að þungir hlutir féllu hraðar til jarðar en léttir hlutir, enda taldi Galilei sig hafa afsannað það með tilraunum

  • Í framhaldi af því ályktaði hann að í lofttæmi myndu allir hlutir falla með sama hraða

  • Galileo Galilei uppgötvaði einnig tregðulögmálið sem gekk gegn aflfræði Aristótelesar sem mætti orða sem svo: Engin kraftur, engin hreyfing

  • Tregðulögmálið má þá orða svo: Engin kraftur, engin breyting á hreyfingu

Valdimar Stefánsson 2008


Leitin a allsherjarl gm linu
Leitin að allsherjarlögmálinu

  • Fram yfir miðja 17. öld komu ýmsar hugmyndir fram til þess að skýra gang himintungla

  • Giordino Brúnó hafði haldið því fram að himinhnettirnir svifu um í tómarúmi og Tycho Brahe efaðist um tilvist hvelanna

  • Franski heimspekingurinn og stærðfræðingurinn René Descartes kom fram með hugmyndina um eter (ljósvaka), ósýnilegt efni sem fyllti alheiminn og Hollendingurinn Huygens tók þá kenningu upp

  • Engin þessara hugmynda reyndist þó fullnægjandi enda ekki studdar sönnunum

Valdimar Stefánsson 2008


Leitin a allsherjarl gm linu1
Leitin að allsherjarlögmálinu

  • Enski læknirinn og stærðfræðingurinn William Gilbert kom fram með kenningu á seinni hluta 16. aldar, um að þyngd fæli í sér kraft sem drægi hluti hvern að öðrum

  • Þessi kenning átti þó örðugt uppdráttar enda í andstöðu við aflfræði Aristótelesar sem segir að án snertingar geti kraftur ekki borist á milli hluta

  • Það þurfti nauðsynlega afburða stærðfræðing til þess að geta lýst kröftum á stærðfræðilegan hátt og þannig útskýrt gangverk alheimsins

  • Þessi stærðfræðingur hét Isaac Newton

Valdimar Stefánsson 2008


Isaac newton
Isaac Newton

  • Isaac Newton (1642 – 1727) er tvímælalaust einn fremsti vísindamaður allra tíma

  • Höfuðrit hans Grundvallaratriði náttúruspekinnar (Philosophiae Naturalis Principia Mathematica), sem kom út árið 1687, er eitt áhrifamesta vísindarit sem samið hefur verið og með því öðluðust menn loks skilning á grundvallarlögmálum efnisheimsins

  • Afrek Newtons var ekki síst fólgið í því að draga saman lögmál ýmissa fræðimanna (Galileo, Descartes, Kepler) og sanna stærðfræðilega

Valdimar Stefánsson 2008


Yngdarl gm li
Þyngdarlögmálið

  • Í Principiu sannar Newton hreyfilögmálin þrjú sem við hann eru kennd og kemur einnig fram með þyngdarlögmálið sem stærðfræðijöfnu (Gm1m2/r2)

  • Principia ein hefði dugað til að festa nafn Newtons í sessi sem eins fremsta vísindamanns allra tíma en hann lét ekki þar við sitja

  • Uppgötvanir hans á sviði örsmæðarreiknings (sem hann lagði grunninn að) og ljósfræðinnar (litróf sólarljóssins) skipaði honum einnig í fremstu röð stærð- og eðlisfræðinga síðari alda

Valdimar Stefánsson 2008


ad